11/4 Linux performanceoptimalisatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "11/4 Linux performanceoptimalisatie"

Transcriptie

1 11/4 Linux performanceoptimalisatie Lokaliseren van problemen Een van de belangrijkste zaken waar u als beheerder van een Linux-systeem voor moet zorgen, is dat het systeem zo goed mogelijk presteert. Wegens de aard van Linux het is uiteindelijk een verzameling ingrediënten die van veel verschillende locaties afkomstig zijn valt dit niet altijd mee; een fraaie geïntegreerde utility als Monitor.nlm bestaat namelijk niet voor Linux. Gelukkig komt u op OES Linux met Remote Manager ook een heel eind. In dit hoofdstuk maakt u kennis met een aantal aspecten waarop u de prestaties van een Linux-server kunt optimaliseren. We kijken daarbij naar de tools en utilities die SuSE Linux daarvoor zelf beschikbaar stelt. 11/4.1 Lokaliseren van problemen Veel problemen op het gebied van performance zijn lastig te lokaliseren. Vaak komt de beheerder van een server niet veel verder dan een opmerking als hij is zo traag of hij hangt ineens. Aangezien een computer een complex apparaat is waar verschillende hardwareonderdelen met elkaar moeten samenwerken en bovendien nog op de juiste wijze moeten worden aangestuurd, is het niet altijd eenvoudig een eenduidige oorzaak van de problemen te vinden. Voordat we daarom het diepe induiken en het hebben over mogelijke veroorzakers van problemen op uw server, volgt nu eerst een aantal algemene adviezen die u kunnen helpen te vinden wat er precies aan de hand is. Wij raden u aan altijd eerst deze lijst zorgvuldig door te lopen voordat Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-1

2 Linux performance-optimalisatie u daadwerkelijk begint met het toepassen van oplossingen. Welke server heeft last van het probleem? Wat zijn precies de symptomen? Doet het probleem zich voor op specifieke tijdstippen? Wanneer deed het probleem zich voor het eerst voor en onder welke omstandigheden? Is het probleem beperkt tot één of een klein aantal gebruikers of heeft iedereen er last van? Kan het probleem worden gereproduceerd? Op het moment dat u een antwoord hebt op deze algemene vragen, kunt u verder met de tweede stap in de troubleshootingprocedure. Hierbij maakt u gebruik van specifieke tools om performance te meten op verschillende hardwareonderdelen. Deze analyse heeft doorgaans betrekking op de vier verschillende kritische onderdelen van een server: processor en processen, geheugen, opslag en netwerkbelasting. In de volgende paragrafen leert u met welke tools u deze vier gebieden kunt analyseren. 11/4.1.1 Performance monitoring van processor en processen Als u een probleem hebt met de prestaties van een systeem, is de CPU de eerste plaats waar u zou moeten kijken of hier wellicht iets misgaat. Hiervoor staan, afhankelijk van de distributie die u gebruikt, verschillende gereedschappen ter beschikking: top geeft een algemeen real-time overzicht van actieve processen en de belasting die ze veroorzaken; uptime toont de belasting van een systeem over de laatste 1, 5 en 15 minuten; 11/4.1-2 Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

3 Lokaliseren van problemen ps wordt gebruikt om eigenschappen te laten zien van afzonderlijke processen, maar dan niet in realtime; mpstat wordt op SuSE Linux gebruikt om informatie te tonen over de belasting per processor in een multi-processorsysteem. Voordat u echter deze utilities op de juiste wijze kunt beoordelen, is het van belang eerst wat inzicht te hebben in de wijze waarop een Linux-systeem met processen omgaat. Op een Linux-systeem zijn doorgaans meerdere processen gelijktijdig actief. In een systeem met één CPU kan echter maar één taak tegelijk worden afgehandeld en om ervoor te zorgen dat dit toch schijnbaar gelijktijdig gebeurt, wordt de beschikbare processortijd in stukjes onderverdeeld. Deze kleine stukjes CPU-tijd kunnen vervolgens achter elkaar worden toegewezen aan processen die ze nodig hebben. Om ervoor te zorgen dat elk proces de tijd krijgt die hij nodig heeft, worden alle processen in een queue ondergebracht. De scheduler van de kernel zorgt er dan vervolgens voor dat elk proces precies die tijd krijgt die hij nodig heeft. Nice-waarde In principe krijgt elk proces evenveel processortijd, maar door een andere nice-waarde aan een proces toe te kennen, kan de prioriteit van een proces zowel worden verhoogd als verlaagd. Hierbij is een proces echt heel aardig als het weinig aanspraak maakt op de beschikbare CPUtijd: de nice-waarde wordt dan ingesteld op 19 of een andere positieve waarde. Heeft een proces echter relatief meer CPU-tijd nodig dan andere processen, dan wordt een negatieve nice-waarde gebruikt waarbij de waarde 20 ervoor zorgt dat het proces met de allerhoogste prioriteit wordt gestart. Concreet betekent dit dus dat het proces bovenaan komt te staan in de queue. Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-3

4 Linux performance-optimalisatie Om nu te bepalen wat de belasting is van een systeem, wordt gekeken wat het gemiddelde aantal processen was dat in een afgelopen tijdsperiode in de queue aanwezig was. Deze waarde wordt doorgaans weergegeven voor de afgelopen minuut, de afgelopen vijf minuten en de afgelopen vijftien minuten. Staat de processor-utilization op de waarde 1, dan betekent dat dat de volledige processorcapaciteit over de gemeten periode in gebruik was. Is de gemeten waarde hoger dan 1, dan betekent dat dat de processor te langzaam is om alle processen af te handelen, of dat er een multi-cpu-systeem wordt gebruikt. Een systeem met vier processoren doet het dus goed zolang de performance-waarde kleiner blijft dan 4. Een waarde kleiner dan 1 duidt erop dat niet alle capaciteit van een processor is gebruikt. Deze waarden kunnen worden weergegeven met utility s als top of uptime. De gebruiksstatistieken die top rechts boven in beeld laat zien, tonen hoe de belasting van het systeem was over de afgelopen minuut, 5 minuten en 15 minuten. 11/4.1-4 Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

5 Lokaliseren van problemen Als een proces is gestart, betekent dat niet dat het ook altijd gebruikmaakt van beschikbare processortijd. Een proces kan bijvoorbeeld tijd nodig hebben om te wachten op I/O. Denk daarbij aan gegevens die naar een schijf moeten worden weggeschreven. Als dat het geval is, is het proces niet aan het wachten in de procesqueue en heeft het dus geen invloed op de prestaties van de CPU. Ook het omgekeerde is waar: traagheid van een proces kan een andere invloed hebben dan een langzame processor. Denk bijvoorbeeld aan een slecht presterende vaste schijf. Als u gebruikmaakt van de opdracht top, wordt in verschillende kolommen aangegeven hoe het zit met de belasting die door dat specifieke proces wordt veroorzaakt. De volgende kolommen zijn hierbij met name van belang: PR Geeft aan wat de prioriteit is van een taak. Een laag getal geeft aan dat de prioriteit die dit proces in de queue heeft, laag is; een hoog getal geeft aan dat het proces een hoge prioriteit heeft. NI Hier wordt de nice-waarde van een proces weergegeven. Een negatieve waarde geeft aan dat de prioriteit relatief verhoogd is; een positieve waarde geeft aan dat de prioriteit relatief verlaagd is. %CPU Het percentage van de totale processorbelasting die door dit proces is veroorzaakt sinds de laatste keer dat het scherm is ververst. In een systeem met meerdere CPU s wordt de waarde die hier wordt getoond, gedeeld door het aantal CPU s dat in het systeem aanwezig is. S De huidige status van het proces. Een proces kan vijf verschillende statussen hebben: D, uninterruptible sleep: het proces heeft langer dan 20 seconden niets gedaan. R, running: het proces is actief. Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-5

6 Linux performance-optimalisatie S, sleeping: het proces is voor kortere tijd inactief. T, traced or stopped: het proces heeft een signaal ontvangen waardoor het tijdelijk zijn activiteit heeft gestaakt. Z, zombie: het proces is afgesloten, maar niet op de juiste wijze uit het systeem verwijderd. 11/4.1.2 Gebruik van geheugen Minstens net zo belangrijk als de performance van de CPU, zijn de prestaties van het werkgeheugen op uw server. Eigenlijk is het beheer van werkgeheugen heel eenvoudig: zolang u er voor zorgt dat er voldoende werkgeheugen aanwezig is in uw computer, kan er niets mis gaan. Als u de utility free kent waarmee u het gebruik van werkgeheugen kunt monitoren, bent u dus al een heel eind. Om echter goed in te kunnen schatten wat er precies met het geheugen van uw computer gebeurt, is het van belang dat u weet hoe dit gebruikt wordt. Fysiek en swapgeheugen Als eerste moet u weten dat er twee verschillende soorten geheugen zijn waarvan Linux gebruikmaakt. Er is het fysieke werkgeheugen en daarnaast is er het swapgeheugen. Het fysieke werkgeheugen is het geheugen dat in de vorm van RAM-chips in uw computer is geïnstalleerd. Doorgaans is dit werkgeheugen heel snel. Het swapgeheugen daarentegen is een werkgeheugen dat wordt geëmuleerd op de vaste schijf van uw computer. In vergelijking met het fysieke werkgeheugen is dit geheugen vreselijk langzaam: het verschil is ongeveer een factor duizend! Toch moet u er te allen tijde voor zorgen dat er swapgeheugen in uw computer aanwezig is. Deze geheugensoort wordt namelijk gebruikt om memory pages te parkeren die tijdelijk even niet worden gebruikt. 11/4.1-6 Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

7 Lokaliseren van problemen Om de gegevens die door de free utility worden getoond op hun juiste waarde te kunnen schatten, moet u ook nog weten wat er precies in het geheugen gebeurt. Kort gesproken is de functie van werkgeheugen tweeledig: het werkgeheugen dient als eerste om toepassingen te laden. Voordat een toepassing verzoeken naar de kernel kan sturen, moet deze volledig in het geheugen worden geladen. Daarnaast wordt het geheugen ook door de kernel zelf gebruikt voor caching. Om ervoor te zorgen dat gegevens in de toekomst sneller kunnen worden ingelezen, kunnen ze tijdelijk in het werkgeheugen worden bewaard. Dit brengt het voordeel met zich mee dat ze een volgende keer niet meer helemaal vanaf de vaste schijf van de server hoeven te worden ingelezen. Om gebruik te kunnen maken van werkgeheugen, neemt een toepassing contact op met het memory management system van de Linux-kernel. Dit memory management system zorgt er vervolgens voor dat geheugen aan de toepassing wordt toegewezen en in dit geheugen mag de toepassing vervolgens ook schrijven. Geheugengebruik analyseren met free Het beste programma om te kijken hoeveel werkgeheugen er nog vrij is, is met behulp van het commando free. Dit commando laat zowel voor het werkgeheugen als voor het swapgeheugen zien hoeveel er nog beschikbaar is. Het geheugengebruik wordt door free getoond in een matrix met drie regels en zes kolommen. De regel mem toont statistieken over het daadwerkelijke geheugengebruik op dat moment. Een deel van dat geheugen is niet echt nodig en zou kunnen worden vrijgemaakt. Op de tweede regel (-/+ buffers/cache) staat aangegeven hoeveel geheugen in gebruik zou zijn en hoeveel er vrij zou zijn als op dat moment alle geheugen wordt vrijgemaakt die niet echt Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-7

8 Linux performance-optimalisatie nodig is. De derde regel tot slot laat zien hoe het is gesteld met het gebruik van swapgeheugen. Voor het geheugengebruik in de regel mem wordt het gebruik vervolgens weergegeven in zes verschillende kolommen: total used free shared buffers cached toont hoeveel geheugen er in het totaal beschikbaar is. geeft aan hoeveel van het totale geheugen in gebruik is op dit moment laat zien hoeveel geheugen er momenteel vrij is. toont aan hoeveel geheugenblokken worden gedeeld tussen buffers en cache. geeft weer hoeveel geheugen momenteel in gebruik is door actieve processen. laat zien hoeveel geheugenblokken op dit moment gebruikt worden voor caching van gegevens. Cache Het gebruik van cache is ook exact de reden waarom u nooit voldoende geheugen in een server kunt hebben. Als een toepassing gegevens inleest, worden deze gegevens altijd eerst in het werkgeheugen geplaatst voordat ze kunnen worden doorgegeven aan bijvoorbeeld de eindgebruiker. Het principe van caching zorgt ervoor dat die gegevens wanneer ze niet meer nodig zijn, gewoon in het werkgeheugen bewaard blijven. Dit brengt een belangrijk voordeel met zich mee: de volgende keer dat de gegevens weer nodig zijn, hoeven ze namelijk alleen nog maar uit het cache-geheugen te worden gehaald. Omdat dit vele malen sneller toegankelijk is dan gegevens vanaf de vaste schijf van de computer, ontstaat zo een behoorlijke snelheidswinst. Zeker omdat de Linux-kernel gebruik- 11/4.1-8 Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

9 Lokaliseren van problemen maakt van een efficiënt algoritme om cache-geheugen vrij te maken als dit nodig is voor andere zaken, is het dus eigenlijk nooit mogelijk om te veel gegevens in cache geplaatst te hebben. Geheugengebruik van toepassingen monitoren met top Wanneer u het idee hebt dat een specifieke toepassing te veel werkgeheugen gebruikt, is het zaak uit te vinden wat er precies aan de hand is. Ook hiervoor maakt u gebruik van top: de top-interface laat namelijk ook in verschillende kolommen zien wat een toepassing doet met beschikbaar werkgeheugen. De volgende kolommen zijn relevant: %MEM: De hoeveelheid van het totale geheugen dat het proces tijdens het laatste meetmoment in gebruik had. VIRT: De totale hoeveelheid virtueel geheugen in kilobytes die het proces tijdens het laatste meetmoment in gebruik had. Dit omvat alle code, data, libraries en memory-pages die naar het swapgeheugen zijn verplaatst. De waarde VIRT geeft een optelling van de waarden SWAP en RES te zien. SWAP: De totale hoeveelheid geheugen die het proces in gebruik heeft en zich momenteel in swap bevindt. RES: De totale hoeveelheid geheugen die het proces in gebruik heeft en zich momenteel in residential memory (werkgeheugen) bevindt. SHR: De totale hoeveelheid geheugen die het proces in gebruik heeft en die mogelijkerwijs zou kunnen worden gedeeld met geheugen dat bij andere processen in gebruik is. CODE: De totale hoeveelheid werkgeheugen (geen swap dus) die een proces in gebruik heeft voor uitvoerbare programmacode. Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-9

10 Linux performance-optimalisatie DATA: De totale hoeveelheid werkgeheugen (geen swap dus) die een proces in gebruik heeft voor andere gegevens dan uitvoerbare programmacode. Weergave van velden Top laat standaard maar een beperkt aantal van de velden zien die beschikbaar zijn. Naast de velden die standaard worden getoond, zijn er nog veel meer velden beschikbaar. Een aantal van de velden die in het voorgaande overzicht zijn getoond, wordt bijvoorbeeld niet automatisch weergegeven. Voor een compleet overzicht van beschikbare velden, kunt u de man-pagina van top raadplegen. Om ervoor te zorgen dat extra velden worden getoond in de top-interface, drukt u in top op de letter f. U ziet nu een overzicht van alle velden die kunnen worden gebruikt waarbij alle velden die op dat moment ook worden gebruikt, gemarkeerd zijn met een asterisk. Voor elk veld staat een letter. Om ervoor te zorgen dat een bepaald veld wordt aangezet, drukt u de betreffende letter in. Gebruik bijvoorbeeld de letter b om ook het veld waarin het Parent PID wordt weergegeven, te tonen. U ziet dat in het overzicht van beschikbare velden dit veld nu meteen vet en in hoofdletters wordt gemarkeerd en dat er een asterisk voor het betreffende veld wordt geplaatst. 11/ Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

11 Lokaliseren van problemen Gebruik in top het commando f om te bepalen welke velden u wel of niet wilt zien. De activiteit van swapgeheugen analyseren met vmstat Als de beschikbare hoeveelheid werkgeheugen op uw computer krap is, is het van belang goed te monitoren wat er precies aan de hand is. U zou in de verleiding kunnen komen te concluderen dat het systeem in een kritische status is omdat een grote hoeveelheid swapgeheugen in gebruik is: dit hoeft echter geenszins het geval te zijn. Swapgeheugen is namelijk bedoeld om gegevens van toepassingen tijdelijk te parkeren en misschien is er wel een toepassing die dat juist aan het doen is. Het wordt pas vervelend als er ook heel actief gebruik wordt gemaakt van het aanwezige swapgeheugen en dat is nu net iets waar u Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-11

12 Linux performance-optimalisatie met de opdracht free geen duidelijkheid over krijgt. Om hier wel duidelijkheid over te krijgen, maakt u gebruik van de utility vmstat. Deze utility schrijft periodiek op uw scherm hoe het zit met het geheugengebruik op uw computer. Hoe vaak dit moet gebeuren, geeft u aan als parameter bij vmstat. Geef bijvoorbeeld de opdracht vmstat 1 om ervoor te zorgen dat elke seconde uitvoer naar het beeldscherm wordt gestuurd. Met vmstat ziet u informatie over het gebruik van het swapgeheugen op uw systeem. Om te monitoren hoe het zit met het gebruik van swapgeheugen, zijn twee kolommen in vmstat van belang. Als eerste is dat de kolom si: deze laat u zien hoeveel gegevens er vanuit het werkgeheugen naar swap worden gekopieerd. Daarnaast laat de kolom so zien hoeveel gegevens er vanuit swap naar het werkgeheugen worden teruggekopieerd. In de voorgaande afbeelding ziet u dat beide waarden op 0 staan: er wordt dus in het totaal niet geswapt. Ziet u hier in plaats van de waarde nul een ander 11/ Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

13 Lokaliseren van problemen getal, dan duidt dit waarschijnlijk op een gebrek aan fysiek werkgeheugen en wordt het tijd om RAM bij te plaatsen. 11/4.1.3 Analyse van opslagmedia Wanneer zowel de CPU als het werkgeheugen zich goed gedragen, bent u er nog niet. Een slecht presterende vaste schijf kan er alsnog voor zorgen dat uw server zich onacceptabel gedraagt. Dit is zeker het geval als de vaste schijf zeer intensief wordt gebruikt. Wij raden u echter aan om, voordat u de vaste schijf gaat verdenken van slechte prestaties, u er eerst van te verzekeren dat de prestaties niet op een ander punt teniet worden gedaan. Een tekort aan werkgeheugen kan namelijk leiden tot een overactieve vaste schijf en dat gaat u niet oplossen door de vaste schijf te troubleshooten. Daarnaast kan een te langzame CPU leiden tot een tekort aan beschikbaar werkgeheugen en dat kan op zijn beurt weer leiden tot een slecht presterende vaste schijf. Als echter de vaste schijf zeer intensief aan het werk is terwijl er nauwelijks activiteit is waar te nemen in het werkgeheugen of op het netwerk, is het zeer waarschijnlijk dat de overlast wordt veroorzaakt door de vaste schijf. Om een overbelaste vaste schijf zichtbaar te maken, maakt u gebruik van het commando vmstat, alleen let u deze keer op de kolommen bi (blocks in) en bo (blocks out). Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-13

14 Linux performance-optimalisatie Als vmstat een hoge waarde geeft bij blocks in of blocks out, hebt u waarschijnlijk een performance-probleem. Het lastige van de opdracht vmstat is dat het heel moeilijk te zeggen is dat een systeem met een hoge lees/schrijfactiviteit op de vaste schijf daadwerkelijk ook een performance-probleem heeft. Misschien is het systeem gewoon lekker bezig en is er niets aan de hand. Daarom zeggen de gegevens die door vmstat alleen worden getoond niet bijzonder veel. Wat wel wat zegt, is de tijd dat het duurt voordat een toepassing gegevens krijgt aangeleverd vanaf de schijf. Hiervoor maakt u gebruik van de opdracht iostat. Het commando iostat moet net als vmstat regelmatig worden ververst om u te laten zien hoe het is gesteld met de daadwerkelijke activiteit. iostat laat altijd in de eerste regels zien hoe het zit met de prestaties van de CPU. Daarna laat het commando zien hoe het device zich gedraagt waarover u informatie hebt opgevraagd. Als u bijvoorbeeld iostat -x 1 /dev/hda hebt gebruikt, ziet u hier statistiek over het device hda. In plaats van uw primaire 11/ Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

15 Lokaliseren van problemen IDE vaste schijf kunt u hier ook informatie opvragen over andere devices. De kolommen waar het om gaat, zijn swait en svctm. In await wordt de gemiddelde tijd in milliseconden getoond dat een toepassing moet wachten voordat zijn I/O-verzoeken konden worden afgehandeld. Onder svctm ziet u de gemiddelde tijd die nodig is om een I/Overzoek af te handelen. Ook voor deze parameter geldt weer dat de instelling afhankelijk is van een aantal factoren op uw systeem. Als richtlijn mag u echter aannemen dat wanneer de atime boven de 500 milliseconden komt, uw gebruikers toch problemen beginnen te ondervinden doordat verzoeken traag worden afgehandeld. Het is dan aan te raden te proberen de prestaties van uw vaste schijf verder te verbeteren. Het commando iostat geeft in de kolommen await en svctm een goede indruk hoe lang een proces op gegevens moet wachten. 11/4.1.4 Gebruik van het netwerk Een laatste punt waar problemen met betrekking tot de prestaties van uw server kunnen voorkomen, is de netwerkverbinding. Een eerste parameter die bijvoorbeeld interessant is, is het aantal pakketjes dat over een net- Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-15

16 Linux performance-optimalisatie Collisions werkkaart wordt verstuurd. Alleen dat gegeven al kan u namelijk haarfijn duidelijk maken waarom een server niet goed presteert. Daarnaast kunnen op een Ethernet-netwerk ook collisions voorkomen, al behoren deze in een modern netwerk waarin gebruik wordt gemaakt van een switch in plaats van een hub, nagenoeg tot het verleden. Ook kan het voorkomen dat pakketjes worden gedropt, bijvoorbeeld omdat een server het tijdelijk te druk heeft met andere zaken of omdat een snelle server die op 100 Mbps werkt tracht te communiceren met een langzame node die op 10 Mbps werkt. Tot slot kunnen slechte verbindingen ertoe leiden dat er fouten in pakketjes ontstaan. Verschillende utilities kunnen worden gebruikt om problemen op het netwerk te troubleshooten. Een van de meest handige utilities is het commando ifconfig: dit laat u namelijk uitstekende statistieken zien voor alle parameters die de moeite waard zijn. Het commando ifconfig verdeelt zijn statistieken in gegevens over de RX-packets en gegevens over de TX-packets. Hierbij hebben de RX-packets betrekking op de ontvangst van pakketjes en de TX-packets op het versturen van pakketjes. Voor elk van beide categorieën toont ifconfig wat er aan de hand is: let met name op de statistieken over errors, dropped en overrun. Daarnaast ziet u in de regel daaronder ook nog of er collisions zijn opgetreden en zo ja hoe vaak dat is gebeurd. 11/ Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

17 Lokaliseren van problemen Met ifconfig ziet u alle gegevens die nodig zijn voor troubleshooten van een netwerkverbinding. Naast het commando ifconfig zijn er ook verschillende andere mogelijkheden om de prestaties van uw netwerkkaart te meten. Zo maakt Red Hat bijvoorbeeld gebruik van de grafische Network Tools waarin feitelijk dezelfde informatie wordt weergegeven en wordt op SuSE Linux informatie over de netwerkverbinding getoond met behulp van de KDE System Guard. Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.1-17

18 Linux performance-optimalisatie 11/ Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

19 Troubleshooting 11/4.2 Beperken van de werklast op CPU en werkgeheugen Helaas zijn er geen tools waarmee u echt de werking van CPU of werkgeheugen kunt verbeteren. Als uw CPU niet krachtig genoeg is, of de hoeveelheid werkgeheugen niet voldoende, is er maar één mogelijkheid: zorg ervoor dat de werklast die door verschillende toepassingen wordt veroorzaakt, wordt verminderd. Er zijn geen magische parameters waarmee u er onder Linux voor zorgt dat bijvoorbeeld de verhouding tussen cache-geheugen en buffergeheugen dat in gebruik is door actieve processen wordt verbeterd; de memory-manager die door de Linux-kernel wordt geleverd, is namelijk al zo goed dat hier nauwelijks iets aan te optimaliseren valt. Daarom moeten we volstaan met een aantal algemene tips die u kunnen helpen om de prestaties van uw geheugen zo optimaal mogelijk te krijgen: Achterhaal welke toepassingen het meest intensief gebruikmaken van de CPU. Verwijder alle software die u niet echt nodig hebt. Optimaliseer het gebruik van swapgeheugen. 11/4.2.1 Achterhalen welke toepassingen het meest intensief gebruikmaken van de CPU Problemen met de performance van een systeem worden niet zelden door één specifieke toepassing veroorzaakt. U hebt in het begin van dit hoofdstuk kunnen lezen hoe u zo n toepassing met behulp van het commando top kunt terugvinden. Als u echter de toepassing hebt gevonden, bent u er nog niet: het is vervolgens zaak om ook gepaste actie te ondernemen. Er is een aantal zaken die u kunnen helpen als een toepassing zich misdraagt: Start de toepassing opnieuw en kijk of de werklast die hij veroorzaakt gelijk weer oploopt. Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.2-1

20 Linux performance-optimalisatie Gebruik nice of renice om de verhouding van prioriteit tussen de verschillende toepassingen op uw computer aan te passen. Als de werklast van de betreffende toepassing onvermijdelijk is, zet dan extra servers in om andere toepassingen op te draaien. Verwijder alle toepassingen die u niet echt nodig hebt. De toepassing opnieuw starten Als u gebruikmaakt van een server als SuSE Linux Enterprise Server of Red Hat Enterprise Server, zou het eigenlijk niet mogen voorkomen, maar zeker wanneer u gebruikmaakt van open source-software die minder uitvoerig is getest, kan het gebeuren dat een toepassing gewoon niet netjes is geprogrammeerd. Zo n toepassing herkent u doordat deze de beschikbare resources langzaam opeet. Of dit voor uw toepassing ook het geval is, achterhaalt u door de applicatie opnieuw te starten. Ziet u na een herstart de hoeveelheid werkgeheugen en de CPU-load van de toepassing langzaam oplopen? Dan is er iets niet in orde met de toepassing. Het beste advies is in dat geval te achterhalen of er patches voor de beschikbare toepassing zijn, of als het om een open source-project gaat, contact op te nemen met de maker van de toepassing. Bij vrijwel alle open source-toepassingen is het niet al te moeilijk deze via internet te achterhalen. Gebruikmaken van nice of renice Als een van de toepassingen op uw systeem niet echt goed performt omdat de andere toepassingen in de weg zitten, kunt u met behulp van de opdrachten nice of renice de prioriteit van de toepassing in kwestie aanpassen. Onthoud: u geeft een toepassing een hogere prioriteit door een negatieve nice-waarde te geven waarbij de waarde 20 de 11/4.2-2 Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

21 Troubleshooting hoogste prioriteit geeft. Daarnaast kunt u ook de nicewaarde van minder belangrijke toepassingen aanpassen door een lagere prioriteit te geven, waarbij 19 de laagste prioriteit geeft. In veel gevallen is het een kwestie van trial and error om uit te zoeken welke nice-waarde het meest geschikt is voor uw toepassing. Om de nice-waarde van een toepassing aan te passen, kunt u op verschillende manieren te werk gaan. Als u wilt ingrijpen in actieve toepassingen zonder deze opnieuw op te starten, is het commando top wederom heel handig. Druk in het top-venster op de toets r (renice) om de nicewaarde van een actief proces aan te passen. Voer vervolgens de PID in van het proces waarvan u de nice-waarde wilt bewerken en geef tot slot de nice-waarde die u aan dit proces wilt geven. De prioriteit van het betreffende proces wordt nu meteen aangepast. Als alternatief is het mogelijk om vanaf de commandoregel de nice-waarde van een proces aan te passen. Als het gaat om een proces dat reeds actief is, gebruikt u hiervoor de opdracht renice; om tijdens het opstarten van een proces direct de nice-waarde aan te passen, maakt u gebruik van de opdracht nice. Om bijvoorbeeld de nice-waarde van het lopende proces met PID 1100 aan te passen, gebruikt u de opdracht renice -n Om ervoor te zorgen dat /usr/sbin/httpd wordt opgestart met de allerhoogste prioriteit, gebruikt u de opdracht nice -n -19 /usr/sbin/httpd. Extra servers inzetten Het aanpassen van de nice-waarde van een proces is aardig, maar biedt niet altijd een afdoende oplossing. Soms heeft een proces nu eenmaal veel werkruimte nodig en valt er ook bij andere processen weinig te bezuinigen. In dat geval kunt u overwegen om een andere server in te Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.2-3

22 Linux performance-optimalisatie zetten waarop u het proces activeert dat een hogere nicewaarde nodig heeft dan de rest. In veel gevallen is dit uiteindelijk onvermijdelijk. De meeste bedrijven waar meer dan tien servers draaien, zijn ook ooit begonnen met een fileserver die ergens in een kast stond weggemoffeld. Als alternatief voor het inzetten van een andere server, kunt u natuurlijk ook de processen die momenteel op uw server actief zijn aan een grondige analyse onderwerpen om te kijken of u ze wel echt allemaal nodig hebt. 11/4.2.2 Verwijderen van toepassingen die u niet echt nodig hebt Wanneer u een server installeert, worden daarop standaard altijd een aantal toepassingen geactiveerd, zonder dat u daar ooit om hebt gevraagd. Zo krijgt u bijvoorbeeld op een SuSE Linux Server, of u het nu nodig hebt of niet, altijd de software erbij die nodig is om een ISDN-verbinding aan te sturen. De meeste van deze toepassingen worden geactiveerd vanuit het runlevel dat na het starten van uw server wordt aangezet. Om een overzicht te krijgen van al deze daemon-processen, maakt u gebruik van de opdracht chkconfig -list. Deze opdracht toont een uitgebreid overzicht van alle runlevels en alle services die in die runlevels automatisch worden aangezet. Bovendien ziet u een overzicht van services die worden gestart door middel van het xinetd-mechanisme. 11/4.2-4 Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17

23 Troubleshooting Met de opdracht chkconfig -list krijgt u een overzicht van alle services die automatisch worden gestart. Wanneer u weet welke services in uw runlevel automatisch worden gestart, wordt het zaak eens te kijken of u al deze services wel echt nodig hebt. Ziet u dat in runlevel 3 de sendmail-server wordt gestart, maar hebt u deze server helemaal niet nodig, gebruik dan de opdracht chkconfig level 3 sendmail off. U kunt natuurlijk ook een service uitzetten zodat hij in geen enkel runlevel meer wordt gestart. Dit doet u door de optie level weg te laten. Novell Netwerkoplossingen, aanvulling 17 11/4.2-5

4/1.4 Service Location Protocol

4/1.4 Service Location Protocol Networking Services 4/1.4 Service Location Protocol 4/1.4.1 Inleiding Binnen Open Enterprise Server is het Service Location Protocol ( SLP ) een essentieel onderdeel. Dit protocol zorgt ervoor dat de clients

Nadere informatie

RAM optimaliseren: Cacheman

RAM optimaliseren: Cacheman RAM optimaliseren: Cacheman Windows beheert het geheugen op haar eigen manier, zonder dat u daar in principe veel invloed op heeft. Het programma Cacheman van Outertech kan daar verandering in brengen.

Nadere informatie

5/5 Red Carpet. 5/5.1 Inleiding

5/5 Red Carpet. 5/5.1 Inleiding Management Services 5/5 Red Carpet 5/5.1 Inleiding Met de overname van Ximian is Novell ook eigenaar geworden van de Red Carpet-technologie. Hoewel het aannemelijk is dat het hier een tijdelijke oplossing

Nadere informatie

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis Blok 7a Partities Tijdsduur Doel Benodigdheden Theorie 1 dagdeel omgaan met partities, partitiegegevens afbeelden en wijzigen, gebruik maken van partitie manager, kennis van indeling schijf in partities

Nadere informatie

FDISK. Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK

FDISK. Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK FDISK Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK Tegenwoordig is het heel erg gemakkelijk om van een hardeschijf meerdere hardeschijven te maken. Stel, u maakt graag foto s met uw digitale camera en u maakt ook nog eens

Nadere informatie

4/5 Installatieservers

4/5 Installatieservers Netwerk Services 4/5 Installatieservers 4/5.1 Een Su SE -installatieserver maken 4/5.1.1 Inleiding Als u maar één server te installeren hebt, doet u dat natuurlijk vanaf de installatie-dvd. Als er meerdere

Nadere informatie

14 tips om windows 7 sneller te maken

14 tips om windows 7 sneller te maken 14 tips om windows 7 sneller te maken De vrije ruimte op uw vaste schijf én in het werkgeheugen is van grote invloed op de prestaties van uw systeem. Ook een 'Solid State Disk' kan voor een enorme prestatieboom

Nadere informatie

6/7 Opslag onder Linux

6/7 Opslag onder Linux Storage 6/7 Opslag onder Linux 6/7.1 Werken met logische volumes Als u SuSE Linux installeert, worden er partities aangemaakt. Bij een SLES-installatie, is dat standaard een swappartitie en een root-partitie.

Nadere informatie

Windows Basics. yvan vander sanden. 22 februari 2015

Windows Basics. yvan vander sanden. 22 februari 2015 Windows Basics yvan vander sanden 22 februari 2015 Windows is nog altijd een veel gebruikt operating system. Als technicus moet je bekend zijn met het Windows operating system om gebruikers te kunnen helpen,

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project vertel ik wat Open Source is en wat ik daarover heb gevonden. Ik laat zien hoe ik een Virtuele machine geschikt maak voor Dual Boot. Dan laat ik zien hoe je 2 besturingssystemen

Nadere informatie

Windows Configuratie. yvan vander sanden. 8 maart 2015

Windows Configuratie. yvan vander sanden. 8 maart 2015 Windows Configuratie yvan vander sanden 8 maart 2015 Windows bevat veel configuratiemogelijkheden die je als IT-er kan aanpassen. De meeste instellingen zijn standaard al ok, maar het kan gebeuren dat

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

Info-books. Toegepaste Informatica. Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware. BI1c. Jos Gils Erik Goossens

Info-books. Toegepaste Informatica. Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware. BI1c. Jos Gils Erik Goossens Info-books BI1c Toegepaste Informatica Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware Jos Gils Erik Goossens Hoofdstuk 5 Met diskettes en harde schijven werken 5.1 Probleemstelling Gegevens worden

Nadere informatie

Linux Server Installatie

Linux Server Installatie Linux Server Installatie Debian 5 Lenny Installeer Debian zonder grafische omgeving. Minimum voorwaarden voor een Debian Server: Install Type Minimal RAM[114] Recommended RAM[114] Hard Drive space used[114]

Nadere informatie

5/8 Patch management

5/8 Patch management Management Services 5/8 Patch management 5/8.1 Beheer van patches met Subscription Management Tool 5/8.1.1 Inleiding Een moderne Linux-server moet regelmatig worden bijgewerkt met de laatste versie van

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit verslag bekijk laat ik zien wat je nodig hebt en wat het kost om de PC te upgraden van Office XP naar Office 2007. Ik laat zien wat voor processor je nodig hebt en wat de systeemeisen

Nadere informatie

Bestandssystemen. yvan vander sanden. 16 maart 2015

Bestandssystemen. yvan vander sanden. 16 maart 2015 Bestandssystemen yvan vander sanden 16 maart 2015 Bij elk operating system is het belangrijk te begrijpen hoe schijven en bestandssystemen werken. Schijven moeten geformatteerd worden met een specifiek

Nadere informatie

schoollan Post Installatie Handleiding

schoollan Post Installatie Handleiding schoollan Post Installatie Handleiding 24 augustus 2004 c 2003, 2004 Stichting schoollan, Arnhem, Nederland. Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Het systeem opstarten 1 3 Hardware detectie 3 4 Overzicht van

Nadere informatie

1. BIOS. In de setup wordt aangegeven waar de bootsector is. Na de BIOS wordt de Bootsector gelezen en uitgevoerd. 2. BOOTSECTOR

1. BIOS. In de setup wordt aangegeven waar de bootsector is. Na de BIOS wordt de Bootsector gelezen en uitgevoerd. 2. BOOTSECTOR 1. BIOS Bij het opstarten van je computer wordt eerst de BIOS opgestart. De BIOS (= Basic Input / Output Systeem) is een programma dat de hardware van je computer controleert. Dit programma kan beïnvloed

Nadere informatie

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis 142.1 Inleiding Titel Aanwinsten Geschiedenis wordt gebruikt om toevoegingen en verwijderingen van bepaalde locaties door te geven aan een centrale catalogus instantie.

Nadere informatie

Oefening 1: hardware block devices (zoals harde schijven) herkennen

Oefening 1: hardware block devices (zoals harde schijven) herkennen Inhoudstafel Oefening 1: hardware block devices (zoals harde schijven) herkennen...1 Oefening 2: werken met partities...1 Oefening 3: opkuis en automatisatie...1 Oefening 4: werken met file systems...2

Nadere informatie

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 22 oktober 2015 Voor vragen of problemen kunt u contact opnemen via: telefoonnummer 030-2729976. Of e-mail naar support@powerproject.nl.

Nadere informatie

Handleiding Reborn Laptop -1-

Handleiding Reborn Laptop -1- 1. Wat u moet doen voor u Reborn Laptop installeert 2 2. Systeemvereisten 2 3. Installeren 3 4. Menu opties 4 4.1 Instellingen 4 4.2 Recovery mode 5 4.3 Wachtwoord 6 4.4 CMOS instellingen 6 4.5 Uitgebreide

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Uw voorkennis... 10 De website bij het boek... 10 Toets uw kennis... 10

Nadere informatie

Nederlandse versie. Inleiding. Hardware. Activeren RAID mogelijkheden. PU103 Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card

Nederlandse versie. Inleiding. Hardware. Activeren RAID mogelijkheden. PU103 Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card PU103 Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card Inleiding Allereerst hartelijk bedankt voor de aanschaf van de Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card. Met deze kaart kun je gemakkelijk twee Serial ATA poorten

Nadere informatie

Pervasive Server V9 Installatiegids

Pervasive Server V9 Installatiegids Pervasive Server V9 Installatiegids 1 Inhoudsopgave 1. Om te beginnen... 3 2. Systeemeisen... 3 2.1 Server... 3 2.1.1 Hardware... 3 2.1.2 Software... 3 2.2 Client... 3 2.2.1 Hardware... 3 2.2.2 Software...

Nadere informatie

Installatiehandleiding Windows 98

Installatiehandleiding Windows 98 Installatiehandleiding Windows 98 Installatiehandleiding voor de systeembeheerder Arno Schoon IO1D4.1 Installatiehandleiding Windows 98 ICT Beheerder BOL-4 leerjaar 1 Koning Willem I College Project 2

Nadere informatie

Aanpassingen MSConfig

Aanpassingen MSConfig Aanpassingen MSConfig Met het programma MSConfig is het mogelijk om alle programma's welke tijdens het opstarten van Windows worden geladen te analyseren en desnoods te verwijderen. Dit bespaart u veel

Nadere informatie

Elektronisch factureren

Elektronisch factureren Elektronisch factureren Inleiding Elektronisch Factureren in RADAR is mogelijk vanaf versie 4.0. Deze module wordt niet standaard meegeleverd met de RADAR Update maar is te bestellen via de afdeling verkoop

Nadere informatie

Unix Console Gebruik

Unix Console Gebruik Unix Console Gebruik Inleiding tot het gebruik van de Unix console... met wat Linux en distributiespecifieke zaken ertussen. Presentatie van 16/04/2007 voor de HCC-Vl : Mechelen Sven Vermeulen 1 Unix Console

Nadere informatie

ZES TIPS OM JE WINDOWS PC TE VERSNELLEN

ZES TIPS OM JE WINDOWS PC TE VERSNELLEN ZES TIPS OM JE WINDOWS PC TE VERSNELLEN Samenvatting:Wil je meer snelheid? Deze tips helpen je het onderste uit de kan te halen van elke pc die Windows Vista, Windows 7 of Windows 8 draait. Door Adrian

Nadere informatie

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2.

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2. Procesbeheer: kenmerken van moderne besturingssystemen. 1. Bespreek de (drie) meest typische kenmerken van moderne besturingssystemen. 2. In hoeverre beantwoorden UNIX, Linux en Windows NT hieraan? Geef

Nadere informatie

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen UBUNTU 8 installatie Onderwerpen Ubuntu downloaden VMWare klaarmaken Ubuntu installeren VMWare tools installeren 1. Ubuntu downloaden ( ) Je kan ubuntu gratis downloaden via de website www.ubuntu.com.

Nadere informatie

Wizard Video Recording Manager export Version 1.0. Softwarehandleiding

Wizard Video Recording Manager export Version 1.0. Softwarehandleiding Wizard Video Recording Manager export Version 1.0 nl Softwarehandleiding Wizard Video Recording Manager export Inhoudsopgave nl 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Systeemoverzicht 4 3 Installatie 4 4 Aan

Nadere informatie

JaZUp Gebruikershandleiding

JaZUp Gebruikershandleiding JaZUp Gebruikershandleiding Version 2.0 Beta door Hectore en Pr2-1 / 17 - Inhoud Inhoud... 2 Inleiding:... 3 Benodigdheden:... 3 Uitleg van de interface:... 4 Zoek AZbox IP Zoek :... 5 Azbox Login - Azbox

Nadere informatie

Hoofdstuk 7: Als Excel vastloopt

Hoofdstuk 7: Als Excel vastloopt Hoofdstuk 7: Als Excel vastloopt 7.0 Inleiding De meeste mensen die Excel gebruiken hebben af en toe te maken met vertraging en vastlopen van het systeem. Soms verschijnt zelfs de boodschap "Er is een

Nadere informatie

10/5 Integratie met Windows

10/5 Integratie met Windows Integratie 10/5 Integratie met Windows 10/5.1 Novell Domain Services for Windows 10/5.1.1 Inleiding Tot de belangrijkste vernieuwingen in Open Enterprise Server 2 SP 1 dat in december 2008 is uitgekomen,

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE Tentamen Computers bij fysische experimenten (3BB20) op dinsdag 25 oktober 2005 Het tentamen duurt 90 minuten en wordt gemaakt zonder

Nadere informatie

Xiris handleiding Onderhoudsmodule & database onderhoud

Xiris handleiding Onderhoudsmodule & database onderhoud Xiris handleiding Onderhoudsmodule & database onderhoud Copyright 2011 FP-Ruys. FP-Ruys kan geen aansprakelijkheid aanvaarden voor schade die het gevolg is van enig fout in deze handleiding of verkeerd

Nadere informatie

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus. 2015 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 10 TRAINING VOOR 50- PLUSSERS Inhoud opgave. Pagina 01-0 7

Nadere informatie

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server)

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server) Multi user Setup Firebird database op een windows (server) Inhoudsopgave osfinancials multi user setup...3 Installeeren van de firebird database...3 Testing van de connectie met FlameRobin...5 Instellen

Nadere informatie

Installatie van Linux Mint 13

Installatie van Linux Mint 13 Installatie van Linux Mint 13 De installatie van Linux Mint 13 is zeer eenvoudig. Download de Mint 13 DVD ISO image van http://www.linuxmint.com/download.php en brand deze op een dvd en start uw computer

Nadere informatie

Verwijderen onnodige files

Verwijderen onnodige files Verwijderen onnodige files Te verwijderen bestanden Windows XP In Windows XP zijn op zich weinig bestanden te verwijderen, waardoor u relatief veel ruimte kunt besparen, XP neemt namelijk behoorlijk wat

Nadere informatie

Werkplekbeheer en kantoorautomatisering Examennummer: 19694 Datum: 24 maart 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Werkplekbeheer en kantoorautomatisering Examennummer: 19694 Datum: 24 maart 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Werkplekbeheer en kantoorautomatisering Examennummer: 19694 Datum: 24 maart 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 7 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 40 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Upgrade Accowin van versie 1 naar versie 2

Upgrade Accowin van versie 1 naar versie 2 Upgrade Accowin van versie 1 naar versie 2 Versie 2.0.2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. AccowinUpgrade uitvoeren... 2 2.1 Taalkeuze... 2 2.2 Belangrijke opmerking... 2 2.3 Selecteren map waarin de huidige

Nadere informatie

Voor de mensen onder ons die geen Partition Magic rescue disks hebben...

Voor de mensen onder ons die geen Partition Magic rescue disks hebben... Partitioneren harde schijf Voor de mensen onder ons die geen Partition Magic rescue disks hebben... OPLETTEN OPLETTEN OPLETTEN : MET HET PARTITIONEREN VAN EEN HARDE SCHIJF KUNT U ALLE GEGEVENS OP EEN SCHIJF/PARTITIE

Nadere informatie

Welkom bij BOEKLEZER

Welkom bij BOEKLEZER Welkom bij BOEKLEZER Claro Boeklezer is een boek lezer die gebruikers in staat stelt om PDF bestanden te lezen of laten voorlezen met de ingebouwde schermlezer. Met deze boeklezer is het mogelijk om digitale

Nadere informatie

FAQ Aura Client/Server

FAQ Aura Client/Server FAQ Aura Client/Server Wat is een Client/Server applicatie? Een Client/Server applicatie (ook wel C/S genoemd) is een software applicatie die op een efficiënte manier gebruikmaakt van zogenaamde clients

Nadere informatie

Start de applicatie op om naar het inlogscherm te gaan. Onthoudt mijn gegevens

Start de applicatie op om naar het inlogscherm te gaan. Onthoudt mijn gegevens iphone app - Users Users - iphone App Deze Paxton applicatie is gratis verkrijgbaar in de App Store. Deze applicatie is ontwikkeld om gebruikt te worden op elk ios apparaat versie 5.1 of hoger en is uitgevoerd

Nadere informatie

SCSI INSTALLATIE. Bij een SCSI netwerk tussen bijvoorbeeld 2 BERT interfaces en 1 Harddisk. Terminator geen Terminator Terminator.

SCSI INSTALLATIE. Bij een SCSI netwerk tussen bijvoorbeeld 2 BERT interfaces en 1 Harddisk. Terminator geen Terminator Terminator. SCSI INSTALLATIE Deze B.E.R.T. SCSI-Interface heeft een MSX-DOS 2.32 ingebouwd. Wanneer de SELECT-toets tijdens het opstarten ingedrukt wordt gehouden, wordt MSX-DOS 2.32 niet geinitialiseerd. Wanneer

Nadere informatie

Open Enterprise Server 2 en vsphere Best Practises. Michael Wilmsen

Open Enterprise Server 2 en vsphere Best Practises. Michael Wilmsen Open Enterprise Server 2 en vsphere Best Practises Michael Wilmsen Even voorstellen Werk met Novell producten sinds 1997 Werk met VMware producten sinds 2000 Certified Novell Instructor 2006 VCP 3 en 4

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

Handleiding X-keys XK-24 installatie en gebruik

Handleiding X-keys XK-24 installatie en gebruik Handleiding X-keys XK-24 installatie en gebruik Handleiding X-keys XK-24 installatie en gebruik Gebruik deze handleiding voor het installeren en programmeren van het X-keys XK-24 programmeerbaar toetsenbord.

Nadere informatie

Standaard Asta Powerproject Client Versie 12 Installatiedocument v1

Standaard Asta Powerproject Client Versie 12 Installatiedocument v1 Standaard Asta Powerproject Client Versie 12 Installatiedocument v1 4 september 2012 Voor vragen of problemen kunt u contact opnemen via telefoonnummer 030-2729976. Of e-mail naar support@powerproject.nl.

Nadere informatie

Actian PSQL v12 server installatiegids

Actian PSQL v12 server installatiegids Actian PSQL v12 server installatiegids Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Actian PSQL installeren...1 1.1 Om te beginnen...1 1.2 Systeemeisen...1 1.2.1 Server...1 1.2.2 Client...2 1.3 Installatie...3 1.3.1 Installatie

Nadere informatie

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen ICT Infrastructuren: Processen en Threads 18 november 2013 David N. Jansen Datum en Ajd van werkcollege na overleg met de aanwezigen: donderdag 8:45 10:30 Leerdoel voor vandaag. Stallings hoofdst 2 4 Hoofddoelen

Nadere informatie

Summa Cutter Tools. 1 Cutter tools. Met dit programma kunnen twee dingen geïnstalleerd worden:

Summa Cutter Tools. 1 Cutter tools. Met dit programma kunnen twee dingen geïnstalleerd worden: Summa Cutter Tools 1 Cutter tools Met dit programma kunnen twee dingen geïnstalleerd worden: 1. Plug-in voor Corel (vanaf versie 11) en Adobe Illustrator (vanaf versie CS). De plug-in voor Corel installeert

Nadere informatie

Onderzoeksvaardigheden 2

Onderzoeksvaardigheden 2 Performance van Phonegap Naam: Datum: april 2012 Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docenten: Pauline Krebbers Modulecode: MEDMO101DT Modulenaam: Onderzoeksvaardigheden 2 / Media & Onderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

Comodo Personal Firewall

Comodo Personal Firewall Comodo Personal Firewall Comodo Personal Firewall is een van de beste firewalls: eenvoudig in gebruik, compleet, professioneel, gemakkelijk te begrijpen en ook nog eens gratis. Comodo Firewall vraagt eerst

Nadere informatie

Rhino versnellen met RAM-disk

Rhino versnellen met RAM-disk Rhino versnellen met RAM-disk Een RAM-disk is een virtuele harde schijf. Een deel van het werkgeheugen (RAM) wordt gebruikt, door het besturingssysteem, om een harde schijf na te bootsen. Aan deze schijf

Nadere informatie

Solid State Disk Intel X25-M 80GB Generatie 2 (34nm) - 200

Solid State Disk Intel X25-M 80GB Generatie 2 (34nm) - 200 Solid State Disk Intel X25-M 80GB Generatie 2 (34nm) - 200 Presentatie voor HCC Vlaanderen 1 februari 2010 (c) Ivo Jossart - Creative Commons Lic. applies Bonnie++ 1.03 Sata2 500Gb 7200 rpm vs. Intel X25-M

Nadere informatie

iphone app - Rapporten

iphone app - Rapporten iphone app - Rapporten Rapporten - iphone App Net2 AN1114-NL Deze Paxton applicatie is gratis verkrijgbaar in de App Store. Deze applicatie is ontwikkeld om gebruikt te worden op elk ios apparaat versie

Nadere informatie

Foutcodes in Apparaatbeheer.

Foutcodes in Apparaatbeheer. Foutcodes in Apparaatbeheer. Inleiding In dit artikel worden de foutcodes vermeld die door Apparaatbeheer kunnen worden gegenereerd, en worden oplossingen beschreven. Ga als volgt te werk om de foutcodes

Nadere informatie

1 "log-file": "/var/log/pilight.log" 2 "log-file": "c:/pilight/pilight.log"

1 log-file: /var/log/pilight.log 2 log-file: c:/pilight/pilight.log Instellingen Instellingen...1 Introductie...2 Basis...2 port...2 standalone...2 pid-file...2 log-file...2 log-level...2 whitelist...3 stats-enable...3 watchdog-enable...3 Module paden...4 action-root...4

Nadere informatie

5/9 PlateSpin. 5/9.1 PlateSpin Portability Suite

5/9 PlateSpin. 5/9.1 PlateSpin Portability Suite Management Services 5/9 PlateSpin 5/9.1 PlateSpin Portability Suite PlateSpin Portability Suite is ontwikkeld voor physical-tovirtual migratie en nog veel meer manieren om werklasten om te zetten. U leest

Nadere informatie

6/9 File-systems. 6/9.1 Werken met bestandssystemen in Open Enterprise Server 2

6/9 File-systems. 6/9.1 Werken met bestandssystemen in Open Enterprise Server 2 Storage 6/9 File-systems 6/9.1 Werken met bestandssystemen in Open Enterprise Server 2 Open Enterprise Server biedt een vergaande keuze als het gaat om bestandssystemen. Waar u op NetWare automatisch terechtkomt

Nadere informatie

Hyper-V vs ESX in het datacenter

Hyper-V vs ESX in het datacenter Hyper-V vs ESX in het datacenter Gabrie van Zanten www.gabesvirtualworld.com GabesVirtualWorld.com Welke hypervisor voor het datacenter? Virtualisatie is volwassen geworden Virtualisatie in het datacenter

Nadere informatie

Uitleg van de Systeeminstellingen in Ubuntu.

Uitleg van de Systeeminstellingen in Ubuntu. Uitleg van de Systeeminstellingen in Ubuntu. In Windows kun u in het configuratiescherm de computer aanpassen naar uw wensen. In Ubuntu heet dit Systeeminstellingen. Ik zal in deze handleiding de meest

Nadere informatie

Gentoo linux. Introductie. Gentoo is anders. LinuxFocus article number 336 http://linuxfocus.org. door Guido Socher (homepage) Over de auteur:

Gentoo linux. Introductie. Gentoo is anders. LinuxFocus article number 336 http://linuxfocus.org. door Guido Socher (homepage) Over de auteur: LinuxFocus article number 336 http://linuxfocus.org Gentoo linux door Guido Socher (homepage) Over de auteur: Guido werkt erg graag met Gentoo omdat het hem meer controle geeft over het installatie proces.

Nadere informatie

Werken met het DOS commando Fdisk

Werken met het DOS commando Fdisk Werken met het DOS commando Fdisk Bij een nieuwe harde schijf of bij het opnieuw instellen van partities moet Fdisk gebruikt worden. Ik krijg soms de vraag hoe dit nu precies werkt. Voor mij is het vrij

Nadere informatie

Onverwachte voordelen van Server Virtualisatie

Onverwachte voordelen van Server Virtualisatie Onverwachte voordelen van Server Virtualisatie Ronald van Vugt NetWell ronald@netwell.info www.netwell.info Herkent u dit? Of u vandaag nog twee servers beschikbaar wilt stellen Geen goede testomgeving

Nadere informatie

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf Van dvd naar webserver Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf 1 Indeling Start installatie Wat is linux Wat zijn distributies Geschikte distributies

Nadere informatie

iphone app - Roll Call

iphone app - Roll Call iphone app - Roll Call Roll Call - iphone App Deze Paxton applicatie is gratis verkrijgbaar in de App Store. Deze applicatie is ontwikkeld om gebruikt te worden op elk ios apparaat versie 5.1 of hoger

Nadere informatie

AFO 642 - Monitoring processen

AFO 642 - Monitoring processen AFO 642 - Monitoring processen 642.1 Inleiding Op diverse plaatsen in het systeem kunnen processen worden gestart die enige tijd in beslag nemen. Voorbeelden van dergelijke processen zijn: Het aanmaken

Nadere informatie

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Systeemeisen... 4 3 Installatie... 5 4 Gebruik en instellingen... 12 4.1 Algemeen...

Nadere informatie

Microsoft Windows 98 installatiegids. http://users.telenet.be/amdtje

Microsoft Windows 98 installatiegids. http://users.telenet.be/amdtje Microsoft Windows 98 installatiegids http://users.telenet.be/amdtje Voorwoord Bedankt voor het downloaden van de Microsoft Windows 98 installatiegids. Ik hoop dat deze gids overzichtelijk en duidelijk,

Nadere informatie

Lined Content Management System v.2 (LCMS 2)

Lined Content Management System v.2 (LCMS 2) Lined Content Management System v.2 (LCMS 2) Inhoudsopgave Lined Content Management System v.2 (LCMS 2)...2 Wat is LCMS 2?...3 Hoe gebruik ik LCMS 2?...3 De modules...4 Instellingen...4 Gebruikers...4

Nadere informatie

OFFERTEVOORSTEL MANAGED HOSTING MAGENTO

OFFERTEVOORSTEL MANAGED HOSTING MAGENTO OFFERTEVOORSTEL MANAGED HOSTING MAGENTO Colofon: Door Contactgegevens Zocherstraat 42-1 1054 LZ Amsterdam www.vellance.com 020-4892455 Datum 11-12-2014 Auteur E. Papilaja Copyright 2014 INLEIDING In dit

Nadere informatie

MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software. Advanced Menu

MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software. Advanced Menu MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software Advanced Menu Datum: 07-06-2011 Versie: V0.01 Auteur: Multimediabox.nl RVB Plaats: Eindhoven 1 Waarschuwing: In dit document kunnen instellingen

Nadere informatie

NAS staat voor Network Attached Storage ofwel gegevens opslag verbonden aan een netwerk. Wat niet in de afkorting of de omschrijving van NAS voorkomt is dat een NAS intelligentie bezit. Intelligentie in

Nadere informatie

Rodin installatiehandleiding (vanaf versie 2.1.xxx.x)

Rodin installatiehandleiding (vanaf versie 2.1.xxx.x) Rodin installatiehandleiding (vanaf versie 2.1.xxx.x) Introductie De Rodin applicatie bestaat uit een programma en een database. Het programma zal altijd lokaal op uw computer worden geïnstalleerd, terwijl

Nadere informatie

Midi PDF Bladmuziek lezer

Midi PDF Bladmuziek lezer Inleiding. Ruim 20 ordners aan bladmuziek, meeste daarvan uitgeprint van een PDF. Even snel een nummer opzoeken wil dan ook niet, terwijl ik alles wel op alfabetische volgorde heb. Dat was het niet helemaal

Nadere informatie

4/4 Bestandssystemen

4/4 Bestandssystemen Networking Services 4/4 Bestandssystemen 4/4.1 Structuur van Linuxbestandssystemen Definitie Om op een optimale wijze beheer uit te kunnen voeren op een Linux-bestandssysteem, is kennis van de eigenschappen

Nadere informatie

9/2.11 Virtuele webservers aanmaken in Apache

9/2.11 Virtuele webservers aanmaken in Apache Internet, Intranet & Webservices 9/2.11 Virtuele webservers aanmaken in Apache Een van de meest gebruikte processen op Linux is de Apache-webserver. Nu kunt u uw webserver laten voorzien in een enkele

Nadere informatie

Tijd voor iets anders Knoppix 3.7

Tijd voor iets anders Knoppix 3.7 Tijd voor iets anders Knoppix 3.7 Op je computer gebruik je Windows, dat lijkt vanzelfsprekend. Toch kan het ook anders en dat hoeft niet eens moeilijk te zijn. In dit artikel lees je hoe je zonder problemen

Nadere informatie

Windows Defender. In dit hoofdstuk leert u:

Windows Defender. In dit hoofdstuk leert u: 7 Windows Defender Veel internetgebruikers downloaden wel eens een gratis programma van internet. Vaak realiseren zij zich niet dat sommige programma s onderdelen bevatten die informatie over de gebruikers

Nadere informatie

Installatiehandleiding release ADOMI 2014.1 ASD 6.10

Installatiehandleiding release ADOMI 2014.1 ASD 6.10 Installatiehandleiding release ADOMI 2014.1 ASD 6.10 Heeft u vragen over deze tekst, dan kunt u e-mailen naar support@tweesnoeken.nl. Algemeen Zorg ervoor dat u als beheerder (administrator) van de pc

Nadere informatie

Database tuning in een notendop

Database tuning in een notendop Inleiding Database tuning in een notendop Peter Sap peter@petersap.nl Database tuning is een veelomvattend gebied waar een brede vakkennis voor nodig is. Inzicht in het gebruikte relationeel database management

Nadere informatie

SERVER MONITOR SMS SERVER

SERVER MONITOR SMS SERVER TEC Server Monitor: Een flexibele oplossing om uw server zorgvuldig te monitoren en te bewaken. De TEC Server Monitor is een flexibele applicatie voor het bewaken van uw server. Indien de server offline

Nadere informatie

De Service Console als NFS en iscsi server

De Service Console als NFS en iscsi server De Service Console als NFS en iscsi server De auteur (Reinout Wijnveen, reinout@osp.nl).is werkzaam als consultant/trainer voor OSP (http://www.osp.nl/) en geeft in die hoedanigheid onder meer VMWare en

Nadere informatie

Monitoring as a Service

Monitoring as a Service Monitoring as a Service APERTOSO NV Guido Gezellaan 16 9800 Deinze Tel.: +32 9 381 64 50 Probleemstelling IT diensten kampen vaak met het probleem van een gebrek aan een duidelijke, allesomvattende monitoringoplossing.

Nadere informatie

Axoft Managed Router Rapportage

Axoft Managed Router Rapportage Axoft Managed Router Rapportage Toelichting week rapportage Als onderdeel van de Axoft managed router dienst monitoren wij 24 uur per dag, 7 dagen per week uw router en uw verbindingen. Onze bevindingen

Nadere informatie

Assignment 3 Arjan Dekker (23-02-05)

Assignment 3 Arjan Dekker (23-02-05) Assignment 3 Arjan Dekker (23-02-05) Dit document beschrijft twee onderzoeken uitgevoerd in opdracht van de afdeling ICT van Administratiekantoor Dekker BV. Deze afdeling wil achterhalen wat de beste manier

Nadere informatie

EM8030 EM8031 Mini Powerline Adapter 500Mbps

EM8030 EM8031 Mini Powerline Adapter 500Mbps EM8030 EM8031 Mini Powerline Adapter 500Mbps 2 NEDERLANDS EM8030 EM8031 - Mini Powerline Adapter 500Mbps Inhoudsopgave 1.0 Introductie... 2 1.1 Inhoud van de verpakking... 2 2.0 De Mini Powerline adapters

Nadere informatie

Update met behoudt van gegevens en het instellen van het EMS geheugen bereik

Update met behoudt van gegevens en het instellen van het EMS geheugen bereik SOFTLOK 11.2x Update met behoudt van gegevens en het instellen van het EMS geheugen bereik Beste SOFTLOK gebruiker! Met SOFTLOK 11.2 Update kunt u ook de gegevens van een oudere SOFTLOK versie overnemen.

Nadere informatie

1. Maak altijd back-ups van je webshop

1. Maak altijd back-ups van je webshop 1. Maak altijd back-ups van je webshop Een webshop is een business en zo moet je het ook behandelen. Je kunt je geen fouten permitteren want anders kost het je geld. Wanneer je een webshop hebt moet je

Nadere informatie

Sartorius ProControl MobileMonitor 62 8991M

Sartorius ProControl MobileMonitor 62 8991M Installatiehandleiding Sartorius ProControl MobileMonitor 62 8991M Softwareprogramma 98646-003-14 Inhoud Gebruiksdoel................. 3 Systeemvereisten.............. 3 Kenmerken................... 3

Nadere informatie

WINDOWS 8. Windows 8. 2012 Training voor 50-plussers

WINDOWS 8. Windows 8. 2012 Training voor 50-plussers WINDOWS 8 2012 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 8 T R A I N I N G V O O R 5 0 - P L U S S E R S A

Nadere informatie