MARKTONTWIKKELINGEN Ontwikkelingen van en scenario's voor de consumentenmarkt voor telefonie, omroep en breedbandinternettoegang

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MARKTONTWIKKELINGEN 2007-2010. Ontwikkelingen van en scenario's voor de consumentenmarkt voor telefonie, omroep en breedbandinternettoegang"

Transcriptie

1 MARKTONTWIKKELINGEN Ontwikkelingen van en scenario's voor de consumentenmarkt voor telefonie, omroep en breedbandinternettoegang

2 MARKTONTWIKKELINGEN Ontwikkelingen van en scenario's voor de consumentenmarkt voor telefonie, omroep en breedbandinternettoegang André Hendriks, Jan-Willem Sips, Ruud Boot 29 maart 2007 status definitief versie 1.2 interne toets Frans van den Dool, Erik van Zegveld Copyright 2007 Verdonck, Klooster & Associates B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteursrechthebbende.

3 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 1 2 Inleiding Aanleiding Onderzoeksvraag Onderzoeksopzet Doel van dit document Definitie van markten Achtergronden bij dit rapport Leeswijzer 12 3 Ontwikkelingen in de telecommunicatiemarkt Inleiding Externe ontwikkelingen Marktontwikkelingen 20 4 De telefoniemarkt Inleiding Externe ontwikkelingen Marktontwikkelingen Scenario's voor de telefoniemarkt Scenariokeuze Uitwerking van het scenario "vast innoveert!" 35 5 De breedbandinternetmarkt Inleiding Externe ontwikkelingen Marktontwikkelingen Scenario's voor Breedbandinternettoegang Scenariokeuze Uitwerking van het scenario "gemak per doelgroep" 53 6 De omroepmarkt Inleiding Externe ontwikkelingen Marktontwikkelingen Scenario's voor de omroepmarkt Scenariokeuze Uitwerking van het scenario "Nieuwe toekomst?" 74 7 De consumentenmarkt voor elektronische communicatie Inleiding 79 Verdonck, Klooster & Associates B.V. ii

4 7.2 Scenario's en scenariokeuze voor de consumentenmarkt voor elektronische communicatie 7.3 Uitwerking van het scenario "gemak per doelgroep" Gevolgtrekkingen en conclusies 83 A Referenties en bronnen 85 B Overzicht ontwikkelingen en krachten 88 B.1 Telefonie 88 B.2 Breedbandinternettoegang 89 B.3 Omroep 90 C Samengevat overzicht consultatie marktpartijen 91 D Lijst met figuren 94 Verdonck, Klooster & Associates B.V. iii

5 1 Managementsamenvatting Op grond van de Telecommunicatiewet dient de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA) in beginsel om de drie jaar markten af te bakenen, te analyseren en te bepalen of er een aanbieder met aanmerkelijke marktmacht op de markt aanwezig is. Omdat OPTA passende verplichtingen zal opleggen aan de partij met aanmerkelijke marktmacht om mededingingsproblemen tegen te gaan, vereist de telecommunicatiewet dat OPTA expliciet motiveert waarom zij aannemelijk vindt dat de geconstateerde problematiek blijft bestaan. Dit vraagt een heldere prospectieve beoordeling van de markten. Eind 2006 zal OPTA starten met de voorbereiding op nieuwe marktanalyses voor de markten vaste telefonie, breedbandinternettoegang en omroep (distributie). In dit kader heeft OPTA opdracht aan Verdonck, Klooster en Associates (VKA) gegeven een marktverkenning uit te voeren waarin relevante ontwikkelingen en toekomstscenario's beschreven worden voor de periode De concrete onderzoeksvragen die door OPTA zijn voorgelegd zijn als volgt: Verschaf inzicht in de ontwikkelingen op de genoemde markten voor elektronische communicatiediensten (vaste telefonie, omroep en breedbandinternettoegang). Onderbouw de ontwikkelingen met geconcretiseerde verwachtingen omtrent productaanbod en in welke vorm en tegen welke tarieven de producten zullen worden aangeboden. Concretiseer dit voor zover mogelijk naar geboden pakketten en wijze van tarifering aan de eindgebruiker. Definieer voor de consistent samenhangende ontwikkelingen scenario's voor de jaren Werk de meest aannemelijke scenario's uit in de te verwachten ontwikkeling van concurrentie, marktaandelen van de dominante aanbieders, aangesloten abonnees en volumes uitgesplitst naar aanbieder en infrastructuur. Maak met een gevoeligheidsanalyse inzichtelijk binnen welke bandbreedtes deze verwachtingen zich zullen ontwikkelingen. De onderzoeksopzet van VKA is weergegeven in onderstaande figuur: Inventarisatie van ontwikkelingen Afleiden van mogelijke scenario s Keuze van vier nader uit te werken scenario s vier uitgewerkte scenario's Toetsing van ontwikkelingen en scenario s door tien marktpartijen Figuur 1 VKA onderzoeksopzet t.b.v. OPTA marktonderzoek Op basis van vrij beschikbare documenten schetst VKA een beeld van de belangrijkste ontwikkelingen in de drie markten in de periode Deze ontwikkelingen worden met elkaar in verband gebracht om een aantal scenario's af`te leiden. De ontwikkelingen en de scenario's worden ter consultatie door OPTA aan een aantal marktpartijen voorgelegd, VKA ontvang via OPTA Verdonck, Klooster & Associates B.V. 1

6 de terugkoppeling uit de markt. Uit deze verzameling scenario's kiest VKA de 4 relevant geachte scenario's voor de komende 4 jaar en stelt deze vast in overleg met OPTA. De geselecteerde scenario's nader worden uitgewerkt: voor deze scenario's wordt een rekenmodel opgesteld dat voor de periode de marktaandelen, prijzen, diensten en technologieën in de beschouwde markten beschrijft. Ontwikkelingen en scenario's VKA heeft 77 ontwikkelingen in beeld gebracht en daarbij aangegeven wat de te verwachten richting van de ontwikkeling in de komende vier jaar is, uitgaande van de huidige regulering. De geschetste ontwikkelingen betreffen macroniveau zoals economische groei, de invloed van de digitale generatie en algemene technische ontwikkelingen. Daarnaast zijn industriespecifieke ontwikkelingen per beschouwde markt geschetst zoals de transitie van PSTN naar IPT, mobiel internet en hotspots en de ontwikkeling van video on demand. Voor iedere beschouwde markt zijn de ontwikkelingen met elkaar in verband gebracht, zijn de belangrijkste assen bepaald waarover de beschouwde markt de komende vier jaar zich ontwikkelt (tot een 2x2 matrix) en zijn de scenario's benoemd op basis van de uitersten van deze assen. De geschetste ontwikkelingen, richtingen en scenario's zijn voorgelegd aan 10 marktpartijen. Uit deze consultatie is een hoge mate van instemming verkregen van de marktpartijen. Van de 77 geschetste richtingen zijn er slechts 6 waar er een grote mate van verdeeldheid was of waar "oneens" de overhand had. De verkregen informatie uit de consultatie is verder verwerkt in de beschrijving van de ontwikkelingen en de scenario's. Vaste telefonie Voor de markt vaste telefonie is het scenario "vast innoveert" verder uitgewerkt. Kenmerk van dit scenario is bescheiden afname van het aantal vaste telefonie aansluitingen als gevolg van substitutie door mobiele telefonie of VoIP (3,6% per jaar). De transitie van PSTN naar IPT neemt gedreven door prijs een grote vlucht, in het meest waarschijnlijk geachte deelscenario "midden" rekent VKA met 85% IPT aansluitingen in DSL aanbieders hebben naar verwachting de voorkeur bij de consument (65% van de overstappers), KPN heeft binnen de DSL aanbieders met 86% de voorkeur. In 2010 leidt dit tot een marktaandeel van IPT over DSL van 47% en van IPT over de kabel van 35%. Glasvezel speelt met 3% een bescheiden rol. PSTN houdt een aandeel van 15%. Het marktaandeel KPN daalt in 2010 naar verwachting tot 50%. Met andere aannames voor de mate van transitie naar IPT en overstapgedrag is de bandbreedte van het marktaandeel KPN in 2010 tussen de 47% en 55%. De prijs voor vaste telefonie daalt met circa 5% per jaar tot ruim 25 per maand (aansluiting en alle verkeer). De markt voor vaste telefonie maakt de komende vier jaar de huidige ontwikkeling door van PSTN naar IPT waarbij het marktaandeel van KPN waarschijnlijk naar 50% terugloopt. Breedbandinternettoegang Voor de markt breedbandinternettoegang is het scenario "gemak per doelgroep" verder uitgewerkt. Kenmerk van dit scenario is de grote mate van bundeling en pakketten van zowel infrastructuur als breedbandinternettoegangsdiensten. Bundeling in triple play en dual play - onderverdeeld naar telefonie met breedbandinternettoegang (TB) en breedbandinternettoegang met omroep (BO) - Verdonck, Klooster & Associates B.V. 2

7 vormt daarmee de centrale parameter in dit model. Per jaar stapt 12% van de huishoudens met breedbandinternettoegang over naar een nieuwe bundel van diensten. Het overstapgedrag van de consument is in drie deelscenario's verdeeld op basis van de voorkeur van de consument voor een bepaalde bundel: triple play (34% van de overstappers), dual play TB (65% van de overstappers) en dual play BO (35% van de overstappers). VKA verwacht dat op basis van de huidige ontwikkelingen het deelscenario dual play TB het meest waarschijnlijk is. De drie deelscenario's leiden in 2010 tot een aandeel van toegangstechnologie voor DSL tussen 53% en 62,5% en voor kabel tussen 34,8% tot 43%. Glasvezel heeft een vast aandeel van 3%. De marktaandelen van KPN, overige DSL aanbieders en kabelaanbieders ontwikkelen zich afhankelijk van het gekozen scenario respectievelijk tussen 34% tot 40%, 19% tot 20% en 34,8% tot 43%. De prijs voor bandbreedte zal verder dalen met 5,4% per jaar tot 22 per maand voor kabel en 24 per maand voor DSL. Al met al laten de drie deelscenario's een genuanceerd beeld zien waarbij er geen enorme verschuivingen plaatsvinden. De marktverhouding DSL- kabel zou van 60:40 naar bijna 50:50 kunnen verschuiven. Omroep Voor de markt omroep(distributie) is het scenario "nieuwe toekomst?" verder uitgewerkt. Kenmerk van dit scenario is de verdere opmars van digitale televisie met name via de kabel en de beperkte rol van IP TV. Distributie via de ether neemt met DVB-T toe maar blijft een bescheiden rol spelen in vergelijking met de vaste aansluitingen. Voor de opmars van IP TV is gerekend met drie deelscenario's waarbij het aantal aansluitingen in 2010 varieert van 1,5 miljoen (hoog), (midden) tot (laag). Het scenario "midden" leidt tot 10% marktaandeel van IP TV, volgens VKA het meest waarschijnlijke scenario. Het overstapgedrag van de consument (de keuze voor IP TV in plaats van het aanbod van de kabelaanbieder) is verdeeld in voorkeur voor KPN of voorkeur voor een andere DSL aanbieder. Voor de komende vier jaar is gerekend dat 75% van de overstappers voorkeur heeft voor KPN. Het deelscenario "midden" leidt in 2010 tot een aandeel van toegangstechnologie voor kabel analoog van 34%, kabel digitaal van 40%, de ether van 14%, ADSL2 van 10% en glasvezel van 3%. De verdeling van het marktaandeel IP TV tussen KPN en andere DSL aanbieders zal naar verwachting respectievelijk 75% en 25% zijn. De prijs van een RTV-pakket zal de komende jaren mede onder invloed van nieuwe diensten tussen de 2% (analoge TV) tot 10% (digitale televisie) per jaar stijgen. De ontwikkeling de komende vier jaar kenmerkt zich door technische ontwikkelingen, in de marktaandelen zal met de opkomst van IP TV een daling te zien zijn van het marktaandeel van de kabelaanbieders. De consumentenmarkt voor elektronische communicatie De ontwikkelingen in de consumentenmarkt voor elektronische communicatie op het vlak van technologie, marktaandelen en prijs zijn dezelfde als beschreven in de uitgewerkte scenario's voor de beschouwde markten. De afname door de consument van gebundelde diensten vormt het gemeenschappelijke verband. De belangrijkste drijfveer voor de afzet van gebundelde diensten is de transitie naar IPT. Daarnaast zullen de toename van het aantal breedbandaansluitingen en de opkomst van IP TV belangrijke drijfveren voor verdere bundeling vormen. Voor het geheel van de consumentenmarkt voor elektronische communicatie is verregaande bundeling de komende vier jaar te verwachten waarbij minder dan 15% van de huishoudens in 2010 ongebundelde diensten zal afnemen. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 3

8 2 Inleiding 2.1 Aanleiding Op grond van de Telecommunicatiewet dient OPTA in beginsel om de drie jaar markten af te bakenen, te analyseren en te bepalen of er een aanbieder met aanmerkelijke marktmacht op de markt aanwezig is, en vervolgens passende verplichtingen op te leggen om zo de geconstateerde mededingingsproblemen tegen te gaan. De Telecommunicatiewet vereist dat OPTA expliciet motiveert waarom zij aannemelijk vindt dat het geconstateerde mededingingsprobleem de komende drie jaar blijft bestaan. De motiveringsplicht maakt dat het prospectieve karakter van de marktanalyses veel gewicht krijgt. Vooruitkijken is echter lastig: OPTA ziet aan de ene kant convergentie en daardoor toenemende concurrentie, aan de andere kant zijn de plannen van KPN op het gebied van Next Generation Networks (NGN) en de fusies/overnames op de elektronische communicatiemarkt nu juist weer ontwikkelingen die het onvoorspelbaar maken of deze toenemende concurrentie bestendig zal zijn. Eind 2005/begin 2006 heeft OPTA voor het eerst marktanalysebesluiten genomen. Eind 2006 is OPTA gestart met de voorbereiding op nieuwe marktanalyses voor de markten vaste telefonie, breedbandinternettoegang en omroep (distributie). In dit kader heeft OPTA opdracht aan Verdonck, Klooster en Associates (VKA) gegeven een marktverkenning uit te voeren waarin relevante ontwikkelingen en toekomstscenario's beschreven worden voor de periode Onderzoeksvraag De concrete onderzoeksvragen die door OPTA zijn voorgelegd zijn als volgt: Verschaf inzicht in de ontwikkelingen op de genoemde markten voor elektronische communicatiediensten (vaste telefonie, omroep en breedbandinternettoegang). Onderbouw de ontwikkelingen met geconcretiseerde verwachtingen omtrent productaanbod en in welke vorm en tegen welke tarieven de producten zullen worden aangeboden. Concretiseer dit voor zover mogelijk naar geboden pakketten en wijze van tarifering aan de eindgebruiker. Definieer voor de consistent samenhangende ontwikkelingen scenario's voor de jaren Werk de meest aannemelijke scenario's uit in de te verwachten ontwikkeling van concurrentie, marktaandelen van de dominante aanbieders, aangesloten abonnees en volumes uitgesplitst naar aanbieder en infrastructuur. Maak met een gevoeligheidsanalyse inzichtelijk binnen welke bandbreedtes deze verwachtingen zich zullen ontwikkelingen. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 4

9 2.3 Onderzoeksopzet De VKA-onderzoeksopzet is weergegeven in de onderstaande figuur: Inventarisatie van ontwikkelingen Afleiden van mogelijke scenario s Keuze van vier nader uit te werken scenario s vier uitgewerkte scenario's Toetsing van ontwikkelingen en scenario s door tien marktpartijen Figuur 2 VKA-onderzoeksopzet t.b.v. OPTA-marktonderzoek Op basis van vrij beschikbare documenten schetst VKA een beeld van de belangrijkste ontwikkelingen in de drie markten in de periode Deze ontwikkelingen worden met elkaar in verband gebracht om een aantal scenario's af`te leiden. De ontwikkelingen en de scenario's worden ter consultatie door OPTA aan de markt voorgelegd, VKA ontvangt via OPTA de terugkoppeling uit de markt. Uit deze verzameling scenario's kiest VKA de 4 relevant geachte scenario's voor de komende 4 jaar en stelt deze vast in overleg met OPTA. De geselecteerde scenario's worden nader uitgewerkt: voor deze scenario's wordt een rekenmodel opgesteld dat voor de periode de marktaandelen, prijzen, diensten en technologieën in de beschouwde markten beschrijft. 2.4 Doel van dit document Dit document vormt de eindrapportage van het onderzoek en ondersteunt OPTA in het maken van haar analyse van de markten. Het rapport doet geen uitspraken over de te nemen maatregelen ten aanzien van marktwerking. Het bevat daartoe de beschrijving van de ontwikkelingen van de consumentenmarkt voor elektronische communicatie en de drie beschouwde markten telefonie, breedbandinternettoegang en omroep. De scenario's per beschouwde markt en in samenhang zijn beschreven. VKA heeft aan OPTA een voorstel gedaan voor de keuze van de vier meest relevant en/of waardevol geachte scenario's. OPTA heeft met dit voorstel ingestemd, en VKA heeft die scenario's nader uitgewerkt. De terugkoppeling uit de markt op de beschreven ontwikkelingen en voorgestelde scenario's is als bijlage C opgenomen (geanonimiseerde scoreformulieren en totaaloverzicht). De geselecteerde scenario's zijn in detail beschreven, kwantitatief verder uitgewerkt en doorgerekend naar marktomvang, prijsontwikkeling en marktaandelen van aanbieders. Een gevoeligheidsanalyse maakt deel uit van de berekening. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 5

10 2.5 Definitie van markten Elk van de te beschouwen markten kent een verdeling van toegang (ook wel infrastructuur) en op deze toegang verleende diensten. In deze paragraaf worden in de definities van de markten toegang en diensten expliciet gescheiden (ook al is in sommige markten louter sprake van een gecombineerd aanbod van toegang en dienst) Regelgeving Voor deze analyse is aangenomen dat in de komende 4 jaar de regulering van kracht blijft zoals deze op het moment van het opstellen van dit rapport van kracht is. Dan gaat het met name om: Marktanalysebesluiten kabel (2006) waarin verplichtingen zijn opgenomen voor de kabelbedrijven, zowel voor de wholesale markt (betreft UPC, 1, Multikabel en Delta) als de retailmarkt (alle kabelaanbieders) Marktanalysebesluiten vaste telefonie (2005) waarin verplichtingen voor KPN zijn opgenomen voor zowel de retailmarkten (aansluitingen en verkeer) als de wholesale markten (toegang, gespreksopbouw, gespreksdoorgifte en gespreksafgifte). Ook IPT valt onder deze besluiten (in de besluiten aangeduid als Voice over Broadband). Marktanalysebesluiten breedband (2005) waarin verplichtingen voor KPN zijn opgenomen voor wholesale ontbundelde toegang en wholesale breedbandtoegang Substituut In het rapport wordt in het kader van het five forces model van Porter gesproken over een substituut. Binnen de context van dit rapport betreft dit een alternatief product of dienst die een vervangende functionaliteit biedt en die niet tot de definitie van de beschouwde markt behoort. In het geval van vaste telefonie bijvoorbeeld is VoIP een substituut. VoIP biedt spraakdiensten, maar de wijze waarop deze (gebruiks)technisch tot uitvoering wordt gebracht wijkt af van de marktdefinitie vaste telefonie. Datzelfde geldt voor mobiele telefonie. Het gebruik van substituut wijkt daarmee af van de definitie zoals OPTA deze hanteert, waarbij middels onder andere de SSNIP 2 test bepaald wordt of er sprake is van een substituut. In het kader van dit onderzoek is een dergelijke test niet uitgevoerd. Of de in dit rapport gehanteerde voorbeelden van substituten ook daadwerkelijk "in de plaats van" het betreffende product wordt afgenomen hangt onder andere af van de kwaliteit van het product, de prijs en de mate waarin afnemers bereid zijn tot het inwisselen van het oorspronkelijke product. Daar waar het woord substituut wordt gebruikt zou dus ook in sommige gevallen slechts sprake zijn van een potentieel substituut. Omdat substituten impact hebben op de door ons beschouwde markten worden zij in de analyse van die markten betrokken. Het gebruik en de prijzen van de substituten worden echter niet nader geanalyseerd. 1 Vanaf 1 februari 2007 niet langer onderdeel van Essent. 2 Small but Significant Non-transitory Increase in Price Verdonck, Klooster & Associates B.V. 6

11 2.5.3 Telefonie De beschouwde markt voor telefonie wordt in dit rapport afgebakend door de volgende definitie: Toegang De toegang tot het telefonienetwerk voor consumenten bestaat uit toegang middels analoge lijnen en ISDN-2 3 en toegang middels Voice over DSL of Voice over Kabel (Voice over Broadband). Voice over DSL en Voice over kabel wordt in het vervolg van dit rapport aangeduid met IP telefonie (IPT). Diensten De verkeersdiensten voor vaste telefonie zijn de volgende: Spraaktelefonie vaste net (lokaal, nationaal, internationaal, bedrijfsnummers, servicenummers etc.) met verwante diensten (bijvoorbeeld doorschakelen, nummerweergave, wisselgesprek etc.) Internettoegang Faxen Oproepen naar mobiele telefonie en semafonie Voice over IP (VoIP, zoals bijvoorbeeld Skype) vormt in dit rapport geen alternatief voor vaste telefonie volgens bovenstaande marktdefinitie: er is geen sprake van een dedicated toegangsmedium. Daarnaast is een VoIP-telefoonnummer niet locatiegebonden en in die zin niet vast, ook niet wanneer er gebruik wordt gemaakt van een VoIP toestel. Bij de verbindingsopbouw wordt er geen gebruik gemaakt van de gebruikelijke telefonie signalering maar bijvoorbeeld van SIP (Session Initiation Protocol) Breedbandinternettoegang De beschouwde markt voor breedbandinternettoegang wordt afgebakend door de volgende definitie: Toegang: "Breedband is een aansluiting die geschikt is voor beeld- en geluidstoepassingen van een goede kwaliteit en geschikt is voor het uitwisselen van omvangrijke gegevensbestanden en waarbij de verbinding continu beschikbaar is." (definitie uit de Breedbandnota, Ministerie van Economische Zaken 2004, pagina 4, [EZ4]) In deze definitie van breedbandinternettoegang wordt gebruik gemaakt van IP als protocol en een vaste (woonhuis)aansluiting met een capaciteit van meer dan 128kbit/s. Diensten: De belangrijkste dienst is het verlenen van internettoegang: gegevensuitwisseling tussen systemen op basis van IP, waarbij één van de systemen op de betreffende internettoegang is aangesloten. Veel Internet Service Providers (ISP's) leveren aanvullende diensten aan hun gebruikers, zoals -servers, webpagina-servers, spam- en virus-controles. Daarnaast voegen ISP's telefonie 3 Daar waar ISDN-2 wordt genoemd, dient ook ISDN-1 te worden gelezen. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 7

12 en TV-diensten aan hun portfolio toe, waardoor er een producten van verschillende markten gebundeld worden aangeboden. De markt voor breedbandinternettoegang wordt gedomineerd door twee infrastructuren: xdsl en kabel. Onder deze definitie voor breedbandinternettoegang valt dus niet: Internettoegang via openbare draadloze verbindingen, zoals UMTS/HSDPA, WIMAX of WiFihotspots. Internettoegang via inbelverbindingen op basis van PSTN of ISDN Omroep(distributie) De beschouwde markt voor omroep wordt afgebakend door de volgende definitie: Toegang: De markt voor de aansluiting van consumenten en de distributie van vrij toegankelijke radio- en televisiepakketten (RTV-pakketten) door kabelexploitanten. Diensten: De diensten worden gevormd door de vrij toegankelijke RTV-pakketten Vrij toegankelijk betekent: grotendeels gefinancierd door reclame en/of overheid en dus niet of nauwelijks door abonnementen bij de leverancier van de inhoud. RTV-Pakket betekent: boeket van live TV-zenders meestal aangevuld met radio RTV-pakketten kunnen zowel analoog als digitaal aangeboden worden. Onder de definitie van omroep valt dus niet: Distributie van RTV via de ether en satelliet; Betaal TV; IP TV Consumentenmarkt voor elektronische communicatie Hoewel dit de lading niet volledig dekt zal bij gebrek aan een beter samenvattend woord de totale markt van de drie te beschouwen markten worden aangeduid als de consumentenmarkt voor elektronische communicatie; OPTA past in deze drie markten regulering toe. 2.6 Achtergronden bij dit rapport Bronmateriaal In bijlage A is de lijst met geraadpleegd bronmateriaal opgenomen dat ten grondslag ligt aan de beschrijving van de ontwikkelingen in hoofdstuk 3 tot en met 7. Het bronmateriaal omvat publicaties en jaarverslagen van marktpartijen, publicaties van onderzoeksbureaus, overheden, OPTA, CPB en CBS. De in bijlage A opgenomen bronnen zijn als inspiratiebron gebruikt bij de in hoofdstuk 3 beschreven ontwikkelingen. Niet elke ontwikkeling wordt expliciet door bronvermeldingen (aangeduid tussen [ ]) begeleid. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 8

13 Opvallend aan het bronmateriaal is de kwantiteit, de recente verschijning van veel materiaal, de goede detaillering, de veelal gelijkluidende cijfers en de overeenkomstige onderwerpen van specifiek bronmateriaal (bijvoorbeeld triple play) Samenhang van de drie te beschouwen markten OPTA wenst op basis van scenario's toekomstbeelden voor de periode te hebben, die als input worden gebruikt voor de marktanalyses die OPTA in 2007 zal uitvoeren. Op voorhand onderscheidt VKA naast de drie te beschouwen markten de consumentenmarkt voor elektronische communicatie als geheel: er zijn invloedrijke ontwikkelingen die de drie afzonderlijke markten alle beïnvloeden. Dit leidt dan ook tot scenario's voor elke van de drie markten afzonderlijk, èn tot een verzameling van algemene consumentenmarkt voor elektronische communicatiescenario's: ontwikkelingen Telefonie Breedband internettoegang Omroep Focus OPTA Consumentenmarkt voor elektronische communicatie Scenario s Figuur 3 samenhang van ontwikkelingen en scenario's voor de consumentenmarkt voor elektronische communicatie en de drie te beschouwen markten De drie beschouwde markten zijn door de geschetste ontwikkelingen te beschouwen als één consumentenmarkt voor elektronische communicatie waarbij er over één aansluiting meerdere diensten (triple play, dual play) geleverd worden Modellen voor de beschrijving van ontwikkelingen Voor de analyse van de markt voor vaste telefonie, internettoegang en omroepdistributie wordt gebruik gemaakt van twee modellen. De analyse op macroniveau wordt uitgevoerd aan de hand van de PESTEL analyse, de analyse op het niveau van de industrie middels het five forces model van Porter (naar analogie van de strategische analyses van Grant [GRANT1]). PESTEL is een acroniem voor de belangrijkste factoren die de macro omgeving bepalen voor een firma of industrie: Politiek, Economie, Sociale ontwikkelingen, Technologie, Ecologie (milieu) en Legal (Wetgeving). Verdonck, Klooster & Associates B.V. 9

14 Het five forces model van Porter wordt gebruikt om een specifieke industrie te beschrijven en maakt daarbij onderscheid in concurrentie van aanbieders, de macht van afnemers, de macht van toeleveranciers, de dreiging van nieuwe toetreders en de dreiging van substitutie. De onderstaande figuur toont de samenhang tussen de analyse van de macro-omgeving en de industrie-analyse. Nationale / Internationale economie Ecologie (milieu) Technologie Sociale ontwikkelingen Industrie: aanbieders concurrenten klanten Wetgeving Politiek, overheid Figuur 4 macro- en industrieanalyse [GRANT1] De uitwerking van de macro-analyse middels PESTEL zal ingaan op die aspecten die direct op de onderhavige markten van invloed zijn. Het five forces model van Porter neemt de krachten die de winstgevendheid van een industrie bepalen als uitgangspunt. Dit zijn: De waarde van het product of dienst voor de klant De intensiteit van concurrentie De relatieve onderhandelingsmacht van de diverse partijen in de waardeketen. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 10

15 Het model van Porter is verder uitgewerkt in het onderstaande figuur. Dreiging nieuwe toetreders Schaalgrootte voordelen Absolute kostenvoordelen Productdifferentiatie Toegang tot distributiekanalen Overheid en wettelijke barrières Repercussies door gevestigde aanbieders Kracht van leveranciers Factoren die de kracht van de leverancier ten opzichte van de operator bepalen. De factoren zijn dezelfde als bij afnemers. Concurrentie Concentratie Diversiviteit Product differentiatie Excess capaciteit en exit barrières Kosten Kracht van afnemers Factoren die de kracht van de afnemer ten opzichte van de operator bepalen. Prijs gevoeligheid Onderhandelingsmacht Kosten van het Grootte en concentratie product t.o.v. de van afnemers ten opzichte totale kosten van aanbieders Product Kosten van omschakelen differentiatie afnemers Concurrentie Informatie van afnemers tussen afnemers Dreiging van substitutie Bereidheid van de afnemer tot substitutie Relatieve prijs en prestatie van het substituut Figuur 5 aspecten in het Porter's five-forces model [GRANT1] De informatie die middels PESTEL en five forces in beeld wordt gebracht dient als bronmateriaal voor het uitwerken van de scenario's voor de komende vier jaar Van ontwikkelingen naar scenario's De ontwikkelingen beschreven in de hoofdstuk 3 tot en met 7 vormen op zich nog geen scenario's. Voor scenarioplanning worden de ontwikkelingen binnen de hoofdstukken met elkaar in verband gebracht. Voor het ontwikkelen van de in dit rapport beschreven scenario's is gestart met een inventarisatie van de meest invloedrijke ontwikkelingen op de beschouwde markten. Ontwikkelingen kunnen reeds gestarte trends zijn die een bepaalde richting aangeven, maar ook ontwikkelingen waarvan het onzeker is óf en in welke mate of richting ze zullen optreden. In literatuur over scenario-ontwikkeling ook wel "driving forces" genoemd. Hulpmiddel bij de inventarisatie is de indeling in PESTEL-factoren en de five forces van Porter. Voor iedere ontwikkeling is in het onderzoek gezocht naar indicatoren, bronmateriaal en ontwikkelrichting. Allereerst worden in een gestructureerd creatief proces de belangrijkste relaties tussen ontwikkelingen aangebracht: Ontwikkeling1 vergroot / vertraagt / stimuleert / leidt tot / belemmert Ontwikkeling2. Hierna worden de meest significante en/of onzekere ontwikkelingen gededuceerd, op basis van de vraag: welke ontwikkelingen hebben nog geen duidelijke richting en/of bepalen grote uitslagen in de inrichting van de beschouwde markt? Verdonck, Klooster & Associates B.V. 11

16 Deze beperkte set van dominante factoren vormen de basis voor de scenario's en daarmee de assen van de 2x2 matrix waarin de scenario's worden geplot. De mogelijke uitersten van twee belangrijkste dominante factoren vormen tenslotte vier mogelijke scenario's per markt. De keuze van de twee belangrijkste dominante factoren als basis voor scenario's leidt tot een sterke simplificatie: het lijkt immers of de overige ontwikkelingen er niet toe doen. De gedachte is echter dat de dominante factoren zo bepalend zijn dat daarmee ook de richting van de overige ontwikkelingen wordt aangegeven (indien dit niet het geval is, zijn aannames nodig). De vier resulterende scenario's zijn aangevuld met "de officiële toekomst" dat wil zeggen de algemeen heersende opvatting over de verwachte richting waarin de (deel)markt zich de komende 3-5 jaar zal ontwikkelen. Dit betreft dus geen gepubliceerde mening van één specifieke aanbieder, analist of andere deskundige maar een algemeen beeld wat uit diverse publicaties, artikelen en meningen te destilleren valt. O1 O2 vergroot O1 O2 verkleind vergroot O1 O2 verkleind scenario 1 scenario 2 O3 O4 stimuleert O3 O4 vergroot stimuleert O3 O4 vergroot scenario 3 scenario 4 O5 O5 leidt tot O5 leidt tot verzameling ontwikkelingen relaties tussen ontwikkelingen dominante factoren scenario s Figuur 6 proces van ontwikkelingen naar scenario's 2.7 Leeswijzer Hoofdstuk 3 beschrijft de ontwikkelingen die van invloed zijn op de drie beschouwde markten tezamen. In de hoofdstukken 4, 5 en 6 worden de ontwikkelingen beschreven per beschouwde markt, respectievelijk voor telefonie, breedbandinternettoegang en omroep. Om de leesbaarheid per beschouwde markt te vergroten is ervoor gekozen om in hetzelfde hoofdstuk ook de scenario's voor de beschouwde markt toe te lichten en de keuze voor het te modelleren scenario. Daarna wordt het gekozen scenario in detail toegelicht en kwantitatief uitgewerkt in consequenties voor marktgrootte, prijsontwikkeling en marktaandelen. Om de hoofdstukken 4, 5 en 6 zelfstandig leesbaar te maken worden de toelichtingen op aanpak en opbouw in ieder hoofdstuk herhaald. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 12

17 In hoofdstuk 7 wordt de consumentenmarkt voor elektronische communicatie als geheel beschouwd en in verband gebracht met de drie beschouwde markten. Hoofdstuk 8 sluit af met gevolgtrekkingen en conclusies. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 13

18 3 Ontwikkelingen in de telecommunicatiemarkt 3.1 Inleiding Zoals in hoofdstuk 2 aangegeven worden de ontwikkelingen in de consumentenmarkt voor elektronische communicatie middels de PESTEL-analyse en het five forces model van Porter in beeld gebracht. In beide modellen is de opzet bij het beschrijven van een ontwikkeling als volgt: Beschrijving van de ontwikkeling (wat) De hoofdrichting van de ontwikkeling (waarheen, kwalitatief) De impact van de ontwikkeling op de markten telefonie, omroep en breedbandinternettoegang (waarop en gewicht, kwalitatief) De belangrijkste parameters voor de sturing van de ontwikkeling (hoe). De parameter komt mogelijk terug als input of output variabele in het rekenmodel. Bronvermelding De PESTEL-analyse zal meer de nadruk leggen op de algemene ontwikkelingen (binnen de telecomsector), het five forces model zal meer de nadruk leggen op de ontwikkelingen binnen de markt. Het is niet het doel om uitputtend te zijn, maar wel om relevante ontwikkelingen op hun impact op de consumentenmarkt voor elektronische communicatie te beschouwen. De geschetste ontwikkelingen, richtingen en scenario's (beschreven in de volgende hoofdstukken) zijn voorgelegd aan 10 marktpartijen. Uit deze consultatie is een hoge mate van instemming verkregen van de marktpartijen. Van de 77 geschetste richtingen zijn er slechts 6 waar er een grote mate van verdeeldheid was of waar "oneens" de overhand had (zie bijlage C). De verkregen informatie uit de consultatie is verder verwerkt in de beschrijving van de ontwikkelingen en de scenario's; het gaat daarbij om de volgende zaken: De impact van glasvezel is volgens een aantal partijen op lokaal niveau groot, deze invalshoek is sterker belicht. De All IP strategie van KPN wordt door veel marktpartijen als bedreigend voor vrije marktwerking gezien, deze zienswijze is toegevoegd. Marktpartijen geven aan dat de muli-play propositie (dual play, triple play) zich ontwikkelt vanuit het basisaanbod van de aanbieder, niet vanuit breedbandinternettoegang. Deze zienswijze is toegevoegd. De bestaande infrastructuur in huishoudens van breedbandinternettoegang met computer gescheiden van de kabelaansluiting met televisie wordt door veel partijen als belemmering gezien voor innovatie en implementatie van nieuwe diensten en concepten. Deze zienswijze is toegevoegd. 3.2 Externe ontwikkelingen Politieke ontwikkelingen De volgende ontwikkelingen spelen in de politiek en ambtelijk bepaalde omgeving van de consumentenmarkt voor elektronische communicatie: Verdonck, Klooster & Associates B.V. 14

19 Innovatieplatform De Nederlandse overheid zet hoog in op innovatie [website ministerie van Economische Zaken, Innovatieplatform]. Stimulering van ICT is onderdeel van deze focus op innovatie. De Rijksbrede ICT-agenda formuleert een doelstelling op het gebied van toegang en diensten: "Nederlanders kunnen tegen een met het huidige kostenniveau vergelijkbare prijs kiezen voor een substantieel snellere internetaansluiting en bijbehorende diensten." Bron: website Ministerie van Economische Zaken Concrete acties van de overheid zijn op dit moment niet zichtbaar; in dit rapport wordt er van uitgegaan dat deze focus op innovatie in het algemeen geen substantiële invloed op de consumentenmarkt voor elektronische communicatie heeft. Stimulering van glasvezel Er zijn een aantal steden die de uitrol en exploitatie van glasvezel tot aan huis -Fiber to the Home- (FttH) actief stimuleren. Er zijn elf steden die zich verenigd hebben in Stedenlink [www.stedenlink.nl], om van elkaar te leren hoe stimulering van glasvezelprojecten plaats kan vinden zonder de EU-regels voor concurrentie geweld aan te doen. De huidige installed base van FttH is beperkt: het betreft enige duizenden huishoudens. Het succes van stimulering van FttH heeft grote invloed zowel op de consumentenmarkt voor elektronische communicatie als geheel als op de drie afzonderlijke markten. Parameters bij deze ontwikkeling zijn aantal glasvezelaansluitingen bij huishoudens, aantal en aard van EU- en OPTA-ingrepen bij stimulering van de glasvezelmarkt voor huishoudens (zie ook juridische ontwikkelingen hieronder). Telewerken In de huidige economische voorspoed neemt de filedruk toe. Tele- of thuiswerken komt daarmee terug in de belangstelling. Op dit moment is beleid en stimulering van telewerken een gemeentelijke of provinciale aangelegenheid (zie website Ministerie van Verkeer en Waterstaat). Verwacht wordt dat stimulering van telewerken een bescheiden invloed heeft op de toekomstige breedbandinternettoegangsmarkt: de huidige markt voorziet bovendien al in behoorlijk mate in de vraag. Veiligheid Een belangrijk actueel politiek thema is veiligheid. Naast anti-terrorisme speelt ook internetveiligheid een belangrijke rol: het Ministerie van Economische Zaken stimuleert actief veilig internetgebruik (campagne 'Digibewust tot 2008', website Ministerie van Economische Zaken). Daarnaast is privacy een thema, dat vaak op gespannen voet staat met maatregelen t.b.v. veiligheid. Onveiligheid heeft een negatieve invloed op het gebruik van internet; het is echter niet te voorspellen of en wanneer deze onveiligheid een duidelijk sturende factor wordt. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 15

20 3.2.2 Economische ontwikkelingen Economische ontwikkelingen die een belangrijke rol spelen in de totale consumentenmarkt voor elektronische communicatie zijn: Economische groei Economische groei is een belangrijke peiler voor elke marktontwikkeling. Het Centraal Plan Bureau (CPB) schat de economische groei voor de jaren op 2% per jaar: hiervan is 0,3% arbeidsaanbodgroei en 1,7% productiviteitsgroei [CPB2]. Het CPB raamt de gemiddelde koopkrachtgroei in 2007 op 1,25%. De economische groei zal in de periode circa 1,75% per jaar bedragen [CPB2]. Een deel van deze groei zal zich vertalen naar een toegenomen besteedbaar inkomen, naar verwachting 0,75% per jaar. De voorziene economische groei zal niet als invloedrijke parameter beschouwd worden: pas bij recessie of krimp zal er enige invloed merkbaar zijn in aanbod en afname. Overnames en fusies Op de Nederlandse consumentenmarkt voor elektronische communicatie zijn vele aanbieders actief. Er zijn echter maar een paar bepalende aanbieders van telecommunicatiediensten: er is feitelijk sprake van een oligopolie. KPN is overheersend in marktaandeel in zowel telefonie als breedbandinternettoegang (via DSL). Drie grote kabelmaatschappijen (UPC, Casema hebben ruim 80% van de kabelmarkt in handen en domineren daarmee de omroepdistributie, en breedbandinternettoegang (via kabel); bovendien laten de kabelmaatschappijen een grote groei in telefonie via de kabel zien in 2006 [TNO1] waar KPN recent met InternetPlusBellen een succesvol aanbod tegenover zet. De financiële prestaties van de grote partijen zijn relatief goed t.o.v. vergelijkbare in het buitenland opererende partijen; dit trekt investeerders. In het recente verleden is sprake geweest van geruchten over overname van KPN of fusie door KPN met een buitenlandse partij. Casema, Multikabel zijn recent overgenomen door dezelfde investeerders. De bewegingen rondom fusies en overnames zijn sterk van invloed op de aanbieders in de consumentenmarkt voor elektronische communicatie. Belangrijke parameters zijn aantal marktpartijen en aantrekkelijkheid van telecompartijen in de economische markt. Innovatie Als gevolg van concurrentie en innovatie van technologie zijn de afgelopen jaren grote stappen gemaakt in de omvorming van de telecommunicatienetwerken waarmee de diensten worden aangeboden. Deze nieuwe generatie netwerken (of next generation networks, NGN) bieden de operators het voordeel van een kosteneffectieve exploitatie maar vragen tegelijkertijd om grote investeringen. Groei van de consumentenmarkt voor elektronische communicatie als geheel en de verschuivingen binnen de beschouwde markten zijn mede bepalend voor het tempo waarmee de vernieuwing zal plaatsvinden. De vernieuwing zal leiden tot lagere operationele kosten, een competitiever aanbod en lagere prijzen. De belangrijkste parameters zijn investeringen, operationele kosten, prijs en marge. Verdonck, Klooster & Associates B.V. 16

regulering zakelijke netwerkdiensten

regulering zakelijke netwerkdiensten Marktontwikkelingen en regulering zakelijke netwerkdiensten Gerard Boogert 12 juni 2013 Grolsche Veste Enschede Relatiedag NDIX Presentatie overzicht Autoriteit Consument & Markt algemene introductie Telecom

Nadere informatie

Telecommonitor Q1 2015. Openbare rapportage

Telecommonitor Q1 2015. Openbare rapportage Telecommonitor Q1 2015 Openbare rapportage 1 Telecommonitor Openbare rapportage De Autoriteit Consument & Markt (ACM) publiceert elk kwartaal de marktcijfers van de telecomsector. De Telecommonitor laat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 504 Vragen van de leden

Nadere informatie

Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten. voor OPTA

Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten. voor OPTA Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten t voor OPTA B12291, December 2010 Marktonderzoek bundels / pag. 1 Copyright 2010 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Telecommonitor Q4 2014. Openbare rapportage

Telecommonitor Q4 2014. Openbare rapportage Telecommonitor Q4 2014 Openbare rapportage 1 Telecommonitor Openbare rapportage De Autoriteit Consument & Markt (ACM) publiceert elk kwartaal de marktcijfers van de telecomsector. De Telecommonitor laat

Nadere informatie

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg November 2014 FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg ALGEMENE VRAGEN Wat is breedband? Breedband is de verzamelnaam voor snelle infrastructuur die het mogelijk maakt aan te sluiten op het internet (wereldwijde

Nadere informatie

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen T W E E D E K A M E R D E R S T A T E N - G E N E R A A L 2 Vergaderjaar 2010-2011 32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen Nr. 11 AMENDEMENT

Nadere informatie

Datum 7 november 2014 Betreft Kabinetsreactie en beantwoording vragen over de overname van Ziggo door Liberty Global

Datum 7 november 2014 Betreft Kabinetsreactie en beantwoording vragen over de overname van Ziggo door Liberty Global > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

ZIENSWIJZE UPC NEDERLAND B.V. & UPC NEDERLAND BUSINESS B.V. D.D. 25 OKTOBER 2012 INZAKE

ZIENSWIJZE UPC NEDERLAND B.V. & UPC NEDERLAND BUSINESS B.V. D.D. 25 OKTOBER 2012 INZAKE ZIENSWIJZE UPC NEDERLAND B.V. & UPC NEDERLAND BUSINESS B.V. D.D. 25 OKTOBER 2012 INZAKE ONTWERPBESLUIT MARKTANALYSE ONTBUNDELDE TOEGANG TOT ZAKELIJKE GLASVEZELNETWERKEN (ODF-ACCESS (FttO)) (OPTA/AM/2012/202344)

Nadere informatie

Breedband: Breedband-internet retailaansluitingen kabel + DSL

Breedband: Breedband-internet retailaansluitingen kabel + DSL Breedband: Breedband-internet retailaansluitingen kabel + DSL 7. 6. aantal aansluitingen x 1. 5. 4. 3. 2. 1. 31-3-27 3-6-27 3-9-27 31-12-27 31-3-28 3-6-28 3-9-28 31-12-28 Verandering 8Q4/7Q4 Totaal aantal

Nadere informatie

Toekomstbeelden Nederlandse Telecommarkten 2014. Televisie Breedband Internet Vaste Telefonie

Toekomstbeelden Nederlandse Telecommarkten 2014. Televisie Breedband Internet Vaste Telefonie Toekomstbeelden Nederlandse Telecommarkten 2014 Televisie Breedband Internet Vaste Telefonie Maart 2011 Inhoudsopgave Toekomstbeelden Nederlandse Telecommarkten 2014 Datum: Maart 2011 Status: Openbare

Nadere informatie

Zaak Nr COMP/M.4400 CINVEN / WARBURG PINCUS / ESSENT KABELCOM

Zaak Nr COMP/M.4400 CINVEN / WARBURG PINCUS / ESSENT KABELCOM NL Zaak Nr COMP/M.4400 CINVEN / WARBURG PINCUS / ESSENT KABELCOM Alleen de Nederlandse tekst is beschikbaar en authentiek. VERORDENING (EG) nr. 139/2004 CONCENTRATIEPROCEDURE Artikel 4 (4) datum : 19/10/2006

Nadere informatie

P E T E R P E E R D E M A N P P E E R D E @ F E W. V U. N L 1 5 3 6 4 9 4 P P N 2 0 0 I N S A M E N W E R K I N G M E T

P E T E R P E E R D E M A N P P E E R D E @ F E W. V U. N L 1 5 3 6 4 9 4 P P N 2 0 0 I N S A M E N W E R K I N G M E T P E T E R P E E R D E M A N P P E E R D E @ F E W. V U. N L 1 5 3 6 4 9 4 P P N 2 0 0 I N S A M E N W E R K I N G M E T B A R T V / D T H I E L B T V D T H I E @ F E W. V U. N L 1 5 4 3 6 8 7 B T L 2 0

Nadere informatie

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Telecom Technology Event 3 november 2011, Leusden 2 In deze presentatie Breedband is meer dan alleen bandbreedte kwaliteit, betrouwbaarheid

Nadere informatie

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven:

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven: Uitgangssituatie In dit hoofdstuk bespreken we de huidige breedbandsituatie in de provincie Overijssel. Het vorige hoofdstuk heeft laten zien wat het potentieel van breedband is, in dit hoofdstuk komt

Nadere informatie

SKO TV IN NEDERLAND 2008 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY

SKO TV IN NEDERLAND 2008 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY TV in Nederland 2008 SKO TV IN NEDERLAND 2008 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY Amstelveen, 31 januari 2009 Dit document is samengesteld door SKO met medewerking van Intomart

Nadere informatie

babbel 2012 zal herinnerd worden als het jaar dat mobiliteit een belangrijk onderdeel van onze langetermijnstrategie werd.

babbel 2012 zal herinnerd worden als het jaar dat mobiliteit een belangrijk onderdeel van onze langetermijnstrategie werd. Tijd voor n babbel 2012 zal herinnerd worden als het jaar dat mobiliteit een belangrijk onderdeel van onze langetermijnstrategie werd. 50 Telenet Jaarverslag 2012 Markt en activiteiten Telefonie Telefonie

Nadere informatie

Het Vijfkrachtenmodel van Porter

Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het Vijfkrachtenmodel van Porter (een concurrentieanalyse en de mate van concurrentie binnen een bedrijfstak) 1 Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het vijfkrachtenmodel is een strategisch model wat de aantrekkelijkheid

Nadere informatie

OPENBAAR. drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69. 2 pakketgeschakelde diensten

OPENBAAR. drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69. 2 pakketgeschakelde diensten Marktpartijen Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69 Datum Onderwerp Bijlage(n) Generieke eindgebruikersverplichtingen 2 pakketgeschakelde

Nadere informatie

Aansluitingen voor mobiele diensten (x 1.000) Verhoudingen mobiele telefonie 2011 Q3 14%

Aansluitingen voor mobiele diensten (x 1.000) Verhoudingen mobiele telefonie 2011 Q3 14% Marktmonitor 211 De Marktmonitor 211 geeft de ontwikkelingen op de markten voor elektronische communicatie en post weer. OPTA brengt ieder jaar een monitor uit, met als doel een objectief beeld te geven

Nadere informatie

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE HERZIENING VAN DE BREEDBAND- EN OMROEPMARKT KWALITATIEVE VRAGENLIJST

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE HERZIENING VAN DE BREEDBAND- EN OMROEPMARKT KWALITATIEVE VRAGENLIJST BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE HERZIENING VAN DE BREEDBAND- EN OMROEPMARKT KWALITATIEVE VRAGENLIJST Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie Ellipse Building -

Nadere informatie

Uw internetaansluiting

Uw internetaansluiting Studio Visual Steps Uw internetaansluiting Een overzicht van de mogelijkheden 1 Voorwoord Beste lezers en lezeressen, In deze gids krijgt u informatie over de verschillende aansluitmogelijkheden waaruit

Nadere informatie

Schriftelijke bijdrage van Koninklijke KPN N.V. in de uniforme openbare voorbereidingsprocedure o.g.v. artikel 6b.1 Tw

Schriftelijke bijdrage van Koninklijke KPN N.V. in de uniforme openbare voorbereidingsprocedure o.g.v. artikel 6b.1 Tw Schriftelijke bijdrage van Koninklijke KPN N.V. in de uniforme openbare voorbereidingsprocedure o.g.v. artikel 6b.1 Tw n.a.v. de ontwerpbesluiten van OPTA van 19 augustus 2008 inzake de marktanalyse Omroep

Nadere informatie

Energie Rapport Stand van zaken op de consumentenmarkt Eerste halfjaar 2011

Energie Rapport Stand van zaken op de consumentenmarkt Eerste halfjaar 2011 Energie Rapport Stand van zaken op de consumentenmarkt Eerste halfjaar 2011 Energiekamer Nederlandse Mededingingsautoriteit Den Haag, september 2011 Inhoud Inleiding en leeswijzer...3 1 Vraag naar producten...

Nadere informatie

Datum 15 juli 2014 Antwoord op Kamervragen van de leden De Liefde en Elias over 'de rode knop'

Datum 15 juli 2014 Antwoord op Kamervragen van de leden De Liefde en Elias over 'de rode knop' >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Media en Creatieve Industrie IPC 3400 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2012

Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2012 TNO-rapport TNO 2012 R10375 Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2012 Datum 16 juli 2012 Auteur(s) Review Annelieke van der Giessen, Arjanna van der Plas, Merel Ooms Silvain de Munck Deze rapportage

Nadere informatie

Het telefonieplatform van deze tijd. Telefonie en IT komen steeds meer samen

Het telefonieplatform van deze tijd. Telefonie en IT komen steeds meer samen Het telefonieplatform van deze tijd Telefonie en IT komen steeds meer samen 2002 02 13 Stabiele groei 14 miljoen Omzet 2012 115+ professionals Ambitie: de beste Partnership Innovatief Onderwijs Zorg Goede

Nadere informatie

WHITE PAPER. Nummerportabiliteit

WHITE PAPER. Nummerportabiliteit WHITE PAPER Nummerportabiliteit Nummerportabiliteit is in wezen weten bij welke aanbieder een telefoonnummer actief is. Introductie Nummerportabiliteit is binnen de telecom industrie in Nederland sinds

Nadere informatie

Saxionstudent.nl Blok1

Saxionstudent.nl Blok1 Samenvatting eindopdracht Trends en ontwikkelingen op consumentenniveau Macro In dit eind rapport hebben we de navigatiesystemen markt in kaart gebracht. In de macro, meso en micro omgevingen hebben we

Nadere informatie

Rubriek Telecommunicatie Computerrecht 2007/04

Rubriek Telecommunicatie Computerrecht 2007/04 Rubriek Telecommunicatie Computerrecht 2007/04 Inhoudstafel Europa 2 Verordening internationale roaming 2 Richtlijn audiovisuele mediadiensten 2 Nederland 3 Consultatie nieuwe frequentiebeleid 3 Groei

Nadere informatie

Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer. Reactie OPTA inzake SMS advertising pilot

Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer. Reactie OPTA inzake SMS advertising pilot KPN B.V. Legal & Regulatory Postbus 30139 2500 GC 'S-GRAVENHAGE 2500GC30139 Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer OPTA/IPB/2007/202021 Datum Onderwerp Bijlage(n) Reactie OPTA inzake SMS

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 3705 14 februari 2013 Beleidsregels artikel 5 Besluit Interoperabiliteit, Onafhankelijke Post en Telecommunicatieautoriteit

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie, handelend in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie;

De Minister van Veiligheid en Justitie, handelend in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie; Regeling van de Minister van Veiligheid en Justitie van 2011, nr., houdende vaststelling van een technisch protocol met betrekking tot de wijze van aflevering van geïntercepteerde telecommunicatie (Regeling

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2012

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2012 TNO-rapport TNO 2013 R10200 Eindrapport Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2012 Behavioural and Societal Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T

Nadere informatie

Antwoordmodel. Meerkeuzevragen (40 punten) Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend.

Antwoordmodel. Meerkeuzevragen (40 punten) Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Antwoordmodel Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Meerkeuzevragen (40 punten) Vraag Antwoord Oosterhaven, J. A. (2010). ICT-strategie en -organisatie. Den Haag: SDU. ISBN: 978901222870

Nadere informatie

Dienstbeschrijving CanConnect Mobile Connect Inhoud

Dienstbeschrijving CanConnect Mobile Connect Inhoud Dienstbeschrijving CanConnect Mobile Connect Inhoud... 1 1. Inleiding... 3 1.1 Introductie... 3 1.2 Positionering dienst... 3 1.3 Varianten... 4 2. Overzicht dienst... 5 2.1 High Level overzicht dienst...

Nadere informatie

OPTA, kabeltoegang en auteursrecht

OPTA, kabeltoegang en auteursrecht Universiteit Leiden Kabeldoorgifte en auteursrecht OPTA, kabeltoegang en auteursrecht Remy Chavannes 6 februari 2009 1 Indeling Wat is WLR-C? Auteursrechtelijke vragen Openbaarmakingsbegrip Toegangsregulering

Nadere informatie

Vraag 1 Bent u bekend met de problemen die gebruikers van smartphones ondervinden, wanneer ze Skype buiten hun huis gebruiken 1?

Vraag 1 Bent u bekend met de problemen die gebruikers van smartphones ondervinden, wanneer ze Skype buiten hun huis gebruiken 1? > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directie Bezuidenhoutseweg 30 Postbus 20101 2500 EC Den Haag T 070-3798911

Nadere informatie

Whitepaper kostenvergelijking traditionele telefooncentrale versus telefooncentrale op afstand

Whitepaper kostenvergelijking traditionele telefooncentrale versus telefooncentrale op afstand Whitepaper kostenvergelijking traditionele telefooncentrale versus telefooncentrale op afstand Deze whitepaper beschrijft de kostenstructuur van de inrichting van een traditionele telefooncentrale op een

Nadere informatie

ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE.

ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE. ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE. 02/02/2001 INLEIDING 1. Het artikel 7 van Richtlijn 97/33/EG van het Europees Parlement en

Nadere informatie

Heeft u zicht op de toekomst?!

Heeft u zicht op de toekomst?! 1 Heeft u zicht op de toekomst?! Hoe zit het met de toekomst van uw markt? Wanneer heeft u voor het laatst kritisch gekeken naar uw aannames over de toekomst van uw markten, klanten, toeleveranciers en

Nadere informatie

Marktrapportage elektronische communicatie april 2006

Marktrapportage elektronische communicatie april 2006 TNO-rapport 33933 april 2006 ICT en Beleid Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T 015 285 70 00 F 015 285 70 57 info-ict@tno.nl Datum 15 mei 2006 Auteur(s) Silvain de Munck Linda Kool

Nadere informatie

Digitale TV zenders Nader belicht. September 2011

Digitale TV zenders Nader belicht. September 2011 Digitale TV zenders Nader belicht September 2011 Het digitale landschap Nederland digitaliseert X 1.000 6000 5000 Tele2 CanalDigitaal KPN Digitenne+IPTV Kabel Overig Ziggo UPC razend snel 4000 3000 2000

Nadere informatie

het Ashridge-missiemodel: Doel strategie - waarden en gedragsnormen mag ook

het Ashridge-missiemodel: Doel strategie - waarden en gedragsnormen mag ook Open vragen 01 Visie/missie en marktomvang Bij de ontwikkeling van een visie en een missie speelt de vraag hoe de markten en de behoefte van de afnemers op die markten er uit zien, een belangrijke rol

Nadere informatie

TV IN NEDERLAND 2005

TV IN NEDERLAND 2005 TV IN NEDERLAND 2005 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY André van de Wal Nelly Kalfs Amstelveen, 8 februari 2006 Auteursrecht voorbehouden. Niets uit dit document mag worden

Nadere informatie

Breedband buitengebied Veere. ir. ing. Reg Brennenreadts MBA ir. Menno Driesse 26 september 2015

Breedband buitengebied Veere. ir. ing. Reg Brennenreadts MBA ir. Menno Driesse 26 september 2015 Breedband buitengebied Veere ir. ing. Reg Brennenreadts MBA ir. Menno Driesse 26 september 2015 1 I. Achtergrond 2 Achtergrond Probleem: Niet overal in Veere is snel internet. Vraag: Hoe kunnen we dit

Nadere informatie

Nieuw Portfolio UPC Business - SoHo

Nieuw Portfolio UPC Business - SoHo Nieuw Portfolio UPC Business - SoHo Per 4 september 2013 Slimme pakketten, lage prijzen Flexibiliteit en transparantie Meer ondernemers op het Digital Network van UPC Training helpt vooral wanneer mensen

Nadere informatie

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27 Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden provinsje fryslân provincie fryslân b postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0797-9807.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0797-9807.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Betreft: Zaak nr. 794 / Libertel-Phones

Nadere informatie

Rapport. Project 64187 maart 2007. Voor u ligt het rapport naar het switchgedrag voor telecomdiensten in de consumentenmarkt.

Rapport. Project 64187 maart 2007. Voor u ligt het rapport naar het switchgedrag voor telecomdiensten in de consumentenmarkt. Rapport Switchgedrag telecommunicatiediensten Waarom switchen gebruikers? Onafhankelijke Post- en Telecommunicatieautoriteit Project 64187 maart 2007 Voorwoord Voor u ligt het rapport naar het switchgedrag

Nadere informatie

TV IN NEDERLAND 2003

TV IN NEDERLAND 2003 TV IN NEDERLAND 2003 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY André van de Wal Camiel Camps Nelly Kalfs Amstelveen, 9 maart 2004 Auteursrecht voorbehouden. Niets uit dit document mag

Nadere informatie

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein 31 oktober 2013 2 Inhoud 1. Introductie & Onderzoeksopzet 3 2. Conclusies 6 3. Resultaten Uurtarieven 10 4. Resultaten Algemene Vragen 16

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie september 2006

Marktrapportage Elektronische Communicatie september 2006 TNO-rapport 34084 september 2006 ICT en Beleid Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T 015 285 70 00 F 015 285 70 57 info-ict@tno.nl Datum 19 september 2006 Auteur(s) Silvain de Munck Linda

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Samenvatting... 6. 1 Inleiding... 8

Inhoudsopgave. Samenvatting... 6. 1 Inleiding... 8 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 34807 Marktrapportage

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Erik-Jan Gelink erikjan@provice.nl 1

Erik-Jan Gelink erikjan@provice.nl 1 Update Digitale Televisie Peter Drucker Erik-Jan Gelink (40) Erik-Jan Gelink 30 augustus 2007 Ned 1 sinds 2 oktober 1951 Ned 2 volgt 15 juli 1965 Groei in aanbod sinds eind jaren 80 Zenith Space Command

Nadere informatie

Conjunctuurenquête voorjaar 2013

Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Kasper Buiting, beleidsadviseur Onderzoek en Economie www.fme.nl Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Alle rechten

Nadere informatie

Met glasvezel klaar voor de toekomst. Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011

Met glasvezel klaar voor de toekomst. Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011 Met glasvezel klaar voor de toekomst Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011 Agenda Introductie 3Bplus Glasvezel waarom? Aanpak verglazing Glasvezel

Nadere informatie

Projectgroep Gemeentesupport

Projectgroep Gemeentesupport Projectgroep Gemeentesupport Samenwerking tussen Stedenlink en het esociety Platform Nederland Dick van Schooneveld, voorzitter Slimme Steden, verhalen uit de praktijk Amsterdam, 6 februari 2013 Waar loopt

Nadere informatie

Dienstbeschrijving SB Vast-Mobiel Versie: 1.0 Datum: 06-12-2013

Dienstbeschrijving SB Vast-Mobiel Versie: 1.0 Datum: 06-12-2013 Dienstbeschrijving SB Vast-Mobiel Versie: 1.0 Datum: 06-12-2013 Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Introductie... 3 1.2 Positionering dienst... 3 1.3 Varianten... 3 2. Overzicht dienst... 5 2.1 High Level overzicht

Nadere informatie

Stand van zaken in Nederland

Stand van zaken in Nederland 32637 Bedrijfslevenbeleid 24095 Frequentiebeleid Nr. 97 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 16 december 2013 Naar aanleiding

Nadere informatie

Mobiel Breedband Ontwikkelingen na de veiling

Mobiel Breedband Ontwikkelingen na de veiling Mobiel Breedband Ontwikkelingen na de veiling Alexander ter Haar Slimme Steden Verhalen uit de praktijk amsterdam economic board Amsterdam, 6 februari 2013 Toename dataverbruik: Breedband is niet meer

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2011 441 Besluit van 2 september 2011 tot wijziging universele dienstverlening en eindgebruikersbelangen i.v.m. de levering van de openbare telefoondienst

Nadere informatie

Marktconsultatie Aansluitgebied De Wolden

Marktconsultatie Aansluitgebied De Wolden Marktconsultatie Aansluitgebied De Stichting Breedbandplatform Drenthe p/a De Drentse Zaak Beilerstraat 24 9401 PL Assen platform@verbinddrenthe.nl 1 Inleiding 3 2 Het beoogde aansluitgebied 4 2.1 Huidige

Nadere informatie

Multiple PVC. Dienstbeschrijving. Copyright The Voip Company 2011 Pagina 1 van 8

Multiple PVC. Dienstbeschrijving. Copyright The Voip Company 2011 Pagina 1 van 8 Multiple PVC Dienstbeschrijving Copyright The Voip Company 2011 Pagina 1 van 8 Inhoud Hoofdstuk 1... 3 1.0 Introductie... 3 1.1 Voordelen van een dual pvc... 3 1.2 Ruime keuze... 3 1.3 Wat is een SLA?...

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst glasvezel Stille Wille. 8 april 2016, Bewonersraad Stille Wille

Informatiebijeenkomst glasvezel Stille Wille. 8 april 2016, Bewonersraad Stille Wille Informatiebijeenkomst glasvezel Stille Wille 8 april 2016, Bewonersraad Stille Wille Welkom en voorstellen werkgroep en adviseur Peter Derksen, voorzitter Bewonersraad Agenda Welkom en doel Waarom werkgroep?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 26 643 Informatie- en communicatietechnologie (ICT) 27 088 Kabel en consument: marktwerking en digitalisering Nr. 62 BRIEF VAN DE MINISTER VAN

Nadere informatie

ADVIES. Advies van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit aan de minister van Economische Zaken.

ADVIES. Advies van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit aan de minister van Economische Zaken. Nederlandse Mededingingsautoriteit ADVIES Nummer 3167 / 26 Betreft: Vergunningverlening WLL Advies van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit aan de minister van Economische Zaken.

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Optibel telefonie

Installatiehandleiding. Optibel telefonie Installatiehandleiding Optibel telefonie Optibel adapter Sipura 2000 Inhoudsopgave 1 Het Optibel pakket 2 2 De Optibel adapter aansluiten 2 3 Vragen over uw aansluiting 5 4 Probleemwijzer 6 5 Mijn Optibel

Nadere informatie

Marktonderzoek Convergentie Monitor 2015 Telefonisch onderzoek onder netto 700 ICT verantwoordelijken

Marktonderzoek Convergentie Monitor 2015 Telefonisch onderzoek onder netto 700 ICT verantwoordelijken Conclusr heeft het marktonderzoek Convergentie Monitor uitgebracht Marktonderzoek Convergentie Monitor Telefonisch onderzoek onder netto 700 ICT verantwoordelijken MEER INFORMATIE Conclusr Research ICT

Nadere informatie

Glasvezel, vraag en antwoord.

Glasvezel, vraag en antwoord. Glasvezel, vraag en antwoord. Hieronder vind u de meest gestelde vragen over ons glasvezel project. 1. Wat is glasvezel en hoe werkt het? 2. Wat is een glasvezel netwerk? 3. Wat is breedband? 4. Waarom

Nadere informatie

Internationale Marketing H4. Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse

Internationale Marketing H4. Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse Internationale Marketing H4 Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse Executive summary Een samenvatting voor het management 1 à 2 pagina s belangrijkste

Nadere informatie

4WARD.IN BELLEN OVER INTERNET

4WARD.IN BELLEN OVER INTERNET 4WARD.IN BELLEN OVER INTERNET MKB - Klein Zakelijk WAT IS VOIP Voice Over IP Telefonie over internet Betrouwbaar Flexibel Kostentechnisch transparant WAT IS VOIP NIET!! Skype / Fring / Google Talk Bellen

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2008

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2008 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 34866 Marktrapportage

Nadere informatie

Dienstbeschrijving IP One Mobile Connect

Dienstbeschrijving IP One Mobile Connect Dienstbeschrijving IP One Mobile Connect Auteur: Marketing Datum: 01-09-2014 Versie: 2.0 Aantal bladen: 10 Nummer: 1027 2 P a g i n a Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Positionering dienst... 3 1.2 Varianten...

Nadere informatie

Marktmonitor 2010. OPTA hebben gemeld.

Marktmonitor 2010. OPTA hebben gemeld. Marktmonitor 21 De Marktmonitor 21 geeft de ontwikkelingen op de markten voor elektronische communicatie en post weer. OPTA brengt deze monitor jaarlijks uit, met als doel een objectief beeld te geven

Nadere informatie

Fiberforus. Inleiding

Fiberforus. Inleiding Fiberforus Fiberforus staat voor de bouw van 100% customer owned netwerken, welke niet verkocht kunnen worden aan derden, zowel op de passieve als ook de actieve laag, waardoor de eindgebruikers volledige

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting OECD Communications Outlook 2005 Summary in Dutch Vooruitzichten OESO 2005 - Communicatie Samenvatting in het Nederlands Managementsamenvatting Na het uiteenspatten van de internet-zeepbel verkeerde de

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B1.1 24 juni 2014

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B1.1 24 juni 2014 Vragen bij de case Totaal 93 punten Vraag 1 (18 punten) Maak een bedrijfstakanalyse met behulp van het vijfkrachtenmodel van Porter vanuit het perspectief van Displayz. Maak per concurrentiekracht een

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Glasvezel: voor hele gemeenschap, ook in buitengebieden en bedrijventerreinen Open structuur:

Nadere informatie

Beheer van IP telefonie diensten 12 december 2008

Beheer van IP telefonie diensten 12 december 2008 Beheer van IP telefonie diensten 12 december 2008 NiVo network architects Peter Hartman Even voorstellen NiVo network architects Sinds 1991 actief op het gebied van ICT Architectuur, Consultancy en Management

Nadere informatie

Van Triple- naar Multi Play

Van Triple- naar Multi Play Van Triple- naar Multi Play De identificatie van strategische opties voor Casema door middel van een (semi-) dynamische SWOT analyse Publieke versie Joost Verboom augustus 2006 Van Triple- naar Multi

Nadere informatie

ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019 070-315 35 83

ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019 070-315 35 83 de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat mw drs. J.M. de Vries Postbus 20901 2500 EX Den Haag Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie december 2006

Marktrapportage Elektronische Communicatie december 2006 TNO-rapport 34221 december 26 ICT en Beleid Brassersplein 2 Postbus 55 26 GB Delft www.tno.nl T 15 285 7 F 15 285 7 57 info-ict@tno.nl Datum December 26 Auteur(s) Linda Kool Silvain de Munck Exemplaarnummer

Nadere informatie

Zonder connectiviteit ligt alles stil

Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder transport staat alles stil. Dit geldt ook binnen de ICT- en telecomsector. Zonder connectiviteit geen toegang tot internet en social media; zijn apps en cloud

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet. ZaakNummer 1678/BDO CampsObers-Walgemoed I. MELDING 1. Op 3 december

Nadere informatie

Marktanalyse Breedband

Marktanalyse Breedband Marktanalyse Breedband Wholesale-breedbandtoegang - Besluit - Besluit betreffende het opleggen van verplichtingen voor ondernemingen die beschikken over een aanmerkelijke marktmacht als bedoeld in hoofdstuk

Nadere informatie

Marktanalyse Omroep. Ontwerpbesluit (notificatie)

Marktanalyse Omroep. Ontwerpbesluit (notificatie) OPENBAAR Marktanalyse Omroep Analyse van de wholesalemarkt voor de doorgifte van rtvsignalen via en het op wholesaleniveau leveren van de aansluiting op het omroeptransmissieplatform van UPC in het verzorgingsgebied

Nadere informatie

8 Consultatie ontwerpbesluit toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken

8 Consultatie ontwerpbesluit toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken 8 Consultatie ontwerpbesluit toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken 1. Het college heeft op 17 maart 2005 het ontwerpbesluit inzake de markt voor toegang en gespreksopbouw op openbare

Nadere informatie

In opdracht van: Project: Publicatienummer: Datum: Auteurs:

In opdracht van: Project: Publicatienummer: Datum: Auteurs: Prospectief onderzoek naar de marktaandeelontwikkeling op de telecommunicatiemarkten voor internettoegang, vaste telefonie en zakelijke netwerkdiensten In opdracht van: Autoriteit Consument & Markt Project:

Nadere informatie

FlexISDN (WLR met CPS)

FlexISDN (WLR met CPS) FAQ FlexISDN WLR/CPS oktober 2013 Veelgestelde vragen over WLR (Wholesale Line Rental) en CPS (Carrier Pre Select) FlexISDN (WLR met CPS) Wat is FlexISDN? Met FlexISDN kunnen bestaande analoge ISDN lijnen

Nadere informatie

TV IN NEDERLAND 2006

TV IN NEDERLAND 2006 TV IN NEDERLAND 2006 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY Bas de Vos Mariana Irazoqui André van der Wal Intomart GFK Amstelveen, 28 februari 2007 Auteursrecht voorbehouden. Niets

Nadere informatie

De ICT manager & Unified communications

De ICT manager & Unified communications De ICT manager & Unified communications NiVo network architects Erik Vollers Commercial break Gerard Niersman & Erik Vollers NiVo network architects Wij opereren sinds 1991 als architecten in driehoeksverhouding

Nadere informatie

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse Arnold Monshouwer Business Club Bernisse Wie zijn wij? Waarom innoveren? Wat is innovatie? Hoe kom ik op ideeën? Hoe pak ik het aan? Agenda Even voorstellen 1. Beter, eerder en sneller innoveren 2. Onafhankelijk

Nadere informatie