GIDS VOOR FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH) VOOR DE PATIËNT. Heterozygote familiale hypercholesterolemie - voorbeeld van een stamboom

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GIDS VOOR FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH) VOOR DE PATIËNT. Heterozygote familiale hypercholesterolemie - voorbeeld van een stamboom"

Transcriptie

1 GIDS VOOR FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH) VOOR DE PATIËNT Heterozygote familiale hypercholesterolemie - voorbeeld van een stamboom

2 INHOUD DEEL 1: WAT IS FH? 2 DEEL 2: FH DIAGNOSTICEREN 7 DEEL 3: FH BEHANDELEN 9 DEEL 4: FH EN UW KIND 13 WAT HEBT U UIT DIT BOEKJE GELEERD? 14 WOORDENLIJST 15

3 DEEL 1: WAT IS FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH)? F = FAMILIAAL = DOORGEGEVEN IN FAMILIES (ERFELIJK) H = HYPERCHOLESTEROLEMIE = HOGE NIVEAUS VAN SLECHTE CHOLESTEROL IN HET BLOED CHOLESTEROL = EEN VET FH is een erfelijke aandoening, die resulteert in heel hoge cholesterolniveaus in het bloed. Bij FH zorgt een gewijzigd gen ervoor dat de lever cholesterol niet meer goed verwijdert. Erg hoge niveaus van LDL-cholesterol (low-density lipoprotein cholesterol, LDL-C), ook slechte cholesterol genoemd, kunnen bloedvaten verstoppen en het risico op hart- en vaatziekten op jonge leeftijd (vóór de leeftijd van 55 jaar bij mannen en vóór de leeftijd van 65 jaar bij vrouwen) verhogen. Wereldwijd hebben veel mensen zonder FH een hoge cholesterol (gewone hypercholesterolemie) op middelbare leeftijd, maar mensen met FH hebben een erg hoge cholesterol vanaf de geboorte. Wat is FH? 1,2 ERG HOGE NIVEAUS VAN LDL C IN HET BLOED BLOEDVATEN geraken verstopt door VETAFZETTINGEN GEWIJZIGD GEN LEVER HEEFT PROBLEMEN OM LDL C UIT HET BLOED TE VERWIJDEREN x x LDL C ONGEVEER 20x HOGER RISICO OP VROEGTIJDIGE HART- EN VAATZIEKTEN DAN ZONDER FH PERSOON MET FH ONBEHANDELDE PERSOON MET FH FH is één van de meest voorkomende ernstige genetische aandoeningen 1,2 Tussen 1 op de 200 en 1 op de 500 mensen lijden aan FH 1 Tussen 14 en 34 miljoen mensen wereldwijd lijden aan FH 1 FH IS ERFELIJK BEPAALD. HET VEROORZAAKT ERG HOGE LDL-C-NIVEAUS IN HET BLOED EN EEN VERHOOGD RISICO OP VROEGTIJDIGE HART- EN VAATZIEKTEN 2

4 FH EN HART- EN VAATZIEKTEN De term hart- en vaatziekten verwijst naar ziekten van het hart en de bloedvaten veroorzaakt door atherosclerose, zoals hartaanvallen en beroertes. Bij atherosclerose hoopt vet (waaronder cholesterol) zich op in de bloedvaten, waardoor die smaller worden en zo de bloedstroom verminderen of blokkeren. Een verminderde bloedstroom naar het hart kan angina pectoris of een hartaanval veroorzaken. Een verminderde bloedstroom naar de hersenen kan een beroerte veroorzaken. ERG HOGE NIVEAUS VAN LDL C IN HET BLOED BLOEDVATEN geraken verstopt door VETAFZETTINGEN ONGEVEER 20x HOGER RISICO OP VROEGTIJDIGE HART- EN VAATZIEKTEN DAN ZONDER FH ONBEHANDELDE PERSOON MET FH Omwille van erg hoge cholesterolniveaus hebben mensen met FH die niet behandeld worden ongeveer 20 keer meer kans op de vroegtijdige ontwikkeling van hart- en vaatziekten vergeleken met mensen zonder FH. 2 Het risico varieert van familie tot familie met FH en wordt beïnvloed door de cholesterolwaarden, andere risicofactoren, levensstijl en geslacht. FH kan niet worden genezen maar kan wel worden behandeld. Het risico op hart- en vaatziekten bij FH kan worden verlaagd door veranderingen in de levensstijl, voedingsgewoonten en met een vroegtijdige en geschikte medicamenteuze behandeling om de LDL-C-niveaus in het bloed te verlagen. Dit zal worden besproken in Deel 3. MENSEN MET FH HEBBEN ERG HOGE LDL-C-NIVEAUS EN EEN VERHOOGD RISICO OP VROEGTIJDIGE HART- EN VAATZIEKTEN, MAAR DIT RISICO KAN WORDEN VERLAAGD DOOR EEN GEZONDE LEVENSSTIJL, GEZONDE VOEDINGSGEWOONTEN EN MEDICATIE 3

5 FH EN CHOLESTEROL Cholesterol is nodig om cellen te bouwen en hormonen en galzuren aan te maken. Cholesterol wordt doorheen het lichaam in het bloed vervoerd door twee belangrijke types lipoproteïnen: Cholesterol gedragen door LDL (low-density lipoprotein) wordt vaak beschreven als slechte cholesterol aangezien dit type zich kan afzetten en ophopen in de bloedvaten en verstoppingen en zelfs blokkeringen kan veroorzaken. Het is beter slechts een kleine hoeveelheid LDL-cholesterol in het bloed te hebben. Cholesterol gedragen door HDL (high-density lipoprotein) wordt vaak beschreven als goede cholesterol aangezien het helpt overtollige cholesterol uit het lichaam te verwijderen. Het is OK om veel HDL-cholesterol in uw bloed te hebben. De LDL-cholesterolniveaus worden normaal gecontroleerd door LDL-receptoren in de lever: LDL-receptoren zijn zoals poorten die LDL-cholesterol uit het bloed doorlaten naar de lever, om daar te worden afgebroken wanneer de LDL-cholesterolwaarden in het bloed te hoog worden. Bij de meeste mensen met FH werken de LDL-receptoren niet goed en worden de LDL-cholesterolniveaus erg hoog. Dit kan leiden tot vernauwde slagaders, verstopte slagaders en hart- en vaatziekten. GEEN FH LDL-C in het bloed wordt gevangen door LDL-receptoren in de lever LDL-C wordt verwijderd uit het bloed LDL-C LDL-RECEPTOR MEESTE GEVALLEN VAN FH Er zijn niet genoeg LDL-receptoren die goed werken Het merendeel van LDL-C blijft in het bloed SOMMIGE GEVALLEN VAN FH LDL-receptoren zitten gevangen in de lever Het merendeel van LDL-C blijft in het bloed SOMMIGE GEVALLEN VAN FH Een deel van het LDL-deeltje (apob genoemd) werkt niet goed waardoor LDL niet goed bindt op de LDL-receptor Het merendeel van LDL-C blijft in het bloed FH WORDT VEROORZAAKT DOOR EEN GEWIJZIGD GEN DAT BETROKKEN IS BIJ HET VERWIJDEREN VAN LDL-CHOLESTEROL. TE VEEL LDL-CHOLESTEROL IN UW BLOED KAN LEIDEN TOT VERNAUWDE OF VERSTOPTE SLAGADERS EN HART- EN VAATZIEKTEN 4

6 HOE WORDT FH OVERGEËRFD? FH kan van de ouder naar het kind doorgegeven worden. Er bestaan twee types FH: heterozygote FH (HeFH) en homozygote FH (HoFH). HeFH De meeste mensen met FH hebben een gewijzigd gen van de ene ouder en een normaal gen van de andere ouder overgeërfd. Dit wordt heterozygote FH (HeFH) genoemd. Niet alle familieleden erven dit over. Dichte familieleden van iemand met FH, bijvoorbeeld ouders, broers, zussen, kinderen, hebben 50% kans om ook FH te hebben. Bij mensen met HeFH is de gemiddelde leeftijd waarop een hart- en vaatziekte wordt ontwikkeld, 42 à 46 jaar voor mannen en 51 à 52 jaar voor vrouwen. 3 Een voorbeeld van een stamboom van een familie met HeFH Geen FH FH HVZ = hart- en vaatziekten Leeftijd 72 jaar Geen HVZ LDL-C 147 mg/dl (3,8 mmol/l ) Overleden 68 jaar HVZ 55 jaar LDL-C 286 mg/dl (7,4 mmol/l ) Geen FH FH Geen FH Leeftijd 46 jaar Geen HVZ LDL-C 124 mg/dl (3,2 mmol/l ) Leeftijd 48 jaar HVZ 46 jaar LDL-C 329 mg/dl (8,5 mmol/l) Leeftijd 56 jaar Geen HVZ LDL-C 89 mg/dl (2,3 mmol/l) Geen FH FH FH 5 Leeftijd 17 jaar LDL-C 77 mg/dl (2,0 mmol/l) Leeftijd 14 jaar LDL-C 240 mg/dl (6,2 mmol/l) Leeftijd 9 jaar LDL-C 220 mg/dl (5,7 mmol/l )

7 HoFH In erg zeldzame gevallen (1 op de tot 1 op de mensen) leidt een ernstige vorm van FH tot het overerven van een gewijzigd gen van beide ouders. 4 Dit wordt homozygote FH (HoFH) genoemd. Mensen met HoFH kunnen een hart- en vaatziekte ontwikkelen vóór de leeftijd van 20 jaar als ze niet behandeld worden. 4 Een voorbeeld van een stamboom van een familie met HoFH HeFH HeFH HVZ = hart- en vaatziekte Leeftijd 46 jaar HVZ op 46 jaar LDL-C 321 mg/dl (8,3 mmol/l ) Leeftijd 47 jaar HVZ op 42 jaar LDL-C 325 mg/dl (8,4 mmol/l ) Geen FH HeFH HeFH HoFH Leeftijd 17 jaar LDL-C 85 mg/dl (2,2 mmol/l ) Leeftijd 15 jaar LDL-C 236 mg/dl (6,1 mmol/l ) Leeftijd 9 jaar LDL-C 217 mg/dl (5,6 mmol/l ) Leeftijd 7 jaar LDL-C 503 mg/dl (13,0 mmol/l) NIET ALLE FAMILIELEDEN ZULLEN GETROFFEN WORDEN DOOR FH, MAAR HET IS BELANGRIJK UIT TE ZOEKEN WIE WEL ZODAT ZE VROEGTIJDIG BEHANDELD KUNNEN WORDEN 6

8 DEEL 2: FH DIAGNOSTICEREN Hoe wordt FH gediagnosticeerd? FH wordt in het algemeen gediagnosticeerd op basis van een combinatie van: Hoge cholesterolwaarden op jonge leeftijd Een familiale voorgeschiedenis van een hartziekte Bepaalde zichtbare tekenen bij sommige mensen met FH (maar niet allemaal) Zichtbare tekenen van FH zijn onder andere opgezwollen pezen aan de achterkant van de hiel (xanthoma) en gele afzettingen in de huid rond de ogen (xanthelasmata). 5 Een witte afzetting van cholesterol in de vorm van een boog rond het gekleurde deel van het oog kan ook zichtbaar zijn (corneale arcus). De meeste mensen met FH vertonen deze tekenen echter niet. Veel mensen hebben hoge LDL-C-waarden op middelbare leeftijd, gewone hypercholesterolemie genoemd, en FH kan hiervoor verkeerdelijk aanzien worden. De kans op vroegtijdige hart- en vaatziekten is echter veel hoger bij mensen met FH dan bij mensen met gewone hypercholesterolemie. Veel gevallen van FH worden niet gediagnosticeerd. 6 Mensen zijn er zich vaak niet van bewust dat ze FH hebben tot zij of een familielid een hartaanval of beroerte krijgen. 4% VAN FH WORDT GEDIAGNO- STICEERD TEN MINSTE 95% VAN FH WORDT NIET GEDIAGNOSTICEERD IN BELGIË 7

9 Als uw arts denkt dat u FH hebt, zal hij/zij een bloedlipidentest aanvragen om de waarden van verschillende types cholesterol te controleren waaronder LDL-cholesterol, HDL-cholesterol en andere vetten in het bloed zoals triglyceriden. Genetische tests kunnen ook worden gebruikt om te zien of u een gewijzigd gen hebt en om de diagnose FH te bevestigen. Uw arts zal willen weten of andere familieleden een hart- en vaatziekte hebben en of ze hoge LDL-C-waarden hebben. Andere familieleden, waaronder kinderen, kunnen een genetische test ondergaan om te zien of ze het gewijzigde gen hebben. Een vroegtijdige diagnose is belangrijk. De behandeling is doeltreffender wanneer er vroeg mee wordt gestart en voordat de vetten zich in de bloedvaten opstapelen. ER ZIJN VOORDELEN VERBONDEN AAN EEN VROEGTIJDIGE DIAGNOSE VAN FH: LDL-C-waarden kunnen worden verlaagd door de voedingsgewoonten en levensstijl te veranderen en met behulp van medicatie Vroegtijdige behandeling verlaagt het risico op hart- en vaatziekten Dichte familieleden kunnen worden gescreend op FH en indien nodig kan met een behandeling worden gestart 8

10 DEEL 3: FH BEHANDELEN Kan FH behandeld worden? FH kan niet worden genezen, maar het kan wel worden behandeld. Studies hebben aangetoond dat het verlagen van hoge LDL-C-waarden het risico op hart- en vaatziekten kan verlagen. 7 Het is echter belangrijk de LDL-C-waarden zo vroeg mogen te beginnen verlagen voordat vetafzettingen zich ophopen en de bloedvaten verstoppen. Het is ook essentieel dat mensen met FH voor de rest van hun leven behandeld blijven om ervoor te zorgen dat de LDL-C-waarden zo laag mogelijk worden gehouden. Hoe wordt FH behandeld? Er zijn verschillende manieren om de LDL-C-waarden te verlagen en de patiënt tegen hart- en vaatziekten te beschermen. Hoewel wijzigingen in de levensstijl en eetgewoonten belangrijk zijn, hebben de meeste FH-patiënten medicatie nodig. ONGEVEER 20x HOGER RISICO OP VROEGTIJDIGE HART- EN VAATZIEKTEN DAN ZONDER FH ONBEHANDELDE PERSOON MET FH RISICO OP HART-EN VAATZIEKTEN BIJ FH-PATIENTEN KAN WORDEN VERLAAGD DOOR DE COMBINATIE VAN: VERANDERINGEN IN LEVENSSTIJL NIET ROKEN, REGELMATIGE LICHAAMSBEWEGING VERANDERINGEN IN EETGEWOONTEN MINDER VERZADIGDE VETTEN ETEN MEER VEZELS, FRUIT EN GROENTEN ETEN MEDICATIE VERANDERINGEN IN LEVENSSTIJL Mensen met FH moeten hun levensstijl veranderen om hun hart te beschermen. Belangrijke veranderingen zijn onder andere stoppen met roken en regelmatig aan lichaamsbeweging doen. Roken veroorzaakt aanvullende schade aan de bloedvaten, verlaagt het niveau van goede cholesterol (HDL-C) en verhoogt het risico op hart- en vaatziekten Regelmatige lichaamsbeweging heeft een gunstig effect op de lichaamsvetten (lipiden) door de slechte LDL-C te verlagen en de goede HDL-C te verhogen Lichaamsbeweging kan ook andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten verbeteren, zoals een hoge bloeddruk Lichaamsbeweging kan het risico op obesitas en type 2 diabetes verlagen, die zelf kunnen leiden tot hart- en vaatziekten 9

11 MENSEN MET FH MOETEN DE RISICOFACTOREN VOOR HART- EN VAATZIEKTEN VERLAGEN: Niet roken Regelmatig aan lichaamsbeweging doen Een hoge bloeddruk vermijden, bijvoorbeeld door minder zout te eten Overgewicht vermijden Gezond eten Veranderingen in eetgewoonten Een lage inname van cholesterol wordt aanbevolen aan mensen met hoge LDL-C-waarden zoals mensen met FH. Verzadigde vetten die in vleesproducten, vette melkproducten en fast food zitten, kunnen de LDL-Cwaarden verhogen. Verzadigde vetten moeten worden vervangen door onverzadigde vetten uit planten en vis. Vezels kunnen ook een gunstig effect hebben op de cholesterolwaarden. Mensen met FH moeten vezelrijke voeding eten zoals volkoren producten, bonen, erwten, fruit en groenten. BELANGRIJKE RICHTLIJNEN VOOR EEN HARTVRIENDELIJK DIEET: Eet minder vet, in het bijzonder minder verzadigde vetten (bijv. rood vlees en boter) Vervang verzadigde vetten door onverzadigde vetten (bijv. plantaardige oliën) Beperk voedsel en drank dat rijk is aan suiker of alcohol Eet dagelijks meer vezelrijk voedsel, groenten en fruit 10

12 Medicatie: Een gezond dieet en een gezonde levensstijl kunnen de LDL-cholesterol in het bloed verlagen, maar mensen met FH hebben ook medicatie nodig om de LDL-cholesterol in het bloed te verlagen en zo het risico op verstopte bloedvaten te verlagen. Als FH bij u is gediagnosticeerd, zal uw arts de medicatie bespreken die het best is voor u. Er worden verschillende types geneesmiddelen voorgeschreven, die alleen of samen kunnen worden gegeven. De meest gebruikte geneesmiddelen om LDL-C te verlagen in de behandeling van FH zijn statines. U kunt ook andere cholesterolverlagende medicatie krijgen zoals een galzuurhars of een cholesterolopnameremmer. Statines: verminderen de hoeveelheid LDL-C die in het lichaam wordt aangemaakt Galzuurharsen: zorgen ervoor dat de lever meer LDL-C uit het bloed opneemt en verhogen de uitscheiding in de stoelgang (feces) Cholesterolopnameremmers: blokkeren de opname van cholesterol uit de darm zodat meer wordt uitgescheiden via de stoelgang (feces) Voor patiënten met ernstige FH, waaronder homozygote FH (HoFH), kunnen de LDL-C-waarden erg hoog dialyseachtig reinigingsproces dat aferese wordt genoemd. Nieuwe geneesmiddelen zijn recent beschikbaar geworden om te helpen erg hoge LDL-C-waarden bij patiënten met HoFH te verlagen. Andere geneesmiddelen worden momenteel ontwikkeld voor de behandeling van hypercholesterolemie bij patiënten met FH. Cholesterolmetingen: Ken uw niveau en uw beoogde waarde Soms wordt cholesterol gemeten als totale cholesterol (LDL-C plus HDL-C en andere lipiden) of afzonderlijk als LDL-C en als HDL-C. Sommige artsen geven cholesterolmetingen in eenheden mmol/l genoemd en sommige gebruiken mg/dl (gelijkaardig aan kilometer en mijl ). Er is een vermoeden van FH als de LDL-C hoger is dan 190 mg/dl (5 mmol/l) bij volwassenen en hoger dan 160 mg/dl (4,1 mmol/l) bij kinderen. 8 Uw arts zal samen met u een beoogde cholesterolwaarde bespreken op basis van uw huidige cholesterolwaarden en of u een bestaande hart- en vaatziekte hebt, bijv. of u in het verleden een hartaanval hebt gehad. Deze beoogde waarde verwijst naar hoe laag uw arts uw cholesterolwaarden wil krijgen met een gezonde levensstijl, aangepaste voedingsgewoonten en medicatie. 11

13 Aanbevolen beoogde waarden bij volwassenen en kinderen met FH 1,8 Bij volwassenen Bij volwassenen ouder ouder dan 20 dan jaar20 jaar Bij kinderen, Bij kinderen, adolescenten adolescenten en jong en volwassenen jong volwassenen Vermoeden 5 Vermoeden van FH van FH ,5 Streefwaarde 2,5 Streefwaarde zonder zonder hartziekte hartziekte of diabetes of diabetes ,8 Streefwaarde 1,8 Streefwaarde met hartziekte met hartziekte of diabetes of diabetes mg/dl mg/dl mmol/l mmol/l LDL-C LDL-C waarden waarden ,1 Vermoeden 4,1 Vermoeden van FH van FH ,5 Beoogde 3,5 Beoogde waarde waarde voor devoor de meeste meeste kinderen kinderen met FHmet FH mg/dl mg/dl mmol/l mmol/l LDL-C LDL-C waarden waarden UW ARTS ZAL U MOGELIJK BEHANDELEN MET MEDICATIE DIE EEN STATINE WORDT GENOEMD OM UW LDL-C WAARDEN TE VERLAGEN. DEZE MEDICATIE KAN ALLEEN OF GECOMBINEERD MET ANDERE SOORTEN MEDICATIE VOORGESCHREVEN WORDEN. HET LEVENSLANG AANHOUDEN VAN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL, GEZONDE VOEDINGSGEWOONTEN EN MEDICATIE KAN HELPEN UW RISICO OP EEN HARTAANVAL OF EEN BEROERTE TE VERLAGEN 12

14 DEEL 4: FH EN UW KIND Als u FH hebt, loopt uw kind 50% kans FH te hebben aangezien u het mogelijk hebt doorgegeven via het gewijzigde gen. Als u of iemand in uw familie FH heeft, kunnen uw kinderen en hun nichtjes/neefjes gecontroleerd worden op FH door hun cholesterolwaarden te meten en genetische tests uit te voeren. Het is belangrijk dat de diagnose van FH in de kinderjaren wordt gesteld - door de LDL-C-waarden zo vroeg mogelijk te verlagen, verlaagt ook het risico dat uw kind hart- en vaatziekten zal ontwikkelen op volwassen leeftijd. Indien FH niet behandeld wordt, kunnen mensen met FH al vanaf hun dertig jaar een hart- en vaatziekte krijgen. Kinderen met FH die doeltreffend worden behandeld vanaf de leeftijd van 10 jaar, ontwikkelen meestal pas hart- en vaatziekten op dezelfde leeftijd als mensen zonder FH. 1 Een kind met FH zal worden aangemoedigd gezond te eten en regelmatig aan lichaamsbeweging te doen. Statines en andere medicatie om LDL-C te verlagen, kan ook worden voorgeschreven aan kinderen die ouder zijn dan 10 jaar. Uw kind zal regelmatig een bloedlipidentest ondergaan om ervoor te zorgen dat zijn/haar LDL-C-waarden laag en, indien mogelijk, binnen het normale bereik worden gehouden. HET IS BELANGRIJK FH IN DE KINDERJAREN TE DIAGNOSTICEREN AANGEZIEN VROEGE VERANDERINGEN IN LEVENSSTIJL/ EETGEWOONTEN EN MEDICATIE KUNNEN HELPEN HET IMPACT VAN FH EN HART- EN VAATZIEKTEN OP LATERE LEEFTIJD TE VERMINDEREN 13

15 WAT HEBT U UIT DIT BOEKJE GELEERD? U hebt geleerd dat FH een aandoening is die erfelijk is en wordt veroorzaakt door een gewijzigd gen voor het verwijderen van LDL-C (slechte cholesterol) door de lever. Mensen met FH hebben erg hoge LDL-C-waarden in het bloed, hetgeen kan leiden tot vernauwde of verstopte bloedvaten en hart- en vaatziekten op jonge leeftijd. Het is mogelijk uit te zoeken welke familieleden lijden aan FH door het meten van de LDL-C-waarden in hun bloed en uit te zoeken of ze een gewijzigd gen hebben. Het belangrijkste dat u hebt geleerd, is hoe u en uw familieleden die mogelijk FH hebben, het risico op hart- en vaatziekten kunnen verlagen door een gezonde levensstijl en eetgewoonten aan te nemen en LDL-C-verlagende geneesmiddelen te nemen. Dit boekje kan ook dienen als startpunt om u te helpen uw ziekte met uw arts te bespreken. WAT MOET IK DOEN ALS IK ME ZORGEN MAAK OVER FH? Spreek met uw arts of andere professionele zorgverleners over uw aandoening en behandelingen. U kan ook contact opnemen met de lokale patiëntenvereniging (Belchol - om meer te weten te komen KOM MEER TE WETEN! Referenties 1. Nordestgaard B et al. Eur Heart J. 2013;34: a 2. Goldberg AC et al. J Clin Lipidol. 2011;5(3 Suppl):S ;5(3 Suppl):S Robinson JG. J Manag Care Pharm. 2013;19: Cuchel M et al. Eur Heart J. 2014;35: Liyanage KE et al. Crit Rev Clin Lab Sci. 2011;48: Cannon CP et al. J Am Coll Cardiol. 2006;48: Hopkins PN et al. J Clin Lipidol. 2011;5(3 Suppl):S

16 WOORDENLIJST APOB: LDL-C heeft een specifiek proteïne dat gebonden is aan haar oppervlak, het zogenaamde apolipoproteïne B of apob. ApoB treedt op als brug tussen het LDL-cholesterol en de LDL-receptor op de levercellen ATHEROSCLEROSE: De ophoping van vetafzettingen in de slagaderwand CHOLESTEROL: Cholesterol is een vetsubstantie die normaal aanwezig is in het lichaam en die ook terug te vinden is in alle voedingsmiddelen die afgeleid zijn van dieren FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH): Een erfelijke aandoening die resulteert in erg hoge cholesterolwaarden in het bloed, die kunnen leiden tot hart- en vaatziekten op jonge leeftijd GEN: Een deel van DNA dat voor een bepaald proteïne codeert. Een gen wordt doorgegeven van ouder naar kind HARTAANVAL: Een hartaanval vindt plaats wanneer de bloedstroom naar het hart geblokkeerd is, meestal door een ophoping van vet (cholesterol), die een plaque vormt in de slagaders die het hart voorzien van bloed. De onderbroken bloedstroom kan een deel van de hartspier beschadigen of vernietigen HDL-CHOLESTEROL (HIGH-DENSITY LIPOPROTEIN CHOLESTEROL): Ook goede cholesterol genoemd. Het is goed veel HDL in uw bloed te hebben ERFELIJK: Doorgegeven van ouder naar kind LDL-CHOLESTEROL (LOW-DENSITY LIPOPROTEIN CHOLESTEROL): Ook slechte cholesterol genoemd. Het is beter slechts een kleine hoeveelheid LDL-C in het bloed te hebben LDL-RECEPTOR: LDL-receptoren op de lever binden met LDL-cholesterol zodat het uit het bloed kan worden verwijderd. De meeste mensen met FH hebben te weinig LDL-receptoren die goed werken. Dit betekent dat LDL-cholesterol in het bloed blijft en de bloedvaten kan verstoppen LIPIDEN: Vetten LIPOPROTEÏNEN: Lipoproteïnen zijn kleine pakketjes bestaande uit cholesterol, triglyceriden en proteïnen en zijn een transportmiddel om vetten in het bloed te vervoeren. Er zijn verschillende soorten lipoproteïnen waaronder LDL en HDL VERZADIGD VET: Dit vet wordt gevonden in de meeste dierlijke producten, sommige melkproducten en de meeste fast foods en snacks. Een dieet dat rijk is aan verzadigde vetten kan leiden tot een stijging van de cholesterol in het bloed BEROERTE: Een beroerte vindt plaats wanneer de bloedstroom naar de hersenen wordt onderbroken of ernstig is verminderd, waardoor het hersenweefsel geen zuurstof en voedingsstoffen meer krijgt TRIGLYCERIDEN: Een ander woord voor vetten. De vetten in de voeding en het bloed zijn triglyceriden. Het is goed lage waarden van triglyceriden in het bloed te hebben 15 ONVERZADIGD VET: Dit vet is aanwezig in de meeste voedingsmiddelen afkomstig van planten en vis. Het lichaam kan zelf niet voldoende onverzadigde vetten aanmaken, daarom moeten we voedingsmiddelen eten die rijk zijn aan deze vetten

17 NOTITIES 16

18 17 NOTITIES

19 18

20 patients with poorly controlled LDL-C 08

Familiaire hypercholesterolemie (FH)

Familiaire hypercholesterolemie (FH) Familiaire hypercholesterolemie (FH) Familiaire Hypercholesterolemie (afgekort FH) is één van de meest voorkomende erfelijke vetstofwisselingsziekten in Nederland. Ongeveer 1 op de 250 Nederlanders heeft

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Verhoogd cholesterolgehalte Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Cholesterolgehalte 3 Cholesterol 3 Cholesterol in voeding 4 Verhoogd cholesterolgehalte

Nadere informatie

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve

Nadere informatie

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE WAT KOMT U TE WETEN DOOR DIT BOEKJE TE LEZEN? INHOUDSOPGAVE Wat komt u te weten door dit boekje te lezen? DEEL 1:

Nadere informatie

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE INHOUDSOPGAVE WAT KOMT U TE WETEN DOOR DIT BOEKJE TE LEZEN? U komt te weten wat familiaire hypercholesterolemie is

Nadere informatie

GEEN TIJD TE VERSPELEN VOOR MIJN HART CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE : IK BEGIN ERAAN ÉN IK HOU VOL!

GEEN TIJD TE VERSPELEN VOOR MIJN HART CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE : IK BEGIN ERAAN ÉN IK HOU VOL! GEEN TIJD TE VERSPELEN VOOR MIJN HART CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE : IK BEGIN ERAAN ÉN IK HOU VOL! HART- EN VAATAANDOENINGEN IN BELGIË: VASTSTELLINGEN BELANGRIJKSTE DOODSOORZAAK IN EUROPA EN IN BELGIË 11.200.000

Nadere informatie

Ken je cardiovasculair risico!

Ken je cardiovasculair risico! UGP-FOLDER Ken je cardiovasculair risico! Wat zijn risicofactoren voor hart- en vaatziekten en welke risicofactoren zijn er? Risicofactoren voor hart- en vaatziekten zijn factoren die de kans op ziekten

Nadere informatie

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog Van harte welkom! Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog CONFUCIUS: Chinees wijsgeer circa 500 voor Christus Het is niet moeilijk om het goede te herkennen, maar wel

Nadere informatie

De feiten over cholesterol:

De feiten over cholesterol: De feiten over cholesterol: Cholesterol is een vetachtige stof die het menselijk lichaam nodig heeft als bouwsteen voor lichaamscellen en hormonen. Het meeste cholesterol wordt aangemaakt in de lever.

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek Familiaire Hypercholesterolemie

Bevolkingsonderzoek Familiaire Hypercholesterolemie Bevolkingsonderzoek Familiaire Hypercholesterolemie Casuïstiek Mw. K, slanke en sportieve 30 jarige vrouw wordt verwezen voor behandeling van haar verhoogde cholesterol. Haar vader kreeg op 57 jarige leeftijd

Nadere informatie

Individueel zorgplan vitale vaten

Individueel zorgplan vitale vaten Individueel zorgplan vitale vaten Wat kunt u zelf doen? Een gezonde leefstijl is het belangrijkste bij de aanpak van risicofactoren. Misschien is uw leefstijl wel goed. Zorgverleners kunnen u adviseren

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten. voor Marokkaanse Nederlanders. Zorg goed voor uw hart

Hart- en vaatziekten. voor Marokkaanse Nederlanders. Zorg goed voor uw hart Hart- en vaatziekten voor Marokkaanse Nederlanders Zorg goed voor uw hart Zorg goed voor uw hart Deze folder gaat over gezondheid en hart- en vaatziekten. Eerst vertellen we wat hart- en vaatziekten zijn.

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten. voor Nederlanders. Zorg goed voor uw hart

Hart- en vaatziekten. voor Nederlanders. Zorg goed voor uw hart Hart- en vaatziekten voor Nederlanders Zorg goed voor uw hart Zorg goed voor uw hart Deze folder gaat over gezondheid en hart- en vaatziekten. Eerst vertellen we wat hart- en vaatziekten zijn. Daarna vertellen

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Verlaag uw kans op een hart- of vaatziekte

Verlaag uw kans op een hart- of vaatziekte Verlaag uw kans op een hart of vaatziekte Neem het heft in eigen hand! Verlaag het risico op hart en vaatziekten We willen allemaal graag gezond en vitaal oud worden. Daarbij helpt het als u voldoende

Nadere informatie

Een te hoog cholesterol

Een te hoog cholesterol Een te hoog cholesterol Beschrijving Wat is te een hoog cholesterol? Een te hoog cholesterol wil zeggen dat er te veel cholesterol in uw bloed zit. Dat is schadelijk voor uw slagaders. Het cholesterol

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

LDL- (slechte) en HDL- (goede) cholesterol begrijpen. Opgeruimd staat netjes!

LDL- (slechte) en HDL- (goede) cholesterol begrijpen. Opgeruimd staat netjes! LDL- (slechte) en HDL- (goede) cholesterol begrijpen Stelt u zich deze buis voor als uw ader: in een gezonde ader kan het bloed vlot doorstromen Maar: Indien u teveel LDL-(slechte) cholesterol of onvoldoende

Nadere informatie

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1.

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1. Heartbeat Leefwijzer 1 Ujala Radio Deze gezondheid Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders Met dank aan Stadsdeel Amsterdam Zuidoost Hart en vaatziekte, wat is

Nadere informatie

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten In Nederland hebben ongeveer 400.000 mensen last van ontstekingsreuma. Deze vorm van reuma kenmerkt zich door langdurige gewrichtsontstekingen.

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Met medicijnen alléén bent u er niet

Met medicijnen alléén bent u er niet Cholesterolverlagers Met medicijnen alléén bent u er niet Steeds meer mensen gebruiken medicijnen tegen een te hoog cholesterol. Maar wie niet tegelijkertijd zijn leefstijl aanpast (stoppen met roken,

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak in

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Lipidenbilan en cardiovasculair risico

Lipidenbilan en cardiovasculair risico Lipidenbilan en cardiovasculair risico OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove Laboratorium: 053 724281 (Dr. P. Couck, Dr. F. Beckers, Apr. L. Van Hoovels) Endocrinologie: 053 724488 (Dr. F. Nobels, Dr. P. Van

Nadere informatie

Preventie consult. Huisartspraktijk J.B. Sanders

Preventie consult. Huisartspraktijk J.B. Sanders Preventie consult Het risico op ziekte is nooit precies te voorspellen. U kunt wel te weten komen of uw risico op bepaalde ziekten misschien hoger is. Suikerziekte, hartinfarcten en beroertes zijn ernstige

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten

Hart- en vaatziekten 400015 Hart- en vaatziekten folder_400015 Hart- en vaatziekten 27-03-12 09:50 Pag Hart- en vaatziekten WAT ZIJN HART- EN VAATZIEKTEN WAT KUNT U ZELF DOEN MEDICIJNEN BIJ HART- EN VAATZIEKTEN WAT KAN UW

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Wijzigingen in de Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter, voorgesteld door het Europees Geneesmiddelenbureau

Wijzigingen in de Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter, voorgesteld door het Europees Geneesmiddelenbureau BIJLAGE II Wijzigingen in de Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter, voorgesteld door het Europees Geneesmiddelenbureau Deze Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter zijn het resultaat

Nadere informatie

Vetten en cardiovasculaire gezondheid: juist en fout uit elkaar houden!

Vetten en cardiovasculaire gezondheid: juist en fout uit elkaar houden! Vetten en cardiovasculaire gezondheid: juist en fout uit elkaar houden! Brussel, december 2015 - De Belgische Cardiologische Liga wilde alles op een rijtje zetten over vetten en hun rol bij hart- en vaataandoeningen.

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Vraag van Mathijs Bodde: Hoe komt u aan het cholesterol in uw lichaam? 70% komt door eigen aanmaak van het lichaam en 30% door inname.

Vraag van Mathijs Bodde: Hoe komt u aan het cholesterol in uw lichaam? 70% komt door eigen aanmaak van het lichaam en 30% door inname. Verslag van het Hart&Vaatcafé in CORPUS op woensdagavond 25 januari met als thema: hoog cholesterol. Er zijn ongeveer zeventig deelnemers en twee sprekers: arts-onderzoeker Mathijs Bodde en diëtiste Anke

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. Dia 2. Dia 3. Vet in Historisch Perspectief. simpele vetopstapelingsziekte

Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. Dia 2. Dia 3. Vet in Historisch Perspectief. simpele vetopstapelingsziekte Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Dia 2 Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?)

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Gezond zijn levert dus niet alleen meer Als voorbeeld vergelijken we twee jaren op, vijftigjarigen zonder en met diabetes maar ook veel betere en vitalere

Nadere informatie

zoals een te hoge bloeddruk, hart- en vaataandoeningen en diabetes type II.

zoals een te hoge bloeddruk, hart- en vaataandoeningen en diabetes type II. diabetes voorkomen Wie elke dag 30 minuten actief is, heeft veel minder kans op welvaartsziekten, zoals een te hoge bloeddruk, hart- en vaataandoeningen en diabetes type II. 3 Meer aandacht voor diabetes

Nadere informatie

Diabetes type 2 Het belang van gezonde voeding

Diabetes type 2 Het belang van gezonde voeding Diabetes type 2 Het belang van gezonde voeding Gezond eten is voor iedereen belangrijk, maar voor mensen met diabetes type 2 zijn er extra aandachtspunten. Onze voedingsadviezen helpen je. Wat gebeurt

Nadere informatie

Consensus Screening op risicofactoren hart/vaatziekten

Consensus Screening op risicofactoren hart/vaatziekten Consensus Screening op risicofactoren hart/vaatziekten Samenvatting Bij het preventief sportmedisch onderzoek (basisplus en groot Sportmedisch Onderzoek) bepalen we tenminste Cholesterol en HDL-cholesterol

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

Zorg bij hart- en vaatziekten

Zorg bij hart- en vaatziekten Zorg bij hart- en vaatziekten Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van hart- en vaatziekten 5 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen 6 De Hartstichting

Nadere informatie

DIABETES- EN VASCULAIR SPREEKUUR

DIABETES- EN VASCULAIR SPREEKUUR DIABETES- EN VASCULAIR SPREEKUUR 358 Inleiding U bezoekt het Diabetes- & Vasculaircentrum van het Sint Franciscus Gasthuis, vanwege uw verhoogde kans op: hart- en vaatziekten; suikerziekte (diabetes mellitus);

Nadere informatie

Opsporing Familiaire Hypercholesterolemie

Opsporing Familiaire Hypercholesterolemie Opsporing Familiaire Hypercholesterolemie 2 Opsporing Familiaire Hypercholesterolemie Deze brochure van het College voor zorgverzekeringen (CVZ) informeert u over Familiaire Hypercholesterolemie (FH) en

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

Ik heb cholesterol Wat nu?

Ik heb cholesterol Wat nu? Ik heb cholesterol Wat nu? Belangrijk: Deze patiëntbrief is bedoeld ter ondersteuning van het consult door de huisarts. Deze informatie dient dus niet als vervanging van een consult bij een arts. Bedenk

Nadere informatie

TIA en dan. Transient ischemisch attack

TIA en dan. Transient ischemisch attack TIA en dan Transient ischemisch attack Een TIA (transient ischemisch attack) is een plotseling optredende neurologische uitval (voorbijgaande beroerte). Dit komt door een tijdelijke afsluiting van een

Nadere informatie

INFOBLAD. Meeste invloed. Gezond leven

INFOBLAD. Meeste invloed. Gezond leven GEWICHT, VOEDING, BEWEGEN EN ALCOHOL INFOBLAD Ongeveer 30% van kanker zou voorkomen kunnen worden. Een garantie om kanker te voorkomen is er niet. Je kan wel het risico op kanker verkleinen door een gezonde

Nadere informatie

Cardiovasculaire aandoeningen (hart- en vaatziekten)

Cardiovasculaire aandoeningen (hart- en vaatziekten) CARDIOgen-Test Hart- en vaatziekten Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De CARDIOgen biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op hart- en vaatziekten te bepalen.

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden. Chirurgie

Arterieel vaatlijden. Chirurgie Arterieel vaatlijden Chirurgie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is er aan de hand? 5 Atherosclerose 5 Risicofactoren 6 Roken 6 Hoge bloeddruk 6 Diabetes mellitus 6 Cholesterol 7 Overgewicht en te weinig

Nadere informatie

Doel van deze studie

Doel van deze studie 141 Achtergrond Cholesterol is nodig voor de opbouw en instandhouding van de wand van de cel, het celmembraan, en voor de produktie van hormonen. In het bloed wordt cholesterol vervoerd in kleine bolletjes,

Nadere informatie

Bijlage III Wijzigingen van de samenvattingen van productkenmerken en bijsluiters.

Bijlage III Wijzigingen van de samenvattingen van productkenmerken en bijsluiters. Bijlage III Wijzigingen van de samenvattingen van productkenmerken en bijsluiters. Opmerking: deze wijzigingen van de samenvatting van de productkenmerken en de bijsluiter waren geldig ten tijde van het

Nadere informatie

Hypercholesterolaemie, het biochemisch defect en reden voor behandeling

Hypercholesterolaemie, het biochemisch defect en reden voor behandeling Hypercholesterolaemie, het biochemisch defect en reden voor behandeling Frits Wijburg, kinderarts metabole ziekten Cholesterol Cholesterol is een vet dat een essentiële bouwsteen is voor het lichaam. Ongeveer

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

Wetenschappelijke onderbouwing Nederlandse voedingsrichtlijnen

Wetenschappelijke onderbouwing Nederlandse voedingsrichtlijnen Wetenschappelijke onderbouwing Nederlandse voedingsrichtlijnen Prof Daan Kromhout Gezondheidsraad Gezondheidsraad 1 De commissie Wat zijn Richtlijnen goede voeding? Geïntegreerde boodschappen gebaseerd

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Louwe, Maria Cornelia (Mieke) Title: Inflammatory mediators in diet-induced cardiac

Nadere informatie

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Evidence-based richtlijn van de German Nutrition Society Van vezels tot suikers: koolhydraten omvatten een brede range van voedingsstoffen. Wat is er precies

Nadere informatie

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn:

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn: Arterieel vaatlijden Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Familiaire Hypercholesterolemie (FH)

Familiaire Hypercholesterolemie (FH) Familiaire Hypercholesterolemie (FH) Familiaire hypercholesterolemie (FH) is één van de meest voorkomende (vet-) stofwisselingsziekten in Nederland. Ongeveer 1 op de 450 Nederlanders heeft FH. FH is een

Nadere informatie

Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten

Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten Chirurgie Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten i Patiënteninformatie Tips en leefregels Slingeland Ziekenhuis Algemeen Vaatziekten ontstaan door het dichtslibben van slagaders als

Nadere informatie

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus DIABETOgen Test Diabetes mellitus Typ II Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De DIABETOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op diabetes mellitus type

Nadere informatie

Het verband tussen vitamine C en hart- en vaatziekten

Het verband tussen vitamine C en hart- en vaatziekten Het verband tussen vitamine C en hart- en vaatziekten Hart- en vaatziekten zijn in Nederland nog altijd de nummer 1 doodsoorzaken. Atherosclerose, de medische naam voor aderverkalking, is in de meeste

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden. Wat is er aan de hand? Atherosclerose. Risicofactoren. Roken. Hoge bloeddruk. Diabetes mellitus

Arterieel vaatlijden. Wat is er aan de hand? Atherosclerose. Risicofactoren. Roken. Hoge bloeddruk. Diabetes mellitus Arterieel vaatlijden Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat

Nadere informatie

Familiaire Hypercholesterolemie - Richtlijnen voor exacte, uniforme diagnostiek

Familiaire Hypercholesterolemie - Richtlijnen voor exacte, uniforme diagnostiek Familiaire Hypercholesterolemie - Richtlijnen voor exacte, uniforme diagnostiek Familiaire Hypercholesterolemie (FH) is een van de meest voorkomende ernstige metabole aandoeningen die wij kennen. De incidentie

Nadere informatie

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. PATIËNTENBIJSLUITER CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kransslagadervernauwing en hartklachten Kransslagadervernauwing is een van de belangrijkste ziekten in de westerse wereld. De kransslagaderen zijn de bloedvaten die het hart van

Nadere informatie

Voorbijgaande verstopping van een bloedvat in de hersenen

Voorbijgaande verstopping van een bloedvat in de hersenen TIA Voorbijgaande verstopping van een bloedvat in de hersenen Een TIA is een voorbijgaande verstopping van een bloedvat in de hersenen. In deze folder leest u meer informatie over wat een TIA precies is,

Nadere informatie

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Kernboodschappen Uitgave januari 2016 www.diabetes.be Diabetes mellitus Iemand met diabetes heeft een verhoogd bloedsuikergehalte omdat men niet voldoende

Nadere informatie

Uitgave van de Liberale Mutualiteit. Cholesterol. uw gezondheid, zó werkt u eraan!

Uitgave van de Liberale Mutualiteit. Cholesterol. uw gezondheid, zó werkt u eraan! Uitgave van de Liberale Mutualiteit Cholesterol uw gezondheid, zó werkt u eraan! 2 Inleiding Zowel bij mannen als bij vrouwen vormen hart- en vaatziekten een belangrijke doodsoorzaak. Een te hoog cholesterolgehalte

Nadere informatie

Primaire preventie HVZ

Primaire preventie HVZ Primaire preventie HVZ Stel altijd een risicoprofiel op bij patiënten: met doorgemaakte HVZ, diabetes mellitus (DM), reumatoïde artritis (RA) of chronische nierschade met een belaste familieanamnese voor

Nadere informatie

Chemische en fysische eigenschappen

Chemische en fysische eigenschappen Cholesterol 057 1 Cholesterol Inleiding Cholesterol is de chemische naam voor een vetachtige stof die berucht is vanwege zijn positieve relatie met het ontstaan van hart- en vaatziekten, ziekten die in

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Klop, Boudewijn Title: Interplay between lipoproteins, the complement system and

Nadere informatie

Cholesterol: filegevaar in de aders!

Cholesterol: filegevaar in de aders! Cholesterol: filegevaar in de aders! Thierry Monasse C H O L E S T E R O L Hoewel onmisbaar voor ons lichaam, is cholesterol een stofje met een eerder negatieve bijklank.wie kampt met te veel cholesterol

Nadere informatie

Ontmasker de stille doder. Meet uw bloeddruk. Spreek erover met uw arts. Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation

Ontmasker de stille doder. Meet uw bloeddruk. Spreek erover met uw arts. Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation Ontmasker de stille doder Meet uw bloeddruk Spreek erover met uw arts Belgische Cardiologische Liga Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation Een do Wie is toch die sti der, hoezo?

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Cholesterol en andere secundaire risicofactoren van hart- en vaatziekten

Cholesterol en andere secundaire risicofactoren van hart- en vaatziekten 3 Cholesterol en andere secundaire risicofactoren van hart- en vaatziekten De feiten over cholesterol en andere risicofactoren Klinische studies Lipoproteïne(a), een secundaire risicofactor De feiten over

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

TIA en dan. Transient ischemic attack

TIA en dan. Transient ischemic attack TIA en dan Transient ischemic attack Een TIA (transient ischemic attack) is een plotseling optredende neurologische uitval (voorbijgaande beroerte). Dit komt door een tijdelijke afsluiting van een bloedvat

Nadere informatie

Vragenlijst. S.v.p. helemaal invullen vóór uw bezoek aan de vaatverpleegkundige

Vragenlijst. S.v.p. helemaal invullen vóór uw bezoek aan de vaatverpleegkundige Vragenlijst S.v.p. helemaal invullen vóór uw bezoek aan de vaatverpleegkundige en meenemen! Voorgeschiedenis en verwijzing Hartproblemen Heeft u Angina Pectoris klachten (klachten van pijn, een drukkend

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

DIABETES TYPE 2. De ziekte van de toekomst?!

DIABETES TYPE 2. De ziekte van de toekomst?! DIABETES TYPE 2 De ziekte van de toekomst?! Inleiding 1. Wat is diabetes 2. Wat loopt er mis 3. Wie loopt er risico 4. Wat zijn de mogelijke gevolgen 5. Meest voorkomende klachten 6. Behandelen en/of voorkomen

Nadere informatie

Chirurgie. Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen

Chirurgie. Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen Chirurgie Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer arterieel (slagaderlijk)

Nadere informatie

Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht. Graag in samenwerking

Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht. Graag in samenwerking Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht Graag in samenwerking Voor zowel kinderen als volwassenen zijn overgewicht en obesitas de belangrijkste risicofactoren voor de ontwikkeling van

Nadere informatie

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren 24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren Annette Schormans, diëtist Lezing 26 januari 2015 KBO Boxtel Gezondheidsproblemen leefregels voor senioren goede keuze in voeding maken blijven bewegen hersenen

Nadere informatie

Het Vrouwenhart: begeerd maar (nog) onbekend

Het Vrouwenhart: begeerd maar (nog) onbekend Het Vrouwenhart: begeerd maar (nog) onbekend Nationale Gezondheidsbeurs 13 februari 2016 Utrecht Yolande Appelman Interventiecardioloog VU medisch centrum Amsterdam 2015 Campagne Hartstichting Awareness

Nadere informatie

21 Tips. Om Je Cholesterol Te Verlagen

21 Tips. Om Je Cholesterol Te Verlagen 21 Tips Om Je Cholesterol Te Verlagen DISCLAIMER De informatie in dit ebook is niet bedoeld als vervanging voor medische zorg of behandeling. Niets kan je arts of een andere zorgverlener vervangen. Je

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Bronvermelding: Lekker Gezond Smeren, slikken. of een harinkje. Lian van Doorn / José Leeuwenkamp

Bronvermelding: Lekker Gezond Smeren, slikken. of een harinkje. Lian van Doorn / José Leeuwenkamp Bronvermelding: Lekker Gezond 1-2016 - www.lekkergezond.nl Smeren, slikken of een harinkje happen? Wat zijn de oorzaken van een te hoog cholesterol? Een hoog cholesterolgehalte kan verschillende oorzaken

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie

Voedingsadvies bij zwangerschapsdiabetes. diabetes gravidarum

Voedingsadvies bij zwangerschapsdiabetes. diabetes gravidarum Voedingsadvies bij zwangerschapsdiabetes diabetes gravidarum 2 Deze brochure is bedoeld voor vrouwen met diabetes gravidarum. In deze brochure wordt informatie gegeven over o.a. de richtlijnen voor de

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden

Arterieel vaatlijden Arterieel vaatlijden Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Eiwitten zijn een belangrijke voedingsstof die nodig zijn voor de groei en het herstel

Nadere informatie

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde Deze informatie is een aanvulling op de folder Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus, die u heeft

Nadere informatie