Evaluatie van rapportages gemonitorde PV-systemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Evaluatie van rapportages gemonitorde PV-systemen"

Transcriptie

1 Rapport EAB Evaluatie van rapportages gemonitorde PV-systemen Ing. C.W.A. Baltus Juni 2001 ElektroAdviesBureau Baltus, Valkkogerweg 29, 1744 GB Valkkoog. Tel

2 VERANTWOORDING Dit project is uitgevoerd in opdracht van Novem onder contractnummer Onze dank gaat uit naar de heer R.J.C. van Zolingen die bereid was zijn opbouwende commentaar te leveren op het concept van dit rapport. 2 EAB-01-02

3 SAMENVATTING Sinds 1990 is in Nederland veel kennis en ervaring opgedaan met netgekoppelde PVsystemen. De opbrengsten, het systeemgedrag en de praktijkervaring zijn vaak gemeten, geanalyseerd en gerapporteerd (veelal in opdracht van of gesubsidieerd door Novem). De rapportages zijn wisselend van samenstelling en daarom zijn de resultaten niet zondermeer onderling te vergelijken. Omdat rond 1992 de opbrengst van PV-systemen sterk achterbleef bij de toenmalige verwachtingen is een werkgroep PV-monitoring opgericht die ten doel had methodiekontwikkeling en kennisuitwisseling tussen verschillende partijen. In 1997 verscheen het rapport Aanbevolen werkwijze voor de monitoring van netgekoppelde PV-systemen in Nederland, waarin als doelen zijn omschreven: verificatie van systeemopbrengst, verwerven van componentkennis en verkrijgen van inzicht in systeemgedrag. Afgelopen decennium is een zeer groot aantal rapporten verschenen over gemonitorde projecten, waarvan een groot deel voor dit rapport nog eens bestudeerd en geanalyseerd zijn. De belangrijkste systeemgegevens en monitoringresultaten zijn in een database opgenomen. Dit rapport geeft een overzicht van de kwaliteit van rapportage en gehanteerde methodiek. Voor de validatie van de systeemopbrengsten zijn opbrengstvoorspellingen (op basis van simulaties) vergeleken met de gerealiseerde opbrengsten. In zeer veel gevallen zijn de opbrengsten beduidend lager dan de verwachting; grotendeels door het optreden van onverwachte aspecten (bijzondere beschaduwing bijvoorbeeld), deels door problemen met componenten en deels door overschatting van de verwachte instraling. De rapportages belichten soms enkele aspecten van het gedrag van het PV-systeem, doch weinig rapportages proberen een volledig beeld te schetsen van het totale systeemgedrag. De kennisuitwisseling tussen partijen blijkt niet optimaal omdat onderzoeksresultaten vertrouwelijk zijn, rapporten niet optimaal verspreid worden en er doublures in het onderzoek zitten. Helaas verliezen kostbare meetprojecten aan waarde omdat de richtlijnen voor het monitoren van PV-sytemen niet worden nageleefd, deels veroorzaakt door kostenoverwegingen, deels door ondeskundigheid; veel monitoringprojecten hebben daarom niet de informatie opgeleverd zoals die in de projectdoelstelling was omschreven. De kritische lezer bespeurt een trend waarin gekalibreerde meetapparatuur plaatsmaakt voor soms ongekalibreerde en onbetrouwbare meetsignalen uit de inverters. Ook op andere fronten worden concessies gedaan aan de kwaliteit van signalen: de instraling wordt niet meer lokaal gemeten, temperatuursensoren worden niet geplaatst. Om de monitoringprojecten kosteneffectiever te laten zijn, zouden ze beter voorbereid en gecoördineerd moeten worden De afgelopen jaren is de basis gelegd voor een goede beoordeling van de performance van PV-systemen. De meeste systeemverliezen kunnen goed berekend worden, doch de huidige kennis wordt onvoldoende benut. Om dit te bereiken wordt aanbevolen om met beschikbare meetgegevens een database met verliesfactoren op te bouwen, waardoor van nieuwe PV-systemen een beter gefundeerde opbrengstanalyse gemaakt kan worden. Het verdient aanbeveling om een standaard monitoring rapportage formulier te introduceren. EAB

4 4 EAB-01-02

5 SYMBOLENLIJST Symbool Omschrijving Eenheid BF Beschikbaarheidsgraad - E fi Energie (opbrengst) uit inverter kwh η- module Modulerendement % η- sys Systeemrendement % H Instralingsenergiedichtheid in hor.vlak (pyranometer) kwh/m² Hi Instralingsenergiedichtheid in arrayvlak (referentiecel) kwh/m² k-factor Factor die mede de temperatuurrespons van een m²k/w module beschrijft op de instraling MF Monitoringfractie - Pa Arrayvermogen W PR Performance ratio % P stc Array (of module)vermogen bij stc Wp stc Standaard Test Condities - V oc Openklemspanning V Y f Final yield kwh/kwp Y klim Final yield bij klimatologisch normaaljaar kwh/kwp EAB

6

7 INHOUDSOPGAVE VERANTWOORDING... 2 SAMENVATTING... 3 SYMBOLENLIJST... 5 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 9 ACHTERGROND DOELSTELLING WERKWIJZE OPBOUW VAN DIT RAPPORT MONITORING VAN PV-SYSTEMEN RICHTLIJNEN VORMEN VAN MONITORING Opbrengstmeting Globale monitoring Analytische monitoring Beheersmonitoring VERIFICATIE VAN SYSTEEMOPBRENGST KWALITEIT VAN RAPPORTAGE EN GEHANTEERDE METHODIEK ALGEMEEN Naleven van richtlijnen Kennisuitwisseling Selectie van projecten EVALUATIE VAN GEGEVENS BENADERING VAN EFFECTEN VERSLAGGEVING Evaluatie van systeemgedrag Oplevering van rapportages Projectevaluatieformulieren TREND IN MONITORING AANVERWANTE ACTIVITEITEN EVALUATIE VAN SYSTEEMOPBRENGST TOEGEPASTE COMPONENTEN PV-modules Inverter Data-acquisitieapparatuur Randapparatuur EVALUATIE VAN SYSTEEMOPBRENGST Opbrengstverwachting Opbrengstcontrole PRESENTATIE VAN KENTALLEN Performance ratio Genormeerde opbrengst Beschaduwing Bepaling nominaal arrayvermogen met veldtest Temperatuurverliezen Maximum Power Point Tracking DC-rimpel Conversierendement van inverter Directe fractie Dekkingsgraad Tiltfactor EAB

8 4.4. GERAPPORTEERDE AANBEVELINGEN DISCUSSIEONDERWERPEN CONCLUSIE AANBEVELINGEN REFERENTIES BIJLAGE 1: BESCHOUWDE ANALYTISCH GEMONITORDE SYSTEMEN BIJLAGE 2: BESCHOUWDE GLOBAAL GEMONITORDE SYSTEMEN BIJLAGE 3: BESCHOUWDE EVALUATIERAPPORTEN BIJLAGE 4: MONITORING RAPPORTAGE FORMULIER BIJLAGE 5: TOEGEPASTE MODULES BIJLAGE 6: TOEGEPASTE INVERTERS BIJLAGE 7: IN RAPPORTAGES VERMELDE AANBEVELINGEN EAB-01-02

9 1. INLEIDING Achtergrond Sinds 1990 is in Nederland veel kennis en ervaring opgedaan met netgekoppelde PVsystemen. De opbrengsten, het systeemgedrag en de praktijkervaring zijn vaak gemeten, geanalyseerd en gerapporteerd (veelal in opdracht van of gesubsidieerd door Novem). De rapportages zijn wisselend van samenstelling en daarom zijn de resultaten niet zondermeer onderling te vergelijken. Een evaluatie van de systeemgedragingen ontbreekt vaak Doelstelling De doelstelling van het project Evaluatie van rapportages gemonitorde PV-systemen is om op basis van beschikbare rapportages over analytische monitoring, globale monitoring en opbrengstgegevens van in Nederland geplaatste netgekoppelde PVsystemen komen tot: - Vergelijking van systeemeigenschappen en systeemopbrengsten - Analyse van de rapportages - Poging tot verklaren van de systeemopbrengsten - Presentatie van lessons learned and used - Blootleggen van eventuele manco s in de huidige monitoringpraktijk - Voorstel tot een verbetering van de monitoringpraktijk Werkwijze Er is een groot aantal rapporten bestudeerd en geanalyseerd. De selectie van de rapportages is gedaan op basis van de tussentijdse resultaten van het project "Inventarisatie PV monitoring [79]; hierbij zijn in principe alleen die projecten geselecteerd die vóór 1 januari 2001 zijn gerapporteerd. In totaal zijn 86 rapporten beschouwd; deze rapporten handelen over 70 verschillende PV-systemen, verdeeld over 148 periodes. De bevindingen zijn op een standaard monitoring rapportage formulier ingevuld (bijlage 4) en verwerkt in een database Opbouw van dit rapport Hoofdstuk 2 van dit rapport beschrijft enkele richtlijnen voor de monitoring van PVsystemen, verschillende vormen van monitoring en diverse simulatietechnieken. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de kwaliteit van de rapportages en de gehanteerde methodieken. De evaluatie van systeemopbrengsten wordt behandeld in hoofdstuk 4; hier worden op de gepresenteerde performance ratio (PR s), genormeerde opbrengsten en andere kentallen toegelicht. Hoofdstuk 5 beschrijft aspecten die in de toekomst nadere aandacht behoeven. Het rapport wordt afgesloten met conclusies en aanbevelingen (hoofdstukken 6 en 7). EAB

10

11 2. MONITORING VAN PV-SYSTEMEN Eind 1991 is in Heerhugowaard het eerste grootschalige PV-systeem van Nederland opgeleverd; het bestaat uit 10 woningen met een totaal vermogen van circa 24 kwp [10, 11, 13, 25, 54, 68]. De opbrengsten bleven sterk achter bij de toenmalige verwachtingen (circa 1000 kwh/kwp volgens [68]). Dit feit vormde de aanleiding voor de oprichting van de werkgroep PV-monitoring, waarin kennisuitwisseling tussen verschillende partijen en methodiekontwikkeling centraal moest staan. Deze werkgroep heeft in 1994 een eerste aanbevolen werkwijze voor de monitoring van netgekoppelde PV-systemen opgesteld [3]. In de herziene versie van 1997 [4] staat dat de uitvoering van een monitoringprogramma in het algemeen als doel heeft: - verificatie van de voorspelde of beoogde energieopbrengst; - vaststellen van de rendementen van de componenten van het systeem; - verkrijgen van inzicht in het gedrag van het systeem. Het beoordelen of een PV-systeem optimaal functioneert is geen eenvoudige zaak. Systeemopbrengsten worden in grote lijnen door componenteigenschappen, d.w.z. door het type zonnepaneel en inverter, maar ook door de ligging bepaald (hoogtegraad, breedtegraad, beschaduwing, oriëntatie en tilt). Daarom is het over het algemeen weinig zinvol om alleen de systeemopbrengsten op jaarbasis te vergelijken Richtlijnen Om een correcte evaluatie van meetgegevens van PV-systemen mogelijk te maken zijn de volgende richtlijnen ontwikkeld: - JRC-richtlijn: Guidelines for the assessment of photovoltaic plants: Document A: Photovoltaic system monitoring [1]; - JRC-richtlijn: Guidelines for the assessment of photovoltaic plants: Document B: Analysis and presentation of monitoring data [2]; - Aanbevolen werkwijze voor de monitoring van netgekoppelde PV-systemen in Nederland [3, 4]. In de richtlijnen worden berekeningswijzen getoond om de opbrengst van PV-systemen te bepalen voor situaties die niet gelijk zijn aan de standaard test condities (STC = 1000 W/m², 25 C en lichtspectrum AM 1,5) Vormen van monitoring Het doel van monitoring van PV-systemen kan uiteenlopen van het registreren van de hoeveelheid opgewekte groene stroom tot het onder veldcondities beproeven en karakteriseren van systeemcomponenten (modules, inverters, beschaduwing, mismatch, temperatuurverliezen etc.). Klopstra geeft als definitie van monitoring: monitoring is het verzamelen, analyseren van data en het verspreiden van data ; in feite hoort hier ook het rapporteren en verspreiden van kennis bij. Wij onderscheiden daarom vier soorten monitoring: - Opbrengstmetingen - Globale monitoring - Beheersmonitoring - Analytische monitoring Opbrengstmeting De grofste indicator voor het beoordelen van het functioneren is de specifieke jaaropbrengst. Bij de specifieke jaaropbrengst ( final Yield ) werd aanvankelijk (tot EAB

12 1997) de jaaropbrengst gerelateerd aan het nominaal arrayvermogen [kwh/kwp]; de instraling in het arrayvlak blijft geheel buiten beschouwing. Het spreekt vanzelf dat daarom interpretatie van deze grootheid moeilijk is. 12 EAB-01-02

13 In formule vorm: E fi Y f = [kwh/kwp] P stc Sinds 1997 wordt de specifieke jaaropbrengst gecorrigeerd naar een voor Nederland klimatologisch gemiddeld instralingsjaar met 1000 kwh/m²; de geregistreerde horizontale instralingsenergie (H) wordt ontleend aan een naburig meteostation. In formulevorm: E fi 1000kWh / m² Y = [kwh/kwp] klim P H stc Globale monitoring Een volgende stap in het beoordelen van het gedrag van een PV-systeem is het berekenen van de performance ratio. De opbrengst (Efi) wordt nu gerelateerd aan het nominaal arrayvermogen (Pstc) en de totale instralingsenergie in het arrayvlak (Hi), maar kan ook geschreven worden als het quotiënt en het systeemrendement (η sys ) en het modulerendement (η module ), ofwel E fi 1000W / m² ηsys PR = = [-]. Pstc Hi ηmodule De systeemverliezen zijn evenredig met (1- performance ratio). Om de systeemverliezen te kunnen beoordelen is uitvoerige kennis nodig van de aard van de toegepaste componenten en de opstelling. Hierop komen wij later terug Analytische monitoring Bij analytische monitoring wordt een groot aantal systeemparameters frequent gemeten (minimaal eenmaal per seconde) en eens per 10-minuten (soms eens per uur) als gemiddelde waarde opgeslagen. Op deze wijze kunnen systeemcomponenten worden gekarakteriseerd (rendementskarakteristiek van PV-module of rendementskarakteristiek van inverter). Door de relatief grote bemonsteringsfrequentie kunnen tevens de MPPtracker en beschaduwingsaspecten worden gekarakteriseerd. Indien de werking van een PV-systeem volledig doorgrond is, kan een complete presentatie worden gemaakt van alle systeemverliezen [7], waardoor de performance ratio onderbouwd is Beheersmonitoring Een PV-systeem bestaat uit veel componenten en elektrische verbindingen. Om de juiste werking van het systeem te bewaken, vindt beheersmonitoring plaats waarbij de opbrengst van inverters regelmatig geregistreerd en automatisch geëvalueerd wordt [81, 80]. Tevens worden storingen automatisch gelogd Verificatie van systeemopbrengst De verwachte opbrengst van een PV-systeem wordt niet alleen bepaald door de modules, inverter en instraling, maar ook door bijkomende aspecten als beschaduwing, wijze van bekabeling, mismatch, degradatie etc. Voor de opbrengstverwachting wordt soms gebruik gemaakt van computerprogramma als SOMES [75] en PV-SYST en de interactieve website van ECN. De simulatieprogramma s berekenen op basis van de uurlijkse instraling in het platte vlak de uurlijkse instraling in het arrayvlak; vervolgens wordt aan de hand van de rendementskarakteristieken van modules en inverter het te leveren vermogen bepaald (en daarmee de jaarlijkse energie). EAB

14 Gaat het om de verificatie van de gerealiseerde jaaropbrengst, dan worden verschillende methodieken gehanteerd: - de performance ratio wordt berekend; de methode PV-Solex wordt gehanteerd [27, 82]; - de methode GLOBMON.PLUS kan gehanteerd worden [83]; - de methode PV-Sat kan gehanteerd worden. In de PV-Solex methode worden in het eerste gebruiksjaar de opbrengst gemeten en de instraling in het horizontale vlak bij een naburig meteostation opgevraagd. Over het gehele eerste jaar wordt de performance ratio berekend waarbij eerst de instraling in het arrayvlak wordt berekend aan de hand van de horizontale instraling. Deze performance ratio dient als referentiewaarde voor de toekomst. Vanaf één jaar na ingebruikname van het meetsysteem wordt de performance ratio maandelijks bepaald en tevens beoordeeld of deze binnen een zekere band van de referentiewaarde ligt. In de methode Globmon.Plus wordt binnen een zekere periode (kan variëren van een week tot een jaar) het instralingshistogram met de Sunlogger geregistreerd. Met deze instraling in het arrayvlak wordt aan de hand van de rendementskarakteristiek van modules en inverter de verwachte systeemopbrengst berekend. In hoofdstuk 4 wordt nader op de verificatie van de systeemopbrengst ingegaan. 14 EAB-01-02

15 3. KWALITEIT VAN RAPPORTAGE EN GEHANTEERDE METHODIEK Voor de evaluatie van de rapportages over de gemonitorde PV-systemen is een groot aantal rapporten doorgewerkt waardoor een goed beeld ontstaat over de geschiedenis van 1992 tot heden. In dit rapport wordt getracht een antwoord te vinden op de vraag of de monitoringprogramma s voldoen aan de drie eerder genoemde verwachtingen: - verificatie van de voorspelde of beoogde energie opbrengst; - vaststellen van de rendementen van de componenten van het systeem; - verkrijgen van inzicht in het gedrag van het systeem Algemeen Om de opbrengsten van PV-systemen op uniforme wijze te kunnen beoordelen moet een aantal kanttekeningen worden gemaakt over het naleven van de monitoringrichtlijnen en het uitwisselen van kennis Naleven van richtlijnen Om meetresultaten onderling vergelijkbaar te maken, zijn richtlijnen opgesteld voor de nauwkeurigheid van de meetapparatuur, het verwerken van data en het presenteren van de uitkomsten. In de praktijk echter blijkt dat de richtlijnen vaak niet worden nageleefd (a=analytische monitoring, g=globaal): a/g In plaats van onafhankelijke en gekalibreerde meetapparatuur worden signalen gebruikt die afkomstig zijn uit het te beproeven apparaat [45] (hierdoor is geen betrouwbaar vergelijk van systeemprestaties mogelijk); a In plaats van de opslag van 10-minuten meetgegevens worden de gegevens slechts eenmaal per uur opgeslagen [43] (evaluatie van kortstondige signalen is niet mogelijk); g Om de cumulatieve instraling in het arrayvlak te registreren is een integrator toegepast met een te grote offset waardoor de gepresenteerde instraling te laag is [55] (de gepresenteerde performance ratio te hoog); a Temperatuursensoren in de modules zijn uit kostenoverwegingen weggelaten [43] (het is niet mogelijk om temperatuurgecorrigeerde karakteristieken van het modulerendement te presenteren); a/g a a a/g Er wordt geen referentiecel geplaatst [43]. In het onderhavige geval wordt de instraling in het arrayvlak door middel van simulatie bepaald (het is daarom niet mogelijk om de performanceratio nauwkeurig te bepalen waardoor onderling vergelijk van de performance van diverse systemen onmogelijk is). De rendementskarakteristiek van de inverter wordt soms gepresenteerd als functie van de instraling (externe factoren als bijvoorbeeld de grootte van het PV-array bepalen de vorm van de rendementskarakteristiek waardoor deze niet eenduidig is; hergebruik van componentkarakteristieken is niet mogelijk. Een rendementskarakteristiek moet worden afgebeeld als functie van het vermogen); In de beginperiode is het gelijkstroomvermogen berekend als product van de gemiddelde stroom (10-min) en de gemiddelde spanning (10-min): (dit is onjuist en leidt tot onjuiste conclusies); In zekere zin ontstaat er verwarring bij de gepresenteerde specifieke opbrengst. In de eerste uitgave van Aanbevolen werkwijze voor de monitoring van PVsystemen [3] wordt de opbrengst louter gerelateerd aan het geïnstalleerde vermogen (kwh/kwp) zonder daarin de jaarlijkse instraling in het horizontale vlak te betrekken, in vaktermen genoemd final yield Y f. In de gewijzigde richtlijn [4] wordt aanbevolen de final yield te corrigeren naar een globale instraling van 1000 EAB

16 a/g kwh/m² per jaar, genaamd de specifieke final yield Y klim. De praktijk leert dat nu dat drie soorten getallen in omloop zijn: ongecorrigeerd, gecorrigeerd naar 974 kwh/m² en idem naar 1000 kwh/m²; De beschikbaarheidsfractie van het PV-systeem (BF) is vaak niet vermeld (de gevolgen van het uitvallen van de inverter kunnen niet gekwantificeerd worden) Kennisuitwisseling Binnen de werkgroep PV-monitoring wordt veel gesproken over PV-zaken, doch een uitvoerige bespreking over de resultaten van de gemonitorde projecten blijft uit concurrentieoverwegingen achterwege. Bovendien worden de projecten niet altijd in een vroegtijdig stadium vermeld. Rapportages worden op (zeer) beperkte schaal verspreid waardoor onderzoeksbevindingen niet altijd toegankelijk zijn. Tegelijkertijd is ook vastgesteld dat er een zekere schroom is om gebruik te maken van beschikbare informatie; het resultaat daarvan is dat sommige onderzoeken dubbel worden uitgevoerd. Problemen met de master/slave regeling zijn in 1999 [33] nog onderzocht terwijl de problematiek met dezelfde inverters al vanaf 1994 bekend was [15, 28]. Eveneens uit men in [33] verbazing over het hoge conversierendement van een thyristoromzetter, terwijl vanaf 1996 een soortgelijke inverter (met wat kleiner vermogen) in gebruik is [77] Selectie van projecten De selectie van projecten die gemonitord worden lijkt vrij willekeurig te zijn. Om onbekende redenen blijkt van het 1 MWp-project in Nieuwland op dit moment (enkele jaren na oplevering) nog geen rapportage te zijn afgerond Evaluatie van gegevens Van de geregistreerde gegevens worden vaak maandelijks tabellen gemaakt met ingestraalde energieën, DC-opbrengsten, AC-opbrengsten en performance ratio s. Voorts wordt regelmatig de temperatuurafhankelijkheid van het PV-module (k-factor) als pixeldiagram geplot evenals een pixeldiagram van het DC-rendement. Rapporten worden soms voorzien van een grote hoeveelheid bijlagen. In veel gevallen vragen de diagrammen om een toelichting, immers soms is er een hele grote spreiding in de DC-rendementen, of zijn afwijkende rendementskarakteristieken van de inverters niet verklaard [8, 43]. De vereiste toelichting ontbreekt. Alhoewel reeds in de eerste uitgave van de Aanbevolen werkwijze voor de monitoring van PV-systemen.. [3] correctieformules zijn vermeld voor de berekening van temperatuurverliezen in de modules, zijn de temperatuurverliezen slechts in beperkte mate onderzocht (zie paragraaf 4). In de rapportage wordt vaak de zgn. temperatuurfactor (k-factor) gepresenteerd. Aangezien het niet mogelijk is om uit de k-factor de temperatuurverliezen te berekenen, heeft de presentatie van deze k-factor een geringe betekenis. Een ander probleem is dat de windsnelheid een grote invloed heeft op de relatie temperatuurstijging en instraling; daarom maakt het veel verschil of de k-factor in de winter, in de zomer, of over het gehele jaar is bepaald Benadering van effecten Bij het evalueren van de rapportages bleek dat sommige effecten theoretisch benaderd zijn; enkele conclusies moeten nog gevalideerd worden. - Om te onderzoeken of plaatsing van temperatuursensoren (bestemd voor de afleiding van de temperatuurverliezen) in iedere PV-opstelling kan worden vermeden, is in [34] de theoretisch afgeleide moduletemperatuur (op basis van meting van de openklemspanning V oc ) vergeleken met de gemeten moduletemperatuur. De verschillen zijn te groot voor toepassing in de praktijk. 16 EAB-01-02

17 - Opbrengstverliezen als gevolg van het onderdimensioneren zijn in [47] gesimuleerd op basis van 1 minuut instralingsgegevens. In [22] is voor één onderdimensioneringsfactor (0,75) op basis van veldonderzoek vastgesteld dat de verliezen 2,1% bedragen; - In [47] bij sheddakopstellingen of achter elkaar opgestelde arrays vastgesteld dat het beschaduwingsverlies bij diverse Ground Cover Ratio s (GCR s) in Nederland beduidend groter is dan de theoretisch bekende waarden. Oorzaak hiervan is dat in Nederland een grotere hoeveelheid diffuus licht aanwezig is dan in andere landen. Binnen de openingshoek van de modules wordt een deel van het diffuse licht afgeschermd; - Met lokale instralingsmeters kan de systeemopbrengst het beste worden geëvalueerd. Omdat plaatsing van referentiemeters voor elk PV-systeem kostbaar is, wordt voortdurend gezocht naar methoden om de lokale instraling in het arrayvlak af te leiden uit de globale instralingsgegevens van een meteostation of afkomstig van een satelliet (PV-Solex, PV-Sat). Als de gesimuleerde instralingsenergie in het arrayvlak vergeleken wordt met de gemeten instraling, constateren wij opmerkelijke verschillen. De gemeten instraling is op jaarbasis vaak tussen de 5 en 12% lager dan de berekende instraling [82], maar op maandbasis zijn de afwijkingen veel groter. Het quotiënt van gemeten instraling en berekende instraling loopt op maandbasis uiteen van 0,78 tot 1,12 [82, 27]; - Het verlies in opbrengst als gevolg van afwijkende celtemperaturen (temperatuurverliezen) kan met correctieberekeningen voor elk meetpunt worden bepaald [4]. Deze berekeningen zijn voor slechts 14 PV-systemen uitgevoerd. In [24] zijn de temperatuurverliezen berekend voor het geval de PV-modules aan de achterzijde volledig thermisch geïsoleerd (geen ventilatie); dit zou resulteren in een k-factor = 0,065 m²k/w en 5% hogere temperatuurverliezen dan een enigszins geventileerd dakgeïntegreerd systeem. Veldmetingen [52] van vier jaar daarvoor toonden een k-factor van 0,048 m²k/w. In dat geval waren de fysische afmetingen van de module gering waardoor de warmteoverdracht door convectie van de module naar de omgeving beter geweest kan zijn. Toekomstige metingen moeten uitwijzen of een dergelijk hoge k-factor van 0,065 m²k/w realistisch is. - Temperatuurverliezen worden in de praktijk t.o.v. flexibele referentiepunten bepaald (t.o.v. een vrij opgesteld systeem of t.o.v. een dakgeïntegreerd systeem). Volgens afspraak zou dit eenduidig ten opzichte van 25 C moeten zijn Verslaggeving Evaluatie van systeemgedrag In veel rapportages wordt weliswaar een opsomming van enkele verliesposten gegeven, maar zonder een koppeling te leggen naar de performanceratio (slechts enkele stukjes uit de legpuzzel van het systeemgedrag worden gevonden). De onderzoeker benut vaak niet de mogelijkheden om te na te gaan welke andere verliezen in het systeem optreden om te komen tot een sluitende verklaring van de performance ratio (de legpuzzel wordt vaak niet geheel opgelost). In twee gevallen waarbij de systemen op het zuiden gericht zijn, zijn de effecten van onderdimensionering onderzocht. Tegenwoordig worden PV-systemen veelvuldig ook op andere oriëntaties (en uiteenlopende tilthoeken) geplaatst; de acceptabele onderdimensioneringsfactor zal hierbij andere waarden aannemen Oplevering van rapportages Conform De aanbevolen werkwijze voor de monitoring van netgekoppelde PVsystemen in Nederland wordt aanbevolen de monitoring te laten plaats vinden gedurende tenminste één aaneengesloten jaar. Deze termijn is in principe voldoende om alle jaarlijkse kentallen te bepalen; voor karakterisatie van de systeemcomponenten volstaat een kortere tijd. EAB

18 De praktijk wijst uit dat van sommige monitoringprojecten geen tussenrapportage wordt gemaakt; de eindrapportage verschijnt doorgaans 2,5 jaar na oplevering van het PVsysteem. De tussen- of eindrapportage van onderstaande projecten laat lang op zich laten wachten: - Hollander Beheer / Apeldoorn (in gebruik 30 april 1998) - A27 / De Bilt (in gebruik 51 mei 1995, nog geen eindrapportage) Projectevaluatieformulieren De projectevaluatieformulieren geven nuttige informatie over het verloop van het project vanaf het moment van initialisatie tot meestal de realisatie. In een enkel geval wordt praktijkinformatie genoemd die in de rapportage van de monitoring onvermeld blijft, vergelijk [72] met [76,77]. Opbrengstgegevens worden sporadisch vermeld ondanks dat bij demonstratieprojecten vaak contractueel vastligt dat deze periodiek geregistreerd en geëvalueerd moeten worden. In geen enkel geval zijn de periodiek opbrengsten serieus geëxtrapoleerd naar jaaropbrengst en dus ongeschikt om te beoordelen of het PV-systeem echt goed functioneert. Vaak wordt aangegeven dat de meterstand van de kwh-teller (slechts) eenmaal per jaar opgenomen zal worden Trend in monitoring De kritische lezer bespeurt een trend waarin gekalibreerde meetapparatuur plaatsmaakt voor soms ongekalibreerde en onbetrouwbare meetsignalen uit de inverters. Ook op andere fronten worden concessies gedaan aan de kwaliteit van signalen: de instraling wordt niet meer lokaal gemeten, temperatuursensoren worden niet meer geplaatst. Om de monitoringprojecten kosteneffectiever te laten zijn, zouden ze beter voorbereid en gecoördineerd moeten worden. Een ander probleem is dat in veel gevallen de dataverwerking nu geheel geautomatiseerd wordt gedaan in plaats van de aandachtige analyse van het systeemgedrag in de beginperiode. Zonder schroom worden 288 (!) bijlagen geproduceerd, waarvan de meeste door meettechnische problemen een zeer beperkte waarde hebben [35, 86] Aanverwante activiteiten Tijdens de realisatie van PV-systemen en de monitoring daarna hebben tal van activiteiten plaatsgevonden die niet vermeld zijn in de rapportages van de gemonitorde projecten. Deze activiteiten hebben zowel plaatsgevonden naar aanleiding van de resultaten van (eerdere) monitoringcampagnes als op grond van veldervaring zowel binnen als buiten Nederland. - De bouwwijze van netgekoppelde PV-systemen is verbeterd door het verschijnen van Handleiding voor de installatie van netgekoppelde PV-systemen, uitgave, uitgave Energiened ; - Inverters zijn verbeterd wat betreft impulsbestendigheid (met name voor pulsen uit het net), het rendement en het tracking-algoritme. Tevens is een nationale inverterrichtlijn [88] verschenen die de normen beschrijft waaraan PV-inverters moeten voldoen; - De kwaliteit van Strings is verbeterd door de keuze van betere connectoren, betere kwaliteitsborging tijdens de realisatie en het gebruik van min of meer gestandaardiseerde opleveringsprocedures; - De betrouwbaarheid van modules is verhoogd doordat een aantal fabrikanten een bypassdiodetest heeft ingevoerd; - De stabiliteit en het operationeel gebruik van referentiecellen is verbeterd door het beschikbaar komen van betere ontwerpen. De kalibratie is verbeterd omdat de spreiding tussen de waarde van de standaarden van de verschillende kalibratie- 18 EAB-01-02

19 instituten aanzienlijk is verlaagd. Tevens is nu een onafhankelijke ijkfaciliteit bij ECN beschikbaar gekomen. Het is wenselijk dat de druk op de introductie van nieuwe componenten niet opnieuw zal leiden tot talloze kinderziektes. Tevens lijkt het nuttig de resultaten van de monitoring te plaatsen in de geschiedenis van andere projecten zodat de technische ontwikkeling van de modules, inverters en gehanteerde meetprocedures duidelijk tot uiting komen. EAB

20

Performance Ratio. De Performance Ratio is één van de belangrijkste criteria voor de beoordeling van het rendement van een PVinstallatie.

Performance Ratio. De Performance Ratio is één van de belangrijkste criteria voor de beoordeling van het rendement van een PVinstallatie. Performance Ratio Een kwaliteitscriterium voor uw PV-installatie Inhoud De Performance Ratio is één van de belangrijkste criteria voor de beoordeling van het rendement van een PVinstallatie. Concreet verwijst

Nadere informatie

Opbrengstgegevens van het PV-geluidsscherm langs de A27 na twee jaar systeembedrijf

Opbrengstgegevens van het PV-geluidsscherm langs de A27 na twee jaar systeembedrijf Opbrengstgegevens van het PV-geluidsscherm langs de A27 na twee jaar systeembedrijf, Opbrengstgegevens van het PV-geluidsscherm langs de A27 na twee jaar systeembedrijf Eindrapport J.W.H.Betcke V.A.P.

Nadere informatie

GEDRAG VAN HET PV-SYSTEEM OP HOUTTUINEN ZUID 41 TE APELDOORN

GEDRAG VAN HET PV-SYSTEEM OP HOUTTUINEN ZUID 41 TE APELDOORN FEBRUAR11998 ECN-C--98-00 GEDRAG VAN HET PV-SYSTEEM OP HOUTTUINEN ZUID 41 TE APELDOORN C.W.A. BALTUS E.J. WIGGELINKHUIZEN 2 ECN-C--98-001 INHOUD 1. INLEIDING 2.BESCHRIJVING VAN HET PV-SYSTEEM 3. BESCHRIJVING

Nadere informatie

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties De zonnestralingsmeter Mac-Solar is een ideaal, handmatig apparaat voor zonneingenieurs, architecten

Nadere informatie

Evaluatie Siderea PV Simulator. Validatie met gemeten producties.

Evaluatie Siderea PV Simulator. Validatie met gemeten producties. SIDEREA adviesburo voor duurzame energie. opbrengstberekeningen en simulaties voor zonnestroom. Evaluatie Siderea PV Simulator. Validatie met gemeten producties. Inleiding en conclusies. In dit onderzoek

Nadere informatie

Vergelijking Zonatlas Zonnekaart 10 oktober 2013

Vergelijking Zonatlas Zonnekaart 10 oktober 2013 Vergelijking Zonatlas Zonnekaart 10 oktober 2013 In veel gemeenten kunnen eigenaar/bewoners de Zonnekaart gebruiken om te bekijken of hun dak geschikt is het plaatsen van zonnepanelen of een zonneboiler.

Nadere informatie

SolarEdge Dunnefilmpanelen in combinatie met SolarEdge; wat zijn de voordelen?

SolarEdge Dunnefilmpanelen in combinatie met SolarEdge; wat zijn de voordelen? SolarEdge Dunnefilmpanelen in combinatie met SolarEdge; wat zijn de voordelen? Maak kennis met SolarEdge Heeft de markt voor DC power optimizers op de kaart gezet en leidt het met een marktaandeel van

Nadere informatie

Waarom SolarEdge. 1 Getallen gebaseerd op onderzoeksresultaten van het Photon Lab, een onafhankelijk gerenommineerde instantie,

Waarom SolarEdge. 1 Getallen gebaseerd op onderzoeksresultaten van het Photon Lab, een onafhankelijk gerenommineerde instantie, Waarom SolarEdge Uit het oogpunt van duurzaamheid is het van belang het maximale rendement te behalen uit de gekozen grondstoffen (PV-installatie). Met de Power-Optimizers van SolardEdge (SE) wordt de

Nadere informatie

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld!

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! (On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! De verantwoordelijkheid voor een voldoende kwaliteit van de spanning en de stroom is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van netbeheerders, fabrikanten en

Nadere informatie

Meten aan E+PV installaties

Meten aan E+PV installaties Meten aan E+PV installaties Hoe en waarom meten aan E+PV installaties? KWx BV - 2013 1 #zonnepanelen trending topic KWx BV - 2013 2 #zonnepanelen trending topic KWx BV - 2013 3 Zonnestroom is elektrotechniek!

Nadere informatie

Nieaf-Smitt Installatie. Solar. Solar. EazyPV

Nieaf-Smitt Installatie. Solar. Solar. EazyPV Nieaf-Smitt Installatie Testen en meten van zonnepanelen Het gebruik en de opwekking van hernieuwbare energie wordt via de EU en verschillende overheidsinstanties gestimuleerd (o.a. via RES-directive.

Nadere informatie

Technische Due Diligence voor een Zonne-energie (PV) installatie

Technische Due Diligence voor een Zonne-energie (PV) installatie Juni 15 Technische Due Diligence voor een Zonne-energie (PV) installatie Technische inventarisatie van de risico s van het zonne-energie (PV) project met mogelijkheden voor het minimaliseren van de risico

Nadere informatie

Omvormers. Aanbod Kwaliteit Performance

Omvormers. Aanbod Kwaliteit Performance Omvormers Aanbod Kwaliteit Performance Bart van den Bosch Sinds 1997 zonne energie Bij toon aangevende fabrikant van omvormers net gekoppelde zonne energie systemen autonome energie voorziening systemen

Nadere informatie

De toekomst is zeker. met Nefit Zonnestroom. Begrippenlijst

De toekomst is zeker. met Nefit Zonnestroom. Begrippenlijst N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m De toekomst is zeker met Nefit Zonnestroom Begrippenlijst Autonoom systeem (standalone) - op zichzelf staand systeem bestaand uit zonnepanelen, regelunit en

Nadere informatie

Meetnauwkeurigheid. Inhoud. Energiewaarden en rendement voor PV-omvormers Sunny Boy en Sunny Mini Central

Meetnauwkeurigheid. Inhoud. Energiewaarden en rendement voor PV-omvormers Sunny Boy en Sunny Mini Central Meetnauwkeurigheid Energiewaarden en rendement voor PV-omvormers Sunny Boy en Sunny Mini Central Inhoud Elke gebruiker van een fotovoltaïsche installatie wil zo goed mogelijk over het vermogen en de opbrengst

Nadere informatie

Controle zonnepaneleninstallatie Theorie en praktijkvoorbeeld

Controle zonnepaneleninstallatie Theorie en praktijkvoorbeeld Controle zonnepaneleninstallatie Theorie en praktijkvoorbeeld Onze contactgegevens Ambachtsstraat 19 3980 Tessenderlo Tel: +32 13 30 61 77 info@ilumen.be www.ilumen.be BE 0846.015.786 INHOUD INHOUD...2

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Benchmarkmodel. Bedrijf XYZ. eindresultaten klanten beleid. Analyse en leggen verbanden. Kwaliteit Tevredenheid Kosten. Waardering.

Benchmarkmodel. Bedrijf XYZ. eindresultaten klanten beleid. Analyse en leggen verbanden. Kwaliteit Tevredenheid Kosten. Waardering. Benchmarken In feite is benchmarken meten, vergelijken, leren en vervolgens verbeteren. Dit kan op zeer uiteenlopende gebieden. Van de behandelresultaten van een zorgmedewerker tot de resultaten van het

Nadere informatie

Zonneweide resultaten t/m 2013

Zonneweide resultaten t/m 2013 Zonneweide resultaten t/m 2013 Auteur: Joanneke Spruijt Acrres Wageningen maart 2014 PPO-589 Zonneweide resultaten t/m 2013 Auteur: Joanneke Spruijt ACRRES-Wageningen UR Maart 2014 PPO nr. 589 2014 Wageningen,

Nadere informatie

Verkorte gebruikshandleiding Growatt-omvormer

Verkorte gebruikshandleiding Growatt-omvormer Verkorte gebruikshandleiding Growatt-omvormer Verklarende woordenlijst AC Afkorting voor wisselstroom DC Afkorting voor gelijkstroom Energie Energie wordt gemeten in Wh (watt-uur), kwh (kilowatt-uur) of

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6: DIMENSIONERING VAN EEN FOTOVOLTAÏSCH SYSTEEM

HOOFDSTUK 6: DIMENSIONERING VAN EEN FOTOVOLTAÏSCH SYSTEEM HOOFDSTUK 6: DIMENSIONERING VAN EEN FOTOVOLTAÏSCH SYSTEEM 6.1. INLEIDING...140 6.1.1. Ontwerpcyclus...140 6.1.2. Computerberekeningen...141 6.2. DIMENSIONERING VAN EEN ONAFHANKELIJK FOTOVOLTAÏSCH SYSTEEM...142

Nadere informatie

Solar Frontier productinformatie

Solar Frontier productinformatie Solar Frontier productinformatie De hoogste opbrengst, zelfs onder zware omstandigheden In veel situaties zijn de omstandigheden voor een zonne-energiesysteem niet 100% optimaal. Maar wat wordt nu precies

Nadere informatie

Solar tester BV PV-module Beoordelingscriteria

Solar tester BV PV-module Beoordelingscriteria Solar tester BV PV-module Beoordelingscriteria Overzicht van criteria voor het testen van PV-modules in het Mobiele PV-test lab van Solar tester BV. Datum: 2015/04/02 Nederlandse Versie Samengesteld door

Nadere informatie

ANALYSE MEETRESULTATEN PV INSTALLATIE TE ZANDVOORT 2e SEMESTER 1994

ANALYSE MEETRESULTATEN PV INSTALLATIE TE ZANDVOORT 2e SEMESTER 1994 MAART 1995 ECN-C--9~-004 ANALYSE MEETRESULTATEN PV INSTALLATIE TE ZANDVOORT 2e SEMESTER 1994 C.W.A. BALTUS Verantwoording Dit rapport is opgesteld in opdracht van NOVEM. De financiering is deels door NOVEM

Nadere informatie

Schaduwmanagement. Efficiënt gebruik van deels overschaduwde PVV-installaties met OptiTrac Global Peak

Schaduwmanagement. Efficiënt gebruik van deels overschaduwde PVV-installaties met OptiTrac Global Peak Schaduwmanagement Efficiënt gebruik van deels overschaduwde PVV-installaties met OptiTrac Global Peak Inhoud Niet altijd kan worden voorkomen dat dakramen, schoorstenen of bomen een schaduw werpen op een

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie Flexibele & Rendabele Zonne-energie Voor Verenigingen van Eigenaren Herman is een product van LENS Inleiding Zonne-energie is duurzaam én winstgevend. Wij geloven in een wereld waar mensen hier samen de

Nadere informatie

SolarEdge maakt uw PV-panelen intelligenter. 2014 SolarEdge

SolarEdge maakt uw PV-panelen intelligenter. 2014 SolarEdge SolarEdge maakt uw PV-panelen intelligenter Overzicht van een PV-systeem Zonnepanelen zetten zonlicht om in elektriciteit Een omvormer zet de door de panelen opgewekte DC- stroom om naar net-conforme AC-stroom

Nadere informatie

Nu ook zonnepanelen mogelijk op west, oost en noord georiënteerde daken!!!!

Nu ook zonnepanelen mogelijk op west, oost en noord georiënteerde daken!!!! Nu ook zonnepanelen mogelijk op west, oost en noord georiënteerde daken!!!! Tot voor kort was het alleen mogelijk en rendabel om zonnepanelen te monteren op zuid georiënteerde daken. Daken aan de west,

Nadere informatie

NEN 1010 over Photo Voltaïc installaties

NEN 1010 over Photo Voltaïc installaties NEN 1010 over Photo Voltaïc installaties Paul Castenmiller NEN 1010 over PV installaties Ontwikkelingen PV installaties. Normen PV installaties. NPR 5310-blad 65 Eigenschappen en risico s Architectuur

Nadere informatie

Algemene Garantievoorwaarden

Algemene Garantievoorwaarden Algemene Garantievoorwaarden Beperkte Garantie op PV-modules 1. Definities 1.1 In deze Algemene Garantievoorwaarden gebruiken we de volgende begrippen met de daarbij aange geven betekenis. Gedefinieerde

Nadere informatie

Antwoord: Ja, onder bepaalde weersomstandigheden zal de pluim zichtbaar zijn als gevolg van waterdamp in de rook.

Antwoord: Ja, onder bepaalde weersomstandigheden zal de pluim zichtbaar zijn als gevolg van waterdamp in de rook. Veelgestelde vragen en antwoorden: Op de site van Omrin worden de daggemiddelde emissiegegevens van de gemeten componenten in de schoorsteen van de Reststoffen Energie Centrale (REC) weergegeven. Naar

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de belangrijke

Nadere informatie

Maak de. Juiste keuze. Voor uw SDE+ project

Maak de. Juiste keuze. Voor uw SDE+ project Maak de Juiste keuze Voor uw SDE+ project OVER SDE+ De SDE+ 2014 is een exploitatiesubsidie voor bedrijven, instellingen en non-profit instellingen die willen investeren in duurzame energie, waaronder

Nadere informatie

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE PUE Het is algemeen geaccepteerd dat er iets moet gebeuren om het energieverbruik en de CO2-uitstoot van datacenters terug te dringen. Er is immers nu al sprake van een significant energieverbruik en een

Nadere informatie

NEKOVRI 22 SEPTEMBER 2015 Jan-Jaap van Os MSc.

NEKOVRI 22 SEPTEMBER 2015 Jan-Jaap van Os MSc. Het echte rendement van uw zonnepanelen NEKOVRI 22 SEPTEMBER 2015 Jan-Jaap van Os MSc. AGENDA Zonne-installaties Zonnepanelen, opbouw en verschillen Opgewekte zonnestroom Paneel vermogen Degradatie Performance

Nadere informatie

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt.

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt. telefoon 085-4862450 www.sikb.nl Pagina 1 van 9 OVERZICHT WIJZIGINGEN BUM S EN HUMS S BODEMENERGIE OKTOBER 2015 Voorgenomen wijzigingen in versie 2.4 ten opzichte van versie 2.3 Tabel 1. Wijzigingen BUM

Nadere informatie

015.012/Exendis install. A4 sa 31-10-2001 12:09 Pagina 2. Energy Systems Infrastructure GRIDFIT250 AC-INVERTER. Product-Information

015.012/Exendis install. A4 sa 31-10-2001 12:09 Pagina 2. Energy Systems Infrastructure GRIDFIT250 AC-INVERTER. Product-Information 015.012/Exendis install. A4 sa 31-10-2001 12:09 Pagina 2 Energy Systems Infrastructure GRIDFIT250 AC-INVERTER Product-Information 015.012/Exendis install. A4 sa 31-10-2001 12:09 Pagina 3 015.012/Exendis

Nadere informatie

Technische Informatie Temperatuurderating voor Sunny Boy en Sunny Tripower

Technische Informatie Temperatuurderating voor Sunny Boy en Sunny Tripower Technische Informatie Temperatuurderating voor Sunny Boy en Sunny Tripower Bij temperatuurderating reduceert de omvormer het vermogen om componenten tegen oververhitting te beschermen. Dit document licht

Nadere informatie

Solar testers. Nieaf-Smitt heeft speciaal voor zonnepanelen meetapparatuur ontworpen welke voorzien in de vraag naar PV kwaliteitscontroles

Solar testers. Nieaf-Smitt heeft speciaal voor zonnepanelen meetapparatuur ontworpen welke voorzien in de vraag naar PV kwaliteitscontroles Solar testers Nieaf-Smitt heeft speciaal voor zonnepanelen meetapparatuur ontworpen welke voorzien in de vraag naar PV kwaliteitscontroles Het pakket bestaat uit een PV-installatietester, een zonnestraling

Nadere informatie

Het ontwerpen van PV-installaties (zonnestroomsystemen) Jacco Putman

Het ontwerpen van PV-installaties (zonnestroomsystemen) Jacco Putman Het ontwerpen van PV-installaties (zonnestroomsystemen) Jacco Putman Topics - Korte intro - Het ontwerpen Artist's rendering of Orange's solar concept tent - Keuze van panelen en omvormers - Wat betekent

Nadere informatie

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi. Lotos-Euros v1.7: validatierapport voor 10 en bias-correctie Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.nl Conclusies Bias-correctie:

Nadere informatie

opgesteld die in de volgende hoofdstukken worden beantwoord.

opgesteld die in de volgende hoofdstukken worden beantwoord. SAMENVATTING Introductie In dit proefschrift wordt volhoudtijd van mantelzorgers geïntroduceerd als een nieuw concept in de zorg voor mensen met dementie. De introductie in Hoofdstuk 1 wordt gestart met

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Productie van thermische zonne-energie in individuele en collectieve woningen (< 10 eenheden) Gregory NEUBOURG APERe Doelstellingen van de presentatie

Nadere informatie

TNO-rapport 2003-DEG-R011 3 april 2003 2 / 42. Samenvatting

TNO-rapport 2003-DEG-R011 3 april 2003 2 / 42. Samenvatting TNO-rapport 2003-DEG-R011 3 april 2003 2 / 42 Samenvatting Tot op heden hebben in Nederland nog geen onderzoeken plaatsgevonden die bruikbare, kwantitatieve informatie geven over de vervuiling van PV-systemen

Nadere informatie

MONO-, POLY-, OF DUNNE FILM PANELEN?

MONO-, POLY-, OF DUNNE FILM PANELEN? MONO-, POLY-, OF DUNNE FILM PANELEN? LEER ALLES OVER DE VERSCHILLEN. BNRG Distribution. Paul van Deursen Zonnepanelen zetten (zon)licht om in elektriciteit. Het zonnepaneel is dus een onmisbaar onderdeel

Nadere informatie

FOTOVOLTAÏSCHE ZONNE-ENERGIE FACTOREN DIE DE PRODUCTIE BEÏNVLOEDEN

FOTOVOLTAÏSCHE ZONNE-ENERGIE FACTOREN DIE DE PRODUCTIE BEÏNVLOEDEN FOTOVOLTAÏSCHE ZONNE-ENERGIE FACTOREN DIE DE PRODUCTIE BEÏNVLOEDEN Wanneer men overweegt om in een bestaand of een nog op te richten gebouw een fotovoltaïsche installatie te integreren, dienen vooreerst

Nadere informatie

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering!

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad Woningen stoten veel broeikasgassen uit. Nieuwbouw moet vanaf 2020 energieneutraal zijn. Maar hoe maken we bestaande

Nadere informatie

Algemeen en Organisatie

Algemeen en Organisatie Welkom! Programma 20:00 Deel 1 Algemeen en Organisatie Techniek 20:45 Pauze 21:00 Deel 2 Plan van Aanpak Voorbeelden en RIC Gemeente Raalte: Duurzaamheidslening Vragen 22:00 Afsluiting Algemeen en Organisatie

Nadere informatie

Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek

Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek E: info@malvee.com T: +31 (0)76 7002012 Het opzetten en uitvoeren van een medewerker tevredenheid onderzoek is relatief eenvoudig zolang de te nemen stappen bekend

Nadere informatie

Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers

Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers Onderzoek elektratechnische installaties bij ondernemers Inleiding Deze rapportage beschrijft de resultaten en conclusies van de uitgevoerde inspecties van de elektrotechnische installatie bij een groep

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

PV-Systemen. PV-systemen 1/11. Freddy Alferink, 2003

PV-Systemen. PV-systemen 1/11. Freddy Alferink, 2003 PV-systemen 1/11 PV-Systemen Freddy Alferink, 2003 In afgelegen gebieden waar geen elektriciteit ter beschikking staat kunnen PV-installaties worden toegepast. PV is een afkorting van Photo Voltage. Door

Nadere informatie

Meetsysteem voor zonnepanelen

Meetsysteem voor zonnepanelen Meetsysteem voor zonnepanelen Het elektrisch gedrag zichtbaar maken en documenteren Er kunnen een aantal fouten in en zonnepaneel met een infraroodcamera gevonden worden. Het opsporen van een aantal fouten

Nadere informatie

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie. 1 Bijlage 2 De organisatieprestatiescan Techniek: Organisatieprestatiescan Toepassingsgebied: Achtergrond: Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE 1 Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de

Nadere informatie

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Pieter-Jan Klok Bas Denters Mirjan Oude Vrielink Juni 2012 Inleiding Onderdeel van het onderzoek zou een vergelijkende studie zijn naar de effectiviteit

Nadere informatie

PV-Systemen. Introductie. De Installatie. PV-Systemen 1/10

PV-Systemen. Introductie. De Installatie. PV-Systemen 1/10 PV-Systemen 1/10 PV-Systemen Introductie In afgelegen gebieden waar geen elektriciteit ter beschikking staat kunnen PV-installaties worden toegepast. PV is een afkorting van Photo Voltage. Door middel

Nadere informatie

Monitoring en lessen PV-projecten Amersfoort en HAL-gebied

Monitoring en lessen PV-projecten Amersfoort en HAL-gebied Amersfoort en HAL-gebied Auteurs: Rob Westerhuis Leendert Verhoef New-Energy-Works Wilfried van Sark, Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling en Innovatie, Natuurwetenschap en Samenleving Met medewerking

Nadere informatie

Soladin Web Omvormers

Soladin Web Omvormers Soladin Web Omvormers 09 september 2015 Michiel Klees Sales manager Solar Mastervolt mklees@mastervolt.com 1 Wie is Mastervolt? Sinds 1991: wereldwijde reputatie op gebied van stroomopwekking, -distributie

Nadere informatie

Energiebesparen door METEN

Energiebesparen door METEN Tips voor verstandig stoken Gebruik radiatoren alleen als dat nodig is. Dit geldt met name in het voor- en najaar. Verwarm geen ruimten die u niet gebruikt. Voorkom bevriezing of grote afkoeling door bijvertrekken

Nadere informatie

Opleveringsrapport. Beschrijving plaats PV-systeem. Telefoon. Fax. Email. Visuele controle documenten. Goedgekeurd (j/n)

Opleveringsrapport. Beschrijving plaats PV-systeem. Telefoon. Fax. Email. Visuele controle documenten. Goedgekeurd (j/n) 1 lgemeen Opleveringsrapport Inspecteur Naam edrijf dres Postcode Plaats Installatie Naam dres Postcode Plaats eschrijving plaats PV-systeem Telefoon ax mail 2 Visuele controle documenten Installatieschema

Nadere informatie

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131)

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) instructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) pi.cin08.4.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

Presentatie en gebruik van productgegevens. Suskasten en het bouwbesluit

Presentatie en gebruik van productgegevens. Suskasten en het bouwbesluit Presentatie en gebruik van productgegevens Suskasten en het bouwbesluit In Nederland wordt tot nu toe de akoestische prestatie van geluidgedempte ventilatievoorzieningen (suskasten) gegeven door de geluidisolatie

Nadere informatie

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS Amplitude Harmonischen: een virus op het net? FOCUS In het kader van rationale energieverbruik (REG) wordt steeds gezocht om verbruikers energie efficiënter te maken. Hierdoor gaan verbruikers steeds meer

Nadere informatie

Elektrische energie en elektrisch vermogen

Elektrische energie en elektrisch vermogen Elektrische energie en elektrisch vermogen Grootheid Symbool Eenheid Lading Q C: Coulomb Spanning U V: Volt Stroomsterkte I A: Ampère Energie E J: Joule Weerstand R Ω: Ohm Spanning: noodzakelijk om lading

Nadere informatie

5-3-2015 WERKGROEP TECHNIEK EN AANBESTEDING 03-03-2015. Zie de leidraad op www.zondeventer.nl

5-3-2015 WERKGROEP TECHNIEK EN AANBESTEDING 03-03-2015. Zie de leidraad op www.zondeventer.nl WERKGROEP TECHNIEK EN AANBESTEDING 03-03-2015 Zie de leidraad op www.zondeventer.nl Waarom zonne-energie Wat is zonne-energie Kengetallen Opbrengst zonne-energie Stappenplan Componenten Plaatsing Turnkey

Nadere informatie

In het hart van elk huis. Hager natuurlijk

In het hart van elk huis. Hager natuurlijk In het hart van elk huis Wie is de partij die de nieuwste technologieën in een woning kan verzorgen? In het hart van elk huis Vision-groepenverdelers zijn al 20 jaar lang een begrip in Nederland. In 1991

Nadere informatie

LED drivers. Betrouwbaarheid, levensduur en omgevingsvariabelen. Tom van Rossum 2 december 2014

LED drivers. Betrouwbaarheid, levensduur en omgevingsvariabelen. Tom van Rossum 2 december 2014 LED drivers Betrouwbaarheid, levensduur en omgevingsvariabelen Tom van Rossum 2 december 2014 LED drivers Betrouwbaarheid en verwachte levensduur Testmethoden Mean Time Between Failure Demonstrated Mean

Nadere informatie

zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech

zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech informatiebrochure pv-systemen Stetech BV - Nijverheidsweg 27-9482WB - Tynaarlo - T.0592-541597 - F.0592-542433 - info@stetech.com

Nadere informatie

Korte termijn voorspelling van de opbrengst van PV-systemen

Korte termijn voorspelling van de opbrengst van PV-systemen DECEMBER 21 ECN-C--1-128 Korte termijn voorspelling van de opbrengst van PV-systemen N.J.C.M. van der Borg W.D. van den Berg* * Meteo Consult Verantwoording De in dit rapport beschreven werkzaamheden zijn

Nadere informatie

Maximalisering zonne-energie per vierkante meter met PVT

Maximalisering zonne-energie per vierkante meter met PVT innovatie Wim van Helden, Bart Roossien, Jan Mimpen Duurzaam verwarmingssysteem Rijksgebouwendienst Zoetermeer Maximalisering zonne-energie per vierkante meter met Om de haalbaarheid van t-panelen ten

Nadere informatie

Service Level Agreement (SLA)

Service Level Agreement (SLA) Service Level Agreement (SLA) Marcel Spruit Wat is een SLA Een SLA (Service Level Agreement) is een schriftelijke overeenkomst tussen een aanbieder en een afnemer van bepaalde diensten. In een SLA staan,

Nadere informatie

Korte handleiding zonnepanelen

Korte handleiding zonnepanelen Korte handleiding zonnepanelen Gefeliciteerd met de zonnepanelen die u via huurt Bouwinvest via Waterweg op Wonen. uw dak In heeft onderstaande liggen. In afbeelding onderstaande ziet afbeelding u schematisch

Nadere informatie

Informatieavond Zonnepanelen. Wilko Kistemaker in samenwerking met: Johan Overvest / NewSolar

Informatieavond Zonnepanelen. Wilko Kistemaker in samenwerking met: Johan Overvest / NewSolar Informatieavond Zonnepanelen Wilko Kistemaker in samenwerking met: Johan Overvest / NewSolar 24 september2013 Agenda Informatieavond Zonnepanelen en -boilers 19:30 Welkom & aanleiding Groen Zonnig Nieuwegein

Nadere informatie

1103/2 Sinthesi lezermodule Proximity

1103/2 Sinthesi lezermodule Proximity 1103/2 Sinthesi lezermodule Proximity Installatiehandleiding Versie 1.2 - januari 2007 Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend. Wijzigingen voorbehouden. Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Technische

Nadere informatie

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270)

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) instructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) pi.ict09.3.v1 ECABO, 1 april 2002 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of

Nadere informatie

[HANDLEIDING WE-CARE] Wat is dit product, hoe wordt het geïnstalleerd en hoe werkt het precies? Thom Steinfort 08-12-2014

[HANDLEIDING WE-CARE] Wat is dit product, hoe wordt het geïnstalleerd en hoe werkt het precies? Thom Steinfort 08-12-2014 [HANDLEIDING WE-CARE] Wat is dit product, hoe wordt het geïnstalleerd en hoe werkt het precies? Thom Steinfort 08-12-2014 Inhoudsopgave Inloggen... 2 Awareness hiërarchie... 2 Awareness... 3 Awareness

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index April 2014 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond en

Nadere informatie

FOTOVOLTAÏSCHE ZONNE-ENERGIE : DIMENSIONERING VAN FOTOVOLTAÏSCHE INSTALLATIES

FOTOVOLTAÏSCHE ZONNE-ENERGIE : DIMENSIONERING VAN FOTOVOLTAÏSCHE INSTALLATIES FOTOVOLTAÏSCHE ZONNE-ENERGIE : DIMENSIONERING VAN FOTOVOLTAÏSCHE INSTALLATIES 1. DIMENSIONERING VAN EEN INSTALLATIE IN FUNCTIE VAN DE BESCHIKBARE OPPERVLAKTE EN HET VERBRUIK De juiste dimensionering van

Nadere informatie

Isolatieweerstand (R iso ) van niet galvanisch gescheiden PV-installaties

Isolatieweerstand (R iso ) van niet galvanisch gescheiden PV-installaties Isolatieweerstand (R iso ) van niet galvanisch gescheiden PV-installaties met SUNNY MINI CENTRAL 9000TL/10000TL/11000TL Inhoud PV-installaties met omvormers zonder transformator zijn in de teruglevermodus

Nadere informatie

Datalogging. Introductie

Datalogging. Introductie Introductie Datalogging omvat het verzamelen, opslaan en analyseren van data. Datalogging systemen zullen gewoonlijk gedurende een bepaald tijdsbestek een gebeurtenis of proces bewaken met behulp van sensors

Nadere informatie

Zonne-energie. 1 Benutbare energie

Zonne-energie. 1 Benutbare energie Zonne-energie 1 Benutbare energie In België levert de zon op jaarbasis een gemiddeld vermogen van ongeveer 1000 kwh per m 2, wat overeenkomt met de energetische waarde van zo'n 100 liter stookolie of 100

Nadere informatie

UW OPBRENGSTSCAN ZONNEPANELEN. Jan de Groot

UW OPBRENGSTSCAN ZONNEPANELEN. Jan de Groot UW OPBRENGSTSCAN ZONNEPANELEN Jan de Groot OPBRENGSTSCAN ZONNEPANELEN Uitgevoerd voor: Jan de Groot Faradaystraat 17 6718XT Ede Uitgevoerd op 02-07-2014 door: 1. De opbrengst van zonnepanelen voor uw situatie

Nadere informatie

PID-Analyse MEUBELEN VERHAEGEN BETEKOM

PID-Analyse MEUBELEN VERHAEGEN BETEKOM PID-Analyse MEUBELEN VERHAEGEN BETEKOM 03/12/2015 Dossier: Opdrachtgever: Studiebureau: Contactpersoon: RE-2015-00067 Edison Energy Davy Verheyden Grote Baan 115 3130 Betekom Encon Neerzijstraat 49 3600

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur Tentamen Blijvende Energiebronnen (4P510) Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur N.B. Aangezien de vraagstukken van dit tentamen door verschillende docenten worden beoordeeld, dient u elk vraagstuk

Nadere informatie

Algemene escalatieberekening

Algemene escalatieberekening Algemene escalatieberekening G5010 1 Algemene escalatieberekening Redactiecommissie 1. Inleiding G5010 3 2. Uitgangspunten voor de escalatieberekening G5010 3 3. Berekening kostenescalatie G5010 4 4. Enkele

Nadere informatie

Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0

Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0 Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0 Netwerk evaluatie tools Inleiding In een pakket geschakelde netwerk gebeurt de communicatie

Nadere informatie

Introductie in Solar Inspecties. Allart de Jong

Introductie in Solar Inspecties. Allart de Jong Introductie in Solar Inspecties Allart de Jong Aanmaken offerte TEAMLEADER Even voorstellen. Organisatie Omega Energietechniek Energietechniek Sinds 1962 actief in de elektrotechnische industrie: Engineering

Nadere informatie

Folkert Buiter 2 oktober 2015

Folkert Buiter 2 oktober 2015 1 Nuchter kijken naar feiten en trends van aardbevingen in Groningen. Een versneld stijgende lijn van het aantal en de kracht van aardbevingen in Groningen. Hoe je ook naar de feitelijke metingen van de

Nadere informatie

Steeman HRD Assessment Centers

Steeman HRD Assessment Centers Steeman HRD Wijk bij Duurstede www.steemanhrd.com info@steemanhrd.com tel: +31 (0)6 2367 1321 Steeman Human Resource Development ondersteunt individuele medewerkers, teams en organisaties bij het formuleren,

Nadere informatie

Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken.

Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken. Experiment 5 5 Onderdelen van een autonome PV-installatie Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken. grondplaat 1 zonnemodule 1 halogeenlamp 1 motor

Nadere informatie

PROJECT: IRIS-WEB. (Plan van aanpak)

PROJECT: IRIS-WEB. (Plan van aanpak) PROJECT: (Plan van aanpak) Projectcode: Datum voltooid: Auteur: Tim Baas Bestandsnaam: PVA.doc Documenthistorie Revisies Versie Status Datum Wijzigingen 0.1 concept 10-08-2009 concept Document ID: [2/11]

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Duurzaam Soesterkwartier

Duurzaam Soesterkwartier Duurzaam Soesterkwartier Inhoudsopgave: Zonne-energie overzicht dia 1) Zonnepaneel installatie 2) Opstelling zonnepanelen 3) Opbrengst installatie 4) Opbrengst voor eigen gebruik 5) Panelen onderhouden

Nadere informatie

Een visie op het natuurkundig practicum

Een visie op het natuurkundig practicum Een visie op het natuurkundig practicum Martijn Koops, Peter Duifhuis en Floor Pull ter Gunne; vakgroep Nastec, FE, HU Inleiding Practicum is belangrijk bij het vak natuurkunde. Het kan de theorie ondersteunen

Nadere informatie