Competent gemonitord. Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland. Miriam Goes-Daniëls

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Competent gemonitord. Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland. Miriam Goes-Daniëls"

Transcriptie

1 Competent gemonitord Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland Miriam Goes-Daniëls

2 Competent gemonitord Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland

3

4 Competent gemonitord Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland Miriam Goes-Daniëls

5 Dit onderzoek is uitgevoerd bij de Open Universiteit rdmc.ou.nl en wordt gefinancierd door ISBN Miriam Goes-Daniëls Vormgeving Evert Larik Foto omslag Miriam Goes-Daniëls (Mont Ventoux, Frankrijk) Productie Sync., Kerkrade All rights reserved

6 Competent gemonitord Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Open Universiteit op gezag van de rector magnificus prof. mr. A. Oskamp ten overstaan van een door het College voor promoties ingestelde commissie in het openbaar te verdedigen op vrijdag 11 november 2011 te Heerlen om uur precies door Marie Louise Henriëtte Agnes Goes-Daniëls geboren op 26 november 1956 te Heerlen

7 Promotor: Prof.dr. M.J.M. Vermeulen, Open Universiteit/IVA Co-promotores: Dr. M.R. van der Klink, Open Universiteit Dr. M. Vermeulen, Open Universiteit Overige leden van de beoordelingscommissie: Prof. dr. J.J.H. van den Akker, Universiteit Twente Prof. dr. W.H.F.W. Wijnen, Universiteit Maastricht Prof. dr. R.L. Martens, Open Universiteit Prof. dr. A.F.M. Nieuwenhuis, Open Universiteit

8 Voorwoord Eindelijk de top is bereikt! De weg naar de top was soms lang en vol obstakels maar ik heb gelukkig onderweg ook veel steuntjes in de rug mogen ervaren. Vooral in de beginperiode was mijn promotie een moeizaam proces. Aangezien het promotieonderzoek in die tijd ook nog verweven was met dienstverlening binnen het Arcus College was de scheiding tussen de verschillende werkzaamheden vaak niet helder. Bij het aantreden van mijn promotieteam in september 2009 begon er echter een nieuwe frisse wind te waaien. Hierdoor kreeg mijn promotietraject focus en kwam het in een stroomversnelling. Het geeft ontzettend veel voldoening om uiteindelijk hier te staan. Met trots presenteer ik mijn boek als afsluiting van mijn promotietraject. Deze mijlpaal had ik echter nooit behaald zonder de hulp van anderen. Deze personen wil ik dan ook van harte bedanken voor de steun in de afgelopen jaren. Te beginnen mijn promotieteam. Wat een team, het was geweldig. Marc, mijn promotor, je was altijd in voor een grap maar je kon ook bijzonder streng zijn als je vond dat ik er weer eens te snel door heen ging, toch kwamen we er altijd weer goed uit. Marcel, wat was ik blij om jou in mijn team te hebben, als ik het eens niet zag zitten of als we ergens niet uitkwamen dan sprak je: Tom Poes, verzin een list en ja hoor dan kwam er weer een prachtige oplossing en konden we weer verder. Marjan, ook mijn begeleidster en mijns inziens een vriendin voor het leven, jij steunde me door dik en dun, keek heel kritisch naar mijn teksten en stond altijd aan mijn kant, hierdoor vatte ik dan weer de moed om door te gaan. Je ving me op als ik het weer eens niet meer zag zitten en we kwamen er dan samen weer uit. Marc, Marjan en Marcel bedankt voor jullie vriendschap en steun. Met de financiële ondersteuning van het Arcus College was het mogelijk deze promotie tot een goed einde te brengen. Dymphy en Jos, bedankt dat jullie ondanks alle strubbelingen in mij zijn blijven geloven en deze dag mogelijk gemaakt hebben. Dymphy ik ben blij dat jij mijn paranimf wilt zijn. Ook de collega s van EOS hebben mij van het begin af aan gesteund. In de eerste plaats wil ik Bert bedanken, jij was mijn begeleider en mentor toen ik startte met dit onderzoek. Jij bleef ook belangstellend toen onze wegen zich door reorganisaties scheidden, ik heb veel van je geleerd en dank je hartelijk voor alle goeds dat je me bracht. Renee en Ron het is fijn om met jullie samen in een vriendschappelijke sfeer aan het project TCO te werken. Mijn collega s van het Ruud de Moorcentrum wil ik van harte Voorwoord 7

9 danken voor de belangstelling, vriendschap en ondersteuning die ik van jullie mocht ondervinden. De directie bedank ik dat ze me de kans hebben gegeven om deze promotie te voltooien. Daarnaast wil ik nog enkele collega s persoonlijk bedanken: Darco voor het feit dat je mijn klankbord wilde zijn en dat ik vaak even bij je kon toetsen of hetgeen ik aan het doen was wel klopte, jij had altijd weer een nieuwe en heldere kijk op waar ik mee bezig was, bedankt daarvoor. John, jou bedank ik voor je niet aflatende zorg en belangstelling en Helga voor je vriendschap en steun als ik weer eens even moest uithuilen. Marieke bedankt voor je ondersteuning, meedenken, corrigeren en liefdevolle vriendschap, fijn dat je mijn paranimf wilt zijn. Mijn collega s van CELSTEC bedank ik voor het feit dat ik gedurende de laatste hectische periode in hun midden mocht vertoeven. Ik voelde me meteen welkom en jullie waren echte collega s voor me. Mieke, jou wil ik echt in het zonnetje zetten, zonder jou was het manuscript niet op tijd klaar geweest. Wat een kanjer ben je, heel erg bedankt voor je goede zorgen. Zonder anderen te kort te willen doen wil ik één collega binnen de OU met name bedanken. Tilly, je hebt me door een hele moeilijke periode geloodst. Jij was in die periode mijn dagelijkse begeleider en ik had heel veel steun aan je. Je ben een kei op het gebied van statistiek en daar heb ik dankbaar gebruik van mogen maken. Heel hartelijk bedankt voor al je steun en je hulp. De leraren van het Arcus College en van de andere ROC s betrokken bij de casestudies uit dit onderzoek: bedankt dat jullie meegewerkt hebben en dat jullie altijd belangstelling toonden hoe ver ik was met mijn studie. Alle familieleden en vrienden die me gedurende de looptijd van het promotietraject gevolgd en gesteund hebben bedank ik van harte. Ik heb vaker verstek moeten laten gaan bij evenementen omdat ik weer eens bezig was met mijn studie en naderhand de promotie. Dank voor jullie begrip daarvoor. Philly, lieve vriendin, fijn dat je er altijd voor me bent. Hopelijk kunnen we nog veel genoeglijke uurtjes samen, met een wijntje erbij, doorbrengen. Pap en mam, jammer genoeg zijn jullie al heel lang niet meer onder ons, maar zonder jullie liefdevolle opvoeding was ik nooit zo ver gekomen. Ons gezin was een warm nest waar ik nog graag aan terug denk. Én intelligentie schijn je van je moeder te erven dus: Mam, bedankt! Last but zeker not least, het thuisfront: wat hebben jullie me toch vaak moeten missen doordat ik altijd met de neus in de boeken zat, eerst bij mijn studie Onderwijskunde en naderhand door mijn promotie. Desalniettemin bleven jullie mij steunen en zijn jullie trots op mij. Nou, ik ben trots op jullie allemaal: Inge en Kevin, onze prachtige kinderen, Niels en Loes onze lieve schoonkinderen en Eline onze mooie kleindochter. Lieve Leo, mijn man en rots in de branding, zonder jou had ik dit nooit gekund, jij gaf me altijd alle ruimte en ook als ik het niet zag zitten bleef je in me geloven. Dank daarvoor en voor je niet aflatende liefde. Heerlen, 11 november Competent gemonitord

10 Voorwoord 9

11 10 Competent gemonitord

12 Inhoud Voorwoord 7 Algemene inleiding op het proefschrift 15 1 Context en kenmerken van competentiegericht onderwijs Inleiding De context van competentiegericht onderwijs De sterk veranderde maatschappij De aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt Schooluitval als persistent probleem Veranderingen in opvattingen over opleiden Landelijk beleid en wetgeving 25 1,2.6 Afsluitend context en achtergronden CGO Naar een omschrijving van competenties en competentiegericht opleiden Competentie Competentiegericht opleiden Invoering CGO vanuit een onderwijskundig innovatieperspectief Het monitoren van competentiegericht onderwijs Het monitoren van de invoering van CGO Ontwikkelde instrumenten om de invoering van CGO te meten Conclusie 42 2 Het ontwerp en de ontwikkeling van de CGO monitor Inleiding Theoretisch kader Methode Bruikbaarheid, betrouwbaarheid en validiteit van de monitor Onderzoeksgroep Meetinstrument Procedure Analyse Resultaten Respons Interne structuur items 52 Inhoud 11

13 2.4.3 Betrouwbaarheid Factoranalyse Resultaten van de testmeting Conclusie Aandachtspunten bij het instrument 55 3 Design-based collectief innoveren. Drie casestudies Inleiding Theoretisch kader Innoveren Datafeedback Eigenaarschap Collectief leren Methode Onderzoeksgroep Onderzoeksdesign Casestudies Interventies Casusbeschrijvingen Casus 1: School voor Uiterlijke Verzorging, ROC Eindhoven Casus 2: Teamontwikkeling team Facilitaire Dienstverlening (FD) Arcus College Casus 3: Teamontwikkeling bij teams Dutch Health Tec Academy Conclusies hoofdstuk Aandachtspunten bij het onderzoek De cyclus dóórlopen of doorlópen. Onderwijskundig leiderschap bij innovaties Inleiding Theoretisch kader Methode Onderzoeksgroep en respondenten Onderzoeksinstrumenten Procedure Analyse Resultaten Resultaten interviews Resultaten workshops Resultaten plenaire bijeenkomst Conclusies Aandachtspunten bij het onderzoek Algemene conclusies en discussie Inleiding Conclusies van dit proefschrift Context en kenmerken van competentiegericht onderwijs Competent gemonitord

14 5.2.2 Het ontwerp en de ontwikkeling van de CGO monitor Design-based collectief innoveren. Drie casestudies De cyclus dóórlopen of doorlópen. Onderwijskundig leiderschap bij innovaties Reflecties op het onderzoek Bijdrage aan onderwijsonderzoek en -praktijk 137 Literatuur 141 Bijlagen Operationalisaties kenmerken CGO De CGO monitor Interviewleidraad casus 1, hoofdstuk Samenvatting 167 Summary 173 Inhoud 13

15 14 Competent gemonitord

16 Algemene inleiding op het proefschrift Op het moment van het verschijnen van dit proefschrift is in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) de competentiegerichte kwalificatiestructuur een feit. De invoering ervan is een wettelijke verplichting die op 1 augustus 2011 zijn beslag heeft gekregen. Met de invoering van deze kwalificatiestructuur wordt beoogd om onderwijs, doorgaans betiteld als competentiegericht onderwijs (CGO), aan te bieden dat studenten in staat stelt om de competenties te verwerven voor succesvolle participatie op de arbeidsmarkt en voor deelname aan vervolgopleidingen. De invoering van CGO komt onder andere voort uit nieuwe opvattingen over leren en onderwijs. Daarom is deze invoering een complexe innovatie die raakt aan vele aspecten van de instelling. Besturen van ROC s ervaren de behoefte aan een instrument om zicht te krijgen én te houden op de invoering van CGO in hun instelling. Dit proefschrift gaat in op het vraagstuk van de ontwikkeling en toepassing van een monitor om de invoering van CGO in een ROC in kaart te brengen. Daarbij beperkt het proefschrift zich niet alleen tot het ontwikkelen van een monitor die voldoet aan de conventionele criteria, zoals betrouwbaarheid en validiteit, maar er wordt ook aandacht besteed aan het vraagstuk van de impact van de monitor op de opvattingen en het handelen van managers en leraren. De centrale onderzoeksvraag van het proefschrift luidt: Aan welke eisen moet een monitor voldoen, zodat hij valide, betrouwbaar en bruikbaar is voor leraren en management voor het meten van en voor de invoering van competentiegericht onderwijs in een mbo-instelling? In eerste instantie was het promotieonderzoek opgezet als een onderzoek gericht op de ontwikkeling van een CGO monitor die de mate van invoering van CGO binnen mbo instellingen in Nederland kan meten. Gaandeweg het onderzoek en gehoor gevende aan de tijdgeest en de nieuwe vragen die het onderzoek opriep, is het onderzoek verschoven naar een designbased onderzoek waarbij de leraren en managers van mbo instellingen in co-creatie met elkaar de data afkomstig uit de metingen met de monitor inzetten bij het verder vormgeven van het competentiegericht onderwijs binnen hun instelling. Door deze verschuiving van de focus gaat het in dit onderzoek niet om de data verkregen met de monitor maar om de wijze waarop leraren en management deze data interpreteren en inzetten bij de vormgeving van hun onderwijs. Daarom wordt indien er sprake is van Algemene inleiding bij het proefschrift 15

17 resultaten verkregen met de monitor verwezen naar de rapportages die van de metingen gemaakt zijn (Goes-Daniels, Vermeulen & Jansen, 2010; Goes- Daniels & Vermeulen, 2011a; Goes-Daniels & Vermeulen, 2011b). Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt een literatuurstudie gepresenteerd die achtereenvolgens ingaat op de context van CGO, de opvattingen over wat competenties en competentiegericht onderwijs inhouden, de invoering van CGO vanuit het perspectief van onderwijsinnovatie en de behoefte aan monitoring om dit invoeringsproces te managen. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een inventarisatie van beschikbare instrumenten voor het monitoren van CGO. In hoofdstuk 2 staat het ontwerp en de validatie van de CGO monitor centraal. Deze monitor is getest in een omvangrijke pilotstudie bij een middelgroot ROC (het Arcus College te Heerlen) op betrouwbaarheid, bruikbaarheid en validiteit. Het hoofdstuk sluit af met conclusies en een discussie over de betekenis van het gerapporteerde onderzoek en de beperkingen en mogelijkheden voor verder gebruik van de monitor. Hoofdstuk 3 gaat in op de vraag hoe de ontwikkelde monitor kan worden ingezet door lerarenteams om hen te ondersteunen bij de invoering van CGO. Aan de hand van een drietal casestudies is inzicht verkregen in wat, naast de monitor zelf, bruikbare interventies zijn om het collectieve leren in docententeams te ondersteunen. Geconstateerd wordt dat de monitor in combinatie met interventies ertoe bijdraagt dat docententeams erin slagen verdere stappen te zetten in de invoering van CGO maar dat de teams niet de voltallige implementatiecyclus doorlopen. In hoofdstuk 4 wordt voortgebouwd op de onderzoeksresultaten van het vorige hoofdstuk. In dit hoofdstuk wordt onderzocht wat de redenen kunnen zijn voor het stokken van het proces van implementatie. Hiertoe is een casestudie uitgevoerd, waarbij door middel van interviews met het management, medewerkers van stafdiensten en de ondernemingsraad wordt achterhaald wat geleerd kan worden uit de casestudies in hoofdstuk 3 en in hoeverre de resultaten van de CGO monitor ingezet (kunnen) worden bij het maken van beleid. Tenslotte worden in hoofdstuk 5 de vier deelstudies uit de voorgaande hoofdstukken bijeengebracht, worden conclusies getrokken en de voordelen en beperkingen van het uitgevoerde onderzoek besproken. Dit proefschrift wordt afgesloten met aanbevelingen voor de onderwijspraktijk en vervolgonderzoek. 16 Competent gemonitord

18 Algemene inleiding bij het proefschrift 17

19 Context, Competentie en CGO Een aantal economische en maatschappelijke ontwikkelingen heeft aanleiding gegeven tot de invoering van competentiegericht onderwijs. Deze aanleidingen liggen met name in de sterk veranderde maatschappij, het vraagstuk van de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, de problematiek van het voortijdig schoolverlaten en de veranderingen in de opvattingen over opleiden. Voor het innoveren van onderwijs, zoals het invoeren van CGO, is het voor het management van belang te weten wat de kenmerken van CGO zijn en wat de stand van zaken is op het gebied van de mate van invoering van CGO. Uit de veelheid van definities van de begrippen competentie en competentiegericht onderwijs zijn drie gemeenschappelijke kenmerken aan te wijzen. Daarnaast zijn voor het middelbaar beroepsonderwijs twee aanvullende kenmerken van belang. Deze vijf kenmerken worden in dit hoofdstuk beschreven. Het management heeft voor de invoering van CGO behoefte aan monitoring en is op zoek naar instrumenten die de stand van zaken kunnen meten. Enige voorhanden zijnde instrumenten worden beschreven en vergeleken in dit hoofdstuk. 18 Competent gemonitord

20 Context en kenmerken van competentiegericht onderwijs 1.1 Inleiding 1 Zoals in de inleiding van dit proefschrift is aangegeven, is dit promotieonderzoek gericht op het ontwerp van een instrument dat de invoering van competentiegericht onderwijs (CGO) inzichtelijk maakt. Tevens is onderzocht hoe gebruik wordt gemaakt van de daarmee verkregen data voor de verdere ontwikkeling van CGO binnen mbo instellingen. In dit hoofdstuk wordt aan de hand van literatuur verkend wat de context is waarbinnen de invoering van CGO plaatsvindt. Eveneens wordt ingegaan op wat de essentiële kenmerken van CGO zijn en welke meetinstrumenten reeds ontwikkeld zijn. In paragraaf 1.2 worden aan de hand van maatschappelijke, economische en onderwijskundige ontwikkelingen én de ontwikkeling in het landelijke onderwijsbeleid de aanleidingen verkend die hebben bijgedragen aan de introductie van competenties in het mbo. Wat nu precies de kenmerken van competenties en CGO zijn, is de vraag die in de derde paragraaf centraal staat. Paragraaf 1.4 gaat in op de vraag hoe complexe innovaties, zoals CGO, in te voeren zijn en eindigt met de vaststelling dat scholen het vermogen moeten ontwikkelen om informatie te verzamelen en deze ook daadwerkelijk te benutten voor de verdere schoolontwikkeling. Zowel de behoefte aan monitoring alsmede de instrumenten die in het mbo gangbaar zijn om de invoering van CGO te meten, komen in paragraaf 1.5 aan bod. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een paragraaf waarin de conclusies van dit hoofdstuk staan verwoord. 1.2 De context van competentiegericht onderwijs Er is een aantal aanleidingen die direct of indirect hebben bijgedragen aan de belangstelling voor competentiegericht onderwijs. Deze aanleidingen liggen met name in de sterk veranderde maatschappij, het vraagstuk van de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, de problematiek van het voortijdig schoolverlaten en de veranderingen in de opvattingen over opleiden. Achtereenvolgens komen deze vier aanleidingen in deze paragraaf aan bod. De paragraaf wordt afgesloten met een beschrijving van de ontwikkeling van het landelijke beleid inzake het beroepsonderwijs. Context en kenmerken van competentiegericnt onderwijs 19

21 1.2.1 De sterk veranderde maatschappij De huidige maatschappij heeft zich ontwikkeld van een industriële naar een postindustriële, kennisintensieve samenleving die wordt gekenmerkt door snelle technologische veranderingen, lossere sociale verbanden, flexibelere arbeidstijden (door de technologische mogelijkheden is iedereen in principe vierentwintig uur per dag bereikbaar), minder baanzekerheid en een toenemend aantal personen die, vrijwillig dan wel gedwongen, als zelfstandige zonder personeel (ZZP er) verantwoordelijk zijn voor hun eigen werk en competentieontwikkeling (Schnabel, 2000). Een aantal van de belangrijkste ontwikkelingen is in Tabel 1.1 samengevat. Tabel 1.1: Veranderingen in de opvattingen over werk, employability en leren (gebaseerd op Lankhuijzen, Stavenga de Jong & Thijssen, 2006) Arbeidsrelatie Loopbaan Verantwoordelijkheid voor loopbaan Competentieontwikkeling tijdens loopbaan Indicatoren voor succes Leren Verleden: Baanzekerheid Baanzekerheid in ruil voor loyaliteit aan werkgever Werknemer werkt tijdens loopbaan voor enkele arbeidsorganisaties Primair de werkgever Vooral bedrijfsgericht Salaris en promotie Vooral door middel van formele trainingen Heden: Inzetbaarheid Werk moet bijdragen aan performance organisatie en aan de employability van de werknemer Werknemer werkt voor een veelheid aan arbeidsorganisaties Primair de individuele werknemer Meer accent op breed inzetbare competenties Betekenisvol werk Met name informeel leren in werksituatie Dienovereenkomstig zijn er een aantal demografische ontwikkelingen te noemen die repercussies hebben voor de arbeidsmarkt. Zo is het aantal tweeverdieners en het aantal alleenstaanden fors gegroeid, hetgeen tot een andere samenstelling van de beroepsbevolking heeft geleid. Daarnaast heeft de Nederlandse samenleving inmiddels te maken met de vergrijzing, de babyboomers uit de vorige eeuw hebben bijna de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. De komende jaren zal het aantal ouderen dat de arbeidsmarkt verlaat veel groter zijn dan het aantal jongeren dat de arbeidsmarkt betreedt (Vink, Oosterling, Vermeulen, Elmers & Kennis, 2010). Momenteel is de tendens van vergrijzing en ontgroening al zichtbaar in de zogenaamde krimpgebieden maar na verloop van tijd zal dit in grote delen van Nederland realiteit zijn (Kluijtmans, 2005). De verschuiving van baanzekerheid naar employability heeft eveneens repercussies voor het beroepsonderwijs. Allereerst is er de blijvende noodzaak om jongeren op te leiden voor een entreefunctie op de arbeidsmarkt maar ook om ze toe te rusten met die bekwaamheden die hen in staat stellen zelf hun eigen employability te blijven onderhouden. Van der Heijden (2001) stelt dat employability of loopbaan- 20 Competent gemonitord

22 potentieel nodig is om goed te functioneren in een functie, om vooruitgang te boeken binnen de loopbaan en indien dit noodzakelijk is, om ander werk te vinden. Van der Heijden stelt hierbij dat het beschikken over uitsluitend vakinhoudelijke bekwaamheden hiervoor een te smalle basis biedt. De jeugd verandert en dat vertaalt zich in veranderingen in de samenstelling van de schoolpopulatie (Teurlings, Van Wolput & Vermeulen, 2006). Daarnaast zal het beroepsonderwijs nog meer dan voorheen te maken krijgen met volwassen deelnemers die een opleiding komen volgen om door te groeien in hun huidige beroep, dan wel hun employability te vergroten door een opleiding in een geheel nieuw domein te gaan volgen De aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt De arbeidsmarkt is een metafoor voor al die activiteiten die te maken hebben met het aanbieden, het zoeken en het vinden van een baan. De relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt is al lange tijd problematisch. Aan de hand van Van Hoof (1987, 1990) kunnen de belangrijkste aansluitingsproblemen tussen onderwijs en arbeidsmarkt worden getypeerd. Op de eerste plaats kan er sprake zijn van kwalitatieve aansluitingsproblemen doordat de door arbeidsorganisaties gevraagde kwalificaties niet volledig corresponderen met de kwalificaties waarmee jongeren de opleiding verlaten. Bedrijven benadrukken doorgaans de wens tot directe inzetbaarheid, zodat de kosten voor aanvullende scholing en inwerken minimaal blijven. Op de tweede plaats is er sprake van een problematische afstemming tussen de omvang van de vraag en het aanbod. Zo is er momenteel sprake van krapte in de personeelsvoorziening in de gezondheidszorg. Situaties van krapte en overschot wisselen elkaar overigens af. In het verleden bleek het bijvoorbeeld voor veel leerling-verpleegkundigen niet mogelijk te zijn na afronding van hun opleiding een dienstverband te krijgen bij de werkgever waar ze hun opleiding hadden gevolgd. Ook voor leraren, politieagenten en ICT-ers die bij de overheid wilden werken was eind jaren negentig het vinden van een baan problematisch (Vermeulen, 2003). Er is dus sprake van een dynamiek die bekend staat als de varkenscyclus. Vanwege de reeds eerder genoemde krimp in de beroepsbevolking zal de problematiek van de kwantitatieve afstemming in de nabije toekomst alleen maar toenemen met, naar verwachting, een stagnerende economische groei (Stollwerk & Thijssen, 2010). Ten derde treden er verdelingsproblemen op in de relatie onderwijs - arbeidsmarkt die verwijzen naar de moeilijkheden die afgestudeerden ervaren bij het vinden van passende arbeid : banen die zowel qua inhoud als qua beloning en status corresponderen met het bereikte opleidingsniveau van de aanbieder. De kansen op het verwerven van een dergelijke baan zijn ongelijk verdeeld. Dit hangt deels samen met competenties waarover iemand beschikt maar tevens deels met percepties van werkgevers van kenmerken van werkzoekenden die daar weinig mee samenhangen, zoals geografische herkomst, geslacht en leeftijd (Raaijmakers, 2008). Context en kenmerken van competentiegericnt onderwijs 21

23 Ten vierde zijn er aansluitingsproblemen die de vorm aannemen van discrepanties tussen wat een werknemer kan en wat er van hem of haar wordt vereist. Het is mogelijk dat er van een werknemer meer gevraagd wordt dan er op grond van zijn opleiding verwacht mag worden, maar het is eveneens denkbaar dat er slechts een beperkt beroep wordt gedaan op de beschikbare kwalificaties van een persoon. Dit probleem zal zich voordoen indien de stijging van het opleidingsniveau van de beroepsbevolking geen gelijke tred blijft houden met de vraag naar beter opgeleiden, hetgeen resulteert in een onderbenutting van het arbeidspotentieel (zie Onderwijsraad, 2005). De indeling in typen problemen die kenmerkend zijn voor de relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt zijn in meer recente publicaties over de arbeidsmarkt terug te vinden, echter deze leggen meer accent op de toenemende dynamiek op de arbeidsmarkt. Zo beschrijft Schmid (1998) het concept transitionele arbeidsmarkt waarin tendensen als de snelheid van veranderingen, de noodzaak tot meer innovatie, individualisering en flexibilisering van de arbeidsverhoudingen in de theoretische noties over de hedendaagse arbeidsmarkt zijn verdisconteerd. De veranderingen op de arbeidsmarkt roepen vragen op over de aansluiting met het onderwijs. In het mbo wordt in de jaren negentig erkend dat een directe aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt onwerkbaar dreigt te worden. Het rechtstreeks blijven vertalen van de eisen van een beroep/functie naar de inhoud van een beroepsopleiding wordt onuitvoerbaar maar tevens onwenselijk geacht (Brandsma, 1993; Van Zolingen, 1995). De aandacht voor brede en meer robuuste beroepsopleidingen is groeiende, hetgeen leidt tot discussies over de noodzaak tot het aanleren van sleutelkwalificaties (Van Zolingen, 1995, 2002) die beschouwd worden als kwalificaties die de transfer tussen functies en beroepen, maar ook de aanpassing aan de veranderingen binnen één functie/beroep, bevorderen. Vanaf eind jaren negentig wordt het begrip sleutelkwalificaties in de discussies vervangen door het competentiebegrip (ACOA, 1999). Vanwege het feit dat sleutelkwalificaties te veel suggereren dat zij los staan van beroepscompetenties, bestond het gevaar dat zij als apart vak in het beroepsonderwijs aangeleerd zouden worden, terwijl de integratie met de overige inhouden van de beroepsopleiding juist essentieel wordt geacht. Hoewel de aandacht voor een flexibelere afstemming tussen arbeidsmarkt en beroepsonderwijs groeiende is, lijkt de implementatie ervan in het mbo moeilijk te verlopen. Zo constateert de Stuurgroep Evaluatie WEB (2001) dat het streven naar bredere beroepsopleidingen vooralsnog niet in de kwalificatiestructuur is waargenomen. Poortman (2007) komt in haar proefschrift tot de conclusie dat de bevordering van transfer in mboopleidingen, althans voor de BPV (het gedeelte van de opleiding dat in de beroepspraktijk plaatsvindt), zeer discutabel is, onder andere vanwege het ontbreken van een systematische aanpak van het werkplekleren. Met de invoering van CGO wordt gestreefd naar het verbeteren 22 Competent gemonitord

24 van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Daarbij wordt erkend dat de verbetering van de aansluiting niet alleen repercussies heeft voor de inhoud van de opleidingen maar zich eveneens uitstrekt naar hoe en waar deze inhouden het beste kunnen worden verworven, opdat er sprake is van meer robuuste opleidingen die de inzetbaarheid van afgestudeerden op de arbeidsmarkt bevorderen (Stuurgroep Competentiegericht Beroepsonderwijs, 2006) Schooluitval als persistent probleem In het jaar 2000 heeft de Europese Unie (EU) in Lissabon afgesproken dat de Unie zich binnen tien jaar moet ontwikkelen tot de meest competitieve en dynamische kenniseconomie van de wereld, die in staat is een duurzame economische groei met meer en betere banen en een grotere sociale cohesie te realiseren. Volgens de EU zijn hiervoor het opbouwen van kennisinfrastructuren en een modernisering van onderwijsstelsels nodig (Onderwijsraad, 2005). Vanuit bovenstaande en economische overwegingen maar ook vanuit persoonlijke ontwikkelingskansen van de jongeren zelf is schooluitval verspilling van talent. Immers, naarmate het aantal nieuwe voortijdige schoolverlaters per jaar vermindert, zal op termijn het cumulatieve aantal jongeren van jaar dat zonder startkwalificatie de school verlaat afnemen. De kansen op de arbeidsmarkt zonder startkwalificatie worden als slecht bestempeld. Er is sprake van een verhoogde kans op werkloosheid en als voortijdig schoolverlaters werk vinden dan verdienen ze minder (Inspectie van het Onderwijs, 2010; Researchcentrum voor onderwijs en arbeidsmarkt, ROA, 2009). De definitie van wat schooluitval is en de vraag hoe dit te meten, is onderwerp van discussie. De standaarddefinitie van de Europese Unie van voortijdig schoolverlaters (VSV ers) is: jong volwassenen tussen 18 en 24 jaar, die het onderwijs verlaten zonder diploma en zonder startkwalificatie (Directorate General for Education and Culture, 2005). Het Ministerie van OCW (2010) houdt als grens aan een leeftijd van 22 jaar. Deze verschillen maken het lastig om de Nederlandse cijfers met internationale cijfers te vergelijken. Voor de vaststelling van de omvang van het voortijdig schoolverlaten is in Nederland enige tijd gebruik gemaakt van de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC) -rapportages. Dit waren de rapportages over voortijdig schoolverlaten die ieder jaar bij het ministerie van OCW ingediend werden (Ministerie OCW, 2006) door de contactgemeenten voor 39 regio s met een RMC. In 2006 is echter geconstateerd dat deze RMCrapportages weliswaar beter inzicht gaven in de schooluitval maar niettemin rood scoorden op betrouwbaarheid, uniformiteit en consistentie. Vanaf 2007 zijn de rapportages gebaseerd op de gegevensregistratie van BRON, het Basisregister Onderwijsnummer (Ministerie van OCW, 2010, p. 11). De beschikbare cijfers laten zien dat het aantal voortijdig schoolverlaters in het jaar bedroeg en in het schooljaar 2008/2009 afneemt naar om en nabij de Daarmee doet Nederland het beter dan Context en kenmerken van competentiegericnt onderwijs 23

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden. RMC-wet 2001. Jaargang 2001 Staatsblad 2001 636 1

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden. RMC-wet 2001. Jaargang 2001 Staatsblad 2001 636 1 RMC-wet 2001 636 Wet van 6 december 2001 tot wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met de invoering van de verplichting

Nadere informatie

SERVICEDOCUMENT BEROEPSPRAKTIJKVORMING: WAT MAG VERWACHT WORDEN VAN DE BPV?

SERVICEDOCUMENT BEROEPSPRAKTIJKVORMING: WAT MAG VERWACHT WORDEN VAN DE BPV? SERVICEDOCUMENT BEROEPSPRAKTIJKVORMING: WAT MAG VERWACHT WORDEN VAN DE BPV? Inleiding Op grond van de Wet educatie en beroepsonderwijs (hierna: WEB) zijn er aan de beroepspraktijkvorming (bpv) vereisten

Nadere informatie

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015 Herziening MBO voor leerbedrijven Versie 1.0 juli 2015 De presentatie in het kort Het mbo-onderwijs verandert Keuzedelen, nieuw in de mbo-opleiding Kansen voor het bedrijfsleven Het mbo-onderwijs verandert

Nadere informatie

Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB

Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB Dit document is opgesteld door: Het Ministerie van OCW, het Ministerie van VWS en de MBO Raad in samenwerking met de Inspectie van het Onderwijs en JOB.

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Regeling experimenten herontwerp kwalificatiestructuur mbo 2005-2006

Regeling experimenten herontwerp kwalificatiestructuur mbo 2005-2006 OCenW-Regelingen Bestemd voor: een insteling als bedoeld in artikel 1.1.1, onderdeel b en artikel 1.4.1 van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB); een instituut als bedoeld in artikel 12.3.8. van de

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 september 2015

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 september 2015 Herziening MBO voor leerbedrijven Versie 1.0 september 2015 De presentatie in het kort Het mbo-onderwijs verandert Keuzedelen, nieuw in de mbo-opleiding Kansen voor het bedrijfsleven Het mbo-onderwijs

Nadere informatie

CONVENANT VSV 2012-2015 (naam regio)

CONVENANT VSV 2012-2015 (naam regio) CONVENANT VSV 2012-2015 (naam regio) Convenant tussen de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de RMCcontactgemeente van de RMC-regio ( ) en onderstaande onderwijsinstellingen inzake het terugdringen

Nadere informatie

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA Research Centre for Education and the Labour Market ROA Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2012/1 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Fact sheet nummer 9 juli 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Er zijn in Amsterdam bijna 135.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2013). Veel jongeren volgen een opleiding of

Nadere informatie

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap De Kinderombudsman Visie op het verlengen van de kwalificatieplicht tot 21 jaar 7 september 2015 Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aanleiding De

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2015 390 Wet van 14 oktober 2015 tot wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met het regelen van keuzedelen waarop

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) Het Kwaliteitscentrum Examinering beoordeelt de kwaliteit van de examens van alle beroepsopleidingen

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk BVE/IenI/2006-43667 Onderwerp Inspectierapport 'Nederlands in het mbo' Bijlage(n) Rapport

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 1987-1988 19790 Sectorvorming en vernieuwing in het middelbare beroepsonderwijs Nr. 24 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS EN WETENSCHAPPEN Aan de

Nadere informatie

TOETSINGSKADER INNOVATIEPLANNEN LERARENOPLEIDINGEN HB0 1999-2004

TOETSINGSKADER INNOVATIEPLANNEN LERARENOPLEIDINGEN HB0 1999-2004 TOETSINGSKADER INNOVATIEPLANNEN LERARENOPLEIDINGEN HB0 1999-2004 De Onderwijsraad is een onafhankelijk adviescollege, ingesteld bij wet van 15 mei 1997 (de Wet op de Onderwijsraad). De Raad adviseert,

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

voor de toekomst? Marc van der Meer Reflect Tilburg Law School/ CAOP/ SBB Gastcollege ecbo-leergang Leiden, 21 april 2015

voor de toekomst? Marc van der Meer Reflect Tilburg Law School/ CAOP/ SBB Gastcollege ecbo-leergang Leiden, 21 april 2015 Het MBOklaar voor de toekomst? Marc van der Meer Reflect Tilburg Law School/ CAOP/ SBB Gastcollege ecbo-leergang Leiden, 21 april 2015 Verbetering kwaliteit onderwijs-arbeidsmarkt Onderzoe k Overheid Markt

Nadere informatie

De eerste baan is niet de beste

De eerste baan is niet de beste De eerste baan is niet de beste Auteur(s): Velden, R. van der (auteur) Welters, R. (auteur) Willems, E. (auteur) Wolbers, M. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA)

Nadere informatie

The Effectiveness of Community Schools: Evidence from the Netherlands

The Effectiveness of Community Schools: Evidence from the Netherlands The Effectiveness of Community Schools: Evidence from the Netherlands Proefschrift Marieke Heers (gepromoveerd 3 oktober in Maastricht; promotoren prof.dr. W.N.J. Groot en prof.dr. H. Maassen van den Brink)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Deel wat je weet en weet wat je deelt: ROC en werkveld aan zet. De toekomst maken we samen als partners in de regio

Deel wat je weet en weet wat je deelt: ROC en werkveld aan zet. De toekomst maken we samen als partners in de regio Achtergrond informatie 2e GDW Kennisdelingsbijeenkomst, d.d. 08/02/2007, T oinny Gründemann, MBO Raad Beleidsadviseur Deel wat je weet en weet wat je deelt: ROC en werkveld aan zet De toekomst maken we

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Samen aan de IJssel Inleiding

Samen aan de IJssel Inleiding Samen aan de IJssel Samenwerking tussen de gemeenten Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel, kaders voor een intentieverklaring en voor een onderzoek. Inleiding De Nederlandse gemeenten bevinden

Nadere informatie

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid?

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid? EmployabilityDriver Waarom een strategische discussie over employability beleid? We weten al een tijd dat door vergrijzing en ontgroening de druk op de arbeidsmarkt toeneemt. Het wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Inleiding In opdracht van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt heeft EIM onderzoek gedaan naar de meerwaarde van diversiteitsbeleid in het onderwijs.

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag OOG voor het MBO staat voor Onafhankelijke Onderwijsgroep voor het MBO ; Een groep onderwijskundig

Nadere informatie

Focus op Vakmanschap in MBO

Focus op Vakmanschap in MBO Focus op Vakmanschap in MBO Een tussenstand en een vooruitblik Rico Vervoorn beleidsadviseur btg Communicatie en Media MBO Raad Sectoraal overleg onderwijsinstellingen Hoe is het ook alweer begonnen? Februari

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake beleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake beleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten Fiche 2: Mededeling voortijdig schoolverlaten aanpakken 1. Algemene gegevens Titel voorstel Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en

Nadere informatie

Onderwijsassistent (niveau 4 BOL, 3 jaar) Wat zijn mijn taken als onderwijsassistent?

Onderwijsassistent (niveau 4 BOL, 3 jaar) Wat zijn mijn taken als onderwijsassistent? Onderwijsassistent Onderwijsassistent (niveau 4 BOL, 3 jaar) Een school, een groepsleraar en een lokaal met vaak 25 of meer kinderen. Dat kan heel gezellig zijn voor de leerlingen, maar voor de leraar

Nadere informatie

Leergang bve 2015. Programma

Leergang bve 2015. Programma Leergang bve 2015 Programma Dinsdag 21 april 2015, 10.00-19.30 uur Beroepsonderwijs en educatie: bestel en beleid anno 2015 10.00 10.15 uur Ontvangst en koffie/thee 10.15 11.45 uur Opening, kennismaking

Nadere informatie

Geen tekort aan technisch opgeleiden

Geen tekort aan technisch opgeleiden Geen tekort aan technisch opgeleiden Auteur(s): Groot, W. (auteur) Maassen van den Brink, H. (auteur) Plug, E. (auteur) De auteurs zijn allen verbonden aan 'Scholar', Faculteit der Economische Wetenschappen

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

Verslag van de internetconsultatie

Verslag van de internetconsultatie Verslag van de internetconsultatie In de periode van 4 juli tot 8 september is het wetsvoorstel voor internetconsultatie opengesteld. Er zijn iets minder dan veertig reacties binnengekomen, over het algemeen

Nadere informatie

Horizon Onderzoek bij ROC de Leijgraaf

Horizon Onderzoek bij ROC de Leijgraaf Horizon Onderzoek bij ROC de Leijgraaf Onderzoek van last naar katalysator John Schobben Maaike van Kessel 23 maart 2011 Thema voor vandaag Hoe krijg je roc-breed onderzoek op de agenda? Hoe komt de koppeling

Nadere informatie

2004/2005 : 9.643 2005/2006 : 43.599 2006/2007 : 103.603 ( is ongeveer 25 % van het totaal).

2004/2005 : 9.643 2005/2006 : 43.599 2006/2007 : 103.603 ( is ongeveer 25 % van het totaal). Over Dynamiek en Kwaliteit Advies van de Stuurgroep Competentiegericht Beroepsonderwijs aan de Staatssecretaris van Onderwijs. Cultuur en Wetenschap inzake de verlenging van de experimenteerperiode van

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

ROC Leeuwenborgh Het opleidingscentrum van de Euregio

ROC Leeuwenborgh Het opleidingscentrum van de Euregio ROC Leeuwenborgh Het opleidingscentrum van de Euregio inhoud pagina Visie 3 Aanbod 3 Competentie Gericht Onderwijs 4 Leerwegen & Trajecten 5 Euregionalisering 6 The Dutch Alliance 7 2 Leeuwenborgh Opleidingen

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

A. Opbrengsten B. Onderwijsleerproces nl. C. Zorg en begeleiding nl. D. Kwaliteitszorg E. Wet- en regelgeving

A. Opbrengsten B. Onderwijsleerproces nl. C. Zorg en begeleiding nl. D. Kwaliteitszorg E. Wet- en regelgeving DEELPROJECT PUBERBREIN LOCATIE CHRISTOFFEL ACTIVITEIT NAAM DEELPROJECT DE MUSICAL KWALITEITSASPECT TOEZICHTKADER A. Opbrengsten B. Onderwijsleerproces nl. C. Zorg en begeleiding nl. D. Kwaliteitszorg E.

Nadere informatie

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw Colofon Titel De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren

Nadere informatie

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM programma Nederland een kenniseconomie Leven lang leren Wat zijn de actuele ontwikkelingen? Wat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 30 187 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van het vwo en het havo (aanpassing profielen

Nadere informatie

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo Kamerlid: Straus Fractiecommissie: OCW 34184 Profielen Vmbo Plenair Debat Het vmbo voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het sluit niet aan bij het vervolg onderwijs en al helemaal niet bij de

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OP OPLEIDINGSNIVEAU. Nederlandse Kappersakademie te Rotterdam

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OP OPLEIDINGSNIVEAU. Nederlandse Kappersakademie te Rotterdam ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OP OPLEIDINGSNIVEAU Nederlandse Kappersakademie te Rotterdam Kapper januari 2015 BRIN: 25ZH Onderzoeksnummer: 281679 Onderzoek uitgevoerd: 13 januari 2015 Rapport

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1996 378 Wet van 3 juli 1996, houdende algemene regels over de advisering in zaken van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van

Nadere informatie

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding Notitie burgerschapscompetenties in het MBO Inleiding In juni 2009 kwam de MBO Raad op verzoek van staatssecretaris Van Bijsterveldt met een advies over Leren, Loopbaan en Burgerschap (LLB). Een herziene

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Partijen: Summa College, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw T. van Hoogstraten, Korein, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer P. Notten, Kinderopvanggroep,

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Oplegvel Collegebesluit

Oplegvel Collegebesluit Oplegvel Collegebesluit Onderwerp Beleid Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) 2013 en 2014 Portefeuille J. Nieuwenburg Auteur Mevr. J. van der Meer Telefoon 5115091 E-mail: jmeer@haarlem.nl SZ/JOS Reg.nr.2012/486546

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Managementsamenvatting Arbeidsmarktinformatie is belangrijk voor de zorg-

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Quickscan ICT 2012 samenvatting

Quickscan ICT 2012 samenvatting Quickscan ICT 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de ICT sector KBB 2012.25 Curaçao, november 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven

Nadere informatie

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00 Elly de Bruijn Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden Zaal 3 Tijdstip 11.00 Warming up De docent in het beroepsonderwijs opent de deuren naar de kennis, zienswijzen, vaardigheid, opvattingen

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid In het voorjaar van 2015 heeft Odyssee een digitale enquête uitgezet onder 950 ondernemingsraden om zicht te krijgen

Nadere informatie

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2012 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2012 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA Research Centre for Education and the Labour Market ROA Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2012 Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2013/2 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

De oplossing voor duurzame inzetbaarheid van uw personeel. Brochure

De oplossing voor duurzame inzetbaarheid van uw personeel. Brochure Brochure Uw situatie Nederlandse werkgevers zijn ervan overtuigd dat een vergrijzende en ontgroenende arbeidsmarkt leidt tot stijgende personeelskosten [bron: CBS/2013]. De kans dat relatief meer ouderen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1976-1977 14 501 Wijziging van de Overgangswet WVO. (herziening regeling t.a.v. de bewijzen van bekwaamheid tot het geven van voortgezet onderwijs) Nr. 1 KONINKLIJKE

Nadere informatie

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Erkend leerbedrijf dáár wordt het vak geleerd horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Waarom erkend leerbedrijf? Jonge mensen wegwijs maken in de sector: dat is de taak van een leerbedrijf.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 22 452 Internationalisering van het onderwijs Nr. 44 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 18 februari 2015 De vaste commissie voor

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Zou het niet heerlijk zijn als: veranderingen soepeler verlopen, medewerkers er minder weerstand tegen hebben, projecten eerder klaar zijn en

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. (Tekst geldend op: 18-12-2013) Besluit van 23 april 2012 tot wijziging van het Eindexamenbesluit VO, het Staatsexamenbesluit VO en het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB in verband met

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Clusius College te Alkmaar

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Clusius College te Alkmaar ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU Clusius College te Alkmaar Natuur en groene ruimte 3 (Vakbekwaam medewerker groenvoorziening) 97252 Bloemendetailhandel (Medewerker bloembinden)

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

PROFIEL. Lid Raad van Toezicht profiel Onderwijs. Stichting Regio College Zaanstreek - Waterland

PROFIEL. Lid Raad van Toezicht profiel Onderwijs. Stichting Regio College Zaanstreek - Waterland PROFIEL Lid Raad van Toezicht profiel Onderwijs Stichting Regio College Zaanstreek - Waterland PublicSpirit drs. Marylin E.A. Demers Senior consultant Amersfoort, november 2015 Organisatie & context Het

Nadere informatie

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4162, pagina 596, 31 juli 1998 (datum)

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4162, pagina 596, 31 juli 1998 (datum) Emancipatie en opleidingskeuze A uteur(s): Grip, A. de (auteur) Vlasblom, J.D. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht. (auteur) Een

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Bijeenkomst Wet educatie en beroepsonderwijs voor niet-bekostigd mbo. 28 november 2012 Renée van Schoonhoven

Bijeenkomst Wet educatie en beroepsonderwijs voor niet-bekostigd mbo. 28 november 2012 Renée van Schoonhoven Bijeenkomst Wet educatie en beroepsonderwijs voor niet-bekostigd mbo 28 november 2012 Renée van Schoonhoven Inzicht bieden in Doelstelling Historie en opzet WEB Wat is relevant voor niet-overheids bekostigd

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL. SECTOR CIOS, ZORG EN WELZIJN Opleiding Sociaal-cultureel werker

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL. SECTOR CIOS, ZORG EN WELZIJN Opleiding Sociaal-cultureel werker RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL SECTOR CIOS, ZORG EN WELZIJN Opleiding Sociaal-cultureel werker Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden op: Rapport

Nadere informatie

Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity

Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity NVA Lustrumcongres Ton Wilthagen Universiteit van Tilburg wilthagen@uvt.nl www.tilburguniversity.nl/flexicurity Een feestelijke observatie De in

Nadere informatie

Leergang mbo 2016. Programma

Leergang mbo 2016. Programma Leergang mbo 2016 Programma Dinsdag 22 maart 2016, 10.00-19.30 uur Beroepsonderwijs en educatie: bestel en beleid anno 2016 10.00 10.15 uur Ontvangst en koffie/thee 10.15 11.45 uur Opening, kennismaking

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14 Deel I INTRODUCTIE IN COMPETENTIES EN COMPETENTIEMODELLEN 2. Een korte geschiedenis...4 2.1 De 20ste eeuw... 4 2.2 Kerncompetenties... 6 3. Het begrip competentie...9 3.1 Het competentiebegrip gedefinieerd...

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS. Opleiding Sociaal-cultureel werker

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS. Opleiding Sociaal-cultureel werker RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS Opleiding Sociaal-cultureel werker Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden

Nadere informatie