Palmolie en cardiovasculaire gezondheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Palmolie en cardiovasculaire gezondheid"

Transcriptie

1 Palmolie en cardiovasculaire gezondheid Gerard Hornstra Emeritus Hoogleraar Experimentele Gezondheidkunde Universiteit Maastricht NUTRI-SEARCH, Gronsveld, Nederland Inleiding Palmolie, wereldwijd de meest gebruikte plantaardige voedingsolie, wordt verkregen uit het vruchtvlees van de oliepalmvrucht. Het bevat ca. 50% verzadigde vetzuren (grotendeels palmitinezuur), 40% oliezuur (enkelvoudig onverzadigd) en 10% linolzuur (meervoudig onverzadigd). Daarnaast bevat palmolie aanzienlijke hoeveelheden antioxidanten, zoals tocoferolen, tocotriënolen, polyfenolen en carotenoïden. Vanwege deze samenstelling en de daarmee samenhangende eigenschappen wordt palmolie veel gebruikt in de voedingsindustrie en zeer veel voedingsmiddelen, van gewone margarines tot exquise pralines, bevatten dan ook palmolie of palmoliefracties. Het gebruik van palmolie in de voeding staat echter ter discussie, onder andere vanwege het relatief hoge gehalte aan verzadigde vetzuren, de invloed daarvan op het cholesterolgehalte in het bloed en het daarmee samenhangende cardiovasculaire risico. Daarom raadt de Hoge Gezondheidsraad van België het overmatige gebruik af van voedingsmiddelen die palmolie bevatten. In haar advies nr ( De problematiek van de atherogene verzadigde vetzuren en palmolie ) licht de Raad dit advies nader toe aan de hand van an analysis of the nutritional qualities of palm oil and the possible health effects of a high consumption (Gezondheidsraad, 2013). Het is echter opmerkelijk dat in deze toelichting geen enkel onderzoek wordt vermeld naar het effect van de inname van palmolie op het cholesterolgehalte in het bloed of op andere risicoindicatoren voor cardiovasculaire aandoeningen. Met dit artikel wordt in deze lacune voorzien en op grond hiervan wordt geconcludeerd dat, vergeleken met de consumptie van meer onverzadigde oliën en vetten, palmolie de cholesterol-gerelateerde cardiovasculaire risicoscore nauwelijks verhoogt. Bovendien laten cijfers uit Frankrijk zien dat de inname van verzadigde vetzuren uit palmolie relatief laag is (ca % van de dagelijkse energie-inname -en%) en beduidend minder dan de 7-12 en% verzadigde vetzuren die door de meeste nationale en internationale adviesinstanties toelaatbaar worden geacht. Verzadigde vetzuren, cholesterol en cardiovasculair risico In de zogenaamde Zeven landen studie van Keys en medewerkers (Keys et al., 1981) werd voor het eerst een significante positieve relatie gevonden tussen de inname van verzadigd voedingsvet en de sterfte ten gevolge van hart- en vaatziekten. Dit verband hing ook samen met de hoeveelheid cholesterol in het bloed, dat hoger was naarmate de inname van verzadigde vetzuren hoger was (Verschuren et al., 1995). Het lijdt geen twijfel dat verzadigde vetzuren inderdaad een hoger cholesterolgehalte in het bloed veroorzaken dan enkel- en meervoudig onverzadigde vetzuren. Dit werd overtuigend aangetoond door Mensink en medewerkers in een meta-analyse (Mensink, Zock, Kester, & Katan, 2003), waarin 60 interventiestudies van hoge kwaliteit waren opgenomen. Vervanging van koolhydraten door het gangbare mengsel van verzadigde vetzuren in onze Westerse voeding verhoogt het plasmacholesterolgehalte significant en met name het gehalte aan LDL-cholesterol (het slechte cholesterol). Een vergelijkbare vervanging door enkelof meervoudig onverzadigde vetzuren leidt daarentegen tot een significante verlaging van het 1

2 Different fatty acids have different effects on! the plasma cholesterol profile (Mensink 2003)! Change (mmol/l) at replacement! of 1 en% carbohydrate! 0.06! 0.04! 0.02! 0.00! -0.02! -0.04! LDL-Chol! Trans (elaidic)! SAFA (mixed)! MUFA (oleic)! PUFA (linoleic)! HDL-Chol! Total-/HDL-Chol! NUTRI-SEARCH! Figuur 1 SAFA = verzadigde vetzuren; MUFA = enkelvoudig onverzadigde vetzuren; PUFA = meervoudig onverzadigde vetzuren totaal- en LDL-cholesterol. Deze vervanging van koolhydraten door vetten resulteert ook in een stijging van het HDL-cholesterolgehalte (het goede cholesterol). Deze stijging is sterker bij de vervanging door verzadigde dan door onverzadigde vetzuren (Figuur 1). Trans-vetzuren die ontstaan bij het industrieel harden van onverzadigde oliën hebben een nóg ongunstiger effect op het cholesterolprofiel dan verzadigde vetzuren. Algemeen wordt aangenomen dat de verhouding tussen LDL- (of totaal-) en HDL-cholesterol de meest betrouwbare schatter is van het cardiovasculaire risico (Kinosian, Glick, Preiss, & Puder, 1995) en de meta-analyse van Mensink toont aan dat deze zogenaamde cardiovasculaire risicoscore sterk wordt verlaagd door vervanging van koolhydraten door onverzadigde vetzuren (voornamelijk oliezuur en linolzuur), maar dat vervanging door het gebruikelijke mengsel van verzadigde vetzuren in onze voeding een weliswaar geringe maar statistisch significante stijging van deze score veroorzaakt (en dus van het cardiovasculaire risico). Deze stijging is onder invloed van trans-vetzuren echter beduidend sterker en daarom zijn deze vetzuren inmiddels grotendeels uit de voeding verwijderd. Ondanks de (geringe) stijging van de cardiovasculaire risicoscore door verzadigde vetzuren in de voeding (Figuur 1) wordt in grootschalige meta-analyses geen significante associatie gevonden tussen de inname van verzadigde vetzuren en het cardiovasculaire risico (Chowdhury et al., 2014; Siri-Tarino, Sun, Hu, & Krauss, 2010; Skeaff & Miller, 2009). Wel bleek vervanging in de voeding van verzadigde door meervoudig onverzadigde vetzuren samen te gaan met een lager cardiovasculair risico (Jakobsen et al., 2009) en dit werd door interventiestudies bevestigd (Micha & Mozaffarian, 2010). Hoewel dit vervangingseffect dus eerder het gevolg lijkt te zijn van de risico-verlagende invloed van onverzadigde vetzuren dan van een risico-verhogende werking van verzadigde vetzuren, lijkt de vervanging van verzadigde door onverzadigde vetzuren in de voeding dus een verstandige maatregel ter vermindering van het cardiovasculaire risico. Een 2

3 Some recommendations for the consumption of saturated fatty acids!! WHO/FAO (2010)!!!!!!!!Total saturate intake less than 10 en%!! DAGC (USA, 2010)!!!!!!!!Immediately: total saturate intake less than 10 en%!!!intermediate step: total saturate intake less than 7 en%!!ultimate goal: intake of lauric + myristic + palmitic acids less!!than 5 en%; no specific recommendation for stearic acid!! EFSA (European Food Safety Authority, 2010)!!!!Intake of total saturates as low as possible within the context!of food based dietary recommendations!! ANSES (France, 2010)!!!!!!!Total saturate intake: less than 12 en%!!!!lauric + myristic + palmitic acids: less than 8 en%! NUTRI-SEARCH! Figuur 2 (FAO, 2010; WHO/FAO, 2003), (DAGC, 2010), (EFSA Panel on Dietetic Products, 2010), (ANSES, 2011) volledige vervanging is echter niet mogelijk omdat structuur, stabiliteit en smakelijkheid van vetbevattende voedingsmiddelen de aanwezigheid van verzadigde vetzuren nodig maken. Een volledige vervanging is ook niet nodig, want de meeste nationale en internationale adviesorganen achten een inname van 7-12 en% niet gezondheidsbedreigend (Figuur 2). Invloed van palmolie op het humane cholesterolprofiel Het meest voorkomende verzadigde vetzuur in de Westerse voeding is palmitinezuur (ca. 50%), gevolgd door stearinezuur (ca. 25%), myristinezuur (10%) en laurinezuur (5 %). In de metaanalyse van Mensink (Mensink et al., 2003) is palmitinezuur het enige vetzuur dat bij vervanging van koolhydraten in de voeding de cardiovasculaire risicoscore significant verhoogt. De belangrijkste bronnen van palmitinezuur zijn palmolie (ca 45%), andere plantaardige oliën en vetten (per soort maximaal ca. 6%, gezamenlijk ongeveer 27.5%), en dierlijke vetten, waaronder zuivel (ook samen ongeveer 27.5%). In de afgelopen decennia is een groot aantal vergelijkende studies uitgevoerd naar de invloed van palmolie en meer onverzadigde plantaardige oliën en vetten op het cholesterolprofiel van gezonde proefpersonen. Helaas was lang niet al het onderzoek van voldoende kwaliteit, maar in een niet gepubliceerd overzicht van alle studies die methodologisch wel door de beugel konden (Figuur 3) bleek in 2006 dat voedingen met daarin voornamelijk palmolie als voedingsvet significant hogere concentraties totaal-, LDL- en HDL cholesterol veroorzaakten dan vergelijkbare controlevoedingen die voornamelijk onverzadigde plantaardige oliën bevatten (o.a. saffloer-, 3

4 Palm oil diets increase plasma cholesterol levels as compared to diets with more unsaturated vegetable oils, but the cardiovascular risk score hardly changes (Hornstra, 2006) PO higher studies 27 comparisons 511 subjects Difference (mm) PO lower TC p = LDL-C p = HDL-C p = CV risk score p = 0.164, NS NUTRI-SEARCH! Figuur 3 PO = palmolie; TC = totaal cholesterol; LDL-C = LDL-cholesterol; HDL-C = HDL-cholesterol; CV (cardiovasculaire) risk score: LDL-cholesterol/HDL/cholesterol; NS = niet significant zonnebloem-, soja-, mais-, arachide-, en olijfolie). Vergeleken met de controlevoedingen bevatten de palmolie-rijke voedingen gemiddeld 7 en% méér verzadigde vetzuren (voornamelijk palmitinezuur), 5 en% minder oliezuur en 2 en% minder linolzuur en hoewel deze voedingen ook een hogere verhouding veroorzaakten tussen de LDL- en HDL cholesterolgehaltes in het bloed (en dus een hogere cardiovasculaire risicoscore), was dit verschil met de controlevoedingen niet statistisch significant. Deze resultaten zijn zeer onlangs bevestigd in een meta-analyse van Fattore en medewerkers (Fattore, Bosetti, Brighenti, Agostoni, & Fattore, 2014) en op grond van deze uitkomsten kan dus niet worden geconcludeerd dat de consumptie van aanzienlijke hoeveelheden palmolie het cardiovasculair risico significant doet toenemen. Palmolieconsumptie In Frankrijk is de gemiddelde palmolieconsumptie ongeveer 2.8 gram per dag (Credoc, 2014). Dit komt overeen met ca. 1.4 en% en betekent een gemiddelde consumptie van ca. 0.7 en% verzadigde vetzuren uit palmolie. Van andere Europese landen is de palmolie-inname niet bekend, maar in een recente Engelse studie wordt deze omschreven als likely not to exceed 5 % energy (Filippou, Teng, Berry, & Sanders, 2014), wat overeen komt met ca. 2.5 en% verzadigde vetzuren uit palmolie. Dit is beduidend minder dan de gemiddelde inname in de studies samengevat in Figuur 3 (7 en%) en ook aanzienlijk lager dan de bovengrens van 7 tot 12 en% die door de meeste internationale adviesorganen voor de consumptie van verzadigde vetzuren is vastgesteld (zie Figuur 2). Een overmatige consumptie van palmolie, zoals ten grondslag ligt aan advies nr van de Hoge Gezondheidsraad, is dan ook niet aan de orde. 4

5 Conclusie Gezien de relatief geringe consumptie van palmolie en de bescheiden effecten daarvan op het cholesterolprofiel van gezonde proefpersonen zijn zorgen met betrekking tot de cardiovasculaire gezondheid door de huidige palmolieconsumptie niet terecht en zijn er geen redenen om het gebruik van palmolie in de voeding te ontraden. Literatuur ANSES. (2011). Actualisation des Apports Nutritionnels Conseillés pour les acides gras (pp. 323): Chowdhury, R., Warnakula, S., Kunutsor, S., Crowe, F., Ward, H. A., Johnson, L.,... Di Angelantonio, E. (2014). Association of Dietary, Circulating, and Supplement Fatty Acids With Coronary Risk: A Systematic Review and Meta-analysis. Ann Intern Med., 160(6), doi: [pii] Credoc. (2014). Evaluation la consommation moyenne actuelle de huile de palme en France (pp. 3): DAGC. (2010). Dietary Guidelines for Americans (7th Edition ed., pp. pp 112). Washington DC: U.S. Government Printing Office, EFSA Panel on Dietetic Products, N., and Allergies (NDA). (2010). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for fats, including saturated fatty acids, polyunsaturated fatty acids, monounsaturated fatty acids, trans fatty acids, and cholesterol. EFSA Journal, 8(3), doi: /j.efsa FAO. (2010). Fats and fatty acids in human nutrition. Report of an expert consultation FAO Foof and Nutrition Paper. Rome: FAO. Fattore, E., Bosetti, C., Brighenti, F., Agostoni, C., & Fattore, G. (2014). Palm oil and blood lipid-related markers of cardiovascular disease: a systematic review and meta-analysis of dietary intervention trials. Am J Clin Nutr, 99(6), doi: /ajcn Filippou, A., Teng, K. T., Berry, S. E., & Sanders, T. A. (2014). Palmitic acid in the sn-2 position of dietary triacylglycerols does not affect insulin secretion or glucose homeostasis in healthy men and women. Eur J Clin Nutr, 68(9), doi: /ejcn Gezondheidsraad, H. (2013). De problematiek van de atherogene verzadigde vetzuren en palmolie (pp. 13). Jakobsen, M. U., O'Reilly, E. J., Heitmann, B. L., Pereira, M. A., Balter, K., Fraser, G. E.,... Ascherio, A. (2009). Major types of dietary fat and risk of coronary heart disease: a pooled analysis of 11 cohort studies. Am J Clin Nutr, 89(5), Keys, A., Aravanis, C., Buchem van, F., Blackburn, H., Buzina, R., Djordjevic, B.,... Taylor, H. (1981). The diet and all-causes death rate in the seven countries. Lancet, 2(8237), Kinosian, B., Glick, H., Preiss, L., & Puder, K. L. (1995). Cholesterol and coronary heart disease: predicting risks in men by changes in levels and ratios. J Investig Med, 43(5), Mensink, R. P., Zock, P. L., Kester, A. D., & Katan, M. B. (2003). Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Am J Clin Nutr, 77(5), Micha, R., & Mozaffarian, D. (2010). Saturated fat and cardiometabolic risk factors, coronary heart disease, stroke, and diabetes: a fresh look at the evidence. Lipids, 45(10), doi: /s

6 Siri-Tarino, P. W., Sun, Q., Hu, F. B., & Krauss, R. M. (2010). Meta-analysis of prospective cohort studies evaluating the association of saturated fat with cardiovascular disease. Am J Clin Nutr, 91(3), doi: ajcn [pii] Skeaff, C. M., & Miller, J. (2009). Dietary fat and coronary heart disease: summary of evidence from prospective cohort and randomised controlled trials. Ann Nutr Metab, 55(1-3), doi: [pii] Verschuren, W. M., Jacobs, D. R., Bloemberg, B. P., Kromhout, D., Menotti, A., Aravanis, C.,... et al. (1995). Serum total cholesterol and long-term coronary heart disease mortality in different cultures. Twenty-five-year follow-up of the seven countries study. Jama, 274(2), WHO/FAO. (2003). Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. World Health Organ Tech Rep Ser, 916, i-viii, 1-149, backcover. Mogelijke belangenconflicten Professor Hornstra is lid van de wetenschappelijke adviescommissie van MVO, de ketenorganisatie van oliën en vetten in Nederland (www.mvo.nl) en van de wetenschappelijke adviesraad van EPOA, de European Palm Oil Alliance (www.palmoilandfood.eu). 6

Kies gezond vet! Wetenschap en praktijk! Gerard Hornstra,"

Kies gezond vet! Wetenschap en praktijk! Gerard Hornstra, Kies gezond vet! Wetenschap en praktijk! Gerard Hornstra," emeritus hoogleraar " Experimentele Voedingskunde" Universiteit Maastricht" " Voorzitter MVO stuurgroep" Kies gezond vet! Kies gezond vet!! Vet

Nadere informatie

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap?

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Sinds vele jaren erkennen wetenschappers de belangrijke rol die

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over verzadigde, enkelvoudig

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over verzadigde, enkelvoudig Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over verzadigde, enkelvoudig en meervoudig onverzadigde (n-6) vetzuren De commissie heeft op het achtergronddocument over

Nadere informatie

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011 Voeding bij diabetes Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven Ede, 08.02.2011 DIABETES ATLAS, 3rd ed, IDF 2006 2007 2025 Total population (millions) 6600 7900 Adult population (millions)

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding op het achtergronddocument over alfa-linoleenzuur

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding op het achtergronddocument over alfa-linoleenzuur Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over alfa-linoleenzuur De commissie heeft op het achtergronddocument over alfa-linoleenzuur (ALA) reacties ontvangen van

Nadere informatie

De wetenschap achter de richtlijn voor vet

De wetenschap achter de richtlijn voor vet De wetenschap achter de richtlijn voor vet Marianne Geleijnse Hoogleraar Voeding en Hart- en Vaatziekten Afdeling Humane Voeding, Wageningen Universiteit MVO Netwerkevent 31 maart 2016 Subsidies van voedingsindustrie

Nadere informatie

Gezondheidsvoordelen

Gezondheidsvoordelen Gezondheidsvoordelen Hart- en vaatziekten De focus op zuivelproducten en hart- en vaatziekten wordt vaak in verband gebracht met verzadigd vet. Omdat zuivelproducten verzadigde vetzuren bevatten en bijdragen

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur.

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur. Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn.

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn. Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1!

Leefstijlinterventies met stip op 1! Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Consensus over de vervanging van verzadigd vet

Consensus over de vervanging van verzadigd vet Verklaring mogelijke belangen Consensus over de vervanging van verzadigd vet NAV Voedingsforum 14 maart 2013: Verzadigde vetzuren in relatie tot hart- en vaatziekten (HVZ) Peter Zock Unilever R&D Vlaardingen

Nadere informatie

Transvetzuurgehalte in chips verlaagd

Transvetzuurgehalte in chips verlaagd Transvetzuurgehalte in chips verlaagd Projectnummer: ZD 04 K102 Datum: maart 2006 1 Samenvatting Het streven van de Minister van VWS is dat in 2010 meer mensen eten volgens de Richtlijnen Goede Voeding

Nadere informatie

Effecten van vetzuren in de voeding op de totaal-, LDL- en HDL-cholesterolconcentraties

Effecten van vetzuren in de voeding op de totaal-, LDL- en HDL-cholesterolconcentraties Ned Tijdschr Klin Chem Labgeneesk 2005; 30: 199-203 Effecten van vetzuren in de voeding op de totaal-, LDL- en HDL-cholesterolconcentraties M.A.M.A. THIJSSEN en R.P. MENSINK De vetzuursamenstelling van

Nadere informatie

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Evidence-based richtlijn van de German Nutrition Society Van vezels tot suikers: koolhydraten omvatten een brede range van voedingsstoffen. Wat is er precies

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding op het achtergronddocument over transvetzuren

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding op het achtergronddocument over transvetzuren Transvetzuren Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over transvetzuren De commissie heeft op het achtergronddocument over transvetzuren reacties ontvangen van

Nadere informatie

Gezonde voeding in de huisartsenpraktijk. Jaap Seidell, VU en VUmc

Gezonde voeding in de huisartsenpraktijk. Jaap Seidell, VU en VUmc Gezonde voeding in de huisartsenpraktijk Jaap Seidell, VU en VUmc voedingsrichtlijnen Hoeveel kun je voorkomen als je alles goed doet? Walter Willett Gezondheidsverlies in Nederland ten gevolge van voeding

Nadere informatie

Ingezonden commentaren op het openbare concept van het achtergronddocument Alfalinoleenzuur

Ingezonden commentaren op het openbare concept van het achtergronddocument Alfalinoleenzuur Ingezonden commentaren op het openbare concept van het achtergronddocument Alfalinoleenzuur De volgende organisaties hebben commentaar ingestuurd: Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie MVO de

Nadere informatie

Geachte heer, Van Gool,

Geachte heer, Van Gool, Organisatie Naam Adres Woonplaats datum : 21-08-2015 ref : SP telefoon : 070-2191702 e-mail : peters@nzo.nl betreft : Reactie NZO op Achtergronddocumenten Eiwit en transvetzuren t.b.v. de Richtlijnen Goede

Nadere informatie

ADVIES VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD NR. 8656

ADVIES VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD NR. 8656 ADVIES VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD NR. 8656 Wetsvoorstel om de verkoop van transvetzuren te verbieden 5 mei 2010 1. INLEIDING EN VRAAGSTELLING De Commissie voor de Volksgezondheid, het Leefmilieu en de

Nadere informatie

PUBLICATIE VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8666

PUBLICATIE VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8666 PUBLICATIE VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8666 Transvetzuren van industriële oorsprong In this science-policy advisory report, the Superior Health Council provides a risk analysis on industrially produced

Nadere informatie

Rol van dieet, samenstelling voeding en bewegen bij de behandeling van Nonalcoholic Fatty Liver Disease

Rol van dieet, samenstelling voeding en bewegen bij de behandeling van Nonalcoholic Fatty Liver Disease Rol van dieet, samenstelling voeding en bewegen bij de behandeling van Nonalcoholic Fatty Liver Disease Saskia Tabak diëtist UMCG Er gaat niets boven Groningen! Inhoud Behandeling van NAFLD 1. Rol van

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over eiwit De commissie heeft op het achtergronddocument over eiwit reacties ontvangen van de Alpro Nederland, Federatie

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over Kalium De commissie heeft op het achtergronddocument over kalium reacties ontvangen van de Federatie Nederlandse

Nadere informatie

Er gaat niets boven Groningen! 1. Rol van dieet en samenstelling voeding. Inhoud. Waarom afvallen

Er gaat niets boven Groningen! 1. Rol van dieet en samenstelling voeding. Inhoud. Waarom afvallen Er gaat niets boven Groningen! Rol van dieet, samenstelling voeding en bewegen bij de behandeling van Nonalcoholic Fatty Liver Disease Saskia Tabak diëtist UMCG Inhoud 1. Rol van dieet en samenstelling

Nadere informatie

Erytrocytair Vetzurenprofiel

Erytrocytair Vetzurenprofiel Dr **** ***** * Erytrocytair Ontvangen op:02/11/2011 Indruk:16/11/2011 De administratieve gegevens die in ons informatica systeem zijn opgenomen, zijn deze die ons door de voorschrijvende arts zijn gemeld.

Nadere informatie

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen. Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen. Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 1 OCR 2 3 4 CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Transvetzuren 5 6 Dit achtergronddocument is een samenvatting van wetenschappelijke peer-reviewed publicaties

Nadere informatie

Vetten: machtige moleculen. Dr. Ir. Ronald P. Mensink

Vetten: machtige moleculen. Dr. Ir. Ronald P. Mensink Vetten: machtige moleculen Dr. Ir. Ronald P. Mensink Vetten: machtige moleculen Rede In aangepaste vorm uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar Moleculaire Voedingskunde,

Nadere informatie

Consumptie van suikers in Nederland Deel 2: toegevoegde suikers

Consumptie van suikers in Nederland Deel 2: toegevoegde suikers Factsheet Consumptie van suikers in Nederland Deel 2: toegevoegde suikers Wat is de inname van toegevoegde suikers door de Nederlandse bevolking? Resultaten uit de Nederlandse Voedselconsumptiepeiling

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over peulvruchten

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over peulvruchten Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over peulvruchten De commissie heeft op het achtergronddocument over peulvruchten reacties ontvangen van de Nederland,

Nadere informatie

VAN WETENSCHAP CONSUMENT KATHELIJN VAN ELK VOEDINGSKUNDIGE, UNILEVER NEDERLAND. 3 december 2015

VAN WETENSCHAP CONSUMENT KATHELIJN VAN ELK VOEDINGSKUNDIGE, UNILEVER NEDERLAND. 3 december 2015 VAN WETENSCHAP CONSUMENT KATHELIJN VAN ELK VOEDINGSKUNDIGE, UNILEVER NEDERLAND 3 december 2015 WIE BEN IK? R&D Vlaardingen: India: Nederland: WAAR WERK IK? UNILEVER IS EEN WERELDWIJD OPEREREND BEDRIJF

Nadere informatie

Gezondheidsvoordelen

Gezondheidsvoordelen Gezondheidsvoordelen Diabetes type 2 Er zijn steeds meer aanwijzingen dat melk en melkproducten het risico op diabetes type 2 kunnen helpen verlagen. Er zijn beschermende associaties vastgesteld Calcium

Nadere informatie

VOEDINGS ADVIEZEN IN DE (HUISARTSEN) PRAKTIJK. 19 november 2015

VOEDINGS ADVIEZEN IN DE (HUISARTSEN) PRAKTIJK. 19 november 2015 VOEDINGS ADVIEZEN IN DE (HUISARTSEN) PRAKTIJK Iris de Vries Tamara de Weijer Huisarts i.o. & promovenda Huisarts 19 november 2015 Laat uw voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding Hippocrates

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

Gezondheidsvoordelen

Gezondheidsvoordelen Gezondheidsvoordelen Colorectale kanker Het bewijs dat melk en melkproducten kunnen helpen beschermen tegen colorectale kanker neemt toe. Vooral voor melk rapporteren overzichtsanalyses consequent een

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over zuivel

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over zuivel Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over zuivel De commissie heeft op het achtergronddocument over zuivel reacties ontvangen van de Alpro Nederland, drs.

Nadere informatie

Het assortiment Lipid Oils

Het assortiment Lipid Oils Inhoudsopgave Introductie van Contined bv....3 Concept Lipid Oils...3 Het assortiment Lipid Oils...4 Beschrijving van de oliën...4 1. Zonnebloemolie...4 2. HOZOL, Hoog oliezuurhoudende (HO) zonnebloemolie...4

Nadere informatie

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Aardappelen

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Aardappelen 1 OCR 2 3 4 CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Aardappelen 5 Dit achtergronddocument is een samenvatting van wetenschappelijke peer-reviewed publicaties

Nadere informatie

SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte

SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte In een studie van Dr. med Erich Krämer, Troisdorf uit 2001 wordt geconcludeerd dat de S(inglet)O(xygen)E(nergy)-Therapie

Nadere informatie

PCSK9-remming: voor welke patienten?

PCSK9-remming: voor welke patienten? PCSK9-remming: voor welke patienten? Symposium tijdens het NVVC voorjaarscongres 2016 Noordwijkerhout, 1 april 2016 F.L.J. Visseren Disclosures Afdeling Vasculaire Geneeskunde UMC Utrecht: Onderzoek wordt

Nadere informatie

Gezonde voeding en voldoende beweging ook voor ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit 12-11, Active Ageing 2015

Gezonde voeding en voldoende beweging ook voor ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit 12-11, Active Ageing 2015 Gezonde voeding en voldoende beweging ook voor ouderen Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit 12-11, Active Ageing 2015 Waar hebben we het over? Gezonde voeding Nieuwe richtlijnen Gezondheidsraad

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) De

Nadere informatie

Vetten en cardiovasculaire gezondheid: juist en fout uit elkaar houden!

Vetten en cardiovasculaire gezondheid: juist en fout uit elkaar houden! Vetten en cardiovasculaire gezondheid: juist en fout uit elkaar houden! Brussel, december 2015 - De Belgische Cardiologische Liga wilde alles op een rijtje zetten over vetten en hun rol bij hart- en vaataandoeningen.

Nadere informatie

Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015

Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 1 OCR 2 Concept niet citeren of naar verwijzen 3 Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 4 Vetten en oliën Dit achtergronddocument is een samenvatting van wetenschappelijke peer-reviewed publicaties

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

natuurlijke oorsprong

natuurlijke oorsprong PALMOLIE Palmolie is de meest gebruikte plantaardige olie in de wereld en een belangrijke bron van vetten in onze voeding. Palmolie is een ingrediënt in margarines, koekjes en ijs, maar ook in non-food

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light INFOKAART n van margarine-, halvarine- en bak- en braadproducten December 2016 - Het assortiment margarineproducten wordt steeds groter en sluit steeds beter aan op de wensen en eisen van de consument.

Nadere informatie

NDF Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Annex 1 Frequently Asked Questions Professionals

NDF Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Annex 1 Frequently Asked Questions Professionals NDF Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Annex 1 Frequently Asked Questions Professionals Antwoorden op veel gestelde vragen voor professionals Nederlandse Diabetes Federatie, Amersfoort, oktober 2016 De NDF

Nadere informatie

Ellen Govers. Waarom een dieet dat afwijkt van de RGV? Het dieet in 3 fasen Casussen Conclusies en aanbevelingen

Ellen Govers. Waarom een dieet dat afwijkt van de RGV? Het dieet in 3 fasen Casussen Conclusies en aanbevelingen Ellen Govers Waarom een dieet dat afwijkt van de RGV? Het dieet in 3 fasen Casussen Conclusies en aanbevelingen 1. patiënten kunnen goed afvallen op de Richtlijnen Goede Voeding 2. overgewicht behandelen

Nadere informatie

Effectiviteit van voedingsinterventies bij hypercholesterolemie. bij patiënten met hart- en vaatziekten en hoog risicopersonen

Effectiviteit van voedingsinterventies bij hypercholesterolemie. bij patiënten met hart- en vaatziekten en hoog risicopersonen review Effectiviteit van voedingsinterventies bij hypercholesterolemie bij patiënten met hart- en vaatziekten en hoog risicopersonen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting september 2008 Inleiding Een

Nadere informatie

Antwoorden op veel gestelde vragen over de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes 2015

Antwoorden op veel gestelde vragen over de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Antwoorden op veel gestelde vragen over de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Voeding en gezond eten zijn extra belangrijk voor mensen met diabetes. Begin 2015 publiceerde de Nederlandse Diabetes Federatie

Nadere informatie

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen III World Congress of Public Health Nutrition Las Palmas de Grand Canarias 9-12 november 2014 Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen Een Europees onderzoek toont aan dat adolescente

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

UFS Productspecification

UFS Productspecification Page 1 of 5 Algemene informatie Description Becel 60% vet 120 x 20g e Exemption Flags Product Name Exempt from Artwork Exempt from NEP Reporting Country Becel Brand Name 60% vet Product Name Legal Description

Nadere informatie

Stichting reclame code : uitspraken zoeken

Stichting reclame code : uitspraken zoeken Page 1 of 6 NIEUWS RECLAME VAN SIMPEL VOOR INSTELLEN BELPLAFOND DOOR OUDERS MISLEIDEND Datum: 28 april 2011 Dossiernr: 2010/00672 Uitspraak: Aanbeveling Product / dienst: Gezondheid Motivatie: Misl. Voornaamste

Nadere informatie

UFS Productspecification

UFS Productspecification Page 1 of 5 Algemene informatie Description Becel Dieet / Classic 2kg Exemption Flags Product Name Exempt from Artwork Exempt from NEP Reporting Country Becel Brand Name Dieet / Classic Product Name Legal

Nadere informatie

Hypertensie bij ouderen

Hypertensie bij ouderen Medisch Symposium: Geriatrie voor Huisartsen 01/10/2011 Hypertensie bij ouderen Em. Prof. R. Fagard Afdeling Hypertensie en Cardiovasculaire Revalidatie KU Leuven SBP and DBP (mmhg) Bloeddruk vs leeftijd

Nadere informatie

Evidence-based Lifestyle Advies

Evidence-based Lifestyle Advies Evidence-based Lifestyle Advies Focus op dieet Willem Bax*, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Vaatcentrum Alkmaar *,Conflict of interest m.b.t. onderwerp: geen 1 Vrouw, 48 jaar, VG: RA, zus DM-2,

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Het formulier zal na beoordeling openbaar worden gemaakt. Hoofdfunctie(s) Graag omvang perfunctie vermelden als u meerdere functies heeft

Het formulier zal na beoordeling openbaar worden gemaakt. Hoofdfunctie(s) Graag omvang perfunctie vermelden als u meerdere functies heeft B elangenverklaring In het kader van de Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling wordt alle beoogd betrokkenen bij de totstandkoming van wetenschappelijke adviesrapporten

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over eicosapentaeenzuur

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over eicosapentaeenzuur Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA) De commissie heeft op het achtergronddocument Eicosapentaeenzuur

Nadere informatie

Wat zijn vetten? Soorten vetten Onverzadigde vetten Verzadigde vetten Transvetten Vetpercentages Tips

Wat zijn vetten? Soorten vetten Onverzadigde vetten Verzadigde vetten Transvetten Vetpercentages Tips Vetten 1 Onderwerpen Wat zijn vetten? Soorten vetten Onverzadigde vetten Verzadigde vetten Transvetten Vetpercentages Tips 2 Wat zijn vetten? Vetten zijn naast eiwitten en koolhydraten, een van de drie

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Gezond eten met aandacht voor goede vetten

Hoofdstuk 1 - Gezond eten met aandacht voor goede vetten E-learning module vetten en gezondheid Hoofdstuk 1 - Gezond eten met aandacht voor goede vetten Hoofdstuk 1 gaat over de rol van vetten in een gezond voedingspatroon. Na bestudering van dit hoofdstuk weet

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over verteerbare koolhydraten

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015. op het achtergronddocument over verteerbare koolhydraten Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over verteerbare koolhydraten De commissie heeft op het achtergronddocument over koolhydraten reacties ontvangen van de

Nadere informatie

Gezondheid en prestatie: voldoende groente in de voeding maakt bietensap overbodig!

Gezondheid en prestatie: voldoende groente in de voeding maakt bietensap overbodig! Gezondheid en prestatie: voldoende groente in de voeding maakt bietensap overbodig! Kristin L. Jonvik, phd studente & sportdiëtiste Dag van de Atletiek 19 maart 2016 Programma Bietensap en nitraat Wat

Nadere informatie

Behandeling van Diabetische Dyslipidemie: - plaats van de statines - PCSK-9 inhibitoren. Ann Mertens, MD, PhD dienst Endocrinologie

Behandeling van Diabetische Dyslipidemie: - plaats van de statines - PCSK-9 inhibitoren. Ann Mertens, MD, PhD dienst Endocrinologie Behandeling van Diabetische Dyslipidemie: - plaats van de statines - PCSK-9 inhibitoren Ann Mertens, MD, PhD dienst Endocrinologie Inschatten van cardiovasculair risico: SCORE-tabellen à Streefdoel LDL-C:

Nadere informatie

Tussentijdse rapportage 1. Datum: 26 mei 2009

Tussentijdse rapportage 1. Datum: 26 mei 2009 Tussentijdse rapportage 1. Datum: 26 mei 2009 2. Projecttitel: Groente- en fruitconsumptie in relatie tot het risico op cardiovasculaire ziekten en sterfte in de Nederlandse populatie: de rol van hoeveelheid,

Nadere informatie

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 -

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Voeding en Ouderen Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Heel oud worden: 115 (NL) of 122 (F) Ouder worden? Levensverwachting 2013 man: 79,4 jaren

Nadere informatie

Steggelen over transvetzuren Het ene transvetzuur is het andere niet

Steggelen over transvetzuren Het ene transvetzuur is het andere niet Door: louis dederen Steggelen over transvetzuren Het ene transvetzuur is het andere niet Implicaties voor commercie en EU-politiek Transvetzuren in margarines hebben in de vorige eeuw vele slachtoffers

Nadere informatie

! Summary!!!!!!!!!!!!!!

! Summary!!!!!!!!!!!!!! Summary Cardiovascular diseases are responsible for a large part of all deaths worldwide. Hypertensionisanimportantriskfactorforcardiovasculardiseasesandcanbemodulated bylifestylechangeslikeahealthydietandincreasedphysicalactivity.ahearthealthydiet,

Nadere informatie

1. overgewicht een groeiend probleem is in Nederland

1. overgewicht een groeiend probleem is in Nederland Tegen de Vettax Standpunt ingediend door: Werkgroep VWS Standpunt aangenomen op: 2008-04-16-19:00, te Utrecht Resolutie Vettax Standpunt ingediend door werkgroep VWS Constaterende dat: 1. overgewicht een

Nadere informatie

PUBLICATIE VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8666

PUBLICATIE VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8666 PUBLICATIE VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8666 Transvetzuren van industriële oorsprong In this science-policy advisory report, the Superior Health Council provides a risk analysis on industrially produced

Nadere informatie

Alle transvetzuren de wereld uit

Alle transvetzuren de wereld uit commentaren Alle transvetzuren de wereld uit M.B.Katan Industrieel geproduceerde transvetzuren hebben 100 jaar lang deel uitgemaakt van onze voeding, maar staan nu op het punt daaruit te verdwijnen. Wat

Nadere informatie

GIDS VOOR FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH) VOOR DE PATIËNT. Heterozygote familiale hypercholesterolemie - voorbeeld van een stamboom

GIDS VOOR FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH) VOOR DE PATIËNT. Heterozygote familiale hypercholesterolemie - voorbeeld van een stamboom GIDS VOOR FAMILIALE HYPERCHOLESTEROLEMIE (FH) VOOR DE PATIËNT Heterozygote familiale hypercholesterolemie - voorbeeld van een stamboom INHOUD DEEL 1: WAT IS FH? 2 DEEL 2: FH DIAGNOSTICEREN 7 DEEL 3: FH

Nadere informatie

Het faillissement van de verzadigd vethypothese van cardiovasculaire ziektes

Het faillissement van de verzadigd vethypothese van cardiovasculaire ziektes Ned Tijdschr Klin Chem Labgeneesk 2012; 37: 192-211 Het faillissement van de verzadigd vethypothese van cardiovasculaire ziektes F.A.J. MUSKIET 1, M.H.A. MUSKIET 2 en R.S. KUIPERS 1 Vet en vooral verzadigde

Nadere informatie

no.1 in Gezond Frituren

no.1 in Gezond Frituren no.1 in Gezond Frituren A healthy story Kan een nieuw product een bewezen succes zijn? Ja. Romi introduceerde als eerste Gezond Frituren en werd daarmee voortrekker van een succesvolle trend. Een trend

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Bijdrage tot de nutritionele kwaliteit van de voeding in Europa

Bijdrage tot de nutritionele kwaliteit van de voeding in Europa Nutriëntrijk Bijdrage tot de nutritionele kwaliteit van de voeding in Europa Gezien hun rijke voedingswaarde is het niet verwonderlijk dat melk en melkproducten een belangrijke bijdrage leveren tot de

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

Transvetzuren. Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding Gezondheidsraad. Gezondheidsraad. Adviezen.

Transvetzuren. Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding Gezondheidsraad. Gezondheidsraad. Adviezen. Gezondheidsraad Gezondheidsraad Transvetzuren Adviezen De taak van de Ge z ond h eids r aad is mi n is t ers en parlement te advise r en over vraag s tukken op het gebied van de volksgezond heid. De meeste

Nadere informatie

Infobundel Week van de diëtist THEMA VETTEN

Infobundel Week van de diëtist THEMA VETTEN Infobundel Week van de diëtist THEMA VETTEN Nederrij 133 2200 Herentals t 014 24 61 11 f 014 24 61 26 www.azherentals.be Inhoudsopgave Vetten in de actieve voedingsdriehoek... 3 Zichtbaar en onzichtbaar

Nadere informatie

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca (3)

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca (3) Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca (3) Voedsel en Waren Autoriteit Afdeling Signalering en Ontwikkeling Regio Zuid (Deel)projectnummer: ZD06D230 Thema Voeding & Gezondheid December

Nadere informatie

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Eiwitten zijn een belangrijke voedingsstof die nodig zijn voor de groei en het herstel

Nadere informatie

Zittingsdocument ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vragen voor mondeling antwoord B8-1801/2016 en B8-1802/2016

Zittingsdocument ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vragen voor mondeling antwoord B8-1801/2016 en B8-1802/2016 Europees Parlement 204-209 Zittingsdocument B8-36/206 9.0.206 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vragen voor mondeling antwoord B8-80/206 en B8-802/206 ingediend overeenkomstig artikel 28, lid 5, van

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over Natrium De commissie heeft op het achtergronddocument over natrium reacties ontvangen van de Federatie Nederlandse

Nadere informatie

een overzicht Overzicht

een overzicht Overzicht Wegwijs in etikettering, claims, labels en GDAs Trends in functionele voeding: Prof. John Van Camp een overzicht nutrifoodchem Vakgroep Voedselveiligheid en Voedselkwaliteit Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen

Nadere informatie

UFS Productspecification

UFS Productspecification Page 1 of 5 Algemene informatie Description Becel Lekker voor de koffie 200 x 8 ml e Exemption Flags Product Name Exempt from Artwork Exempt from NEP Reporting Country Becel Brand Name Lekker voor de koffie

Nadere informatie

Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. Dia 2. Dia 3. Vet in Historisch Perspectief. simpele vetopstapelingsziekte

Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. Dia 2. Dia 3. Vet in Historisch Perspectief. simpele vetopstapelingsziekte Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Dia 2 Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties document D034098/02.

Hierbij gaat voor de delegaties document D034098/02. Raad van de Europese Unie Brussel, 22 juli 2014 (OR. en) 12140/14 DEEG 135 AGRI 512 SAN 296 BEGELEIDENDE NOTA van: ingekomen: 22 juli 2014 aan: Nr. Comdoc.: D034098/02 Betreft: de Europese Commissie het

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

Ingezonden commentaren op het openbare concept van het achtergronddocument Vlees

Ingezonden commentaren op het openbare concept van het achtergronddocument Vlees Ingezonden commentaren op het openbare concept van het achtergronddocument Vlees De volgende organisaties hebben commentaar ingestuurd: Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie Rijksinstituut voor

Nadere informatie

Landelijk Diabetes Congres 2016

Landelijk Diabetes Congres 2016 Landelijk Diabetes Congres 2016 Insuline Pompen, zelfcontrole en sensoren, need to know Thomas van Bemmel, Internist Gelre Ziekenhuis Apeldoorn Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling zie hieronder

Nadere informatie

DE FOCUS OP BEWEGEN, GOEDE VOEDING EN ANTI- VEROUDERING NEEM TOE

DE FOCUS OP BEWEGEN, GOEDE VOEDING EN ANTI- VEROUDERING NEEM TOE 2/12 3/12 01 DE FOCUS OP BEWEGEN, GOEDE VOEDING EN ANTI- VEROUDERING NEEM TOE Hoe kan het dan dat er ook een toename is in hart- en vaatziekten, diabetes 2 en overgewicht? Studies tonen aan dat een goede

Nadere informatie

De rol van sportvoeding bij herstel en trainingsadaptatie

De rol van sportvoeding bij herstel en trainingsadaptatie De rol van sportvoeding bij herstel en trainingsadaptatie Dr. M. Beelen en Prof. L.J.C. Van Loon, Maastricht University Milou Beelen De menselijke motor Prof. L.J.C. van Loon www.kenniscentrumsuiker.nl

Nadere informatie

Dossier. Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D

Dossier. Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D Dossier Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D E-book Vitamine D Vitamine D: anders dan andere vitaminen 3 Vitamine D en zonlicht, hoe zit het precies?

Nadere informatie

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen. Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015. Uitwisseling van eiwit, vet en koolhydraten

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen. Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015. Uitwisseling van eiwit, vet en koolhydraten 1 OCR 2 3 4 CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Uitwisseling van eiwit, vet en koolhydraten 5 Dit achtergronddocument is een samenvatting van wetenschappelijke

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING HbA 1c ontstaat door de versuikering van hemoglobine, het belangrijkste bestanddeel van rode bloedcellen. In het bloed bindt een glucosemolecuul (niet-enzymatisch) met een aminozuur van de β-keten van

Nadere informatie