Cliëntenparticipatie in onderzoek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cliëntenparticipatie in onderzoek"

Transcriptie

1 Harper, D. (2002). Talking about pictures: a case of photo elicitation. Visual Studies, 17(1), Morrow, V. & Richards, M. (1996). The ethics of social research with children: an overview. Children & Society, 10(2), Prosser, J. & Loxley, A. (2008). Introducing Visual Methods. esrc National Centre of Research Methods Review Paper. Economic & Social Research Council. Wang, C.C. & Redwood-Jones, Y.A. (2001). Photovoice Ethics: Perspectives from Flint Photovoice. Health Education & Behavior, 28(5), Cliëntenparticipatie in onderzoek Dynamiek en interactie in gemengde onderzoeksteams Christi Nierse, Tineke Abma en Guy Widdershoven Introductie Recent is er in onderzoek steeds meer aandacht voor de participatie van cliënten. In participatieve studies kunnen cliënten geconsulteerd worden over onderzoek, of optreden als adviseurs ten aanzien van onderzoek. Voorbeelden zijn studies waarin cliënten geconsulteerd worden over onderwerpen die zij belangrijk vinden voor onderzoek (Caron- Flinterman, 2005; Welfare, 2006) of bijvoorbeeld over het design van clinical trials (Marsden et al., 2004; Bradburn et al., 1995). In dit opzicht gaat het bij participatief onderzoek dus om het inventariseren van ervaringen en mogelijke vragen of onzekerheden van cliënten als startpunt voor wetenschappelijk onderzoek. Cliënten worden binnen participatief onderzoek gezien als een bron van kennis, en hun perspectief is dan (mede) sturend voor het onderzoek. In dit artikel willen we laten zien dat participatief onderzoek ook kan betekenen dat cliënten een actievere rol innemen binnen onderzoek. Zo kunnen zij als onderzoekspartners in het onderzoeksteam deelnemen, in aanvulling op vormen van consultatie en samenwerking tussen patiënten en andere partijen (Abma & Broerse, 2007; Abma, Nierse & Widdershoven, 2009). Cliënten zijn dan nog actiever betrokken in de totstandkoming van kennis en beslissen mee in het onderzoek. Het gevolg is dat zij mede-eigenaars van het onderzoek worden en controle en zeggenschap delen met onderzoekers en mogelijk met andere partijen zoals financiers. Van deze studies zijn slechts weinig voorbeelden (Belam et al., 2005; Schneider, et al., 2004). Dialogisch model van participatie: de responsieve methodologie Een van de manieren om participatief onderzoek te doen is de responsieve methodologie. Hierin staat een dialoog tussen verschillende stakeholders (belanghebbenden) centraal 10 Essay, debat en dialoog

2 (Abma & Widdershoven, 2006). Deze methodologie is geschikt voor cliëntenparticipatie in onderzoek, omdat cliënten en onderzoekers met elkaar moeten samenwerken en communiceren. Een responsieve methode die uitgaat van een dialoog tussen partijen, kan dit gesprek faciliteren. Echter, alvorens de dialoog tussen partijen gestalte kan krijgen, vindt eerst consultatie plaats. Zo wordt de raadpleging van patiënten en andere partijen gecombineerd met samenwerking en dialoog tussen partijen. Dit vindt tevens zijn reflectie in het onderzoeksteam waarin professionals en patiënten samenwerken in een gemengd team. Participatief onderzoek met mensen met verstandelijke beperkingen Hierna beschrijven we drie aandachtspunten uit een participatief onderzoeksproject waarin mensen met verstandelijke beperkingen betrokken waren als onderzoekspartners. Dit onderzoek had twee hoofddoelen, namelijk het samenstellen van een onderzoeksagenda met onderwerpen die mensen met een verstandelijke beperking (cliënten) belangrijk vinden, en het vergroten van zeggenschap van deze cliënten in onderzoek. De aanleiding was dat de onderzoeksfinancier ZonMw een nieuw onderzoeksprogramma rond verstandelijke beperkingen wilde opzetten. Men wist eigenlijk niet of het onderzoek wel aansloot bij de wensen en behoeften van deze cliënten. Ook vroeg men zich af hoe deze cliënten meer betrokken konden worden bij het onderzoek. William Westveer, directeur van de Landelijke Federatie voor Belangenbehartiging Onderling Sterk, verwoordde hun kijk op onderzoek als volgt: Onderzoek is voor ons iets wat anderen bedacht hebben om over ons iets te weten te komen. Het onderzoeksproject was een samenwerking van de Universiteit Maastricht, de Vrije Universiteit Amsterdam, de Landelijke Federatie voor Belangenbehartiging Onderling Sterk (lfb) en de Federatie voor Ouderverenigingen voor mensen met een verstandelijke beperking (FvO). Het project werd uitgevoerd in de periode december 2005 tot september ZonMw financierde de studie. In dit onderzoeksproject werden kwalitatieve interviews (n=13), focusgroepen (n=14) en een kleine enquête onder ouders als woordvoerders voor mensen met ernstige verstandelijke beperkingen uitgevoerd. Het inhoudelijke doel, de onderzoeksagenda, komt hier niet aan bod. In plaats daarvan focussen we op de aandachtspunten in het onderzoeksproces in het algemeen, en de dynamiek en interactie tussen onderzoekspartners en universitaire onderzoekers in het bijzonder. Sociale infrastructuur Een van de belangrijkste aspecten in het onderzoeksproces was het belang van een sociale infrastructuur. Formeel betekende dit dat het onderzoeksteam wekelijks op een vaste plaats bij elkaar kwam. De keuze voor het kantoor van de lfb en FvO was snel gemaakt; de eigen habitat zou de drempel voor de onderzoekspartners om mee te doen verlagen. In het begin stonden de teambijeenkomsten vooral in het teken van kennismaking tussen de onderzoekspartners. De lfb droeg twee mensen met een lichte verstandelijke beperking voor die graag mee wilden doen. Vanuit de FvO werd een moeder van een zoon met een ernstige verstandelijke beperking geworven. KWALON 40 (2009, jaargang 14, nr. 1) 11

3 Hoewel we met het onderzoeksteam vrij snel overgingen tot het plannen van de eerste interviews, herinnert een van ons zich nog goed dat de eerste ontmoetingen vooral ook in het teken stonden van elkaar aftasten. Zo werd een van de onderzoekers zich bewust dat zij soms zaken onnodig ingewikkeld formuleerde en te snel praatte, waarop de onderzoekspartners onmiddellijk reageerden door te vragen eens een makkelijke zin te maken. Ook in het voorbereiden van de interviews en het maken van topiclijsten wezen de onderzoekspartners niet alleen op het eenvoudig formuleren van vragen, maar ook op het waken voor betuttelende of kleinerende vragen, zoals het expliciet vragen naar beperkingen. De partners droegen ook nieuwe topics aan, zoals knuffelen en vrienden maken, en maakten abstracte begrippen concreet. Als universitaire onderzoekers gingen we ons ook geleidelijk realiseren dat het juist de informele gesprekken met de onderzoekspartners waren, waarin zij zich het makkelijkst konden uiten en hun ervaringen konden delen. Samen even koffie drinken of in de bus naar het station napraten resulteerde dan bijvoorbeeld in nieuwe ideeën rond het organiseren van een focusgroep. Die leerervaring gold ook voor de andere cliënten. Formele interviews leverden weinig op; ze leverden waarschijnlijk stress op bij de cliënten, die alleen nog maar bezig waren het juiste antwoord te geven op een vraag. Daarop stapten we over op meer informele conversatieachtige gesprekken, met uitstapjes naar de werkvoorziening. Dat werkte beter. De focusgroepen bij meer zelfbewuste vaste groepen waren het meest informatief. Hetgeen duidelijk maakt hoe belangrijk flexibiliteit in de keuze van methoden en technieken is in verband met de inclusie van cliënten. Inburgering Geleidelijk vond in het onderzoek een inburgeringsproces plaats. De interviews en focusgroepen werden telkens afgenomen in duo s, bestaande uit een onderzoekspartner en een universitaire onderzoeker. De onderzoekspartners leerden zo om door te vragen in interviews. Op hun beurt lieten zij de universitaire onderzoekers zien hoe ze heel makkelijk het gesprek openden met de respondenten en onmiddellijk een vertrouwelijke en aangename sfeer creëerden. Na enkele focusgroepen realiseerden we ons dat de onderzoekspartners prima als facilitators van de focusgroepen konden optreden. We vroegen ons af waarom we niet eerder tot dit besef waren gekomen; hadden we ze met andere woorden toch onderschat? En wat zei dat over onze houding? Waren we niet bezig ongelijke verhoudingen te herbevestigen? Deze en andere ervaringen vormden een belangrijke basis voor een vorm van relationeel empowerment; beide partijen leerden met en van elkaar over hun eigen kracht en kwetsbaarheden. Vervolgens namen zij de rol van facilitator daadwerkelijk op zich. We zagen toen dat een van de onderzoekspartners heel goed oplette dat iedereen aan het woord kwam. Hij betrok welbewust stillere deelnemers in de discussie. De andere onderzoekspartner stelde soms heel prikkelende vragen die heel veel reacties opriepen bij deelne- 12 Essay, debat en dialoog

4 mers, zoals: Voelen jullie je eigenlijk wel serieus genomen? Hierop reageerden veel deelnemers door voorbeelden te noemen van situaties waarin zij zich buitengesloten voelden, zoals gepest worden op het werk, of geen kopje koffie krijgen bij de kapper terwijl andere klanten dat wel krijgen. Het benutten van talenten en de interesses van de onderzoekspartners was in dit kader een belangrijk leermoment. Op deze manier organiseerden we ook een focusgroep in een centrum voor ex-dak- en thuislozen met een verstandelijke beperking. Dit was op initiatief van de onderzoekspartner, die het belangrijk vond om deze extra kwetsbare groep in het onderzoek op te nemen. De werkrelatie tussen de onderzoekspartners en universitaire onderzoekers bestond er op sommige momenten uit dat we elkaar gingen plagen. Dat leverde een ontspannen werksfeer op waarin de onderzoekspartners niet als buitenbeentje buiten de groep vielen, bewust of onbewust. Een onderzoekspartner merkte na een intensieve dag op: Zeg, niet te perfectionistisch hoor! Het project is met mensen met een verstandelijke beperking en dat moet je nog wel in het rapport terug kunnen zien. Relational empowerment Vanuit de hoek van de disability studies wordt participatief onderzoek vaak gekoppeld aan een emancipatoire benadering (Swain & French, 1997). Dit betekent dat empowerment van de meest kwetsbare groepen een belangrijk doel is in het onderzoek. Dat was ook in dit onderzoek het geval. Bovendien was sprake van relational empowerment (Vanderplaat, 1999). Dit betekent dat bij empowerment niet alleen sprake is van een persoon of groep die macht en controle overdraagt en een andere partij meer zeggenschap geeft. Empowerment is altijd wederkerig en alle betrokken partijen veranderen in dit proces. We noemden al het voorbeeld van de onderschatting van de capaciteiten van de onderzoekspartners. Van de kant van de onderzoekspartners hield empowerment in dat een van hen een nieuwe opleiding ging volgen. Ze legde uit: Ik heb in dit project ontdekt dat ik nog steeds leerbaar ben. De andere onderzoekspartner vertelde later dat hij nog eens terugging naar een cliëntenraad waarmee we een focusgroep hadden georganiseerd. Hij gaf aan dat hij voor de lfb met hen nog eens wilde praten over hulpverlening en zorg voor mensen met verstandelijke beperkingen. Naast deze objectieve empowerment in de zin van meer greep op het eigen leven en meer zeggenschap, ontwikkelde ook de subjectieve empowerment zich bij de deelnemende cliënten in de vorm van toegenomen eigenwaarde, trots en zelfvertrouwen. Van onze kant hield empowerment in dat wij ons meer bewust werden van onze overbeschermende, en daarmee kleinerende houding ten opzichte van cliënten. Tegelijkertijd zagen we dat bijvoorbeeld bij een van de universitaire onderzoekers haar aanvankelijke onzekerheid rond het praten met, en actief betrekken van een groep mensen met verstandelijke beperkingen, langzaamaan veranderde in meer zelfverzekerdheid en bewustwording van de eigen mogelijkheden als onderzoeker op het gebied van participatief onderzoek, zoals het kunnen improviseren. KWALON 40 (2009, jaargang 14, nr. 1) 13

5 Discussie In dit artikel over participatief onderzoek door middel van de actieve betrokkenheid van onderzoekspartners in het onderzoeksteam, willen we twee discussiepunten opwerpen. Participatief onderzoek benut de ervaringskennis van cliënten. Ook onderzoekspartners vraag je om vanuit hun ervaringskennis hun inbreng te leveren in het onderzoek. Daarnaast zijn onderzoekspartners meestal mensen die al geïnteresseerd zijn in onderzoek, en die veel kennis hebben van de cliëntenwereld, en hun netwerk kunnen benutten in het onderzoek. Met andere woorden, onderzoekspartners hebben tevens een zekere ervaringsdeskundigheid. Dat betekent dat zij hun eigen ervaringen kunnen ontstijgen en kunnen reflecteren op het onderzoek. Het discussiepunt hier is of onderzoekspartners nog wel representatief zijn voor de cliënten die zij vertegenwoordigen. Wij denken dat cliënten heel goed namens anderen kunnen spreken, en hun eigen belang kunnen ontstijgen, maar dat zij wel steeds gevoed moeten worden door andere medecliënten in bijvoorbeeld verenigingsverband. In ons onderzoek was het belangrijk om naast de twee cliënten ook een moeder te hebben met een zoon met ernstige verstandelijke beperkingen. Zij was in staat om via interviews en focusgroepen met ouders ook deze groep van cliënten te vertegenwoordigen. Patiënten- en hun verenigingen kunnen vaak zelf goed aangeven welke verschillen ertoe doen. Zo gaf in ons onderzoek een van de cliënten aan dat daklozen met verstandelijke beperkingen andere onzekerheden ervaren in hun leven, en waarschijnlijk ook andere wensen hebben ten aanzien van onderzoek. Binnen participatief onderzoek zou aandacht moeten zijn voor machtsverhoudingen tussen verschillende partijen. Cliënten kunnen namelijk vrij makkelijk overvleugeld of gepasseerd worden (tijdsdruk, geldkwesties), of hun inbreng en kennis kan voor lief genomen worden indien men vooraf al denkt te weten welke kwesties bij hen spelen (tokenism). Dit resulteert in pseudoparticipatie. Het discussiepunt is hier hoe omgegaan kan worden tussen asymmetrie tussen partijen en hoe pseudoparticipatie voorkomen kan worden. Een van de sleutels ligt in het eerst uitvoerig consulteren van cliënten zoals wij deden; zij zijn vaak het minst gehoord en hebben de raadpleging nodig om gezamenlijk stem te ontwikkelen. Eenmaal dit proces doorlopen zijn zij beter in staat om als geloofwaardige gespreks- en onderhandelingspartner serieus genomen te worden. Voorts is een evenwicht in aantal professionals en cliënten ook van belang. Niet voor niets vroegen we twee cliënten en een moeder in ons team. Een minderheid van cliënten ten opzichte van professionals stelt hen meteen op achterstand. Participatie wordt bevorderd als onderzoekers zich meer empathisch en nederig (ik kan wat van jou leren) opstellen. Het begint bij de realisatie dat ook mensen met weinig formele kennis hele goede vragen kunnen stellen. Literatuur Abma, T.A. & Broerse, J.E. (2007). Zeggenschap in wetenschap. Patiëntenparticipatie in theorie en praktijk. Den Haag: Uitgeverij lemma. 14 Essay, debat en dialoog

6 Abma, T.A., Nierse, C.J. & Widdershoven, G.A.M. (2009). Patients as research partners in responsive research: Methodological notions for collaborations in health agenda setting processes. Qualitative Health Research, accepted for publication. Abma, T.A. & Widdershoven, G.A.M. (2006). Responsieve methodologie. Interactief onderzoek in de praktijk. Den Haag: Uitgeverij lemma. Belam, J., Harris, G., Kernick, D., et al. (2005). A qualitative study of migraine involving patient researchers. British Journal of General Practice, 55, p Bradburn, J., Maher, J., Adewuyi-Dalton, R., et al. (1995). Developing clinical trial protocols: the use of patient focus groups. Psycho-Oncology, 4, p Caron-Flinterman, J.F. (2005). A new voice in science. Patient participation in decisionmaking on biomedical research. Amsterdam: Free University of Amsterdam. French, S. & Swain, J. (1997). Changing disability research: participating and emancipatory research with disabled people. Physiotherapy, 83(1), Marsden, J. & Bradburn, J. (2004). Patient and clinician collaboration in the design of a national randomized breast cancer trial. Health Expectations, 7, p Schneider, B., Scissons, H., Arney, L., et al. (2004). Communication between people with schizophrenia and their medical professionals: a participatory research project. Qualitative Health Research, 14, p VanderPlaat, M. (1999). Locating the feminist scholar: relational empowerment and social activism. Qualitative Health Research, 9(6), p Welfare, M.R., Colligan, J., Molyneux, S., et al. (2006). The identification of topics for research that are important to people with ulcerative colitis. European Journal of Gastroenterology & Hepatology, 18, p Snakes & Ladders: Hoe meer participatie, hoe beter? AnneLoes van Staa Snakes & Ladders is een van oorsprong Indiaas bordspel dat sinds de Victoriaanse tijd in de Engelstalige wereld wijdverspreid is en enigszins vergelijkbaar is met het Hollandse ganzenbord. Met de worp van een dobbelsteen doorloop je het speelvak van honderd hokjes omhoog waarbij ladders je vooruithelpen en slangen je naar beneden laten tuimelen. De ladders symboliseren deugd en de slangen staan voor het kwaad, waarbij de oorspronkelijke boodschap van het spel duidelijk wordt: goede daden brengen mensen tot verlossing. Als metafoor lijkt Snakes & Ladders mij geschikt voor deze bijdrage, omdat in participatief onderzoek vaak gebruik wordt gemaakt van de participatieladder. Hoe meer participatie, hoe beter, is de boodschap. Maar is actieve participatie van de onderzochten in onderzoek per definitie beter dan non-participatief onderzoek? Wordt onderzoek er beter van en geldt dit ook voor de participanten? Zijn er behalve voordelen ook nadelen aan participatie voor onderzoekers en onderzochten? In deze bijdrage beschrijf ik onze ervaringen met participatie van jongeren als medeonderzoekers in het project Op KWALON 40 (2009, jaargang 14, nr. 1) 15

Cliëntenparticipatie in onderzoek

Cliëntenparticipatie in onderzoek Cliëntenparticipatie in onderzoek VOOR ONDERZOEKERS Informatie voor u als onderzoeker over het betrekken van cliënten (vertegenwoordigers) bij praktijkgericht onderzoek KENNISMAKING MET CLIËNTENPARTICIPATIE

Nadere informatie

ONDERZOEKSVISIE. drs. Barbara Groot drs. Márian Vink prof. dr. Tineke Abma

ONDERZOEKSVISIE. drs. Barbara Groot drs. Márian Vink prof. dr. Tineke Abma ONDERZOEKSVISIE drs. Barbara Groot drs. Márian Vink prof. dr. Tineke Abma 23 JANAURI 2015 ONDERZOEKSVISIE ONDERZOEKSPARADIGMA, ONDERZOEKSDESIGN EN ONDERZOEKSMETHODIEKEN ACHTERGROND Organisaties in zorg

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

DOSSIER. Cliëntenparticipatie

DOSSIER. Cliëntenparticipatie DOSSIER Cliëntenparticipatie CLIËNTENPARTICIPATIE BETREKKEN VAN KWETSBARE BURGERS VRAAGT OM: van ervaring naar doelgerichte actie (idee of agenda) systeemwereld overheid & organisaties veiligheid nodig

Nadere informatie

Gewoon Bijzonder Nationaal Programma Gehandicapten. Werkpakket A: Wat is een Heterotopos?

Gewoon Bijzonder Nationaal Programma Gehandicapten. Werkpakket A: Wat is een Heterotopos? Gewoon Bijzonder Nationaal Programma Gehandicapten Werkpakket A: Wat is een Heterotopos? Een plaats waar mensen met en zonder een beperking samenwerken Inhoud 1. Inleiding 3 2. Samenwerken 4 3. Samenwerken

Nadere informatie

Wat is cliëntenparticipatie? Lezing 14 november ISOQOL Symposium door Dr. M.T. Slager/Opleidingsmanager Verpleegkunde en onderzoeker

Wat is cliëntenparticipatie? Lezing 14 november ISOQOL Symposium door Dr. M.T. Slager/Opleidingsmanager Verpleegkunde en onderzoeker Wat is cliëntenparticipatie? Lezing 14 november ISOQOL Symposium door Dr. M.T. Slager/Opleidingsmanager Verpleegkunde en onderzoeker Wat is cliëntenparticipatie Waarom is patiëntenparticipatie van belang?

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Onderzoekssturing door patiëntenverenigingen

Onderzoekssturing door patiëntenverenigingen Onderzoekssturing door patiëntenverenigingen Over de waarde van een stappenplan voor onderzoekssturing door cliëntenorganisaties Tineke Abma, Christi Nierse, Elise Adriaanse & Guy Widdershoven De wens

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Menslievende Professionalisering. Onderzoek naar de training Menslievende Professionalisering. Petri Embregts, Maaike Hermsen & Lisanne van Alphen

Menslievende Professionalisering. Onderzoek naar de training Menslievende Professionalisering. Petri Embregts, Maaike Hermsen & Lisanne van Alphen Menslievende Professionalisering Onderzoek naar de training Menslievende Professionalisering juni 2015 Petri Embregts, Maaike Hermsen & Lisanne van Alphen Achtergrond Zorgverleners werkzaam in het primaire

Nadere informatie

Kinderrechten toepassen Aanknopingspunten en kritische reflecties

Kinderrechten toepassen Aanknopingspunten en kritische reflecties Kinderrechten toepassen Aanknopingspunten en kritische reflecties Sara Lembrechts Kenniscentrum Kinderrechten vzw (KeKi) Overzicht Wat is KeKi? Opzet van de presentatie Betekenis van kinderrechten Juridisch

Nadere informatie

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking.

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Studio Sterk: Sterker door Participatief Drama Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Theater als middel om een stem te geven aan mensen die nauwelijks gehoord worden.

Nadere informatie

Participeren met een hersenletsel: barrières en kansen

Participeren met een hersenletsel: barrières en kansen Participeren met een hersenletsel: barrières en kansen Symposium NAH en dan? Research Programme > Quality of Care Afdeling Metamedica Linda Dauwerse l.dauwerse@vumc.nl Aanleiding Mensen met hersenletsel

Nadere informatie

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen Een sterk team Maatwerk van vakvrouwen Een echte topkok kookt niet uit een boekje. Natuurlijk kan hij er een openslaan, maar uiteindelijk draait het om gevoel en talent. Bij teamontwikkeling is dat eigenlijk

Nadere informatie

Herstel in beeld gebracht: een participatieve benadering via PhotoVoice. Tom Vansteenkiste - Sven Ceustermans Anneke Schreurs - Jef Bellemans

Herstel in beeld gebracht: een participatieve benadering via PhotoVoice. Tom Vansteenkiste - Sven Ceustermans Anneke Schreurs - Jef Bellemans Herstel in beeld gebracht: een participatieve benadering via PhotoVoice Tom Vansteenkiste - Sven Ceustermans Anneke Schreurs - Jef Bellemans GGZ congres Antwerpen - 16 september 2014 WAT Situering onderzoeksproject

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Verbinding in perspectieven. Jelle de Vos Petri Embregts

Verbinding in perspectieven. Jelle de Vos Petri Embregts Verbinding in perspectieven Jelle de Vos Petri Embregts Inhoud Voorstellen: waarom doen we dit? Empowerment, autonomie en zelfbepaling: hoe kom ik in mijn kracht, hoe leer ik zelf te bepalen? Competentie:

Nadere informatie

Behartigen van professionele kwaliteit in kinderopvang, onderwijs en zorg voor jonge kinderen. Pauline Slot Universiteit Utrecht

Behartigen van professionele kwaliteit in kinderopvang, onderwijs en zorg voor jonge kinderen. Pauline Slot Universiteit Utrecht Behartigen van professionele kwaliteit in kinderopvang, onderwijs en zorg voor jonge kinderen Pauline Slot Universiteit Utrecht Vroege ontwikkeling van kinderen Voorschools Groep 1-3 Interacties van kinderen:

Nadere informatie

De impact van het gezondheidsonderzoek Henk J. Smid, directeur ZonMw

De impact van het gezondheidsonderzoek Henk J. Smid, directeur ZonMw De impact van het gezondheidsonderzoek Henk J. Smid, directeur ZonMw Missie ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie Vooruitgang vraagt om onderzoek en ontwikkeling. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Take-home toets: Kwalitatief onderzoek

Take-home toets: Kwalitatief onderzoek vrijdag 18 januari 2013 Take-home toets: Kwalitatief onderzoek Naam: Lisa de Wit Studentnummer: 500645721 Klas: LV12-2G1 Vak: Kwalitatief onderzoek Docent: Marjoke Hoekstra 1 Inleiding Voor het vak: Kwalitatief

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

PATIËNTENPARTICIPATIE IN EEN PSYCHIATRISCH ZIEKENHUIS Betekenisgevende processen

PATIËNTENPARTICIPATIE IN EEN PSYCHIATRISCH ZIEKENHUIS Betekenisgevende processen PATIËNTENPARTICIPATIE IN EEN PSYCHIATRISCH ZIEKENHUIS Betekenisgevende processen Door Annelies Verkest Verpleegkundig specialist Kliniek Sint-Jozef Pittem Inhoud van de presentatie 1. Totstandkoming 2.

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Noden van familiebetrokkenen

Noden van familiebetrokkenen Noden van familiebetrokkenen Soetkin Claes soetkin.claes@familieplatform.be Samenwerking PC St. Hiëronymus Informatie rond noden en ervaringen familiebetrokkenen Kwalitatief onderzoek interviews Interviews

Nadere informatie

Bijlage 6: De oude en de nieuwe vragen

Bijlage 6: De oude en de nieuwe vragen Bijlage 6: De oude en de nieuwe vragen Oorspronkelijke lijst met kernvragen 1.* Kan er één beleid worden uitgestippeld dat leidt tot een hechte kennisinfrastructuur en een productief nationaal innovatiesysteem?

Nadere informatie

Ruimte maken voor Empowerment nu en straks in de WMO. Rehabilitatiegongres Utrecht 17 april 2013

Ruimte maken voor Empowerment nu en straks in de WMO. Rehabilitatiegongres Utrecht 17 april 2013 Ruimte maken voor Empowerment nu en straks in de WMO Rehabilitatiegongres Utrecht 17 april 2013 Introductie Stichting Beschermende Woonvormen Utrecht Bestuurder en ervaringsdeskundige Samenwerken aan ruimte

Nadere informatie

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden Petri Embregts 11 april 2013 Kwaliteit van zorg- en hulpverlening vindt in de meest wezenlijke vorm plaats in een betekenisvolle relatie tussen de cliënt

Nadere informatie

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren Welke richting slaan we in met de lerarenopleiding? Hoe is het om in 2020 in de lerarenopleiding te studeren? Hoe ziet de leraar van de toekomst eruit? Zijn mobiele

Nadere informatie

Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek?

Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek? Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek? Juliette Walma van der Molen Center for Science Education

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Wanneer we praten over cliëntenparticipatie is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen enerzijds de individuele en de collectieve cliëntenparticipatie.

Nadere informatie

Oasis Training, april 2014 Trainingsprogramma

Oasis Training, april 2014 Trainingsprogramma O Oasis Training, april 2014 De Oasisgame, een unieke manier om samen met bewoners, andere professionals en vrijwilligers aan de slag te gaan in een wijk. Het doel van een Oasis game is het realiseren

Nadere informatie

Een kwaliteitsfunctionaris faciliteert practice development

Een kwaliteitsfunctionaris faciliteert practice development Een kwaliteitsfunctionaris faciliteert practice development Dr. Shaun Cardiff Programmaleider Professionele Ontwikkeling Lectoraat Persoonsgerichte & Evidence Based Praktijkvoering in Zorg & Welzijn Opbouw:

Nadere informatie

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie Petri Embregts Participatie Geplande ratificatie VN verdrag voor rechten van mensen met beperking

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid, herstel en herstel ondersteuning staan op de agenda s van veel ggz-instellingen Wij willen graag onze ervaringen rond de

Ervaringsdeskundigheid, herstel en herstel ondersteuning staan op de agenda s van veel ggz-instellingen Wij willen graag onze ervaringen rond de Ervaringsdeskundigheid, herstel en herstel ondersteuning staan op de agenda s van veel ggz-instellingen Wij willen graag onze ervaringen rond de uitbouw van ervaringswerk met jullie delen Wie zijn wij?

Nadere informatie

Speciale activiteiten GHS

Speciale activiteiten GHS Speciale activiteiten GHS Bij gelegenheid of op aanvraag organiseert of ondersteunt de Gerrit Huizer Stichting activiteiten, die verwantschap tonen met het gedachtengoed van Gerrit Huizer of voortvloeien

Nadere informatie

De Nieuwe Bestuurstafel Burgemeesters. Bijeenkomst 2 (in een serie van 3) Samenvatting. Maandag 28 november Kasteel de Hooge Vuursche, Baarn

De Nieuwe Bestuurstafel Burgemeesters. Bijeenkomst 2 (in een serie van 3) Samenvatting. Maandag 28 november Kasteel de Hooge Vuursche, Baarn De Nieuwe Bestuurstafel Burgemeesters Bijeenkomst 2 (in een serie van 3) Samenvatting Maandag 28 november 2011 Kasteel de Hooge Vuursche, Baarn De context van de bijeenkomst De context van de eerste bijeenkomst

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Moreel Beraad Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Wat is goed handelen? Wat en wie bepaalt dat? Ethiek Het systematisch nadenken over normen en waarden die in handelings- en beslissituaties

Nadere informatie

Werelden verbinden Lies Schilder Directeur NVMW Jaarcongres 21-11-2013

Werelden verbinden Lies Schilder Directeur NVMW Jaarcongres 21-11-2013 Werelden verbinden Lies Schilder Directeur NVMW Jaarcongres 21-11-2013 Opbouw verhaal De identiteit van de sociaal werker Identiteitsversterking > hoe? Twee soorten leren Van twee soorten naar hybride

Nadere informatie

List of publications. List of publications 213

List of publications. List of publications 213 List of publications List of publications 213 Publications in English Bekkema N., Veer A. de, Hertogh C. & Francke A. Perspectives of people with mild intellectual disabilities on care-relationships at

Nadere informatie

PACT Partner interview

PACT Partner interview PACT Partner interview Inleiding In de periode 2012-2014 werd het implementatie project ImPACT uitgevoerd. In dit project is de Partners van Afasiepatiënten Conversatie Training (PACT) geïntroduceerd in

Nadere informatie

Goed voorbeeld doet volgen. Martine Noordegraaf 6-3-2015

Goed voorbeeld doet volgen. Martine Noordegraaf 6-3-2015 Goed voorbeeld doet volgen Martine Noordegraaf 6-3-2015 Welk type ouderschap ziet u het meest in de gehandicaptensector? Adequaat ouderschap Verstoord ouderschap Problematisch ouderschap Overvraagd ouderschap

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink Samenspel Formeel - Informeel Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink 6/12/2015 Programma - Korte kennismaking; - Ontwikkelingen in de vrijwillige zorg; - Uitgangspunt

Nadere informatie

Samenvatting promotieonderzoek: Changing the health research system. Patient participation in health research

Samenvatting promotieonderzoek: Changing the health research system. Patient participation in health research Samenvatting promotieonderzoek: Changing the health research system. Patient participation in health research Auteur: J. Elberse, Vrije Universiteit Amsterdam -Faculteit der Aard- en levenswetenschappen

Nadere informatie

De scorelijst competenties collectieve belangenbehartiger

De scorelijst competenties collectieve belangenbehartiger De scorelijst competenties collectieve belangenbehartiger De scorelijst bestaat uit de twaalf competenties van de collectieve belangenbehartiger met daarbij steeds vier stellingen. Per stelling kunt u

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Netwerkgericht werken binnen de jeugdhulp. Bie Melis en Mia Claes

Netwerkgericht werken binnen de jeugdhulp. Bie Melis en Mia Claes Netwerkgericht werken binnen de jeugdhulp Bie Melis en Mia Claes Veel termen met meerdere invullingen Impliceert uiteenlopende doelstellingen Verschillende benaderingen = verschillende belangen. Het netwerk

Nadere informatie

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Palliatieve Zorg Onderdeel: Kwalitatief onderzoek Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Inhoudsopgave Inleiding Blz 2 Zoekstrategie Blz 3 Kwaliteitseisen van Cox et al, 2005 Blz 3 Kritisch

Nadere informatie

Lesinhoud. !! De uitvoering van focusgroepen. !!! Mogelijkheid tot vragen en/of oefenen. Hoe een interview uitvoeren?

Lesinhoud. !! De uitvoering van focusgroepen. !!! Mogelijkheid tot vragen en/of oefenen. Hoe een interview uitvoeren? Lesinhoud Hoe een interview uitvoeren? De uitvoering van focusgroepen Mogelijkheid tot vragen en/of oefenen 1 Modereren en interviewen Lieve Peremans 2 Interview lijst: type topiclijst Onderwerpenlijst

Nadere informatie

Interview met Lia van Rijswijk, Research verpleegkundige

Interview met Lia van Rijswijk, Research verpleegkundige Interview met Lia van Rijswijk, Research verpleegkundige Auteur: H. van de Klij Vertaald/bijgewerkt: Nieuwsbrief: 1988 Pagina: 17-18 Jaargang: 4 Nummer: 4 Toestemming: Illustraties: Bijzonderheden: buitenland

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken. Welkom. Studeren met autisme

Klik om de stijl te bewerken. Welkom. Studeren met autisme Klik om de stijl te bewerken Welkom Studeren met autisme Wie Klik om zijn de stijl wij te bewerken Eline Thijssen Consultant handicap + studie Eline.thijssen@handicap-studie.nl 06-23580724 www.handicap-studie.nl

Nadere informatie

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp . Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Nickie van der Wulp 7-02-2014 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Onderzoek naar voorschrijven door Verpleegkundig Specialisten. Anneke Francke, mede namens Marieke Kroezen (NIVEL) 19 juni 2014

Onderzoek naar voorschrijven door Verpleegkundig Specialisten. Anneke Francke, mede namens Marieke Kroezen (NIVEL) 19 juni 2014 Onderzoek naar voorschrijven door Verpleegkundig Specialisten Anneke Francke, mede namens Marieke Kroezen (NIVEL) 19 juni 2014 In de praktijk horen we niet alleen dat de kwaliteit van het voorschrijven

Nadere informatie

Leerdoelen. Feedback the motor of learning. Waarom is feedback belangrijk? Generiek model van het leren. Hoe goed is onze feedback?

Leerdoelen. Feedback the motor of learning. Waarom is feedback belangrijk? Generiek model van het leren. Hoe goed is onze feedback? the motor of learning Leerdoelen Algemene principes van goede feedback Voordelen en pitfalls van Pendleton René van Gent Nigel Turner Inleiding op de Learning Conversation Nadruk op Advanced Life Support

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Kind aan het woord. 21 april Marjon ten Velden MSc OT. Opleiding Ergotherapie Faculteit Gezondheid HvA

Kind aan het woord. 21 april Marjon ten Velden MSc OT. Opleiding Ergotherapie Faculteit Gezondheid HvA Kind aan het woord 21 april 2016 Marjon ten Velden MSc OT Opleiding Ergotherapie Faculteit Gezondheid HvA 1 Luisteren naar Kinderen..zorgt voor succesvolle interventies hoe vaak bepaalt het kind de interventiedoelen?

Nadere informatie

BEWOGEN DOOR ONDERZOEK

BEWOGEN DOOR ONDERZOEK BEWOGEN DOOR ONDERZOEK De stem van mensen met de ziekte van Parkinson over kwaliteit van leven en onderzoeksagendering Schilderij van dhr. G. Peeters na het horen van de diagnose Linda Dauwerse, Annette

Nadere informatie

Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten

Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Mantelzorg & Hogeschool Rotterdam Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te

Nadere informatie

1.1 Het eerste telefonische contact

1.1 Het eerste telefonische contact 11 1Methodiek van starten en kennismaken Elk hulpverlenerscontact begint met kennismaken en starten. Overigens is dat nooit het eerste gesprek. Vooraf heeft de hulpvrager al naar je geïnformeerd en een

Nadere informatie

Patiëntenparticipatie in reuma-onderzoek. Maarten de Wit PARTICIPATIE-REEKS

Patiëntenparticipatie in reuma-onderzoek. Maarten de Wit PARTICIPATIE-REEKS Patiëntenparticipatie in reuma-onderzoek Maarten de Wit PARTICIPATIE-REEKS Colofon Uitgever: Stichting Tools Omslag en vormgeving: Paul Lindhout Drukwerk: Drukkerij van Esch, Waardenburg ISBN: 978-90-821535-1-4

Nadere informatie

13-11-2014. Poster. Belemmeringen in drie categorieën te verdelen: In duo s: 1. Persoonlijke belemmeringen

13-11-2014. Poster. Belemmeringen in drie categorieën te verdelen: In duo s: 1. Persoonlijke belemmeringen Poster Jacomijn Hofstra Onderzoeker lectoraat Rehabilitatie en docent Toegepaste Psychologie, Hanzehogeschool Groningen In duo s: Belemmeringen in drie categorieën te verdelen: Wat hindert jongvolwassenen

Nadere informatie

Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar?

Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar? Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar? Inleiding Traditioneel staat de decembermaand in het teken van jaaroverzichten en top 100 of top 2000 lijstjes. Allemaal bedoeld om terug te kijken op het afgelopen jaar.

Nadere informatie

De ontwikkeling en implementatie van een selfmanagement ehealth interventie in de eerste lijn. Promotor: Prof. Dr. Ilse De Bourdeaudhuij

De ontwikkeling en implementatie van een selfmanagement ehealth interventie in de eerste lijn. Promotor: Prof. Dr. Ilse De Bourdeaudhuij De ontwikkeling en implementatie van een selfmanagement ehealth interventie in de eerste lijn Prof. dr. Ilse De Bourdeaudhuij, Prof. dr. Geert Crombez, drs. Jolien Plaete Studiedag SWVG Integrale zorg

Nadere informatie

Veranderen door stil te staan

Veranderen door stil te staan Ik ben even uit de dagelijkse werkzaamheden en vraag me af hoe het nu daadwerkelijk gaat, ik vind het leuk om hier bij stil te staan -Medewerker- Veranderen door stil te staan Als we eenmaal weten wat

Nadere informatie

Ouders met een verstandelijke beperking. (Geert Van Hove, Prof.dr. UGent/VU Amsterdam)

Ouders met een verstandelijke beperking. (Geert Van Hove, Prof.dr. UGent/VU Amsterdam) Ouders met een verstandelijke beperking (Geert Van Hove, Prof.dr. UGent/VU Amsterdam) Deze lezing: manier van werken Standpunten opgebouwd in dialoog met Australische collega (= 30 jaar praktijk- en onderzoekservaring)

Nadere informatie

De ervaringen met doen alsof van volwassenen met ASS en NT-partners

De ervaringen met doen alsof van volwassenen met ASS en NT-partners De ervaringen met doen alsof van volwassenen met ASS en NT-partners Een kwalitatief onderzoek naar Dramatherapie Rik Koot rik.koot@zuyd.nl Presentatie Introductie Methode Resultaten Discussie Introductie

Nadere informatie

Hoe kan ik nu beslissen voor later? Sophie Ampe Dr. Aline Sevenants Prof. Dr. Chantal Van Audenhove

Hoe kan ik nu beslissen voor later? Sophie Ampe Dr. Aline Sevenants Prof. Dr. Chantal Van Audenhove Hoe kan ik nu beslissen voor later? Voorafgaande zorgplanning voor personen met dementie in woonzorgcentra Sophie Ampe Dr. Aline Sevenants Prof. Dr. Chantal Van Audenhove SAMEN KIEZEN Naar een evidence

Nadere informatie

SAMENVATTING PATIËNTENPARTICIPATIE IN REUMA- ONDERZOEK - EEN RESPONSIEVE EVALUATIE OP VIER NIVEAUS

SAMENVATTING PATIËNTENPARTICIPATIE IN REUMA- ONDERZOEK - EEN RESPONSIEVE EVALUATIE OP VIER NIVEAUS SAMENVATTING PATIËNTENPARTICIPATIE IN REUMA- ONDERZOEK - EEN RESPONSIEVE EVALUATIE OP VIER NIVEAUS Deze samenvatting heb ik geschreven voor familie, vrienden en patiëntvertegenwoordigers die graag willen

Nadere informatie

Impressie van de ZonMw-publieksdag Zeggenschap in wetenschap

Impressie van de ZonMw-publieksdag Zeggenschap in wetenschap Berichten uit het veld In deze rubriek wordt verslag gedaan van bijeenkomsten, congressen en andere gebeurtenissen, die mogelijk interessant zijn voor kwalitatieve onderzoekers. Informatie sturen naar

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Burgerschap en ouderen

Burgerschap en ouderen Burgerschap en ouderen Susan van Hees 11 april 2014 Health Services Research Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Focusing on Chronic Care and Ageing Van verzorgingsstaat naar

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding

Samenvatting. Inleiding 214 Inleiding Als werknemers door ziekte twee jaar niet hebben kunnen werken of maar gedeeltelijk hebben kunnen werken, kunnen zij een arbeidsongeschiktheidsuitkering aanvragen bij UWV. Mede op basis van

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie bij het ontwikkelen van kwaliteitsinstrumenten in de zorg

Cliëntenparticipatie bij het ontwikkelen van kwaliteitsinstrumenten in de zorg Cliëntenparticipatie in de zorg VOLLEDIGE Definitiekaart VOLLEDIGE Argumentenkaart VOLLEDIGE Optiekaart Definitiekaart Cliëntenparticipatie Wat is in de zorg en wat zijn de doelen hiervan? Deze kaart biedt

Nadere informatie

Wetenschap 2.0. Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie

Wetenschap 2.0. Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie Wetenschap 2.0 Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie Marjolein Pijnappels Inspiratiedag 2012: Cocreatie & participatie in onderzoek 13 december, Stadscampus Universiteit

Nadere informatie

AVI-nieuwsbrief 30. Inhoud. Opinie. Opinie. AVI-producten. Activiteiten. Informatief. Signalering. Nieuws. Zit er ook zelfhulp in uw Wmo?

AVI-nieuwsbrief 30. Inhoud. Opinie. Opinie. AVI-producten. Activiteiten. Informatief. Signalering. Nieuws. Zit er ook zelfhulp in uw Wmo? AVI-nieuwsbrief 30 27 mei 2014 Inhoud Opinie Zit er ook zelfhulp in uw Wmo? Reacties op blog We kunnen het zelf toch veel beter? Zelfredzaamheid kan niet worden opgelegd AVI-producten Nieuw! Handreiking

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II Opgave 2 De digitale stedeling Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3. Inleiding Gebruik van sociale media vormt een steeds belangrijker onderdeel van ons dagelijks leven. Sociale media zijn toepassingen

Nadere informatie

De professionele ontwikkeling van docenten: Nascholing of werkplekleren?

De professionele ontwikkeling van docenten: Nascholing of werkplekleren? De professionele ontwikkeling van docenten: Nascholing of werkplekleren? Jan van Driel, POOLL Congres Leren op de werkplek Leuven, 7 januari 2015 Professionele ontwikkeling van docenten Professional development

Nadere informatie

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name?

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name? Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name? The people have the right and duty to participate individually and collectively in the planning and implementation of their health care. (Alma-Ata

Nadere informatie

Samen Leren: kwaliteit en impact van ondersteuning. Karin Sok Willem-Jan de Gast

Samen Leren: kwaliteit en impact van ondersteuning. Karin Sok Willem-Jan de Gast Samen Leren: kwaliteit en impact van ondersteuning Karin Sok Willem-Jan de Gast Outcome? Impact Effecten Outcome Resultaten Output Activiteiten Outcome en kwaliteit Impact Effecten Outcome Indicatoren

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Onderzoek naar Honors programma s op Saxion

Onderzoek naar Honors programma s op Saxion Onderzoek naar Honors programma s op Saxion Studiekeuzeconferentie Toegankelijk, Talent en Living Technology Simone van der Donk MSc Onderzoeksgroep Dr. Mark Gellevij Coördinatie en eindredactie Simone

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29740 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Booij, Suzanne José Title: Wishes for the end of life in Huntington's Disease.

Nadere informatie

Is docentschap iets voor mij?

Is docentschap iets voor mij? Is docentschap iets voor mij? Docentschap: Onderwijs, iets voor mij? 07-11-2014 Daniëlle Ramp Industrial Design s125459 // 0842535 Dit ingeplande improvisatiemoment zorgde bij mij voor een adrenalinekick,

Nadere informatie

Leiding geven aan de opleidersgroep

Leiding geven aan de opleidersgroep Leiding geven aan de opleidersgroep dr. Rudolf Poolman orthopedisch chirurg & opleider, OLVG Irene Slootweg stafadviseur TtT programma & PhD-student, AMC/MUMC+ Doelen van de workshop 1. Inzicht te verschaffen

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Werken met de binnen het Eye-project ontwikkelde toolbox

Werken met de binnen het Eye-project ontwikkelde toolbox Werken met de binnen het Eye-project ontwikkelde toolbox Objectief leren observeren en reflecteren: Het Eye-project Korte toelichting Eye Ontstaan en doel toolbox Observeren Reflecteren Ervaringen EYE

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Onderzoek de spreekkamer!

Onderzoek de spreekkamer! Onderzoek de spreekkamer! Lennard Voogt Inleiding Het wetenschappelijk fundament van de manuele therapie wordt sterker. Manueel therapeuten krijgen steeds meer inzicht in de effectiviteit van hun inspanningen

Nadere informatie

Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk

Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk met lokale en regionale cliëntenraden, patiëntenverenigingen en belangengroepen De burger als adviseur van gemeenten 7 oktober 2015 Den Haag

Nadere informatie

Switching on and off. office hours. Internet is booming. Normen vervagen ;-); The Do s and Don ts of E-mail during jjk

Switching on and off. office hours. Internet is booming. Normen vervagen ;-); The Do s and Don ts of E-mail during jjk Switching on and off De impact van smartphone gebruik op het welzijn van de werknemer Daantje Derks Erasmus Universiteit Rotterdam Opzet presentatie Algemeen theoretisch kader Aanleiding/observaties Begripsverheldering

Nadere informatie