Bouw(en) aan de monitor

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bouw(en) aan de monitor"

Transcriptie

1 Onderzoek naar het marktgedrag van opdrachtgevers en opdrachtnemers in de bouw

2 Inhoud Vooraf 3 4 Inleiding 4 Vertrouwen 4 Markt- en aanbestedingsgedrag 5 Eigen initiatief 9 Integriteit en gedragscode 10 Duurzame samenwerking 10 Klanttevredenheid en klantgerichtheid 13 Innovatief ondernemerschap en resultaat 15

3 Vooraf Het Economisch Instituut voor Bouwnijverheid (EIB) voert in opdracht van PSIBouw en Regieraad Bouw monitoringsonderzoeken uit onder opdrachtgevers en opdrachtnemers in de bouw. De onderzoeken hebben als doel na te gaan in hoeverre de vernieuwingsprogramma s van beide organisaties ook daadwerkelijk leiden tot verbeteringen op sectorniveau. De onderzoeken bestaan uit jaarlijkse metingen onder grote groepen opdrachtgevers en opdrachtnemers. In totaal worden jaarlijks zo n opdrachtgevende en -nemende partijen benaderd. De metingen strekken zich inmiddels uit over een periode van vier aaneengesloten jaren: Het EIB heeft tot nu toe iedere meting afzonderlijk gerapporteerd. Dit jaar kiezen PSIBouw en Regieraad Bouw er voor om gezamenlijk de impactmonitoring onder opdrachtgevers en opdrachtnemers in één samenvattende rapportage te combineren. Daarbij gaat het niet alleen om de uitkomsten van 2008, maar over de gehele periode In deze brochure presenteren we een aantal high-lights. Het is verheugend te kunnen constateren dat: er een stevige vertrouwensbasis is tussen partners in de bouw, inclusief de opdrachtgevers; groot belang wordt gehecht aan transparantie en integriteit, ondermeer tot uitdrukking komend in het gebruik van gedragscodes; moderne organisatievormen (bouwteam, design en construct, pps) in steeds ruimere mate worden toegepast; duurzame samenwerkingsvormen tussen de bouwpartners steeds vaker voorkomen en dat faalkosten worden gereduceerd; innovatie en procesintegratie lonend zijn. Duidelijk is echter ook dat de vernieuwing van de bouw een kwestie van lange adem is. Koplopers geven in alle deelsegmenten van de bouw het goede voorbeeld. Op sommige vernieuwingsthema s lukt dat beter dan op andere. Zo blijken bijvoorbeeld eigen initiatieven van bedrijven nog weinig kans te krijgen bij opdrachtgevers. Het monitoronderzoek maakt duidelijk dat het begin is gemaakt en het point of no return intussen is gepasseerd. Drs. J.C. Blankert Voorzitter Regieraad Bouw H.J. Hazewinkel RA Voorzitter PSIBouw 3

4 Bouw(en) aan de monitor Inleiding PSIBouw en Regieraad Bouw werken samen aan de totstandkoming van een moderne bouwsector. Modern wil zeggen dat alle partijen die hierin werkzaam zijn, op professionele wijze kwalitatief hoogwaardige diensten en producten leveren die voldoen aan de eisen en wensen van de gebruikers. Dit alles in een concurrerende omgeving, waarin de markt de juiste prikkels geeft tot een doelmatige aanwending van schaarse middelen. De vernieuwingsprogramma s en -initiatieven zijn niet alleen gericht op de opdrachtnemers in de bouw, de partij die uiteindelijk de bouwproductie voortbrengt. Ook de opdrachtgevers zijn van belang. De invloed van de grote, professionele opdrachtgevers op het bouwproces is groot, en maakt dat zij van betekenis zijn voor het met succes tot stand brengen van vernieuwing. Het gaat om het samenspel tussen vragers en aanbieders op de markt. Daarbij is de eindgebruiker uiteindelijk bepalend voor de te leveren kwaliteit. Het EIB heeft in de afgelopen jaren voor PSIBouw en Regieraad Bouw onderzocht in hoeverre hun vernieuwingsprogramma s leiden tot een zichtbare verandering in het marktgedrag van opdrachtnemers en opdrachtgevers. Het niveau waarop de onderzoeken zijn uitgevoerd is sterk geaggregeerd: enerzijds het brede spectrum van opdrachtgevers (overheid, bedrijfsleven en particulieren) en anderzijds alle uitvoerende partijen in het bouwproces (ontwerp- en adviesbureaus, bouw- en bouwinstallatiebedrijven, toeleverende producenten en handel). Het onderzoek, waaraan ieder jaar zo n opdrachtgevers en -nemers hebben meegedaan, is uitgevoerd in de periode (respons circa 25 procent). Vertrouwen Vertrouwen speelt een belangrijke rol in de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, maar is niet vanzelfsprekend. De opdrachtgever koopt een product dat nog gemaakt moet worden, en moet maar afwachten of alles goed zal gaan. Hij moet erop kunnen vertrouwen dat het uiteindelijke bouwwerk voldoet aan zijn verwachtingen. Daarbij maakt het veel uit of een opdrachtgever zelf veel kennis van zaken heeft en goed zicht heeft op de geleverde prestaties, of dat deze capaciteit hem ont- Tabel 1 Percentage opdrachtgevers dat vertrouwen heeft in de bekwaamheid en in het nakomen van afspraken van hun opdrachtnemers Vertrouwen in Bekwaamheid Nakomen van afspraken

5 breekt. In het laatste geval is vertrouwen vrijwel het enige baken waarop een opdrachtgever kan varen. In de onderzoeksperiode is gebleken dat het vertrouwen van opdrachtgevers in bouwbedrijven gemiddeld genomen vrij groot is (zie tabel 1). Op de verschillende aspecten van vertrouwen blijkt dat deze het grootst is ten aanzien van de bekwaamheid van de opdrachtnemers en het nakomen van afspraken. Ook opdrachtnemers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun klanten hun verplichtingen zullen nakomen. Veel opdrachtnemers (bouwbedrijven, ontwerpers en adviseurs) geven er in de onderzoeksperiode blijk van dat zij in ruime mate vertrouwen hebben in hun opdrachtgevers. In de onderzoeksperiode is hierin vrijwel geen verandering opgetreden. Bouw- en bouwinstallatiebedrijven waarderen het vertrouwen in hun opdrachtgevers bijvoorbeeld met een ruime voldoende, waarbij de installatiebedrijven tot een iets hogere waardering komen (7,5) dan de bouwbedrijven (7,3). Ook in ontwerp- en adviessector is het vertrouwen in de opdrachtgever bij een ruime meerderheid van de bureaus aanwezig. In 2005 had gemiddeld 74 procent van de bureaus meestal veel vertrouwen in de opdrachtgever. In 2008 is dit percentage nog verder opgelopen tot 83 procent (zie tabel 2). Markt- en aanbestedingsgedrag Niet alleen gunnen op de laagste prijs De criteria op grond waarvan opdrachtgevers hun opdrachtnemers selecteren en de werken gunnen zijn een aanwijzing voor een voortgaande professionalisering van de sector. In het gedachtegoed van de Regieraad Bouw en PSIBouw heeft professionalisering direct te maken met het gegeven dat projecten bij voorkeur niet alleen op laagste prijs worden gegund, maar dat de kwaliteit van de aanbieding en de levensduurkosten hierin een grotere rol gaan spelen. Kortom, dat er ook meer oog is voor innovatie. In de onderzoeksperiode is gebleken dat de prijs uiteraard nog steeds een zeer belangrijk gunningscriterium is. Maar bij zowel grote als kleine opdrachtgevers is er een beweging gaande van een alleen op laagste prijs georiënteerd gunningbeleid richting een beleid waarin ook de kwaliteit van de aanbieding en de Tabel 2 Percentage ontwerp- en adviesbureaus dat meestal veel vertrouwen heeft in opdrachtgevers in de periode Meestal veel vertrouwen in de opdrachtgever Percentage ontwerp en adviesbureaus 5

6 innovatie meer gewicht krijgen (zie figuur 1). Dit laatste aspect is, evenals de innovatiegerichtheid, vooral belangrijker geworden bij de grote publieke opdrachtgevers en de grote opdrachtgevende bedrijven. Bijna driekwart van de grote opdrachtgevers laat de levensduurkosten van bouwwerken meewegen in het aanbestedingsbeleid. Ook het letten op de kwaliteit van de aanbieding wint aan gewicht. Meer aandacht voor innovatie en kwaliteit bij het selectie- en gunnigsbeleid Opdrachtgevers staan meer open voor het toepassen van innovaties. In 2006 vroeg ongeveer een derde van de grote opdrachtgevers regelmatig om innovatieve toepassingen; in 2008 is dit percentage opgelopen tot 44 procent. In de toekomst verwacht ook een steeds groter deel van de opdrachtgevers meer aandacht te zullen hebben voor innovatieve oplossingen. Belangrijke aspecten met betrekking tot innovatie zijn het bereiken van een hogere productkwaliteit, levensduurkosten en een hogere gebruikswaarde van de bouwwerken. Eén en ander vertaalt zich door in het aanbestedingsbeleid van in het bijzonder de grote, reguliere opdrachtgevers, waarin elementen als levensduurkosten en de kwaliteit van de aanbieding een groter gewicht krijgen (zie figuur 2). De beoordeling van aanbiedingen op toepassing van Figuur 1 Ontwikkeling van het percentage opdrachtgevers naar het belang van toegepaste gunningscriteria in de periode

7 duurzame materialen is en wordt in de toekomst belangrijker; evenals de toepassing van prestatiebestekken. Meer oog voor moderne bouworganisatievormen De meeste opdrachtgevers, zowel grote als kleine, zijn nog steeds gewend om te kiezen voor traditionele bouworganisatievormen, waarin de verschillende functies in het bouwproces en daaraan verbonden verantwoordelijkheden strikt gescheiden zijn. Echter, bij de grote opdrachtgevers wordt in de huidige praktijk de keuze voor de traditionele vormen gaandeweg kleiner, evenals de voorkeur hiervoor (zie tabel 3). Ook in de toekomst zal deze voorkeur klei- ner zijn vergeleken met de huidige praktijk. Van de moderne bouworganisatievormen wordt het werken in bouwteam het meeste toegepast. Hierin zitten de verschillende uitvoerende partijen in het bouwproces samen met de opdrachtgever aan tafel. In de afgelopen jaren gebeurde dit al steeds vaker, en ook de voorkeur hiervoor laat een stijgende trend zien. Werken in bouwteam komt vooral voor bij projectontwikkelaars en woningcorporaties. De voorkeur voor design&construct is bij grote opdrachtgevers iets teruggevallen, na een aanvankelijke stijging. Een probleem blijft nog hoe risico s het beste tussen opdrachtgever en -nemer kunnen worden verdeeld. Bij de kleine opdrachtgevers zien we sinds 2006 Figuur 2 Percentage grote opdrachtgevers dat bij de uitvraag expliciet vraagt om innovatieve oplossingen en hun toekomstige verwachtingen daaromtrent in de periode

8 een groei in de toepassing van D&C. Voor projecten op basis van PPS is de voorkeur nog bescheiden. Een toenemende voorkeur voor publiek-private samenwerkingsvormen tekent zich vooral af bij kleine gemeenten en corporaties. Gemeten in aantallen scoren de moderne bouworganisatievormen nog bescheiden. Het totale volume is echter aanzienlijk, omdat het vaak over de grotere projecten gaat. De groeiende voorkeur van opdrachtgevers voor moderne organisatievormen, met Tabel 3 Percentage grote opdrachtgevers naar voorkeur voor bouworganisatievorm Voorkeur Traditioneel Bouwteam Design & PPS Anders Geen Totaal Construct voorkeur Omzet- Klein- Midden- Groot- Kleinbedrijf Midden- en aandeel bedrijf bedrijf bedrijf Bouw- grootbedrijf Bouw- Bouw Bouw Bouw installatie installatie Tabel 4 Percentage omzet uit moderne bouworganisatievormen van opdrachtnemers in de bouw: sector bouw en bouwinstallatie Tabel 5 Percentage grote opdrachtgevers dat eigen initiatieven van opdrachtnemers op prijs stelt Stellen eigen Project- Overheid Woning- Bedrijven initiatief op prijs ontwikkelaars corporaties

9 name bouwteam, tekent zich af in de omzet die opdrachtnemers hieruit behalen. Vooral het grootbedrijf in de bouw realiseert bijna 60 procent van zijn omzet uit moderne bouworganisatievormen (zie tabel 4). Eigen initiatief Proactief marktgedrag van opdrachtnemers betekent onder andere dat ondernemers in de bouw meedenken met en zich actief opstellen bij het invullen van (latente) bouwplannen van hun (potentiële) klanten. Bedrijven kunnen zich hierdoor positief onderscheiden van meer passieve concurrenten. De ongevraagde aanbieding of unsollicited proposal is een voorbeeld van proactief marktgedrag. Betrekkelijk veel opdrachtgevers zeggen wel eens of regelmatig door bouwbedrijven te worden benaderd met een ongevraagde aanbieding. Het percentage grote publieke opdrachtgevers dat ongevraagd een aanbieding kreeg werd in de onderzoeksperiode steeds groter. De mate waarin zo n eigen initiatief van de bouwbedrijven wordt gewaardeerd loopt nogal uiteen. De daling van het percentage publieke opdrachtgevers in de jaren 2007 en 2008 dat de unsollicited proposal op prijs stelt, is niet zozeer het gevolg van een sterk verminderde belangstelling hiervoor, maar van een in die jaren grotere vertegenwoordiging van waterschappen en gemeenten in de responsgroep. Deze opdrachtgevers hebben gemiddeld genomen een minder grote belangstelling voor ongevraagde aanbiedingen dan andere grote publieke opdrachtgevers. De gematigde belangstelling van opdrachtgevers voor ongevraagde aanbiedingen van bouwbedrijven wordt zichtbaar in de ontwikkeling van het percentage bedrijven dat hiermee regelmatig opdrachtgevers benadert (zie figuur 3). Zowel in de bouwals in de installatiesector nemen deze Figuur 3 Ontwikkeling van het percentage bouw- en bouwinstallatiebedrijven dat opdrachtgevers benadert met een ongevraagde aanbieding in de periode

10 fracties af. Een veel voorkomend probleem bij het doen van ongevraagde aanbiedingen is de onzekerheid of onmogelijkheid om hiermee bij opdrachtgevers een voorkeurpositie te kunnen verwerven. De beperkte mogelijkheid om hiermee gemoeide investeringen te kunnen terugverdienen is dan al gauw een obstakel. Ook speelt de opgaande conjunctuur, die zich in de onderzoeksperiode heeft afgetekend, een rol. Naarmate orderportefeuilles beter gevuld zijn is de prikkel om eigen initiatieven te nemen met een onzekere uitkomst minder groot. Integriteit en gedragscode De Parlementaire Enquête Bouwnijverheid heeft ertoe bijgedragen dat het onderwerp integriteit hoog op de bouwagenda is geplaatst. De Stichting Beoordeling Integriteit Bouwnijverheid (SBIB) registreert bouwbedrijven die een bedrijfscode hebben ingevoerd naar een door SBIB opgezet model: kortweg aangeduid met de Bedrijfscode. Bedrijven die nog geen code hebben ingevoerd worden gestimuleerd om dit te gaan doen. Vooral de grote opdrachtgevers vinden een bedrijfs- of gedragscode voor integriteit belangrijk. Vooral projectontwikkelaars en grote publieke opdrachtgevers zijn in toenemende mate deze mening toegedaan. Het percentage opdrachtgevers dat van hun opdrachtnemers toepassing van een gedragscode eist is echter minder groot (zie tabel 6). Ook hier zijn het de projectontwikkelaars en de publieke opdrachtgevers die in toenemende mate toepassing eisen. Grote woningcorporaties tonen wat dit betreft een tegenovergesteld beeld. Los van de Bedrijfscode is een ruime meerderheid van de grote opdrachtgevers van mening dat aannemers zich houden aan de mededingingsregels en niet onnodig in bouwcombinaties samenwerken. Ook zijn veel meer opdrachtgevers van oordeel dat bouwbedrijven een grotere maatschappelijke verantwoordelijkheid tonen dan voorheen. Voor alle opdrachtgevers (groot en klein) geldt dat een grote meerderheid van mening is dat bouwbedrijven zorgvuldig factureren en geen buitensporige relatiegeschenken aanbieden. Duurzame samenwerking Door duurzaam samen te werken komen de voordelen van procesintegratie binnen handbereik. Duurzame samenwerking gaat verder dan de realisering van een enkel project en kan plaatsvinden tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, maar ook tussen opdrachtnemers onderling. Ongeveer de Tabel 6 Percentage grote opdrachtgevers dat een gedragscode belangrijk vindt en het percentage dat ondertekening van een code van zijn opdrachtnemers eist Gedragscode Project- Overheid Woning- Bedrijven ontwikkelaars corporaties Belangrijk Eist Belangrijk Eist Belangrijk Eist Belangrijk Eist

11 helft van het aantal opdrachtgevers werkt duurzaam samen met opdrachtnemers, in het bijzonder bouwbedrijven. Bij de grote opdrachtgevers gaat het hierbij vooral om de projectontwikkelaars en grote bedrijven. Grote publieke opdrachtgevers werken naar verhouding nog weinig samen met hun opdrachtnemers. Wat de mate van duurzame samenwerking betreft, is het beeld bij de opdrachtgevers door de jaren heen vrij stabiel. De belangrijkste motieven voor duurzame samenwerking bij grote opdrachtgevers zijn goede ervaringen en vertrouwen. Vooral dit laatste aspect is in 2008 belangrijker geworden (zie figuur 4). Opdrachtgevers die veelvuldig samenwerken met bouwbedrijven, hechten veel waarde aan innovatiegerichtheid en houden hiermee rekening in het selectieen gunningsbeleid. Vooral ontwerp- en adviesbureaus en toeleveranciers (producenten) werken duurzaam samen met andere partijen in het bouwproces (zie figuur 5). De samenwerking in de sector ontwerp en advies vindt vooral plaats binnen de eigen branche. Toeleveranciers werken vooral duurzaam samen met bouwbedrijven. Binnen de sector bouw en bouwinstallatie werkt ruim 40 procent van de bedrijven duurzaam samen met andere partijen. Het merendeel van de samenwerkingspartners is ook hier afkomstig uit de eigen branche, maar ook wordt Figuur 4 Percentage grote opdrachtgevers dat regelmatig duurzaam samenwerkt met bouwbedrijven naar voornaamste reden in de periode

12 veel samengewerkt met toeleveranciers. Samenwerking met andere partners zoals kennisinstituten komt nog niet vaak voor, maar neemt hier wel toe. In de ontwerp- en adviesbranche is samenwerking met kennisinstituten vaker aan de orde; bijna een kwart van het aantal architectenbureaus werkt duurzaam samen met kennisinstituten. Vernieuwing van de bouw is mede gericht op verbetering van de doelmatigheid van het bouwproces, waardoor bijvoorbeeld faalkosten kunnen worden teruggedrongen. Duurzame samenwerking kan hierbij van grote betekenis zijn. Betrekkelijk veel bedrijven zeggen regelmatig met faalkosten te maken te hebben. Maar de oorzaken daarvan worden overwegend in het eigen bedrijf gezocht en niet bij derden. Hierdoor is de mogelijkheid voor de bedrijven om iets aan de oorzaken te doen in principe groot. Ruim driekwart van de bouw- en bouwinstallatiebedrijven zoekt de oorzaken van faalkosten in eigen bedrijf. Hoewel een minderheid van de ontwerp- en adviesbureaus met faalkosten te maken heeft, zegt circa 80 procent een bijdrage te kunnen leveren aan de voorkoming hiervan. Ongeveer een kwart van de toeleveranciers heeft geregeld met faalkosten te maken. Bij ongeveer de helft hiervan ligt de oorzaak in het eigen bedrijf; in de handel zelfs bij meer dan 60 procent van de bedrijven. Projectevaluaties en delen van kennis zijn belangrijke instrumenten, waar alle partijen voordeel uit kunnen halen. Figuur 5 Percentage opdrachtnemers dat duurzaam samenwerkt met andere partijen in het bouwproces naar sector in de periode

13 Klanttevredenheid en klantgerichtheid Over de prestaties van bouwbedrijven zijn de meeste opdrachtgevers niet uitgesproken ontevreden of tevreden. Gemiddeld genomen worden de geleverde prestaties gewaardeerd met een 7 als rapportcijfer (zie tabel 7). Grote opdrachtgevers komen tot een iets lagere beoordeling dan kleine. Aanvankelijk trad in de onderzoeksperiode wel een verandering op in de mate van tevredenheid van de grote opdrachtgevers. Naar verhouding bleken steeds minder opdrachtgevers even tevreden als het jaar daarvoor. Het percentage opdrachtgevers dat meer tevreden was nam toe, maar ook het percentage dat minder tevreden was. Deze ontwikkeling heeft zich in het laatste jaar niet doorgezet (zie tabel 8). Op diverse prestatieonderdelen is de tevredenheid betrekkelijk klein ten aanzien van zaken als klantgerichtheid, klachtenverwerking en oplossen van gebreken. Gunstig in dit opzicht scoren zaken als goede prijs-/prestatieverhouding, tijdige offertes en binnen het budget blijven. De tevredenheid van opdrachtgevers hangt samen met de mate waarin hun opdrachtnemers klantgericht zijn. Aan klantgerichtheid wordt overigens niet door alle opdrachtgevers evenveel waarde gehecht. Van de grote opdrachtgevers hechten Tabel 7 Beoordeling van de algehele tevredenheid over de prestaties van bouwbedrijven door opdrachtgevers Rapportcijfer tevredenheid Grote opdrachtgevers 6,7 6,5 6,8 6,5 Kleine opdrachtgevers 7,2 7,2 7,3 7,3 Tabel 8 Procentuele verdeling van het aantal grote opdrachtgevers naar mate van tevredenheid over de prestaties van bouwbedrijven Mate van tevredenheid Meer tevreden Even tevreden Minder tevredenheid Totaal

14 vooral projectontwikkelaars en woningcorporaties veel waarde aan klantgerichtheid. Bij de publieke opdrachtgevers is dit veel minder het geval. Voor ongeveer tweederde van de grote opdrachtgevers zal in de toekomst een klantgerichte opstelling van hun opdrachtnemers belangrijker gaan worden. Een gebrekkige klantgerichte opstelling van bouwbedrijven is een vaak geuite klacht van opdrachtgevers. Het periodiek uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek is voor opdrachtnemers een belangrijke stap in de richting van een betere klantgerichte opstelling. De meeste opdrachtnemers stellen zich op de een of andere manier op de hoogte van de tevredenheid van hun klanten. Er zijn er echter maar weinig die dit systematisch doen via een periodiek klanttevredenheidsonderzoek. De toeleverende handel is hierop een uitzondering; ruim de helft van het aantal ondernemingen onderzoekt systematisch en periodiek de tevredenheid van klanten (zie figuur 6). In de bouw en bouwinstallatie gebeurt dit het minst vaak. Betrekkelijk Figuur 6 Ontwikkeling van het percentage opdrachtnemers naar toepassing van methoden van meten van klanttevredenheid in de periode

15 veel bedrijven in de bouw en ontwerp- en adviessector leiden de tevredenheid van hun klanten af uit het aantal herhaalopdrachten, hetgeen een vrij passieve manier van klanttevredenheidsmeting is. Een meer actieve, maar weinig systematische manier is een persoonlijke benadering van klanten. Ook het personeel speelt hierin een rol van betekenis; vooral in de bouw. Een systematisch periodiek klanttevredenheidsonderzoek wordt steeds meer uitgevoerd door ontwerp- en adviesbureau en toeleverende producenten. Binnen de bouw is het vooral het grootbedrijf dat zich hiervan bedient. Innovatief ondernemerschap en resultaat Procesintegratie en innovatief ondernemerschap zijn in het kader van de vernieu- wingsprogramma s van de Regieraad Bouw en PSIBouw belangrijke doelstellingen. Om op het niveau van sectoren zicht te krijgen op de mate waarin enige beweging gaande is, zijn opdrachtnemers gekarakteriseerd in vier typen bedrijven: bedrijven die nog traditioneel werkzaam zijn, bedrijven die in het bouwproces verschillende functies integreren, bedrijven die innovaties ontwikkelen en toepassen en bedrijven die zowel integreren als innovatief zijn. Hiervoor zijn verschillende criteria gehanteerd waaraan bedrijven moesten voldoen om tot één van de vier typen te behoren. Figuur 7 geeft een overzicht van de uitkomsten over de periode van onderzoek. De resultaten geven een wisselend beeld. Een duidelijke ontwikkeling is nog niet zichtbaar. Van alle onderscheiden sectoren blijken de bouw, bouwinstallatie, advies en ontwerp nog betrekkelijk traditioneel, in tegenstelling Figuur 7 Karakterisering van opdrachtnemers naar traditioneel, geïntegreerd, innovatief en modern in de periode ; percentages bedrijven per categorie 15

16 tot bijvoorbeeld de toeleverende industrie en handel. Daarentegen is de bouw en bouwinstallatie een sector waarin procesintegratie verder is doorgedrongen dan in de overige sectoren. Innovatie of innovatief ondernemerschap is echter een kenmerk waar de uitvoerende bouw niet in voorop loopt. In de ontwerp -en adviessector en vooral in de toeleverende sectoren kunnen meer bedrijven als innovatief worden beschouwd. Voor alle sectoren geldt dat moderne bedrijven, die beide kenmerken combineren, naar verhouding nog weinig voorkomen. Binnen de sector bouw gaat het vooral om de grote bedrijven, en om bedrijven werkzaam in de grond-, wateren wegenbouw. Traditionele bedrijven zijn overwegend klein en oefenen gespecialiseerde werkzaamheden uit. De indeling in vier groepen zegt op zichzelf weinig over de kwaliteit van de bedrijven. Tabel 9 Percentage traditionele en moderne bedrijven naar eigen beoordeling van twee onderdelen van de ondernemingsperformance * in de periode Performance Bouw en bouw- Toeleveranciers Toeleveranciers installatie Producenten Handel Traditioneel Modern Traditioneel Modern Traditioneel Modern Winstgevendheid Marktaandeel * Waardering met een rapportcijfer 8 of hoger. Tabel 10 Percentage traditionele en moderne ontwerp- en adviesbureaus naar eigen beoordeling van twee onderdelen van de ondernemingsperformance * in de periode Performance Tradi- Modern Tradi- Modern Tradi- Modern Tradi- Modern tioneel tioneel tioneel tioneel Winstgevendheid Marktaandeel * Beoordeling als zeer succesvol.

17 Moderne bedrijven hoeven niet per se beter of succesvoller te zijn dan bijvoorbeeld traditionele bedrijven. Bedrijven zullen wel een incentive hebben om zich te bewegen van traditioneel naar innovatief of van traditioneel naar procesgeïntegreerd, indien dit bedrijfseconomische voordelen oplevert. Bijvoorbeeld wanneer ten opzichte van de concurrentie een sterkere marktpositie wordt bereikt, die zich vertaalt in een betere winstgevendheid of behoud of groei van het marktaandeel. Traditionele en moderne bedrijven zijn wat innovatie en procesintegratie betreft elkaars tegenpolen. Als innovatie en procesintegratie lonen kunnen verschillen in winstgevendheid en behoud of groei van het marktaandeel tussen beide groepen een indicatie zijn van een verschil in performance, die te maken heeft met hun kwalificatie als traditioneel of modern. In de tabellen 9 en 10 zijn over de periode van onderzoek de traditionele en moderne bedrijven in vier sectoren tegenover elkaar geplaatst, en vergeleken waar het de eigen beoordeling van de winstgevendheid en het behoud of de groei van het marktaandeel betreft; twee prestatiemaatstaven die vaak worden toegepast om het jaarresultaat van de bedrijfsvoering te beoordelen. Uit de tabellen blijkt dat er opmerkelijke verschillen zijn in de beoordeling van de prestaties op deze twee punten. De winstgevendheid is een grootheid die sterk onder invloed staat van de conjunctuur. Dit geldt in principe voor alle bedrijven, traditionele en moderne. In 2005 kroop de bouw uit een economisch dal. Dit is te merken aan de beoordeling van de eigen winstgevendheid door zowel traditionele als moderne bedrijven. In de sector bouw en bouwinstallatie steeg bijvoorbeeld het percentage traditionele bedrijven dat de winstgevendheid met een acht of hoger waardeerde van 17 in 2005 tot 26 in Ook in andere sectoren tekent zich zo n ontwikkeling af. Bij de moderne bedrijven groeit het percentage dat de eigen winstgevendheid gunstig beoordeelt eveneens, waarbij opvalt dat deze fracties in de loop der jaren die van de traditionele bedrijven overtreffen. Wat het marktaandeel betreft zien we in het algemeen een soortgelijke ontwikkeling met soortgelijke verschillen tussen traditionele en moderne bedrijven. Zonder dat er een direct causaal verband kan worden vastgesteld. Daarvoor zijn er te veel factoren van invloed op winstgevendheid en marktaandeel. Desondanks is er een aanwijzing dat moderne bedrijven in termen van marktaandeel een sterkere marktpositie hebben dan traditionele én dat moderne bedrijven wat winstgevendheid betreft beter profiteren van een conjunctuurherstel dan traditionele bedrijven. In de sector ontwerp en advies treden wat de beoordeling van winstgevendheid en marktaandeel betreft eveneens verschillen naar voren tussen de als traditioneel gekwalificeerde bureaus en de als modern gekwalificeerde (zie tabel 10). Door de jaren heen komen de moderne bureaus, die zich op beide prestatieonderdelen zeer succesvol achten, vaker voor dan de traditionele bureaus met een gelijke beoordeling van hun prestaties op deze onderdelen. Uiteraard zijn er nog meer factoren waarop de ondernemingsperformance beoordeeld kan worden dan alleen winstgevendheid of behoud c.q. groei van het marktaandeel. In het algemeen is gebleken dat moderne opdrachtnemers, ongeacht de sector waarin zij actief zijn, zich meer dan de traditionele succesvol achten in bijvoorbeeld het personeelsbeleid (binding van personeel aan het bedrijf) of het verwerven van opdrachten (acquisitie). Ook wordt door moderne bedrijven de financiële positie gunstiger beoordeeld dan door de traditionele bedrijven. Gaat het om het hebben van tevreden klanten, dan blijken er wat dit betreft geen wezenlijke verschillen in performance tussen beide typen bedrijven. 17

18 Colofon Uitgave Regieraad Bouw en PSIBouw Tekst Regieraad Bouw en PSIBouw Vormgeving Van Lint Vormgeving, Zierikzee Illustratie omslag Beeldleveranciers Druk Quantes, Rijswijk 18 Gouda, september 2008

19 Groningenweg 10 Postbus AK Gouda Tel Fax Groningenweg 10 Postbus AK Gouda Tel Fax

Opdrachtgevers aan het woord

Opdrachtgevers aan het woord Vernieuwingsoffensief Bouw Opdrachtgevers aan het woord Onderzoek naar het marktgedrag van opdrachtgevers in de bouw Meting 2006 Opdrachtgevers aan het woord Onderzoek naar het marktgedrag van opdrachtgevers

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

De producten van Klantgericht Bouwen. Voor betere prestaties in de markt

De producten van Klantgericht Bouwen. Voor betere prestaties in de markt De producten van Klantgericht Bouwen Voor betere prestaties in de markt De producten van Klantgericht Bouwen Wilt u de kwaliteit van uw producten en uw dienstverlening een flinke impuls geven? Met de Benchmark

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

Monitor openbare aanbestedingen. De Nederlandse aanbestedingsmarkt van bouwwerken in beeld

Monitor openbare aanbestedingen. De Nederlandse aanbestedingsmarkt van bouwwerken in beeld Monitor openbare aanbestedingen De Nederlandse aanbestedingsmarkt van bouwwerken in beeld 1 Monitor openbare aanbestedingen Inschrijven op openbare aanbestedingen is voor veel bedrijven een belangrijke

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010)

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Toerisme en recreatie in zicht Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Colofon Uitgever: Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800 KZ Arnhem internet: www.arnhem.kvk.nl Auteurs: Drs.

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Resultaten KlantTevredenheidsOnderzoek Alympus Personeelsadvies B.V.

Resultaten KlantTevredenheidsOnderzoek Alympus Personeelsadvies B.V. Resultaten KlantTevredenheidsOnderzoek Alympus Personeelsadvies B.V. T 023 555 50 14 info@alympus.nl www.alympus.nl Samenvatting Belangrijkste resultaten Klanttevredenheidsonderzoek: Respons: 65% 7,5 als

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Hoe maak je de keten LEAN?

Hoe maak je de keten LEAN? Hoe maak je de keten LEAN? Oktober 2012 Meindert Koopman Directeur Bouwbedrijf Rijssen B.V Hoe maak je de keten LEAN?? Inleiding. Traditionele proces. Ketenintegratie.. Van Losser Installatiegroep. Ketenintegratie:

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Najaar 2015 Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 10 2 Architectenbureaus 12 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN De bouw staat te boek als een weinig innovatieve, conservatieve

Nadere informatie

De waterschappen als publieke opdrachtgever

De waterschappen als publieke opdrachtgever De waterschappen als publieke opdrachtgever (periode 2014-2016) Voor iedereen die met de waterschappen te maken krijgt als opdrachtgever voor de realisatie van, of het beheer en onderhoud aan, (waterschaps)werken,

Nadere informatie

JURYRAPPORT. Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING

JURYRAPPORT. Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING JURYRAPPORT Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING De commissie Code Verantwoordelijk Marktgedrag reikt de Best Practice Award 2013 voor

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Cultuurproef. Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie

Cultuurproef. Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie Cultuurproef Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie De cultuurproef Met de Cultuurproef kunt u de cultuur van uw organisatie in kaart brengen. Via een vragenlijst en een cultuurmodel onderzoekt

Nadere informatie

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 In de Eemsdelta zijn verschillende ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de leefbaarheid.

Nadere informatie

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015 SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK Bureau D & O 2015 Hoevelaken, oktober 2015 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD... 1 1 INLEIDING... 3 2 BEOORDELING AANBIEDERS ZORGVERZEKERINGEN... 5 3 AANTAL ZORGPOLISSEN... 7

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dyslexie ONL

Tevredenheidsonderzoek Dyslexie ONL Tevredenheidsonderzoek Dyslexie ONL 2014 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Respons... 3 Resultaten enquête... 4 Rapportcijfer behandeling... 4 Bereikbaarheid... 4 Wachttijden... 5 Informatievoorziening... 5

Nadere informatie

DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD. Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad

DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD. Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad -

Nadere informatie

Factsheet: Monitor Hervorming van de Langdurige Zorg 2015

Factsheet: Monitor Hervorming van de Langdurige Zorg 2015 Factsheet: Monitor Hervorming van de Langdurige Zorg 2015 ActiZ 1 oktober 2014 drs. S. van Klaveren K.J. van de Werfhorst MSc Projectnummer: 419052 Correspondentienummer: DH-0110-4067 Inhoud SAMENVATTING

Nadere informatie

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting Hoe staat het Nederlandse

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

Adviespunt Social Return

Adviespunt Social Return Social Return Maatwerk in Social Return adviseert (semi-)overheidsinstellingen en bedrijven, die een professioneel inkoopbeleid hanteren, over het toepassen van. Na gunning ondersteunt zij opdrachtnemers

Nadere informatie

Resultaten KlantTevredenheidsOnderzoek Alympus Personeelsadvies B.V.

Resultaten KlantTevredenheidsOnderzoek Alympus Personeelsadvies B.V. Resultaten KlantTevredenheidsOnderzoek Alympus Personeelsadvies B.V. T 023 557 41 92 info@alympus.nl www.alympus.nl Samenvatting resultaten KTO 2007 Rapportcijfers: Alympus als bureau 7,8 0,3 t.o.v. 2005

Nadere informatie

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten vertrouwen, transparantie & Verbondenheid 2 Voor het Volledige rapport: www.regieraadbouwzuid.nl Een nieuwe marktbenadering Bij Wonen Limburg

Nadere informatie

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage -

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage - De dienstverlening van Onderzoek onder aangesloten instellingen - Eindrapportage - 09-09-2009 Inhoud Inleiding 3 Managementsamenvatting 4 Onderzoeksopzet 5 Resultaten 6 Tevredenheid 6 Gebruik en waardering

Nadere informatie

Resultaten USP-Bewonersscan, meting 2015

Resultaten USP-Bewonersscan, meting 2015 Resultaten USP-Bewonersscan, meting 2015 In de periode half mei/ half juli 2015 heeft USP Marketing Consultancy in opdracht van Volkshuisvesting opnieuw een bewonersonderzoek gedaan naar de tevredenheid

Nadere informatie

Achtergrond onderzoek

Achtergrond onderzoek Vestigingsrapportage Thermometer Klanttevredenheid Welzorg-vestiging: Den Bosch Periode : februari 2010 december 2010 Auteurs : Mariëlle van Delft, Maaike Caarels en Arno van Welzen Datum : februari 2011

Nadere informatie

Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012

Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012 Meetbaar en stuurbaar maken van organisatieprestaties. Advies en verbetermanagement. Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012 Datum: Juli 2012 Contactpersonen: Martijn Snels Eva Kromhout Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld

Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld 1. Inleiding De Inspectie van het Onderwijs voert al lange tijd tevredenheidsonderzoeken uit onder besturen en scholen in de sectoren

Nadere informatie

Parlementaire enquête: Meer rechten voor de huurder

Parlementaire enquête: Meer rechten voor de huurder Parlementaire enquête: Meer rechten voor de huurder Negende peiling Huurderspanel Woonwaard Woonwaard december 2014 Inleiding Aanleiding en doel onderzoek Woonwaard peilt periodiek de mening van de huurders

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 2015

Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 2015 Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 1 Juni 1 Doel van het onderzoek is het verkrijgen van inzicht in de huidige mate van tevredenheid van tolken en vertalers, afnemers van tolk- en vertaaldiensten

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Gemeente Landsmeer. Wmo-klanttevredenheid over 2013. 5 juni 2014

Gemeente Landsmeer. Wmo-klanttevredenheid over 2013. 5 juni 2014 Gemeente Landsmeer Wmo-klanttevredenheid over 2013 5 juni 2014 DATUM 5 juni 2014 TITEL Wmo-klanttevredenheid over 2013 ONDERTITEL OPDRACHTGEVER Gemeente Landsmeer Boulevard Heuvelink 104 6828 KT Arnhem

Nadere informatie

Aan- en uitbestedingsbeleid bij woningbouwcorporaties in Noord-Nederland

Aan- en uitbestedingsbeleid bij woningbouwcorporaties in Noord-Nederland Aan- en uitbestedingsbeleid bij woningbouwcorporaties in Noord-Nederland Noordelijke Regieraad voor de bouw Corporaties Drenthe, Friesland en Groningen Voorwoord Voor u ligt het resultaat van een onderzoek

Nadere informatie

Vormgeven aan Vernieuwend Opdrachtgeverschap. 11 september 2013

Vormgeven aan Vernieuwend Opdrachtgeverschap. 11 september 2013 Vormgeven aan Vernieuwend schap september 203 Waarom vernieuwing? Wat bereiken met vernieuwend opdrachtgeverschap? Afwenden onnodige kosten, naar lagere prijs Vermijden tegenvallende kwaliteit, meer kwaliteit

Nadere informatie

3.5 Voorzieningen in de buurt

3.5 Voorzieningen in de buurt 3.5 Voorzieningen in de buurt Samenvatting: Straatverlichting en straatmeubilair Veruit de meeste (8%) bewoners zijn (zeer) tevreden over de straatverlichting in hun buurt. De verschillen naar wijk zijn

Nadere informatie

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins M200916 Parttime van start drs. A. Bruins Zoetermeer, 24 september 2009 Parttime van start Van de startende ondernemers werkt een kleine meerderheid na de start fulltime in het bedrijf. Een op de vier

Nadere informatie

ROSA 2015. Relatie Onderzoek Samenwerkingsformules Autobedrijven

ROSA 2015. Relatie Onderzoek Samenwerkingsformules Autobedrijven ROSA 2015 Relatie Onderzoek Samenwerkingsformules Autobedrijven 2 ROSA 2015 Colofon In opdracht van: Uitvoering: BOVAG W.J. Terpstra BOVAG Afdeling Onderzoek Copyright 2015 BOVAG, Nederland ROSA 2015 3

Nadere informatie

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie; Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015 MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN ICCO Onderzoek 2015 Inhoud 1. Uitgangspunten 2. Onderzoek Demografie Bedrijfsgegevens Functie van de respondent Landen Wat zijn mensenrechten? Waarom mensenrechten? Six step

Nadere informatie

De gegevens die worden gebruikt door de benchmark worden door de gemeente zelf aangeleverd. De burgerpeiling levert een deel van deze gegevens aan.

De gegevens die worden gebruikt door de benchmark worden door de gemeente zelf aangeleverd. De burgerpeiling levert een deel van deze gegevens aan. Burgerpeiling 2013 Eind 2013 is onder 2000 inwoners van de gemeente Noordoostpolder een enquete verspreid ten behoeve van de benchmark waarstaatjegemeente.nl. De enquete vormt een onderdeel van de benchmark.

Nadere informatie

Jaarrapportage werk.nl. Publieksversie

Jaarrapportage werk.nl. Publieksversie Jaarrapportage werk.nl 2014 Publieksversie 2 Samenvatting Werkzoekenden en werkgevers maken ook in 2014 weer meer gebruik van de online dienstverlening van UWV die onder meer op werk.nl en in de Werkmap

Nadere informatie

De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden

De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden D U O - P R E S E N T A T I E D O R E N A G U L P E R S, R O M P E L B E R G & R U I T E R J O O P V A N D U R E N, H S Z U Y D F M, U T W E N T E Aanleiding

Nadere informatie

Dit is een samenvatting van het proefschrift. Voor geïnteresseerden is het proefschrift via bol.com, Libris, Ako, Cosmox als hardcopy versie of

Dit is een samenvatting van het proefschrift. Voor geïnteresseerden is het proefschrift via bol.com, Libris, Ako, Cosmox als hardcopy versie of Dit is een samenvatting van het proefschrift. Voor geïnteresseerden is het proefschrift via bol.com, Libris, Ako, Cosmox als hardcopy versie of E-reader te bestellen. Samenvatting De Nederlandse woningbouw

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Projectnummer: 10203 In opdracht van: Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer drs. Merijn Heijnen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL

Nadere informatie

Belevingsonderzoek Inspectie Jeugdzorg. Onderzoek onder geïnspecteerden naar de beleving van het contact met Inspectie Jeugdzorg

Belevingsonderzoek Inspectie Jeugdzorg. Onderzoek onder geïnspecteerden naar de beleving van het contact met Inspectie Jeugdzorg Belevingsonderzoek Inspectie Jeugdzorg Onderzoek onder geïnspecteerden naar de beleving van het contact met Inspectie Jeugdzorg Maart 2012 F968 Colofon In 2008 heeft de Inspectieraad aan het programma

Nadere informatie

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies Faalkosten Uiting, oorzaken, preventie en remedies Hoge faalkosten zijn een probleem voor de bouwsector. Vooral in tijden van laagconjunctuur en krappe marges. In de breedste zin van het woord omvat de

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Wmo - de kanteling. Gemeente Groesbeek Juni 2014

Klanttevredenheidsonderzoek Wmo - de kanteling. Gemeente Groesbeek Juni 2014 Klanttevredenheidsonderzoek Wmo - de kanteling Gemeente Groesbeek Juni 2014 Colofon Uitgave : I&O Research BV Zuiderval 70 7500 AN Enschede Tel. (053) 4825000 www.ioresearch.nl Rapportnummer : 2014/050

Nadere informatie

MEDEWERKERSTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2004 Resultaten en vervolgtraject

MEDEWERKERSTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2004 Resultaten en vervolgtraject MEDEWERKERSTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2004 Resultaten en vervolgtraject Inleiding In mei van dit jaar is een nieuw medewerkertevredenheidsonderzoek gehouden. De eerste resultaten van dit onderzoek zijn in

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Halfjaarrapportage werk.nl 1e helft 2014

Halfjaarrapportage werk.nl 1e helft 2014 Halfjaarrapportage werk.nl 1e helft 2014 Publieksversie 2 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Trendcijfers werk.nl... 4 1. Klanttevredenheid werkzoekenden en werkgevers... 5 1.1 Werkzoekenden... 5 1.2 Werkgevers...

Nadere informatie

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Creatief Ondernemerschaplab Jaarlijkse vragenlijst 215 Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Onderzoek uitgevoerd door Tilburg University: Prof. dr. Arjen van Witteloostuijn Prof. dr. Arjan van den

Nadere informatie

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft TU Delft Delft University of Technology Technische Universiteit Delft ZELFVERKLARING TU Delft Delft University of Technology ^ ^ ^ ^ ^ Code Verantwoordelijk Marktgedrag Pag./van 1/5 De TU Delft verklaart

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Zakelijk 2012. Centraal Beheer Achmea

Klanttevredenheidsonderzoek Zakelijk 2012. Centraal Beheer Achmea Klanttevredenheidsonderzoek Zakelijk 12 Centraal Beheer Achmea Rapportcijfer Per sector Kunt u met een rapportcijfer op een schaal van 1 t/m 1 uitdrukken hoe tevreden u bent over uw verzekeraar? 7, 7,

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs. HBO-Monitor 2007. G.W.M. Ramaekers

De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs. HBO-Monitor 2007. G.W.M. Ramaekers De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs HBO-Monitor 2007 G.W.M. Ramaekers Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie

Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers

Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers RBW-621-L Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers Januari 2014 Pagina 1 van 6 Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers 1. Missie Koninklijke Boskalis Westminster

Nadere informatie

Lessen uit 13 jaar tevredenheidonderzoek onder huurders in Nederland

Lessen uit 13 jaar tevredenheidonderzoek onder huurders in Nederland Lessen uit 13 jaar tevredenheidonderzoek onder huurders in Nederland Verwachtingen van huurders en uitdagingen voor corporaties Dit jaar is het alweer 13 jaar geleden dat USP Marketing Consultancy startte

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Whitepaper Faalkosten. op basis van het BouwKennis Jaarrapport 2009/2010

Whitepaper Faalkosten. op basis van het BouwKennis Jaarrapport 2009/2010 Whitepaper Faalkosten op basis van het BouwKennis Jaarrapport 2009/2010 Introductie Uit onderzoek speciaal voor het BouwKennis Jaarrapport Nederland 2009/2010 blijkt dat een aanzienlijk deel van de partijen

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

ENERGIE- LEVERANCIERS

ENERGIE- LEVERANCIERS ENERGIE- LEVERANCIERS APRIL 2013 Pagina 1 van 38 Inhoudsopgave Bladzijde 3 Inleiding 5 Conclusies 6 Algemene tevredenheid 7 Tevredenheid per categorie 13 Imago energieleveranciers 19 Overstappen 22 Verkooppraktijken

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon Klanttevredenheidsonderzoek Compagnon 1-4-2016 Inhoudsopgave A. Cedeo-erkenning B. Klanttevredenheidsonderzoek Opdrachtgevers C. Conclusie Cedeo 2016 Compagnon 2 A. Cedeo-erkenning 1. Achtergrond Er zijn

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Is de bouwsector klaar voor verandering?

Is de bouwsector klaar voor verandering? Is de bouwsector klaar voor verandering? ADVISORY De economische crisis stelt de bouwsector flink op de proef. In toenemende mate vragen opdrachtgevers om totaaloplossingen en om innovatieve financieringsvormen.

Nadere informatie

Monitor voortgang Wmo Uitkomsten vijfde meting, januari 2015

Monitor voortgang Wmo Uitkomsten vijfde meting, januari 2015 Monitor voortgang Wmo Uitkomsten vijfde meting, januari 2015 Amersfoort, 25 februari 2015 Contactpersoon: Hester van den Bergh Kenmerk: KV/hrbh/rall/158280/2015 Brancheorganisatie voor de geestelijke gezondheids-

Nadere informatie

Gemeente Woerden. Klanttevredenheid Wmo over 2013. 31 juli 2014

Gemeente Woerden. Klanttevredenheid Wmo over 2013. 31 juli 2014 Gemeente Woerden Klanttevredenheid Wmo over 2013 31 juli 2014 DATUM 31 juli 2014 TITEL Klanttevredenheid Wmo over 2013 ONDERTITEL OPDRACHTGEVER Gemeente Woerden Boulevard Heuvelink 104 6828 KT Arnhem Postbus

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Gemeente Roosendaal. Klanttevredenheidsonderzoek Wmo over 2013. Concept. 11 augustus 2014

Gemeente Roosendaal. Klanttevredenheidsonderzoek Wmo over 2013. Concept. 11 augustus 2014 Gemeente Roosendaal Klanttevredenheidsonderzoek Wmo over 2013 Concept 11 augustus 2014 DATUM 11 augustus 2014 TITEL Klanttevredenheidsonderzoek Wmo over 2013 ONDERTITEL Concept OPDRACHTGEVER Gemeente Roosendaal

Nadere informatie

Internet jaarrapportage werk.nl 2013

Internet jaarrapportage werk.nl 2013 werk.nl 2 van 10 Samenvatting In stond de online dienstverlening van UWV veel in de belangstelling. Werkzoekenden en werkgevers maken steeds meer gebruik van de online dienstverlening van UWV die onder

Nadere informatie

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig Rol van het bestek Rol van het bestek Om de technische en functionele eisen voor bouwwerken vast te leggen, wordt in de bouwsector een bestek gebruikt. Dit bestek vormt de basis voor het contract tussen

Nadere informatie

Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk

Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk september 2005 COLOFON Samenstelling Drs. M.H. (Mark) Gremmen drs. A.J.H. (Bert Jan)

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek

Klanttevredenheidsonderzoek Klanttevredenheidsonderzoek Particulier 2013, Leven VvAA Disclaimer Alle resultaten van het Klanttevredenheidsonderzoek Particulier 2013, sector leven staan onder embargo tot 19 december 2013. De inhoud

Nadere informatie

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Hoe tevreden zijn de medewerkers met en hoe betrokken zijn zij bij de organisatie en welke verbeterpunten ziet men voor de toekomst? Wat is medewerkerstevredenheid

Nadere informatie

TOTAL COST OF OWNERSHIP

TOTAL COST OF OWNERSHIP Nieuwe perspectieven op TOTAL COST OF OWNERSHIP INTELLIGENT BUILDING SPECIALS Investeren in comfort en energiebesparing loont Ondernemingen en overheidsorganisaties zijn zich er steeds meer van bewust

Nadere informatie

April 2014 Stichting S@les in de Bouw

April 2014 Stichting S@les in de Bouw XML XML XML XML XML Resultaten enquête naar gebruik XMLberichten S@les in de Bouw April Stichting S@les in de Bouw HOOFDSTUK BLZ. 1. ALGEMEEN 2 2. SAMENVATTING 3 3. GEBRUIK XML-ARTIKELBESTAND 4 4. GEBRUIK

Nadere informatie

Voorstel: De nieuwe inrichting en werkwijze van het bestuurlijk dashboard vaststellen.

Voorstel: De nieuwe inrichting en werkwijze van het bestuurlijk dashboard vaststellen. Aan de raad AGENDAPUNT 3.5 Nieuw bestuurlijk dashboard Voorstel: De nieuwe inrichting en werkwijze van het bestuurlijk dashboard vaststellen. In 2007 hebben wij een bestuurlijk dashboard ingevoerd, als

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Marktdag 22 november 2012. Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6

Marktdag 22 november 2012. Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6 Marktdag 22 november 2012 Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6 Even voorstellen Paul Kuijpers (1961) Partner bij Balance & Result adviseurs, (Deventer) Ervaringen Haal het beste

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

Ontwerpfase (32%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase. Bestekfase (33%) Bestekfase (25%) Initiatieffase (67%) Bestekfase (42%)

Ontwerpfase (32%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase. Bestekfase (33%) Bestekfase (25%) Initiatieffase (67%) Bestekfase (42%) Duurzame beslissers Steeds meer fabrikanten en handelaren in de bouw maken werk van duurzaamheid. De belangrijkste vraag voor deze toeleveranciers is hoe zij hun energiebesparende producten en merken in

Nadere informatie