Netwerken in cijfers 2004

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Netwerken in cijfers 2004"

Transcriptie

1 04TP22 Netwerken in cijfers 2004 MET THEMABIJDRAGE Trendrapportage over post en ICT-infrastructuur 2004 CONSUMENTENONDERZOEK POSTDIENSTVERLENING Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post

2 Netwerken in cijfers 2004 MET THEMABIJDRAGE Trendrapportage over post en ICT-infrastructuur 2004 CONSUMENTENONDERZOEK POSTDIENSTVERLENING Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post

3

4 VOORWOORD Voor u ligt de vijfde editie van Netwerken in Cijfers. Deze publicatie geeft in 85 grafieken en tabellen inzicht in de ontwikkeling van de post- en ICT sector. De situatie in Nederland wordt vergeleken met toonaangevende landen en met voorgaande jaren. Netwerken in Cijfers geeft daarmee een overzicht van ontwikkelingen op het beleidsterrein van het directoraat-generaal Telecommunicatie en Post (DGTP) van het ministerie van Economische Zaken. Jaarlijks wordt in Netwerken in Cijfers een themabijdrage verwerkt. Dit jaar is gekozen voor de belangrijkste resultaten van een enquête van NIPO naar de betekenis van post en postdienstverlening voor de burger. Dit onderzoek heeft de percepties, behoeften en verwachtingen van de consument ten aanzien van de post en de postdienstverlening in beeld gebracht. Ik wens u veel plezier bij het lezen van Netwerken in Cijfers Met vriendelijke groet, Mark Frequin Directeur Generaal Telecommunicatie en Post

5

6 INHOUD BLZ HOOFDSTUK 1 INLEIDING 11 HOOFDSTUK 2 ECONOMISCH EN MAATSCHAPPELIJK BELANG Omzet, werkgelegenheid, investeringen en volume ICT-sector Penetratie ICT-infrastructuur en diensten Gebruik ICT door consumenten Gebruik ICT in maatschappelijke en commerciële sectoren Internationale rankings ICT Economisch en maatschappelijk belang post 39 HOOFDSTUK 3 CONCURRENTIE Concurrentie in vaste telefonie, mobiele telefonie en internettoegang Concurrentie in de postsector 51 HOOFDSTUK 4 TARIEVEN EN KWALITEIT Tarieven Kwaliteit 58 HOOFDSTUK 5 INNOVATIE Belangen en samenwerkingsverbanden Productiviteit Nieuwe technologieën en diensten 66 HOOFDSTUK 6 CONTINUÏTEIT, VEILIGHEID EN UNIVERSELE DIENSTVERLENING Continuïteit en veiligheid Universele dienstverlening 77 THEMABIJDRAGE Betekenis van post en postdienstverlening voor de burger 83 Eindnoten 92 Begrippen en afkortingen 93 Bronnen 94 Internetbronnen 97 Colofon 100

7 LIJST MET FIGUREN BLZ BLZ Figuur 2.1 Registraties bij OPTA Figuur 2.2 Groei deelsectoren ICT in Nederland (procentuele groei van omzet) 14 Figuur 2.3 ICT-uitgaven als percentage van bbp in Nederland Figuur 2.4 Internationale vergelijking: ICT-uitgaven per hoofd van de bevolking Figuur 2.5 Aantal werknemers in de Nederlandse ICT-sector Figuur 2.6 Internationale vergelijking: investeringen ICT-infrastructuur als % van bbp Figuur 2.7 Capaciteit en kosten transatlantische zeekabels Figuur 2.8 Ontwikkeling telefoon- en internetverkeer KPN in miljarden minuten per jaar Figuur 2.9 Ontwikkeling verkeersvolume internetdiensten Gbyte per maand Figuur 2.10 Ontwikkeling groei mobiele telefoons en mobiele diensten in Nederland Figuur 2.11 Internationale vergelijking: aantal vaste telefoonaansluitingen per 100 inwoners Figuur 2.12 Internationale vergelijking: penetratie kabelaansluitingen (% van huishoudens) Figuur 2.13 Digitale televisiehuishoudens via kabel in Nederland Figuur 2.14 Ontwikkeling mobiele telefoonaansluitingen in Nederland Figuur 2.15 Internationale vergelijking: aantal mobiele telefoonaansluitingen Figuur 2.16 Internationale vergelijking: aantal PC s per 100 inwoners Figuur 2.17 Internationale vergelijking: aantal internetgebruikers per 100 inwoners Figuur 2.18 Internationale vergelijking: aantal breedband internetaansluitingen 25 Figuur 2.19 Beschikbaarheid DSL en verschillen naar type regio Figuur 2.20 Internationale vergelijking: aantal internethosts per 100 inwoners Figuur 2.21 Penetratie infrastructuren en randapparatuur in Nederland (x 1000) 27 Figuur 2.22 ARPU van mobiele operators Nederland in Euro per maand Figuur 2.23 Activiteiten internet consumenten in Nederland Figuur 2.24 Internationale vergelijking: percentage online shoppers Figuur 2.25 Omvang thuiswinkelen versus detailhandel in Nederland in miljarden Euro s 1998-medio Figuur 2.26 Internationale vergelijking percentage telewerkers Figuur 2.27 Internationale vergelijking: mogelijkheid tot telewerken Figuur 2.28 ICT in het onderwijs 2002/2003 en 2003/2004 (ratio s) 32 Figuur 2.29 Type internetverbinding in onderwijsinstellingen (schooljaar ) 33 Figuur 2.30 egovernment score Figuur 2.31 Internationaal vergelijk: Online overheidsdienst - elektronische belastingaangifte Figuur 2.32 Percentage bedrijven dat meer dan 5% van de inkopen elektronisch verricht Figuur 2.33 Percentage bedrijven dat meer dan 5% van de verkopen elektronisch verricht Figuur 2.34 Internationale vergelijking: e-readiness Figuur 2.35 Internationale vergelijking: Information Society Index Figuur 2.36 Internationale vergelijking: The Digital Access Index Figuur 2.37 Toegevoegde waarde TPG als percentage van bbp Figuur 2.38 Aantallen in het binnenland vervoerde zendingen in Nederland (TPG) 39 Figuur 2.39 Volumes en bijbehorende marktwaarden voor brieven en overig geadresseerde post

8 BLZ Figuur 2.40 Aantallen kilogrammen brievenpost van en naar het buitenland in Nederland (TPG) 40 Figuur 3.41 Overzicht marktaandelen KPN op de deelmarkten voor vaste telefonie Figuur 3.42 Gebruik telefoniediensten via de kabel Figuur 3.43 Aanbieders en diensten VoIP / VoDSL 45 Figuur 3.44 Marktaandelen huurlijnen KPN Figuur 3.45 Ontwikkeling marktaandelen mobiele telefonie Nederland Figuur 3.46 Churn bij mobiele operators in Nederland Figuur 3.47 Internationale vergelijking: ontbundelde aansluitlijnen per 100 inwoners Figuur 3.48 Ontwikkeling marktaandelen breedband retail Figuur 3.49 Concentratiegraden deelmarkten telecom (HHI) Figuur 3.50 Radio- en televisie-distributie in Nederland: kabel, satelliet en ether Figuur 3.51 Concurrentie in de Nederlandse postsector 51 Figuur 4.52 Internationale vergelijking: tarieven vaste telefonie consument Euro per jaar Figuur 4.53 Internationale vergelijking tarieven vaste telefonie zakelijk Euro per jaar Figuur 4.54 Internationale vergelijking: tarieven huurlijnen Euro per jaar Figuur 4.55 Internationale vergelijking: tarieven mobiele telefonie consument Euro per jaar Figuur 4.56 Internationale vergelijking: tarieven breedband, per 100 kbit/s, als % van maandelijks inkomen, juli Figuur 5.57 Belangen en samenwerkingsverbanden in de Nederlandse telecommunicatiesector 61 Figuur 5.58 Belangen en samenwerkingsverbanden in de Nederlandse postsector 62 Figuur 5.59 Internationale vergelijking: ontwikkeling productiviteit (vaste en mobiele aansluitingen per werknemer) Figuur 5.60 Internationale vergelijking:aantal medewerkers nationale postbedrijven (% van bevolking) Figuur 5.61 Internationale vergelijking: gebruikte toegangstechnologie breedband Figuur 5.62 Internationale vergelijking: aansluitingen FttH Figuur 5.63 Internationale vergelijking: bereik van T-DAB (% van de bevolking) Figuur 5.64 Internationale vergelijking: introductie van DVB-T Figuur 5.65 Beschikbaarheid WLAN en Hotspots 69 Figuur 5.66 Aantal i-mode aansluitingen in Nederland Figuur 5.67 Aantal UMTS-aansluitingen Figuur 6.68 Internationale vergelijking: veiligheidsproblemen ervaren door gebruikers Figuur 6.69 Top 10 landen verantwoordelijk voor het versturen van spam (% van totaal) 74 Figuur 6.70 Internationale vergelijking: beveiliging door consumenten Figuur 6.71 Gerapporteerde incidenten bij CERT-CC Figuur 6.72 Gebruik Waarschuwingsdienst 76 Figuur 6.73 Internationale vergelijking: aantal beveiligde webservers per inwoners Figuur 6.74 Universele dienstverlening telecommunicatie 78 Figuur 6.75 Overzicht UD in de postsector 79 Figuur 6.76 Internationale vergelijking: gemiddeld aantal postvestigingen per 1000 km2 79 Figuur 6.77 Internationale vergelijking: gemiddeld aantal brievenbussen per 100 km2 80 Figuur 6.78 Bezorging brieven tot 100 gram binnen 24 uur TPG 81 Figuur 6.79 Internationale vergelijking: postbezorgingen binnen een dag 81

9 8

10 SAMENVATTING Deze publicatie geeft inzicht in de ontwikkeling van de telecommunicatie- en postsector. Netwerken in Cijfers geeft daarmee een overzicht van ontwikkelingen van het beleidsterrein van het directoraat generaal Telecommunicatie en Post (DGTP) van het ministerie van Economische Zaken. Internationale positionering Internationaal is de positionering van Nederland goed. Deze goede score wordt vooral veroorzaakt door de goede toegankelijkheid van het internet en de aanwezigheid van kwalitatief goede infrastructuur. Penetratie van diverse infrastructuren is hoog, met name voor vaste en mobiele telefonie, kabel en breedband internet. Nederland scoort minder goed op het gebied van overheidsinvesteringen in ICT en wettelijke regelingen rondom transacties op internet. Omzet In 2003 groeide de Europese telecommunicatie- en IT-sector licht. Na financiële moeilijkheden en de daaruit voortvloeiende heroriëntering en herstructurering, presteerde bedrijven in 2003 beter dan in voorgaande jaren. De groei in Nederland volgt het Europese gemiddelde en liet in 2003 een bescheiden verbetering zien, vooral gedreven door de telecomsector. Verwacht wordt dat de groei in de IT-sector in 2004 zal toenemen. Uitgaven aan ICT per hoofd van de bevolking daalden licht in Volume Het verkeersvolume over het vaste telefonienetwerk van KPN daalde in 2003 met 22%. Deze daling wordt veroorzaakt door het gebruik van andere aanbieders dan KPN (Carrier PreSelectie) en substitutie van vast door mobiel. Het verkeersvolume internet via het telefonienet is afgenomen door toegenomen gebruik van breedband internettoegang (via DSLen kabelnetwerken). Verder geldt dat meer inbel-internetverkeer wordt afgehandeld via andere partijen dan KPN (door gebruik van nummers). Het totale internetverkeer groeide wel (71%) door het stijgende aantal breedband internetaansluitingen. Concurrentie Ondanks toegenomen concurrentie behoudt KPN het grootste marktaandeel in de markten voor vaste telefonie, mobiele telefonie en (breedband) internettoegang. Op de verschillende deelmarkten voor vaste telefonie nemen de marktaandelen van KPN verder af door concurrentie van CPS-aanbieders. De concurrentie van telefonie via de kabel of andere infrastructuren is beperkt. KPN is ook de grootste aanbieder van mobiele telefonie, gevolgd door Vodafone. T-Mobile, Telfort en Orange wisten hun marktaandeel te vergroten. Op de markt voor breedband internettoegang (kabel en ADSL) was KPN eind 2003 de grootste aanbieder, en heeft UPC/Chello (internet via de kabel) voorbijgestreefd. Tarieven De tarieven voor vaste telefonie (zakelijk en particulier) en huurlijnen liggen in Nederland op een relatief laag niveau. De tarieven voor mobiele telefonie liggen op een gemiddeld niveau, voor breedband internettoegang op een laag niveau. Deze tarieven worden onder andere beïnvloed door concurrentie en door de gereguleerde tarieven. Innovatie Op het gebied van innovatie scoort Nederland gemiddeld. Op breedband internet (ADSL en kabel) en mobiele diensten zijn de ontwikkelingen positief, 9

11 minder goed verloopt de ontwikkeling van digitale televisie en radio via de ether (DVB-T en T-DAB) en alternatieve breedbandtechnologieën zoals WLL, glasvezel en satelliet. Bij dit laatste speelt uiteraard de beschikbaarheid en penetratie van ADSL en kabel een rol. Op een zelfde wijze wordt de ontwikkeling van digitale radio en televisie via de ether beïnvloed door de sterke positie van FM-radio en televisie via de kabel. Veiligheid Door het groeiende gebruik van internet in Nederland groeit ook het aantal internetgebruikers dat te maken krijgt met problemen zoals virussen en spam. Door de implementatie van de nieuwe Telecommunicatiewet is ongevraagde communicatie aan de consument (via , SMS, etc.) alleen toegestaan als de verzender toestemming heeft van de ontvanger. Daarnaast neemt de toepassing van firewall s, virusscanners en authenticatie-hulpmiddelen verder toe. Post De internationalisering in de postsector is verder toegenomen, zowel door uitbreiding van activiteiten van TPG binnen en buiten Europa, als door toenemende activiteiten van buitenlandse postbedrijven in Nederland. In 2003 had TPG op de meeste deelmarkten het grootste marktaandeel, ondanks de aanwezigheid van meerdere partijen op enkele van de deelmarkten. Vooral in de deelmarkten voor pakketten ondervind TPG concurrentie van Deutsche Post zowel via Selektvracht als DHL/VGL. Het aantal in het binnenland vervoerde zendingen nam af in 2002 en 2003, terwijl het volume brievenpost van en naar het buitenland toenam. 10

12 1. INLEIDING Deze publicatie geeft inzicht in de ontwikkeling van de telecommunicatie- en postsector. Netwerken in Cijfers geeft daarmee een overzicht van ontwikkelingen van het beleidsterrein van het directoraat generaal Telecommunicatie en Post (DGTP) van het ministerie van Economische Zaken. Jaarlijks wordt in Netwerken in cijfers een themabijdrage verwerkt. Dit jaar is gekozen voor de studie van het NIPO naar de betekenis van post en postdienstverlening voor de consument. Informatie- en Communicatietechnologie Infrastructuur Traditioneel houdt DGTP zich bezig met telecommunicatie-infrastructuur, vroeger vooral gebruikt voor vaste telefonie. Door technologische convergentie en vernieuwing is de functie en toepassing van de telecommunicatie-infrastructuren door de jaren verbreed naar ICT-infrastructuur. De Europese richtlijnen en de herziene Telecommunicatiewet (2004) spelen in op deze ontwikkeling en spreken dan ook over communicatiediensten. De consument heeft dagelijks te maken met een aantal ICT-producten, zoals telefoniediensten (vast en mobiel), omroepdiensten (radio en tv) en (breedband) internetdiensten. In de zakelijke markt zijn diensten voor het verzenden van data en telefoniediensten belangrijk. De hier genoemde hoofdproducten zijn eigenlijk containerbegrippen voor vele onderliggende diensten. Voor consumenten gaat het in feite om diensten als SMS, (het downloaden van) video s en muziek, winkelen op afstand, telebankieren en . Voor de zakelijke markt gaat het vooral om diensten als , EDI, call-centers, telewerken en e-business. Post De postsector bevindt zich op het snijvlak van de communicatie- en de transportmarkt. Brieven en drukwerken hebben betrekking op communicatie terwijl het pakketvervoer onderdeel uitmaakt van de transportmarkt. Onder post valt ook de distributie van kranten en folders. In deze rapportage is het begrip post veelal beperkt tot de opgedragen dienst. Dat wil zeggen die diensten die TPG verplicht is op grond van postale regelgeving aan te bieden. Monitoren van de doelstellingen EZ bevordert duurzame economische groei in Nederland. Het directoraat-generaal Telecommunicatie en Post (DGTP) draagt bij aan die missie door voorwaarden te scheppen voor goed functionerende netwerken voor elektronische communicatie en post. EZ - en daarmee ook DGTP - heeft bovendien als taak om het ICT-beleid van het Rijk te coördineren. DGTP bevordert slim gebruik van communicatienetwerken, creëert stimulansen voor nieuwe ontwikkelingen, zorgt voor stabiliteit en formuleert de spelregels voor consumenten en marktpartijen. Het doel: dynamiek en innovatie, een goede bijdrage aan duurzame economische groei, en veilig en vertrouwd gebruik van telecommunicatie en ICT. DGTP heeft daarbij vier speerpunten: 1. Consumenten in positie en spelregels voor de markt; 2. Continuïteit, veiligheid, vertrouwen, kwaliteit; 3. Concurrentiekracht en vernieuwing; 4. Coördinatie, samenhang en toepassing. Kanttekeningen bij de cijfers Trends en ontwikkelingen tot januari 2004 zijn in deze publicatie meegenomen. Het verzamelen van betrouwbare cijfers in een zich zo snel veranderde markt en sector als telecommunicatie is 11

13 een tour de force; in veel gevallen zal men de cijfers mogelijk nog niet actueel genoeg vinden. De snelle ICT-ontwikkeling brengt ook met zich mee dat beleidsmakers regelmatig nieuwe indicatoren en statistiekverzameling nodig hebben, wat het moeilijk maakt langjarige relevante reeksen en overzichten op te bouwen. Dit maakt het lastig op basis van beschikbare cijferrapportages conclusies te trekken over de werkelijke langere termijn ontwikkelingen. Gegeven de hoofddoelstellingen van het Ministerie van Economische Zaken is een vergelijking met vooruitstrevende landen op het gebied van ICT en Post onmisbaar. In de 2004 editie van Netwerken in Cijfers is het aantal benchmarklanden uitgebreid. Naast Duitsland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk en Zweden zijn ook Australië, Canada, Finland, Japan, de Verenigde Staten en Zuid-Korea opgenomen. Daarnaast is waar mogelijk een vergelijking opgenomen met het Europese gemiddelde en in een enkel geval is een ranglijst opgenomen waarin ook andere landen zijn opgenomen. De lijst met landen is opgesteld op basis van de landen uit de benchmark in Netwerken in Cijfers , de ICT-toets 2002 pijler A en de beleidsagenda van EZ/DGTP. Leeswijzer In de trendrapportages wordt gezocht naar feiten en trends die een beeld geven van ontwikkelingen ten aanzien van deze hoofddoelstellingen. In hoofdstuk twee komt de macro-economische betekenis van de ICT- en postsector aan de orde. Dit geeft een beeld van de vitaliteit van de ICT- en postsector in Nederland. Hoofdstuk drie gaat in op de concurrentie-ontwikkelingen. In hoofdstuk vier is onder andere gekeken naar de tariefontwikkelingen en kwaliteit van dienstverlening. Hoofdstuk vijf gaat in op innovatie. In hoofdstuk zes wordt ingegaan op continuïteit, veiligheid en de universele dienst rond telefonie en post. Na de themabijdrage over de betekenis van post en postdienstverlening voor de burger (bijlage één) volgen bijlages over de gebruikte begrippen en afkortingen (bijlage twee) en de geraadpleegde bronnen (bijlage drie). Informatieverzameling door TNO-STB TNO-STB heeft de basis geleverd voor deze publicatie. Het streven is om de komende jaren de kwaliteit van deze publicatie verder te vergroten. De projectverantwoordelijken verwelkomen suggesties, opmerkingen en wensen van de lezer over deze publicatie. 12

14 2. ECONOMISCH EN MAAT- SCHAPPELIJK BELANG In dit hoofdstuk wordt het economische en maatschappelijke belang van de ICTen postsector beschreven. De analyse van de ICT-sector gaat in op de omvang van de ICT sector (gemeten aan de hand van omzet, werkgelegenheid, investeringen en volume; paragraaf 2.1), penetratie van ICT-infrastructuur en -diensten (paragraaf 2.2), gebruik van ICT door consumenten (paragraaf 2.3), gebruik van ICT in maatschappelijke en commerciële sectoren (paragraaf 2.4) en de Nederlandse positie op relevante ranglijsten (paragraaf 2.5). In een aparte paragraaf wordt het economische en maatschappelijke belang van de postsector beschreven (paragraaf 2.6). Indien mogelijk worden ontwikkelingen in Nederland ook internationaal vergeleken. 2.1 Omzet, werkgelegenheid, investeringen en volume ICT-sector Het aantal registraties bij OPTA geeft een beeld van het aantal bedrijven dat actief is op de Nederlandse telecommunicatiemarkt (figuur 2.1). Dit overzicht is indicatief; een beperkt aantal partijen met registraties is niet daadwerkelijk actief en andere partijen beschikken over meerdere registraties (bijvoorbeeld voor aparte bedrijfsonderdelen of activiteiten). In de periode 2002/2003 groeide alleen het aantal registraties van aanbieders van systemen voor voorwaardelijke toegang en registraties van aanleggers / aanbieders van omroepnetwerken. Het gaat hier echter om kleine veranderingen, bijvoorbeeld één nieuwe aanbieder van digitale omroep en bijbehorend systeem voor voorwaardelijke toegang. De grootste daling vond plaats in het aantal registraties van aanleggers / aanbieders van huurlijnen (26%). 2.1 Registraties bij OPTA Q /2003 Aanbieders van openbare telecommunicatiediensten ,5% Aanbieders van systemen voor voorwaardelijke toegang ,3% Bouw / aanbieders van omroepnetwerken ,8% Bouw / aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken ,0% Bouw / aanbieders van huurlijnen ,0% Aanmelding netwerkaansluitpunt ,5% Bron: TNO-STB, op basis van OPTA 13

15 ,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0% 2.2 Groei deelsectoren ICT in Nederland (procentuele groei van omzet) Legenda TOTAAL IT TOTAAL TELECOM TOTAAL ICT Bron: EITO (2004) 1 10,0% 9,0% 8,0% 8,0 8,6 8,5 8,1 7,8 7,0% 7,3 6,0% 5,0% 4,0% 3,0% 4,6 3,4 4,8 3,7 4,7 3,8 4,3 3,7 3,9 3,6 3,8 3,6 2,0% 1,0% 0% ICT-uitgaven als percentage van bbp in Nederland Legenda IT/BBP TELECOM/BBP ICT/BBP Bron: EITO (2004) In termen van omzet groeide de Nederlandse ICT-sector in 2003 met ongeveer 3% (figuur 2.2). Voor de ICT-sector was in 2000, 2001 en 2002 sprake van een krimpende markt. In 2003 en

16 Euro Nederland Duitsland Finland Frankrijk Japan VK VS Zweden 2.4 Internationale vergelijking: ICT-uitgaven per hoofd van de bevolking in Euro Legenda Bron: EITO (2004) (prognose) is de groei van de IT-sector vergelijkbaar met de groei van de telecomsector (circa 3% groei). De ICT-uitgaven als percentage van het bruto binnenlands product nam in 2003 af van 7,8% tot ongeveer 7,3% (figuur 2.3). Het aandeel van telecom in het bbp is relatief stabiel, de daling werd vooral veroorzaakt door een lichte daling in de IT-uitgaven. Binnen de groep benchmarklanden waren de ICT-uitgaven per hoofd van de bevolking in 2003 het hoogst in de Verenigde Staten en Zweden en het laagst in Frankrijk en Duitsland (figuur 2.4). Opvallend is dat in de Verenigde Staten en Zweden in 2003 een daling waarneembaar was in de uitgaven per hoofd van de bevolking. In Nederland lagen de ICT-uitgaven per hoofd van de bevolking in 2003 op een gemiddeld niveau. Na een stijging in de periode , namen in 2003 de ICT-uitgaven per hoofd van de bevolking licht af (minder dan 1%). 15

17 Aantal werknemers in de Nederlandse ICT-sector Bron: Nederland-ICT (2004) 2004 Het aantal werknemers in de Nederlandse ICT-sector nam in 2003 licht toe met 1,5%. Dit groeipercentage is vergelijkbaar met de groei in 2002 (figuur 2.5). Het aantal werknemers bij ICT-bedrijven nam in 2003 af met 4,6%. De bescheiden groei kwam voort uit de groei van het aantal ICT-banen in andere bedrijfstakken. De organisatie Nederland- ICT verwacht in 2004 een toename van het aantal banen in de Nederlandse ICT-arbeidsmarkt. Vanaf 2002 vertonen de investeringen in ICT-infrastructuur in de meeste landen een dalende trend (figuur 2.6). Deze investeringen als percentage van het bbp waren het hoogst in Zuid-Korea en het laagst in de Verenigde Staten. 2,0 '90 '91 '92 '93 '94 '95 '96 '97 '98 '99 '00 '01 '02 1,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 2.6 Internationale vergelijking: investeringen ICT-infrastructuur % van bpp Legenda ZWEDEN ZUID KOREA VS VK JAPAN FRANKRIJK FINLAND DUITSLAND CANADA AUSTRALIË NEDERLAND Bron: TNO-STB op basis van ITU 16

18 '88 '89 '90 '91 '92 '93 '94 '95 '96 '97 '98 '99 '00 '01 '02 '03 capaciteit (lijnen van 64 kbits/s) kosten 0, , , ,08 0, , , Capaciteit en kosten transatlantische zeekabels Legenda TRANS ATLANTIC KABEL CAPACITEIT INVESTERINGSKOSTEN PER BELMINUUT (SCHATTING) Bron: TNO-STB op basis van FCC De investeringen waren relatief laag in Nederland (data t/m 2001). Een van de redenen voor de hoge investeringen in Zuid-Korea is het actieve overheidsbeleid dat wordt gevoerd (o.a. op het gebied van breedbandinfrastructuur). Er werd de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in communicatieverbindingen tussen Europa en de Verenigde Staten. Door een grote toename in de beschikbare capaciteit van deze transatlantische verbindingen zijn de kosten per belminuut sterk afgenomen (figuur 2.7). De transatlantische capaciteit wordt weergegeven op de linkeras in het aantal lijnen van 64 kbps equivalenten. De investeringskosten in dollar per belminuut wordt weergegeven op de rechteras. In 2001 zijn de investeringskosten per belminuut afgenomen tot 0,004 dollar per minuut. Volgens inschatting van de FCC zal de totale capaciteit in 2004 niet toenemen. In 2002 zijn geplande investeringen niet doorgegaan waardoor de capaciteit in dat jaar niet is toegenomen. 17

19 , gang 2. De daling van het verkeersvolume was dan ook het grootst voor het internetverkeer (29%). 56, ,6 50,3 39, Het totale maandelijkse verkeersvolume van de Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX) is een indicatie voor de omvang van het verkeersvolume van internetdiensten. Dit volume nam ook in 2003 toe (figuur 2.9). In relatieve termen is sprake van een groeivertraging: 71% in 2003 t.o.v. 150% in Ontwikkeling telefoon- en internetverkeer in Nederland in miljarden minuten per jaar Legenda TOTAAL VASTE TELEFONIE (rechter schaal) BINNENLANDSE TELEFONIE INTERNETVERKEER VAST-MOBIEL VERKEER INTERNATIONALE TELEFONIE Bron: TNO-STB op basis van KPN bedrijfsinformatie De groei van de markt voor mobiele telefoons en mobiele diensten wordt weergegeven in figuur In 2003 nam de omvang van de markt voor mobiele telefoons af, maar deze afname was lager dan in Voor 2004 en 2005 verwacht EITO dat de markt weer zal gaan groeien. Deze groei zal gestimuleerd worden door de vraag naar nieuwe mobiele telefoons, onder andere door de populariteit van mobiele telefoons met nieuwe functionaliteiten zoals camera s en de introductie van nieuwe diensten waar andere telefoons voor nodig zijn (diensten die op GPRS- en UMTSplatformen zijn gebaseerd). Het totale volume van telefoon- en internetverkeer (vast) van KPN is in 2003 verder afgenomen met bijna 22%. Figuur 2.8 toont de ontwikkeling van het totale aantal minuten (rechteras; miljarden minuten) en de ontwikkeling van de verschillende componenten van het totaal (linkeras; miljarden minuten). De daling van het volume op het reguliere PSTN/ISDN-netwerk wordt veroorzaakt door toegenomen concurrentie (o.a. van CPS-aanbieders), de introductie van internetnummers, substitutie door mobiele telefonie en het toegenomen gebruik van breedband internettoe- De groei van de markt voor mobiele diensten is relatief stabiel, met een lichte groeivertraging in 2001 en EITO verwacht dat deze markt in de komende jaren een stabiele groei zal kennen van ongeveer 7%. 18

20 (Gbyte per maand) Ontwikkeling verkeersvolume internetdiensten Gbyte per maand Bron: TNO-STB op basis van AMS-IX bedrijfsinformatie ,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% -10,0% -20,0% 2.10 Ontwikkeling groei mobiele telefoons en mobiele telefoniediensten in Nederland In miljoen euro Legenda GROEI MOBIELE DIENSTEN (OMZET) GROEI MOBIELE TELEFOONS (OMZET) Bron: EITO (2004) 19

21 80 '90 '91 '92 '93 '94 '95 '96 '97 '98 '99 '00 '01 '02 ' Internationale vergelijking: aantal vaste telefoonaansluitingen Per 100 inwoners Legenda ZWEDEN ZUID-KOREA VS VK JAPAN FRANKRIJK FINLAND DUITSLAND CANADA AUSTRALIË NEDERLAND Bron: TNO-STB op basis van ITU (2004) 2.2 Penetratie ICT-infrastructuur en diensten Het aantal vaste telefonieaansluitingen (PSTN en ISDN) per 100 inwoners was in 2003 het hoogst in Zweden en het laagst in Zuid-Korea (figuur 2.11). Het aantal vaste telefoonaansluitingen in Nederland lag op een gemiddeld niveau. Dit aantal daalde in 2003 licht, onder andere door substitutie door mobiele telefoonaansluitingen. Een daling deed zich ook voor in Zweden, Frankrijk en Japan. De penetratie van kabelaansluitingen is het hoogst in Nederland en het laagst in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk (figuur 2.12). Nederland heeft een lange historie van een hoge penetratie van kabelaansluitingen. Ruim 92% van de huishoudens ontvangt radio- en televisiesignalen (RTV-signalen) via de netwerken van kabelexploitanten. De overige huishoudens ontvangen RTV-signalen via satelliet, analoge ether en digitale ether. Het aantal televisiehuishoudens in Nederland dat digitale televisie ontvangt via de kabel is weergegeven in figuur 2.13 (op basis van cijfers van de vier grootste aanbieders). Dit aantal nam in 2003 licht af met 1,3% tot , vooral veroorzaakt door een sterke afname van het aantal abonnees van digitale televisie van Casema. Deze aanbieder zette de dienst op een laag pitje in de aanloop naar wijzigingen in het aanbod en de positionering van digitale TV. Dat het totale aantal abonnees slechts licht afnam is vooral te danken aan sterke groei van het aantal abonnees van Essent in

22 100% '90 '91 '92 '93 '94 '95 '96 '97 '98 '99 '00 '01 '02 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2.12 Internationale vergelijking: penetratie kabelaansluitingen (% van huishoudens) Legenda ZWEDEN ZUID-KOREA VS VK JAPAN FRANKRIJK FINLAND DUITSLAND CANADA AUSTRALIË NEDERLAND Bron: TNO-STB op basis van ITU (2004) UPC Casema Essent Multikabel 2.13 Digitale televisiehuishoudens via kabel in Nederland Bron: TNO-STB op basis van bedrijfsinformatie 21

Marktrapportage elektronische communicatie september 2005

Marktrapportage elektronische communicatie september 2005 TNO-rapport 33742 elektronische communicatie september 2005 ICT en Beleid Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T 015 285 70 00 F 015 285 70 57 info@telecom.tno.nl Datum 11 oktober 2005

Nadere informatie

Netwerken in cijfers 2003

Netwerken in cijfers 2003 Netwerken in cijfers 2003 MET THEMABIJDRAGE Trendrapportage over post en ICT-infrastructuur 2003 CONSUMENTENONDERZOEK UNIVERSELE TELECOMDIENSTEN Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post INHOUD BLZ

Nadere informatie

Marktrapportage elektronische communicatie april 2006

Marktrapportage elektronische communicatie april 2006 TNO-rapport 33933 april 2006 ICT en Beleid Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T 015 285 70 00 F 015 285 70 57 info-ict@tno.nl Datum 15 mei 2006 Auteur(s) Silvain de Munck Linda Kool

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie december 2006

Marktrapportage Elektronische Communicatie december 2006 TNO-rapport 34221 december 26 ICT en Beleid Brassersplein 2 Postbus 55 26 GB Delft www.tno.nl T 15 285 7 F 15 285 7 57 info-ict@tno.nl Datum December 26 Auteur(s) Linda Kool Silvain de Munck Exemplaarnummer

Nadere informatie

Telecommonitor Q1 2015. Openbare rapportage

Telecommonitor Q1 2015. Openbare rapportage Telecommonitor Q1 2015 Openbare rapportage 1 Telecommonitor Openbare rapportage De Autoriteit Consument & Markt (ACM) publiceert elk kwartaal de marktcijfers van de telecomsector. De Telecommonitor laat

Nadere informatie

Marktrapportage elektronische communicatie april 2007

Marktrapportage elektronische communicatie april 2007 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research TNO-rapport 34408 Marktrapportage elektronische communicatie april 2007

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie september 2006

Marktrapportage Elektronische Communicatie september 2006 TNO-rapport 34084 september 2006 ICT en Beleid Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T 015 285 70 00 F 015 285 70 57 info-ict@tno.nl Datum 19 september 2006 Auteur(s) Silvain de Munck Linda

Nadere informatie

Aansluitingen voor mobiele diensten (x 1.000) Verhoudingen mobiele telefonie 2011 Q3 14%

Aansluitingen voor mobiele diensten (x 1.000) Verhoudingen mobiele telefonie 2011 Q3 14% Marktmonitor 211 De Marktmonitor 211 geeft de ontwikkelingen op de markten voor elektronische communicatie en post weer. OPTA brengt ieder jaar een monitor uit, met als doel een objectief beeld te geven

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie September 2010

Marktrapportage Elektronische Communicatie September 2010 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport Marktrapportage

Nadere informatie

Telecommonitor Q4 2014. Openbare rapportage

Telecommonitor Q4 2014. Openbare rapportage Telecommonitor Q4 2014 Openbare rapportage 1 Telecommonitor Openbare rapportage De Autoriteit Consument & Markt (ACM) publiceert elk kwartaal de marktcijfers van de telecomsector. De Telecommonitor laat

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2011

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2011 TNO-rapport 35593 Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2011 Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T +31 88 866 70 00 F +31 88 866 70 57 infodesk@tno.nl Datum

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie September 2009

Marktrapportage Elektronische Communicatie September 2009 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 35088 Marktrapportage

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2011

Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2011 TNO-rapport 35532 Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2011 Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T +31 88 866 70 00 F +31 88 866 70 57 infodesk@tno.nl Datum 01

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communictie

Marktrapportage Elektronische Communictie Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 55 26 GB Delft TNO-rapport 34561 Marktrapportage

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2012

Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2012 TNO-rapport TNO 2012 R10375 Marktrapportage Elektronische Communicatie Juni 2012 Datum 16 juli 2012 Auteur(s) Review Annelieke van der Giessen, Arjanna van der Plas, Merel Ooms Silvain de Munck Deze rapportage

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2011

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2011 TNO-rapport 35593 Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2011 Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T +31 88 866 70 00 F +31 88 866 70 57 infodesk@tno.nl Datum

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 35159 Marktrapportage

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2008

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2008 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 34866 Marktrapportage

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2012

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2012 TNO-rapport TNO 2013 R10200 Eindrapport Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2012 Behavioural and Societal Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie Mei 2009

Marktrapportage Elektronische Communicatie Mei 2009 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 35011 Marktrapportage

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Samenvatting... 6. 1 Inleiding... 8

Inhoudsopgave. Samenvatting... 6. 1 Inleiding... 8 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 34807 Marktrapportage

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2008

Marktrapportage Elektronische Communicatie December 2008 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Brassersplein 2 Postbus 5050 2600 GB Delft TNO-rapport 34866 Marktrapportage

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 Brussel, 25 juni 2013 De FOD Economie publiceert jaarlijks een globale barometer van de informatiemaatschappij. De resultaten

Nadere informatie

Wereldwijd E-Commerce Onderzoek 2001

Wereldwijd E-Commerce Onderzoek 2001 nipo het marktonderzoekinstituut Postbus 247 00 ae Amsterdam Grote Bickersstraat 74 Telefoon (0) 522 54 44 Fax (0) 522 53 33 E-mail info@nipo.nl Internet http://www.nipo.nl Rapport Wereldwijd E-Commerce

Nadere informatie

Goede ICT-prestaties voor België volgens de Barometer van de Informatiemaatschappij 2015

Goede ICT-prestaties voor België volgens de Barometer van de Informatiemaatschappij 2015 Goede ICT-prestaties voor België volgens de Barometer van de Informatiemaatschappij 2015 Brussel, 16 juli 2015 De editie 2015 van de jaarlijkse Barometer van de Informatiemaatschappij kunt u nu raadplegen.

Nadere informatie

Breedband: Breedband-internet retailaansluitingen kabel + DSL

Breedband: Breedband-internet retailaansluitingen kabel + DSL Breedband: Breedband-internet retailaansluitingen kabel + DSL 7. 6. aantal aansluitingen x 1. 5. 4. 3. 2. 1. 31-3-27 3-6-27 3-9-27 31-12-27 31-3-28 3-6-28 3-9-28 31-12-28 Verandering 8Q4/7Q4 Totaal aantal

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Barometer van de informatiemaatschappij (2012) Bronvermelding

Barometer van de informatiemaatschappij (2012) Bronvermelding Bronvermelding GEZINNEN EN INDIVIDUEN Bl. 6 ICT-uitrusting - Huishoudens (tabel) Bl. 7 Apparaten met internetverbinding in het huishouden (grafiek) Beschikbaarheid van interactieve digitale televisie (idtv)

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-068 27 oktober 2009 9.30 uur www.cbs.nl Consument koopt graag via internet Driekwart internetgebruikers koopt online Gemak en flexibiliteit belangrijkste

Nadere informatie

Nederland behaalt opnieuw een top-5 positie in de Networked Readiness Index van het WEF

Nederland behaalt opnieuw een top-5 positie in de Networked Readiness Index van het WEF ONDERZOEKSRAPPORT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2014: Nederland behaalt opnieuw een top-5 positie in de Networked Readiness Index van het WEF Het World Economic Forum

Nadere informatie

Een stand van zaken van ICT in België in 2012

Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Brussel, 20 november 2012 De FOD Economie geeft elk jaar een globale barometer van de informatie- en telecommunicatiemaatschappij uit. Dit persbericht geeft

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DUITSLAND

LANDEN ANALYSE DUITSLAND LANDEN ANALYSE DUITSLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN LANDEN ANALYSE DENEMARKEN Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Marktmonitor 2010. OPTA hebben gemeld.

Marktmonitor 2010. OPTA hebben gemeld. Marktmonitor 21 De Marktmonitor 21 geeft de ontwikkelingen op de markten voor elektronische communicatie en post weer. OPTA brengt deze monitor jaarlijks uit, met als doel een objectief beeld te geven

Nadere informatie

Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten. voor OPTA

Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten. voor OPTA Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten t voor OPTA B12291, December 2010 Marktonderzoek bundels / pag. 1 Copyright 2010 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

SKO TV IN NEDERLAND 2008 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY

SKO TV IN NEDERLAND 2008 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY TV in Nederland 2008 SKO TV IN NEDERLAND 2008 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY Amstelveen, 31 januari 2009 Dit document is samengesteld door SKO met medewerking van Intomart

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2010.

Digitale (r)evolutie in België anno 2010. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 23 februari 2011 Digitale (r)evolutie in België anno 2010. De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 73% van de Belgische

Nadere informatie

(Auto)mobiliteit in Nederland onder de loep

(Auto)mobiliteit in Nederland onder de loep (Auto)mobiliteit in Nederland onder de loep Jan van der Waard Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid Zelfstandig onderzoeksinstituut binnen het ministerie van

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Kengetallen 3. 2. DM Barometer 4 2.1. Onderzoeksopzet 4 2.2. Respondenten 4

Inhoudsopgave. 1. Kengetallen 3. 2. DM Barometer 4 2.1. Onderzoeksopzet 4 2.2. Respondenten 4 Inhoudsopgave 1. Kengetallen 3 2. DM Barometer 4 2.1. Onderzoeksopzet 4 2.2. Respondenten 4 3. Dialoogmarketingbudget 5 3.1. Percentage dialoogmarketing binnen het marketingbudget 5 3.2. Dialoogmarketingbudget

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

regulering zakelijke netwerkdiensten

regulering zakelijke netwerkdiensten Marktontwikkelingen en regulering zakelijke netwerkdiensten Gerard Boogert 12 juni 2013 Grolsche Veste Enschede Relatiedag NDIX Presentatie overzicht Autoriteit Consument & Markt algemene introductie Telecom

Nadere informatie

World Economic Forum (WEF) en verzamelde onder leiding van Professor Henk Volberda de gegevens voor Nederland.

World Economic Forum (WEF) en verzamelde onder leiding van Professor Henk Volberda de gegevens voor Nederland. Introductie Networked Readiness Index van het World Economic Forum 2013 Het Global Information Technology Report 2013: Growth and Jobs in a Hyperconnected World alweer de 12 e editie van de gerenommeerde

Nadere informatie

VII MICTIVO 1 versus MICTIVO 2

VII MICTIVO 1 versus MICTIVO 2 VII MICTIVO 1 versus MICTIVO 2 1. Inleiding... 524 2. Basisonderwijs... 526 2.1. Evoluties in de infrastructuur... 526 2.2. Evoluties in andere indicatoren... 533 3. Secundair onderwijs... 549 3.1. Evoluties

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE ITALIË

LANDEN ANALYSE ITALIË LANDEN ANALYSE ITALIË Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK LANDEN ANALYSE FRANKRIJK Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee9 de sector (cijfermabg) inzicht in de huidige (2013) en toekomsbge (2018) waarde van de consumpbe van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

TV IN NEDERLAND 2007

TV IN NEDERLAND 2007 TV IN NEDERLAND 2007 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK ESTABLISHMENT SURVEY Amstelveen, 31 januari 2008 Auteursrecht voorbehouden. Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Goede ICT-prestaties voor België, blijkt uit de Barometer van de informatiemaatschappij 2014

Goede ICT-prestaties voor België, blijkt uit de Barometer van de informatiemaatschappij 2014 Goede ICT-prestaties voor België, blijkt uit de Barometer van de informatiemaatschappij 2014 Brussel, 10 september 2014 De FOD Economie publiceert vandaag zijn jaarlijkse Barometer van de Informatiemaatschappij.

Nadere informatie

De digitale economie 2006

De digitale economie 2006 De digitale economie 2006 Colofon Uitgever Centraal Bureau voor de Statistiek Prinses Beatrixlaan 428 2273 XZ Voorburg Prepress Centraal Bureau voor de Statistiek Facilitair Bedrijf Druk OBT bv, Den Haag

Nadere informatie

ICT bedrijvigheid in de stad. Aandeel van de ICT sector in de stad. Bron: LISA 2001. Almere. Amsterdam. Den Haag. Deventer

ICT bedrijvigheid in de stad. Aandeel van de ICT sector in de stad. Bron: LISA 2001. Almere. Amsterdam. Den Haag. Deventer ICT bedrijvigheid in de stad Aandeel van de ICT sector in de stad ICT en content bedrijven op totaal aantal vestigingen ICT en content werkgelegenheid op totale werkgelegenheid 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE SPANJE

LANDEN ANALYSE SPANJE LANDEN ANALYSE SPANJE Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Inhoud Inleiding en leeswijzer... 4 1 Tevredenheid en vertrouwen van de consument... 5 2 Tevredenheid over

Nadere informatie

Statistiekensynthese internet & e-government in Vlaanderen

Statistiekensynthese internet & e-government in Vlaanderen Statistiekensynthese internet & e-government in Vlaanderen februari 2009 Lieselot Vandenbussche Campus Vijfhoek O.-L.-Vrouwestraat 94 2800 Mechelen Tel. 015 36 93 00 Fax 015 36 93 09 www.memori.be Inhoudstafel

Nadere informatie

Drentse Onderwijsmonitor

Drentse Onderwijsmonitor Drentse Onderwijsmonitor Feitenbladen Gemeente Midden- Kerncijfers uit de periode 2009-2014 Drentse Onderwijsmonitor 2014 Primair onderwijs Onlangs verscheen de 9 de editie van de Drentse Onderwijsmonitor.

Nadere informatie

Mobiliteit in Nederland onder de loep

Mobiliteit in Nederland onder de loep Mobiliteit in Nederland onder de loep Jan van der Waard Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) Mobiliteit Totaal aantal afgelegde kilometers per vervoerwijze Bepaald door: Aantal personen x Aantal

Nadere informatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie

Marktrapportage Elektronische Communicatie TNO-rapport TNO 2013 R11111 Rapportage over 2012 Behavioural and Societal Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft www.tno.nl T +31 88 866 70 00 F +31 88 866 70 57 infodesk@tno.nl

Nadere informatie

Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer - Tech Monitor Een verkenning van het ontvangen en betalen van digitale rekeningen door consumenten

Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer - Tech Monitor Een verkenning van het ontvangen en betalen van digitale rekeningen door consumenten Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer - Tech Monitor Een verkenning van het ontvangen en betalen van digitale rekeningen door consumenten 1. Introductie De laatste jaren zijn Nederlanders internet massaal

Nadere informatie

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant IP/04/285 Brussel, 2 maart 2004 Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant Het jongste verslag over autoprijzen toont aan dat op alle markten de prijsconvergentie

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Toerisme in perspectief

Toerisme in perspectief Toerisme in perspectief NBTC afdeling Research Den Haag 18-1-2013 Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE NEDERLAND

LANDEN ANALYSE NEDERLAND LANDEN ANALYSE NEDERLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee5 de sector (cijferma>g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms>ge (2018) waarde van de consump>e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Kengetallen 3. 2. DM Barometer 4 2.1. Onderzoeksopzet 4 2.2. Respondenten 4

Inhoudsopgave. 1. Kengetallen 3. 2. DM Barometer 4 2.1. Onderzoeksopzet 4 2.2. Respondenten 4 Inhoudsopgave 1. Kengetallen 3 2. DM Barometer 4 2.1. Onderzoeksopzet 4 2.2. Respondenten 4 3. Dialoogmarketingbudget 5 3.1. Percentage dialoogmarketing binnen het marketingbudget 5 3.2. Dialoogmarketingbudget

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Ricardo Krikke. Agenda. Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet. De rol van Kenniswijk hierin. Welke mogelijkheden biedt het u?

Ricardo Krikke. Agenda. Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet. De rol van Kenniswijk hierin. Welke mogelijkheden biedt het u? Ricardo Krikke Agenda Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet De rol van Kenniswijk hierin Welke mogelijkheden biedt het u? Wat is Kenniswijk Project van overheid Missie: realiseren van consumentenmarkt

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen T W E E D E K A M E R D E R S T A T E N - G E N E R A A L 2 Vergaderjaar 2010-2011 32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen Nr. 11 AMENDEMENT

Nadere informatie

Panas Striensestraat 67 5241 AW Rosmalen 073 523 23 30 info@panas.nl www.panas.nl

Panas Striensestraat 67 5241 AW Rosmalen 073 523 23 30 info@panas.nl www.panas.nl Inhoudsopgave 1. Internet op Maat... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 (x)dsl- verbindingen... 3 1.2.1 ADSL... 3 1.2.2 VDSL... 4 1.2.3 SDSL... 4 1.3 Ethernet- Acces op basis van koper... 4 1.4 Glasvezel (Fiber

Nadere informatie

Samenvatting. Trendonderzoek Dialoogmedia. Een periodiek onderzoek naar kanaalvoorkeuren van de consument. Editie 2010

Samenvatting. Trendonderzoek Dialoogmedia. Een periodiek onderzoek naar kanaalvoorkeuren van de consument. Editie 2010 Een periodiek onderzoek naar kanaalvoorkeuren van de consument Samenvatting Dit onderzoek is uitgevoerd door Synovate BV 1. Een uiteenlopende range aan directe kanalen maakt het bedrijven of organisaties

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting OECD Communications Outlook 2005 Summary in Dutch Vooruitzichten OESO 2005 - Communicatie Samenvatting in het Nederlands Managementsamenvatting Na het uiteenspatten van de internet-zeepbel verkeerde de

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score In samenwerking met KIRC 2014 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische of andere wijze openbaar

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

OPENBAAR. drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69. 2 pakketgeschakelde diensten

OPENBAAR. drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69. 2 pakketgeschakelde diensten Marktpartijen Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69 Datum Onderwerp Bijlage(n) Generieke eindgebruikersverplichtingen 2 pakketgeschakelde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 februari 2012

PERSBERICHT Brussel, 24 februari 2012 PERSBERICHT Brussel, 24 februari 12 STEEDS MEER BELGEN HEBBEN TOEGANG TOT INTERNET In 11 had 77% van de huishoudens internettoegang, meestal via breedband. Dat blijkt uit de resultaten van de ICT enquête

Nadere informatie

Bewonersonderzoek NGA in wit gebied Fryslân

Bewonersonderzoek NGA in wit gebied Fryslân Bewonersonderzoek NGA in wit gebied Fryslân In opdracht van: Provincie Fryslân Project: 2013.043 Publicatienummer: 2013.043-1301 Datum: Utrecht, 9 augustus 2013 Auteurs: Ir. David van Kerkhof Vivette van

Nadere informatie

Uw internetaansluiting

Uw internetaansluiting Studio Visual Steps Uw internetaansluiting Een overzicht van de mogelijkheden 1 Voorwoord Beste lezers en lezeressen, In deze gids krijgt u informatie over de verschillende aansluitmogelijkheden waaruit

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012 11 e meting: eerste kwartaal 2012 Gemeente Hoorn mei 2012 Colofon Uitgave : &O Research BV van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Datum : Mei 2012 Opdrachtgever : gemeente

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale handel De Nederlandse architect die gebouwen ontwerpt in Frankrijk en Portugal is net zoals de Bulgaarse datatypist die vanuit Sofia werkt voor een

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Innovatie Kwaliteit Ontzorging Duurzaam ondernemen

Innovatie Kwaliteit Ontzorging Duurzaam ondernemen Innovatie Kwaliteit Ontzorging Duurzaam ondernemen Kernactiviteiten Shared Service Center Telecommunicatie IT Vertical Systemen VoIP Mobility Unified Communications Applicatieontwikkeling Hosted Solutions

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 12 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 14 uari 13

Nadere informatie

Telecom E-zine mei 2012

Telecom E-zine mei 2012 1 van 5 13-9-2013 10:47 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Klik hier voor de online versie. Telecom E-zine mei 2012 Beste abonnee, Volgens de Metro stappen consumenten sneller over om geld te besparen

Nadere informatie