EMDR werkt! Maar hoe?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EMDR werkt! Maar hoe?"

Transcriptie

1 EMDR werkt! Maar hoe? Dr. Hellen Hornsveld GZ-psycholoog, EMDR supervisor Disciplinegroep Klinische en Gezondheidspsychologie Ambulatorium Universiteit Utrecht

2 Met medewerking van: Studenten Master Klinische Psychologie Eline van Arkel Mieke Baas Judith Droogedijk Anna van Es Anneke Schoen Mathijs Deen Collega s Klinische en Gezondheidspsychologie Dr. Jan Houtveen Prof. dr. Marcel van den Hout

3 Inhoud EMDR als effectieve behandelvorm voor PTSS Vergelijking met (prolonged) Imaginare Exposure Mogelijke verklaringsmechanismen Eigen onderzoek naar distancing bij patiënten door Mieke Baas en Eline van Arkel De domeinen zelfwaardering en controle Het beïnvloeden van distancing met instructies Samenvatting en Conclusies

4 EMDR als EST (Empirically Supported Therapy) Nederlandse GGZ-richtlijnen (Trimbos Instituut, 2003) EMDR en imaginaire exposure (IE) behandelingen van voorkeur voor PTSS De conclusies zijn gebaseerd op ruim 20 effectstudies, waarbij Imaginaire Exposure en EMDR duidelijk effectiever bleken dan alle andere vormen van behandeling EMDR werkt mogelijk sneller en lijkt minder belastend voor therapeuten en cliënten, maar is niet bewezen effectiever dan Imaginaire Exposure.

5 Wat is (Prolonged) Imaginaire Exposure? Rationale als bij andere angststoornissen Fobie voor de eigen herinnering Procedure Het verhaal steeds laten herhalen Vertellen in de ik-vorm en tegenwoordige tijd Vermijden van moeilijke episodes steeds minder vaak toestaan Bandopnames en huiswerkoefeningen Uit: Werkboek Behandelprotocol bij PTSS (van Minnen &Arntz, 2007)

6 Imaginaire Exposure: Ontwikkelingen Duur van Imaginaire Exposure wordt korter (60-> 30 min van Minnen & Foa, 2006) Imaginaire exposure met cognitieve herstructurering tijdens hotspots (Grey, Young & Holmes, 2002) Imaginaire Exposure aangevuld met psychodynamische betekenisverlenende gesprekken (Gersons, NtVP, 2007) Imaginal Exposure with imagery rescripting (Arntz, 2007) Imagery rescripting zonder prolonged exposure (Engelhardt, mondelinge mededeling)

7 EST: Beperkingen ESP: toekomst Rosen and Davison (2003): Purple Hat Therapy (PHT): client draagt paarse hoed tijdens exposure therapie PHT effectiever dan placebo en even effectief als exposure therapie Conclusie: PHT een EST? Pleidooi voor onderzoek naar Empirically Supported Principles (ESP)

8 Op zoek naar Empirically Supported Principles Exposure-element is onvoldoende verklaring voor EMDR Exposure binnen IE procedure ook nog onvoldoende begrepene (Tryon, 2005) Reciproke inhibitie? Habituatie? Extinctie? Contra-conditionering? Cognitieve herstructureren? Verwachtingsleren? Self efficacy? Emotional processing?

9 EMDR en IE uitgangspunten Activatie traumatisch geheugen netwerk (exposure) Doorbreken neiging tot vermijding (response preventie) Noodzakelijke emotionele lading creëren Praten is onvoldoende Klinische context: inschatten van verwerkingsmogelijkheden en draagkracht van de cliënt repareren een disfunctionele betekenisverlening

10 Verschillen in procedure EMDR en IE (desensitisatiefase) EMDR Korte momenten van blootstelling; geen huiswerk Blootstelling aan wat nu het naarste beeld is Instructies gericht op het op afstand beleven (metafoor trein) Nadruk op gedachten en gevoelens nu Stimuleren van associaties en reflecties (wat komt er op?) Bilaterale stimuli Imaginaire Exposure Langdurige blootstelling en extra blootstelling (huiswerk) Blootstelling aan volledige chronologie van de gebeurtenis Instructies gericht op herbeleven (ik-vorm; tegenwoordige tijd) Nadruk op herbeleven van gevoelens en gedachten toen Bij het verhaal blijven, i.v.m. gevaar van cognitieve vermijding Geen bilaterale stimuli

11 EMDR breder toegepast dan bij PTSS breder dan bij Imaginaire Exposure Shapiro (2001): a negative sense of self, inappropriate emotional responses, and self-destructive behaviors are also manifestations of inadequately processed material of disturbing and unresolved life experiences. Voorbeelden van bredere toepassingen: (traumagerelateerde) angst, depressie, rouw rechtsom bij zelfbeeldproblematiek (ten Broeke, 2008) Fantoompijn (Veenstra, de Roos, 2008) EMDR and craving (Michael Hase, 2006) Bestudering hiervan levert nieuwe aanwijzingen voor werkingsmechanisme

12 Accelerated (later Adaptive) Information Processing (AIP) model Shapiro (2002, 2005) Erg algemeen; geeft geen verklaring, niet empirisch gevalideerd; voor genereren van werkhypotheses Ieder persoon heeft een natuurlijke neiging nieuwe informatie te verwerken naar een adaptieve staat Bij traumatische gebeurtenissen vindt geen volledige verwerking plaats, percepties liggen opgeslagen zoals ze zijn binnengekomen PTSS symptomen zijn het resultaat van deze onverwerkte zintuigelijke, affectieve en cognitieve elementen. EMDR creëert gunstige omstandig heden om deze informatie alsnog op een natuurlijke wijze te verwerken

13 Geen exposure, wat dan? Oogbewegingen resp. bilaterale stimuli Cognitieve elementen: NC, PC, VOC Instructies voor het op afstand beleven, mindfull observation, let whatever happens, happen Stilstaand beeld i.p.v verhaal Afwisselen van BLS met vrije associaties Back-tot-target procedure Installatiefase? Bodyscan? Unieke combinatie van bovenstaande?

14 Oogbewegingen

15 Oogbewegingen mrbean.exe.exe

16 Oogbewegingen Zijn oogbewegingen een noodzakelijke element van EMDR? Dit is niet eenduidig bewezen! Vergelijkend klinisch onderzoek naar de effecten van EMDR-met en EMDR-zonder oogbewegingen laten geen tot marginaal significante resultaten zien (Maxfield, Journal of EMDR Practice and Research, Volume 1, Number 1, 2007)

17 Opvallende bevindingen bij experimenteel onderzoek naar BLS Fysiologie Rustgevend effect (Barrowcliff, 2003, 2004) Verminderde sympatische en verhoogde parasympatische activiteit (Olofson et al, 2007) Inhibitie van orientatieresponse (MacCullough, 1996) Geheugen en cognitie Maakt herinneringen minder levendig en minder negatief (Andrade et al; van den Hout et al. 2001; e.v.a. ) Vergroot interhemisferische activiteit waardoor toegang tot episodisch geheugen beter wordt (Christman,et al, 2003) Maakt cognitieve processen flexibeler (Kuiken et. Al, 2002)

18 Verklaringen gunstig effect van oogbewegingen Herhaalde orientateresponse geeft veiligheidsignaal (MacCoullough, 1986) Reciproke inhibitie (door herinneringen die minder levendig en minder negatief zijn geworden) Activatie van andere hersengebieden waardoor episodisch geheugen beter wordt, en herinneringen meer in perspectief komen te staan (Christman,et al, 2003) Oogbewegingen brengen de patient in een REMslaapachtige toestand die gunstig is voor verwerking, Stickgold, 2002) Rustgevend effect. Emotionele verwerking gunstiger bij lagere arousal Cahill &McGaugh, 1998)

19 Combinatie van auditieve en kinetische bilaterale stimuli (BLS) (Servan Schreiber, 2006)

20 Geen exposure, wat dan? Oogbewegingen resp. bilaterale stimuli Cognitieve elementen: NC, PC, VOC Instructies voor het op afstand beleven, mindfull observation, let whatever happens, happen Stilstaand beeld i.p.v verhaal Afwisselen van BLS met vrije associaties Back-tot-target procedure Installatiefase? Bodyscan? Unieke combinatie van bovenstaande?

21 Belang van cognitieve factoren in EMDR procedure Volgens het AIP model van Shapiro; het informatieverwerkingsmodel van Lang (1985) en Ehlers & Clark (2000) spelen cognitieve factoren prominente rol In EMDR protocol zijn cognitieve factoren prominenter aanwezig dan bij IE. Cusack and Spates (1999) vergeleken standaard EMDR met zelfde procedure zonder cognitieve elementen Conclusies: beide condities even effectief

22 Geen exposure, wat dan? Oogbewegingen resp. bilaterale stimuli Cognitieve elementen: NC, PC, VOC Instructies voor het op afstand beleven, mindfull observation, let whatever happens, happen Stilstaand beeld i.p.v verhaal Afwisselen van BLS met vrije associaties Back-tot-target procedure Installatiefase? Bodyscan? Unieke combinatie van bovenstaande?

23 Distancing versus reliving Lee, Taylor & Drummond (2006) Replicatie Eline van Arkel en Mieke Baas (2008)

24 Conclusie Lee (2006) Met distancing -responses tijdens EMDR meer SUD-daling en meer daling op Schok Verwerklings Lijst dan met reliving - responses. Deze bevindingen gedeeltelijk ondersteund door Baas en van Arkel (2008)

25 5 cognitieve domeinen Korrelboom en ten Broeke; 2005; de Jongh en ten Broeke, 2005 Controle Veiligheid Zelfwaardering Verantwoordelijkheid & schuld Kwetsbaarheid Meest voorkomend: Controle Zelfwaardering

26 NC in domein controle Typische targets: moment dat ik die tegenligger op mij af zag komen ; dat ik het pistool op mijn kop kreeg;..dat ik besefte dat het mis was. Machteloosheid ten opzichte van het beeld zoals het in het geheugen ligt opgeslagen Lijkt een herbeleving van de machteloosheid van toen Naarste moment nu is ook vaak naarste moment toen Prototype van een PTSS met herbelevingen, vermijding en hyperarousal Komt veel voor NC en PC kennen weinig nuances NC en PC minder beal, lijken er minder toe te doen dan bij andere domeinen...

27 NC in domein zelfwaardering Typische targets: dat niemand mij hielp., dat zij me uitlachte.. dat mijn buurvrouw vertelde dat ik bedrogen werd... dat ik mijn zus je niet kon beschermen dat ik daar op het bed lag Op grond van de ene gebeurtenis worden (vergaande) conclusies getrokken over de waarde van de persoon als geheel Ik ben een slechte dochter Ik ben vies, slecht, niet de moeite waard

28 Hypothese 1 SUD / SVL controle zelfwaardering 0 voor tijd na

29

30

31 Beschadiging in het domein zelfwaardering bij PTSS shame and guilt.. can be very disabling, [ ] contribute to later psychopathology, effect help-seeking.. [ ] impede emotional processing of the event [ ]. may seriously disrupt the therapeutic effects of imaginal exposure. such emotions may not lessen in the same way as fear, when exposure-based techniques it may worsen the post-trauma reactions (Grey, Young en Holmes, 2001)

32 Hypothese In domein controle maakt reliving en distancing (exposure versus EMDR) minder uit: in beide gevallen doet de cliënt de corrigerende ervaring op dat hij/zij het beeld (beter) aankan (uitzondering: als reliving leidt tot hertraumatisering) In het domein zelfwaardering levert distancing betere resultaten omdat het bekijken met afstand meer mogelijkheden toelaat voor nieuwe, corrigerende ervaringen, wat was ik nog jong Helaas te weinig proefpersonen om deze hypothese na te kunnen gaan (zelfwaardering N=9; controle N=6); wel correlaties in de verwachte richting.

33 Distancing versus reliving Vervolgonderzoek Als een distancing de verwerking bespoedigt, is dit dan door instructies (experimenteel) te beïnvloeden? Hypothese : distancing instructies leiden tot grotere SUD-dalingen dan reliving instructies 9 Hypothese SUD / SVL distancing reliving 0 voor tijd na

34 Distancing versus reliving Lee & Drummond 2007 Vraag 2: Kunnen oogbewegingen dit gunstige effect versterken? Oogbewegingen hebben in zichzelf een distancing effect. Desing 2 x 2 (totaal 48 proefpersonen) (18 sets met 26 seconde oogbewegingen; resp. ogen gericht op punt) Hypothese: de combinatie distancing instructies en oogbewegingen is gunstiger dan andere combinaties.

35 Resultaten onderzoek Lee et al. (2007) Instructies hadden geen effect! Oogbewegingen hadden wel effect! Op SUD daling Niet op daling levendigheid

36

37 Conclusies Lee & Drummond, 2007 Desensitisatie (SUD daling) lijkt meer te worden beïnvloed door oogbewegingen dan door specifieke instructies

38 Replicatiestudie Universiteit Utrecht, 2008 Auditieve BLS (klikjes) in plaats van OB s 2 soorten herinneringen (domein controle versus domein machteloosheid) 2 (instructies) x 2(soort herinnering) Iedereen kreeg BLS Fysiologische metingen N=38 studenten

39 controle zelfwaardering

40 controle zelfwaardering

41 Conclusies In experimentele opzet: Subjectieve indruk proefleiders: reliving-instructies veroorzaken meer spanning Objectief: geen verschil (bij gezonde ppn) (Lee et al, 2007, Masterstudenten 2008) In natuurlijke setting: Er zijn spontane verschillen waarin mensen herbeleven of distancen Dit spontane verschil hangt samen met snelheid waarmee wordt verwerkt (waarmee SUD en SVL dalen) (Lee et al, 2006) Gepresenteerde resultaten geheel in lijn met beide onderzoeken van Lee (2006, 2007).

42 Wat betekent dit? Instructies activeren een geheugennetwerk Initiële instructies (gericht op herbeleven of met afstand beschouwen) maken hierbij niet zo veel uit als verwacht Spontane beschouwende reacties (distancing responses) tijdens het verwerkingsproces lijken wel gunstig Mogelijk is het gunstige effect van BLS dat hierdoor het aantal spontane distancing responses wordt vergroot. Ook (cognitive) interweaves zijn gericht op het bevorderen van distancing Gunstig effect van distancing hiermee nog niet echt verklaard: door verlaging arousal, waardoor betere verwerking mogelijk? Cognitieve verklaring/ herstucturering

43 Geen exposure, wat dan? Oogbewegingen resp. bilaterale stimuli Cognitieve elementen: NC, PC, VOC Instructies voor het op afstand beleven, mindfull observation, let whatever happens, happen Stilstaand beeld i.p.v verhaal Afwisselen van BLS met vrije associaties Back-tot-target procedure Installatiefase? Bodyscan? Unieke combinatie van bovenstaande?

44 Conclusie EMDR even effectief als andere behandelvormen minder belastend voor cliënt en therapeut Minder dropout dan bij imaginaire exposure Toekomstig onderzoek Specifieke doelgroepen, cq integratie andere behandelvormen Meer uitkomstmaten (klachten, persoonlijkheid, kwaliteit van leven) Variaties in het protocol Effect van andere BLS zoals tikjes en tappen Neurobiologisch, fysiologisch onderzoek naar effecten Aansluiting bij kennis over PTSS, werking van het (emotionele) geheugen

45 UU: onderzoek met bachelorstudenten Proefpersonen: mede-studenten 1. Desensitisatie v. schaamtevolle herinneringen Wel NC, wel PC Wel NC, geen PC Geen NC, geen PC 2. Spinnenfilm bij spinangstige studenten met BLS Zonder BLS 3. Imaginaire exposure (reliving) Met BLS Zonder BLS 4. Desensitisatie van craving naar een sigaret Met BLS Zonder BLS

EMDR. Geheugenrepresentaties 20-04- 2012. Kerngebeurtenis

EMDR. Geheugenrepresentaties 20-04- 2012. Kerngebeurtenis EMDR Klachten hebben een (leer)geschiedenis Ervaringen/gebeurtenissen/boodschappen laten sporen in het geheugen: Geheugenrepresentaties Het gaat nooit om wat er gebeurd is, maar hoe het in het geheugen

Nadere informatie

Complexe PTSS Zoek als PMTer samenwerking met EMDR-therapeuten

Complexe PTSS Zoek als PMTer samenwerking met EMDR-therapeuten Beweging en lichamelijkheid in het EMDR-proces Henriëtte van der Meijden 4-11-2016 Complexe PTSS Zoek als PMTer samenwerking met EMDR-therapeuten Eye Movement Desensitization Reprocessing 1989 beschreven

Nadere informatie

EMDR bij adolescenten

EMDR bij adolescenten EMDR bij adolescenten Een vorm van traumabehandeling Marijke de Koning-Groothuizen ZMC Kinderen en Jongeren van de Gelderse Roos Voorbeelden uit de praktijk Sofie, 16 jaar. Klachten, sinds ongeveer een

Nadere informatie

Exploring EMDR-therapy and tinnitus. Linda Hochstenbach-Nederpel Gz-psycholoog

Exploring EMDR-therapy and tinnitus. Linda Hochstenbach-Nederpel Gz-psycholoog Exploring EMDR-therapy and tinnitus Linda Hochstenbach-Nederpel Gz-psycholoog Introductie Voorstellen: GZ-psycholoog, gedragstherapeut en traumatherapeut (EMDR) eigen eerstelijnspraktijk (verwijzingen

Nadere informatie

E M D R een inleiding

E M D R een inleiding E M D R een inleiding Lucinda Meihuizen GZ-psycholoog Zorgpartners Midden-Holland lucinda.meihuizen@zorgpartners.nl Wietske Soeteman GZ-psycholoog Pro Persona w.soeteman@propersona.nl Wat haal je uit deze

Nadere informatie

EMDR. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie

EMDR. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie EMDR Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is EMDR? Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van

Nadere informatie

Inhoud: Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) bij Autisme. Wat is EMDR?

Inhoud: Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) bij Autisme. Wat is EMDR? Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) bij Autisme Ank Goosen Gezondheidszorgpsycholoog GGzE 21 09 2012 Wat is EMDR Indicatie Doel Doelgroep Methode Aanpassingen Resultaten 2 cliënten Inhoud:

Nadere informatie

Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): effect van instructies op de verwerking van nare herinneringen

Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): effect van instructies op de verwerking van nare herinneringen 27 juni 2008 Universiteit Utrecht Faculteit Sociale Wetenschappen Afdeling Klinische en Gezondheidspsychologie Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): effect van instructies op de verwerking

Nadere informatie

EMDR Therapie voor mensen met een traumatische ervaring

EMDR Therapie voor mensen met een traumatische ervaring EMDR Therapie voor mensen met een traumatische ervaring Wat is EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen

Nadere informatie

Workshop NET: Narratieve Exposure Therapie. Ruud Jongedijk & Gerdie Eiting

Workshop NET: Narratieve Exposure Therapie. Ruud Jongedijk & Gerdie Eiting Workshop NET: Narratieve Exposure Therapie Ruud Jongedijk & Gerdie Eiting Wie werkt er met: Imaginaire Exposure? EMDR? CGT voor PTSS? BEPP? NET? Overige? Ruud Jongedijk - Narratieve Exposure Therapie -

Nadere informatie

Overzicht van de workshop. Nauwe relatie tussen CS en trauma VERLAMD DOOR ANGST. Waarom een workshop over EMDR en conversiestoornis?

Overzicht van de workshop. Nauwe relatie tussen CS en trauma VERLAMD DOOR ANGST. Waarom een workshop over EMDR en conversiestoornis? VERLAMD DOOR ANGST Overzicht van de workshop EMDR als onderdeel van de behandeling van de conversie stoornis: een state of the art verslag Franny Moene & Rowina de Bas Onderzoek naar relatie CS en PTSS

Nadere informatie

Flashforward Protocol met Mental Video Check

Flashforward Protocol met Mental Video Check Flashforward Protocol met Mental Video Check Je past flashforward toe als er wel klachten zijn, maar de herinnering aan de etiologische gebeurtenis geen spanning (meer) oproept. Het gaat om een fantasie

Nadere informatie

M.J. Verstraaten ( ) BSc Master-student aan de Universiteit Utrecht. E. van Vliet ( ) BSc Master-student aan de Universiteit Utrecht

M.J. Verstraaten ( ) BSc Master-student aan de Universiteit Utrecht. E. van Vliet ( ) BSc Master-student aan de Universiteit Utrecht Masteronderzoek Klinische Psychologie 2008/2009 Onder begeleiding van mw. dr. H.K. Hornsveld Universiteit Utrecht, Faculteit Sociale Wetenschappen Afdeling Klinische en Gezondheidspsychologie Juni 2009

Nadere informatie

EMDR STANDAARDPROTOCOL

EMDR STANDAARDPROTOCOL EMDR STANDAARDPROTOCOL 1. Introductie Als EMDR wordt ingezet zijn de klachten bekend, de te bewerken herinnering is vastgesteld, en zijn eventueel vermijdingsgedrag en moeilijke situaties voor de toekomst

Nadere informatie

De rol van het op afstand beleven en het herbeleven in Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR)

De rol van het op afstand beleven en het herbeleven in Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) Masteronderzoek Klinische Psychologie 2007-2008 Onder begeleiding van mw. dr. H.K. Hornsveld Universiteit Utrecht Faculteit Sociale Wetenschappen Afdeling Klinische en Gezondheidspsychologie 24 juni 2008

Nadere informatie

EMDR. Eye Movement Desensitization and Reprocessing

EMDR. Eye Movement Desensitization and Reprocessing EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing Wat is EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last houden van de gevolgen van een schokkende

Nadere informatie

EMDR en schematherapie Meer dan de som der delen

EMDR en schematherapie Meer dan de som der delen EMDR en schematherapie Meer dan de som der delen Annemieke Driessen en Hellen Hornsveld EMDR congres 18 april 2015 Model AD 15 minuten Zoekstr HH 10 Schema s KO AD 10 EMDR en IR HH 10 Casus / video AD

Nadere informatie

Traumagerichte CGt versus EMDR na stabilisatie voor de behandeling van PTSS na misbruik in de jeugd: pilot data. Paul Emmelkamp

Traumagerichte CGt versus EMDR na stabilisatie voor de behandeling van PTSS na misbruik in de jeugd: pilot data. Paul Emmelkamp Traumagerichte CGt versus EMDR na stabilisatie voor de behandeling van PTSS na misbruik in de jeugd: pilot data Ingrid Wigard Thomas Ehring Paul Emmelkamp Achtergrond Samenwerking PsyQ met Universiteit

Nadere informatie

Inhoud. Onderzoek: is EMDR exposure? De werkgeheugen-hypothese. De werkgeheugentheorie: resultaten en klinische implicaties

Inhoud. Onderzoek: is EMDR exposure? De werkgeheugen-hypothese. De werkgeheugentheorie: resultaten en klinische implicaties De werkgeheugentheorie: resultaten en klinische implicaties Inhoud Recente onderzoeksresultaten Flashforwards Hellen Hornsveld en Ad de Jongh Robert Ernst & Lisa Marques Nijmegen, 16 april 2011 Nieuwe

Nadere informatie

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren PTSS - diagnostiek en behandeling drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren Opbouw Diagnose PTSS Prevalentiecijfers PTSS en arbeid Preventie van PTSS Behandeling

Nadere informatie

Behandeling na seksueel trauma bij kinderen: STEPS, TF-CBT of EMDR?

Behandeling na seksueel trauma bij kinderen: STEPS, TF-CBT of EMDR? Behandeling na seksueel trauma bij kinderen: STEPS, TF-CBT of EMDR? Renee Beer, klinisch psycholoog, Traumacentrum De Bascule Iva Bicanic, klinisch psycholoog i.o., Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht

Nadere informatie

Hou dat vast! EMDR bij mensen met ( C ) PTSS en een laag IQ

Hou dat vast! EMDR bij mensen met ( C ) PTSS en een laag IQ Hou dat vast! EMDR bij mensen met ( C ) PTSS en een laag IQ 16-06-2017 info@poli-plus.nl Kan ik wel..? De PTSS wel goed diagnosticeren? De EMDR behandeling bij deze patiënt wel doen? (anders?) Juist inschatten

Nadere informatie

EMDR EYE MOVEMENT DESENSITIZATION AND REPROCESSING REINA MARCHAND, ORTHOPEDAGOOG-GENERALIST DE TWENTSE ZORGCENTRA

EMDR EYE MOVEMENT DESENSITIZATION AND REPROCESSING REINA MARCHAND, ORTHOPEDAGOOG-GENERALIST DE TWENTSE ZORGCENTRA EMDR EYE MOVEMENT DESENSITIZATION AND REPROCESSING REINA MARCHAND, ORTHOPEDAGOOG-GENERALIST DE TWENTSE ZORGCENTRA 2 EMDR WAT IS EMDR? EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing, en is

Nadere informatie

Nieuwe inzichten in de werking en toepassing van exposure. Marleen Rijkeboer & Erik ten Broeke

Nieuwe inzichten in de werking en toepassing van exposure. Marleen Rijkeboer & Erik ten Broeke Nieuwe inzichten in de werking en toepassing van exposure Marleen Rijkeboer & Erik ten Broeke Het kan beter. Exposure is een effectieve behandeling van angststoornissen, maar Ongeveer de helft van de patiënten

Nadere informatie

Inhoud. Ten geleide 1. Voorwoord 5

Inhoud. Ten geleide 1. Voorwoord 5 Inhoud Ten geleide 1 Voorwoord 5 DEEL I INLEIDING 15 Geschiedenis en achtergronden 17 De posttraumatische stressstoornis 19 Het verwerken van nare ervaringen 20 Cognitieve domeinen 21 Meer dan alleen PTSS

Nadere informatie

Hans-Jaap Oppenheim. www.bsl.nl

Hans-Jaap Oppenheim. www.bsl.nl Hans-Jaap Oppenheim www.bsl.nl Zelfbeeldreparatie met EMDR Hans-Jaap Oppenheim GGZ Duin- en Bollenstreek Utrecht, 27-09-2013 De hersenen De Homunculus Bestaat er een homunculus voor psychische stoornissen?

Nadere informatie

EMDR, t is een bijzondere methode, dat is het 1

EMDR, t is een bijzondere methode, dat is het 1 EMDR, t is een bijzondere methode, dat is het 1 Renee Beer en Carlijn de Roos Inleiding Wat is het toch dat EMDR zo bijzonder maakt? Hoe kunnen we de blije verbazing verklaren van therapeuten die ermee

Nadere informatie

VEN lidmaatschapsstructuur. Inleiding. Accredita?e. Opfriscursus EMDR Vervolgtraining Casusconceptualisa8e. Binnenkort verkrijgbaar:

VEN lidmaatschapsstructuur. Inleiding. Accredita?e. Opfriscursus EMDR Vervolgtraining Casusconceptualisa8e. Binnenkort verkrijgbaar: Accredita?e Opfriscursus EMDR Vervolgtraining Casusconceptualisa8e Hellen Hornsveld Ad de Jongh 3 oktober 2015 Ernst Sillem Hoeve, Den Dolder VGCt Nog niet bekend VEN 6 punten NIP eerste lijn 8 punten

Nadere informatie

Post-traumatische stress na bevalling. Máasja Verbraak GZ-psycholoog Cognitief Gedragstherapeut VGCt

Post-traumatische stress na bevalling. Máasja Verbraak GZ-psycholoog Cognitief Gedragstherapeut VGCt Post-traumatische stress na bevalling Máasja Verbraak GZ-psycholoog Cognitief Gedragstherapeut VGCt Literatuur Stramrood (2011): - Westerse landen PTSS na bevalling 1-2% - In Nederland is dat 1.2% - PTSS

Nadere informatie

Imagery rescripting bij PTSS ten gevolge van fysiek en seksueel misbruik in de jeugd

Imagery rescripting bij PTSS ten gevolge van fysiek en seksueel misbruik in de jeugd Imagery rescripting bij PTSS ten gevolge van fysiek en seksueel misbruik in de jeugd Sandra Raabe Merel Kindt (Universiteit van Amsterdam) Thomas Ehring (Ludwig-Maximilians-University of Munich) Loes Marquenie,

Nadere informatie

dual tasking; doet de emotionele valentie van de afleidende taak ertoe? prof. dr. Kees Korrelboom; klinisch psycholoog en psychotherapeut

dual tasking; doet de emotionele valentie van de afleidende taak ertoe? prof. dr. Kees Korrelboom; klinisch psycholoog en psychotherapeut dual tasking; doet de emotionele valentie van de afleidende taak ertoe? prof. dr. Kees Korrelboom; klinisch psycholoog en psychotherapeut medewerkers John Molenaar Bart Doolaard Laurens Jiskoot Anne van

Nadere informatie

MINDFUL EXPOSURE EN VERWERKING

MINDFUL EXPOSURE EN VERWERKING MINDFUL EXPOSURE EN VERWERKING (Handout in cursussen MBCT, Ger Schurink, 2009) Inleiding Bij veel emotionele problemen speelt het verleden een grote rol. De actuele situatie doet, automatisch en vaak onbewust,

Nadere informatie

IMAGERY RESCRIPTING Bij PTSS na vroegkinderlijk herhaald interpersoonlijk trauma

IMAGERY RESCRIPTING Bij PTSS na vroegkinderlijk herhaald interpersoonlijk trauma toont deskundigheid en lef bij psychotrauma IMAGERY RESCRIPTING Bij PTSS na vroegkinderlijk herhaald interpersoonlijk trauma Onderdeel van Arkin Programma Inleiding: wetenschap en overzicht interventie

Nadere informatie

Universiteit Utrecht Faculteit sociale wetenschappen Masteropleiding klinische en gezondheidspsychologie

Universiteit Utrecht Faculteit sociale wetenschappen Masteropleiding klinische en gezondheidspsychologie Universiteit Utrecht Faculteit sociale wetenschappen Masteropleiding klinische en gezondheidspsychologie Onderzoeksverslag 2010-2011 EMDR effectiviteit: tappen versus tappen en klikjes Docent: drs. J.

Nadere informatie

Eye Movement Desensitization and Reprocessing als therapeutische interventie bij chronische pijn. Vera Callebaut Psycholoog Pijncentrum UZA

Eye Movement Desensitization and Reprocessing als therapeutische interventie bij chronische pijn. Vera Callebaut Psycholoog Pijncentrum UZA Eye Movement Desensitization and Reprocessing als therapeutische interventie bij chronische pijn Vera Callebaut Psycholoog Pijncentrum UZA EMDR - Francine Shapiro - traumabehandeling - geïntegreerde behandeling,

Nadere informatie

Sjef Berendsen. EMDR als vroeginterventie in de acute fase na een schokkende gebeurtenis.

Sjef Berendsen. EMDR als vroeginterventie in de acute fase na een schokkende gebeurtenis. Sjef Berendsen EMDR als vroeginterventie in de acute fase na een schokkende gebeurtenis www.bsl.nl EMDR als vroeginterventie Sjef Berendsen Natuurlijk Beloop PTSS-symptomen (NICE PTSD Guideline, 2005)

Nadere informatie

Opkrabbelen: gerechtvaardigd optimisme

Opkrabbelen: gerechtvaardigd optimisme Feestelijk symposium 45 jaar PgD De kracht van de psychologie in de ouderenzorg Bunnik, 6 oktober 2016 Opkrabbelen: gerechtvaardigd optimisme Debby van Rhijn Marieke Terwel Marja Vink Programma Een gezamenlijk

Nadere informatie

COMET: wat is het en wanneer pas je het toe? Inleiding op het symposium. Dr. Kees Korrelboom, klinisch psycholoog-psychotherapeut

COMET: wat is het en wanneer pas je het toe? Inleiding op het symposium. Dr. Kees Korrelboom, klinisch psycholoog-psychotherapeut COMET: wat is het en wanneer pas je het toe? Inleiding op het symposium Dr. Kees Korrelboom, klinisch psycholoog-psychotherapeut Een stukje geschiedenis - 1980: (C)GT: individuele casusconceptualisatie

Nadere informatie

Narratieve Exposure Therapie

Narratieve Exposure Therapie Narratieve Exposure Therapie MANP jubileumcongres Patricia Strijk Even voorstellen Wat doet Stichting Centrum 45: Diagnostiek en behandeling complexe psychotraumaklachten VS-GGZ: Werkzaam op de polikliniek

Nadere informatie

Veerkracht en PTSS-behandeling

Veerkracht en PTSS-behandeling Veerkracht en PTSS-behandeling Prof. Dr. Agnes van Minnen Angstpoli GGz Nijmegen Radboud Universiteit Nijmegen 29 mei 2008 COGIS-Symposium Trauma en Veerkracht Behandeling PTSS Wat is effectief? Meest

Nadere informatie

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Van DSM IV naar DSM 5 DSM IV - somatisatie stoornis, - somatoforme

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder?

Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder? Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder? Mindfulness = Aandachttraining en emotieregulatie-training MBSR & MBCT cursus Meditaties: adem, bodyscan, geluiden, keuzeloze aandacht, 3 min ademruimte, bewegen,

Nadere informatie

Promotieonderzoek PTSS. Algemene karakteristieken

Promotieonderzoek PTSS. Algemene karakteristieken Promotieonderzoek Imaginaire Exposure vs Imaginaire Rescripting bij PTSS drs. Paula de Jong & drs. Mellony van Hemert Psychotherapy & Movement Copyright 2013 P&M Psychotherapie in Amsterdam PTSS Fysiek,

Nadere informatie

CoRPS COMET VOOR CRAVING BIJ VERSLAAFDE ANGSTIGEN EN ANGSTIGE VERSLAAFDEN. prof. dr. Kees Korrelboom. klinisch psycholoog en psychotherapeut

CoRPS COMET VOOR CRAVING BIJ VERSLAAFDE ANGSTIGEN EN ANGSTIGE VERSLAAFDEN. prof. dr. Kees Korrelboom. klinisch psycholoog en psychotherapeut COMET VOOR CRAVING BIJ VERSLAAFDE ANGSTIGEN EN ANGSTIGE VERSLAAFDEN prof. dr. Kees Korrelboom klinisch psycholoog en psychotherapeut Disclosure belangen spreker Kees Korrelboom (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving MSc Esther Beraha Dr. Elske Salemink Dr. Anneke Goudriaan Dr. Bram Bakker Prof. Dr. Wim van den Brink Prof. Dr. Reinout Wiers Academisch Medisch Centrum

Nadere informatie

Ingrijpende gebeurtenissen Agressie en geweld Preventie Opvang Behandelen van PTSS. Jaap Dogger

Ingrijpende gebeurtenissen Agressie en geweld Preventie Opvang Behandelen van PTSS. Jaap Dogger Ik zal handhaven Ingrijpende gebeurtenissen Agressie en geweld Preventie Opvang Behandelen van PTSS Jaap Dogger Definitie. Onder een traumatische ervaring wordt verstaan: een gebeurtenis die een dreigende

Nadere informatie

Afhankelijkheid binnen het therapeutische contact: Ongewenst of cruciaal ingrediënt van een succesvolle behandeling?

Afhankelijkheid binnen het therapeutische contact: Ongewenst of cruciaal ingrediënt van een succesvolle behandeling? Afhankelijkheid binnen het therapeutische contact: Ongewenst of cruciaal ingrediënt van een succesvolle behandeling? Naline Geurtzen PhD-student Radboud Universiteit Behavioural Science Institute Nijmegen

Nadere informatie

Symposium Angststoornissen en? Den Haag, 10 oktober 2014. Chantal Dommanschet Klinisch psycholoog psychotherapeut PsyQ Angststoornissen Den Haag

Symposium Angststoornissen en? Den Haag, 10 oktober 2014. Chantal Dommanschet Klinisch psycholoog psychotherapeut PsyQ Angststoornissen Den Haag Symposium Angststoornissen en? Den Haag, 10 oktober 2014 Chantal Dommanschet Klinisch psycholoog psychotherapeut PsyQ Angststoornissen Den Haag Inleiding Videofragment ERP Theoretisch kader Rollenspellen

Nadere informatie

Interweaves & Rescripts

Interweaves & Rescripts Interweaves & Rescripts Als de trein dreigt vast te lopen Steven Meijer Klinisch Psycholoog/Gedragstherapeut, opleider VGCt, EMDR trainer, Trainer Dialectische Gedragstherapie Outline PTSS, trauma & verwaarlozing

Nadere informatie

Korte Eclectische Psychotherapie KEP voor PTSS

Korte Eclectische Psychotherapie KEP voor PTSS Korte Eclectische Psychotherapie KEP voor PTSS Berthold Gersons, Ineke Vrijlandt, Miranda Olff, Ramon Lindauer, AMC de Meren KEP accepted as effective treatment for PTSD NICE Guidelines PTSD 2005 BEP effect

Nadere informatie

Kort & Krachtig behandelprotocollen. EMDR for type I trauma or single trauma [in Dutch]

Kort & Krachtig behandelprotocollen. EMDR for type I trauma or single trauma [in Dutch] Kort & Krachtig behandelprotocollen EMDR for type I trauma or single trauma [in Dutch] EMDR BIJ DE POSTTRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS Inhoud Inleiding... 3 Zitting 1... 5 Zitting 2-6... 6 Zittingsverslag

Nadere informatie

WERKWIJZE VOOR HET VERANDEREN VAN (KERN)OPVATTINGEN MET EMDR ( RECHTSOM )

WERKWIJZE VOOR HET VERANDEREN VAN (KERN)OPVATTINGEN MET EMDR ( RECHTSOM ) WERKWIJZE VOOR HET VERANDEREN VAN (KERN)OPVATTINGEN MET EMDR ( RECHTSOM ) (zie ook het voorbereidingsformulier voor patiënten) 1. Casusconceptualisatie De invloed van negatieve (kern)opvattingen staat

Nadere informatie

Symposium EMDR; brede toepassingen in de praktijk. Eerder beoordeeld met een 8! Inschrijven via www.bsl.nl/emdr

Symposium EMDR; brede toepassingen in de praktijk. Eerder beoordeeld met een 8! Inschrijven via www.bsl.nl/emdr Eerder beoordeeld met een 8! Symposium EMDR; brede toepassingen in de praktijk Vrijdag 27 september 2013 Jaarbeurs Utrecht Bestemd voor beginnende EMDR therapeuten, therapeuten die regelmatig verwijzen

Nadere informatie

Emotieregulatie bij kinderen en jongeren met ADHD

Emotieregulatie bij kinderen en jongeren met ADHD Emotieregulatie bij kinderen en jongeren met ADHD Valerie Van Cauwenberghe en Prof. dr. Roeljan Wiersema Emotieregulatie bij kinderen en jongeren met ADHD Dit onderzoek werd uitgevoerd door: Prof. dr.

Nadere informatie

Experiëntiële technieken: 2 doelen. Starten met Imaginatie. Imaginatie. Imaginatie met Rescripting en Reparenting

Experiëntiële technieken: 2 doelen. Starten met Imaginatie. Imaginatie. Imaginatie met Rescripting en Reparenting Experiëntiële technieken: 2 doelen Imaginatie & Rescripting in Schematherapie Eelco Muste en Sigrid Geertzema VGCt Najaarscongres 11 November 2016 1. Emoties oproepen die verband houden met oude onaangepaste

Nadere informatie

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen?

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Lonneke I.M. Lenferink Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Utrecht Paul A. Boelen Universiteit Utrecht,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Samenvatting

Nederlandse Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Toenaderen of vermijden. Neurobiologische mechanismen in sociale angst Het doel van dit proefschrift was om meer inzicht te krijgen in de psychobiologische mechanismen die een rol spelen bij

Nadere informatie

RZO-advies nr. 10. Onderzoeksvoorstel Plasticiteit van aversieve herinneringen, ingediend door prof. dr. I. M. Engelhard, Universiteit Utrecht

RZO-advies nr. 10. Onderzoeksvoorstel Plasticiteit van aversieve herinneringen, ingediend door prof. dr. I. M. Engelhard, Universiteit Utrecht RZO-advies nr. 10. Onderzoeksvoorstel Plasticiteit van aversieve herinneringen, ingediend door prof. dr. I. M. Engelhard, Universiteit Utrecht Relevante feiten Met een sterke mondeling toelichting presenteert

Nadere informatie

Sandra Veenstra. www.bsl.nl

Sandra Veenstra. www.bsl.nl Sandra Veenstra www.bsl.nl De toepassing van EMDR bij somatische klachten zoals chronische pijn Sandra Veenstra Jaarbeurs Utrecht, 27-09-13 Lichamelijke klachten geschikt voor behandeling met EMDR Wanneer

Nadere informatie

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant:

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant: TSCYC Ouderversie Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen ID 256-18 Datum 24.12.2014 Informant: Mieke de Groot-Aerts moeder TSCYC Inleiding 2 / 10 INLEIDING De TSCYC is een vragenlijst die

Nadere informatie

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis 149 150 Ongeveer negentien procent van de Nederlandse bevolking krijgt in zijn leven een angststoornis. Mensen die lijden aan een angststoornis ervaren intense angsten die van invloed zijn op het dagelijks

Nadere informatie

EMDR in de kinderrevalidatie: het werkt echt!

EMDR in de kinderrevalidatie: het werkt echt! EMDR in de kinderrevalidatie: het werkt echt! Marjan Zuur orthopedagoog/klinisch psycholoog RC De Hoogstraat Maureen Stam orthopedagoog/gz-psycholoog RC De Trappenberg VOOR NA Inhoud 1. Traumaverwerking

Nadere informatie

Angststoornissen bij ouderen. Arjan Videler GGz Breburg SeneCure

Angststoornissen bij ouderen. Arjan Videler GGz Breburg SeneCure Angststoornissen bij ouderen Arjan Videler GGz Breburg SeneCure Programma Angststoornissen Verschillen in etiologie & fenomenologie Differentiële diagnostiek Behandelopties Angststoornissen Angst is functioneel

Nadere informatie

Virtual Reality. toepassingen bij psychose. Wim Veling

Virtual Reality. toepassingen bij psychose. Wim Veling Virtual Reality toepassingen bij psychose Wim Veling Disclosure Wim Veling Speaker fees received from: Lundbeck Positions held on Advisory Boards: geen Grants and sponsoring: geen Wat is VR? 1. Computer

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

COMPLEX TRAUMA BIJ KINDEREN: SAMEN DOEN WAT WERKT. Mariska de Baat (NJi), Marie-José van Hoof (Rivierduinen), Leanthe van Harten (TNO)

COMPLEX TRAUMA BIJ KINDEREN: SAMEN DOEN WAT WERKT. Mariska de Baat (NJi), Marie-José van Hoof (Rivierduinen), Leanthe van Harten (TNO) COMPLEX TRAUMA BIJ KINDEREN: SAMEN DOEN WAT WERKT Mariska de Baat (NJi), Marie-José van Hoof (Rivierduinen), Leanthe van Harten (TNO) WIE IS WIE Complex trauma het meerkoppige monster in de praktijk Prevalentie

Nadere informatie

Psychologische problemen bij volwassenen met Klinefeltersyndroom. Nathalie Vanderbruggen

Psychologische problemen bij volwassenen met Klinefeltersyndroom. Nathalie Vanderbruggen Psychologische problemen bij volwassenen met Klinefeltersyndroom Nathalie Vanderbruggen Psychoneurologisch functioneren in KS ( Verri et al. 2010) Cognitief functioneren: Psychopathologische kwetsbaarheid:

Nadere informatie

Toepassing van mindfulness in het ziekenhuis

Toepassing van mindfulness in het ziekenhuis Toepassing van mindfulness in het ziekenhuis Een pleidooi voor kortdurende interventies met duurzaam effect Willem Fonteijn Medische Psychologie Catharina Ziekenhuis, Eindhoven Een vorm van cognitieve

Nadere informatie

De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent

De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk Dr. Leyman Lemke Deswarte Annelies 2013 Universitair Ziekenhuis Gent Inhoud workshop Kapstok: Het neurotische lussenmodel (NLM) (R. Schacht

Nadere informatie

Samenvatting. Dutch Summary.

Samenvatting. Dutch Summary. Samenvatting Dutch Summary. 125 126 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Door de aanwezigheid van omstanders helpen mensen elkaar minder snel en minder vaak. Dit geldt voor zowel noodsituaties,

Nadere informatie

EMDR. Behandeling bij de gevolgen van een schokkende ervaring

EMDR. Behandeling bij de gevolgen van een schokkende ervaring EMDR Behandeling bij de gevolgen van een schokkende ervaring EMDR betekent: Eye Movement Desensitization and Reprocessing. EMDR is een behandeling voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van

Nadere informatie

COMET bij negatief zelfbeeld. Edie symposium 2013. Kees Korrelboom Roos de Valk

COMET bij negatief zelfbeeld. Edie symposium 2013. Kees Korrelboom Roos de Valk COMET bij negatief zelfbeeld. Edie symposium 2013 Kees Korrelboom Roos de Valk Doel en ambitie Info over module zelfbeeld Wat doen we Waarom doen we dat Hoe bevalt dat Inzoomen op therapeutische attitude

Nadere informatie

SAMENVATTING bijlage Hoofdstuk 1 104

SAMENVATTING bijlage Hoofdstuk 1 104 Samenvatting 103 De bipolaire stoornis, ook wel manisch depressieve stoornis genoemd, is gekenmerkt door extreme stemmingswisselingen, waarbij recidiverende episoden van depressie, manie en hypomanie,

Nadere informatie

Imagery behandeling bij psychose. dr. Tonnie Staring drs. Carlos Croes

Imagery behandeling bij psychose. dr. Tonnie Staring drs. Carlos Croes Imagery behandeling bij psychose dr. Tonnie Staring drs. Carlos Croes Imagery Mental imagery zijn representaties en bijbehorende ervaring van sensorische (visuele) informatie zonder directe externe stimulus.

Nadere informatie

Richtlijnen en tips voor EMDR behandeling bij Autismespectrumstoornissen

Richtlijnen en tips voor EMDR behandeling bij Autismespectrumstoornissen Richtlijnen en tips voor EMDR behandeling bij Autismespectrumstoornissen Reinout Lievegoed, Liesbeth Mevissen, Esther Leuning, Tineke Backer van Ommeren, Marleen Hopster, Vasthi Teeken, Wyanne van den

Nadere informatie

WERKWIJZE VOOR HET WERKEN MET EMDR VANUIT KLACHTEN ( LINKSOM )

WERKWIJZE VOOR HET WERKEN MET EMDR VANUIT KLACHTEN ( LINKSOM ) WERKWIJZE VOOR HET WERKEN MET EMDR VANUIT KLACHTEN ( LINKSOM ) 1. Inventariseer de klachten/symptomen Verzamel informatie over de symptomen, waarvan de patiënt last heeft (angstklachten, depressieve stemming,

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Patiënten

Trauma en verslaving. Patiënten Trauma en verslaving Patiënten Trauma en verslaving Informatie voor patiënten Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Trauma en verslaving 1 Trauma

Nadere informatie

Caroline Ploeg, Gedragstherapeut Femy Wanders, Klinisch psycholoog

Caroline Ploeg, Gedragstherapeut Femy Wanders, Klinisch psycholoog Caroline Ploeg, Gedragstherapeut Femy Wanders, Klinisch psycholoog Overzicht presentatie Ontstaan van KINGS Doelgroep KINGS-model (incl. MASTR) Verschillende interventies uit het MASTR Progressive Counting

Nadere informatie

Geraadpleegde bronnen

Geraadpleegde bronnen Geraadpleegde bronnen De volgende bronnen zijn geraadpleegd: Cohen, J.A., Mannarino, A.P., Deblinger, E. (2008). Behandeling van trauma bij kinderen en adolescenten. Met de methode Traumagerichte Cognitieve

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

Eye Movement Desensitization and Reprocessing bij PTSS

Eye Movement Desensitization and Reprocessing bij PTSS ANGSTSTOORNISSEN Eye Movement Desensitization and Reprocessing bij PTSS Prof. dr. A. de Jongh Bijzonder hoogleraar Angst- en Gedragsstoornissen Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) Behandelcoördinator

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Is angstgeheugen uitwisbaar? Nieuwe inzichten in angstreducerende technieken

Is angstgeheugen uitwisbaar? Nieuwe inzichten in angstreducerende technieken Is angstgeheugen uitwisbaar? Nieuwe inzichten in angstreducerende technieken Dieuwke Sevenster Merel Kindt Marieke Soeter Angstgeheugen Evolutionair robuust mechanisme Het bereidt individu voor op snel

Nadere informatie

ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks

ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks INTER-PSY GGz Assen Delfzijl Drachten Groningen Hoogezand Meppel Muntendam Oosterwolde Oude Pekela

Nadere informatie

Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving

Cognitive Bias Modification (CBM): Computerspelletjes tegen Angst, Depressie en Verslaving Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving Mike Rinck Radboud Universiteit Nijmegen Cognitieve Vertekeningen bij Stoornissen "Cognitive Biases" Patiënten

Nadere informatie

Boek Slapende honden? Wakker maken!

Boek Slapende honden? Wakker maken! Boek Slapende honden? Wakker maken! A.Struik, ontwikkelingspsycholoog/ systeemtherapeut Joany Spierings Drie testen Weinig theorie en veel praktijk CD-Rom/ werkbladen Formulier zes testen Geen protocol

Nadere informatie

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER Wat is complex trauma? Theoretisch model trauma/persoonlijkheid Welke rol speelt middelengebruik? Fasering in de behandeling Indicatiestelling

Nadere informatie

Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E.

Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E. Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E. Aktar Summary 1 Summary in Dutch (Samenvatting) Summary

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Kleine Hans Symposium 2011

Kleine Hans Symposium 2011 Kleine Hans Symposium 2011 Het helen van de wond Diagnostiek en behandeling Van traumatische herinnering naar gewone herinnering Julia Diehle en Karen van Zon Centrum voor traumagerelateerde stoornissen

Nadere informatie

EMDR effectief bij volwassenen met autisme

EMDR effectief bij volwassenen met autisme EMDR effectief bij volwassenen met autisme Ella Lobregt- van Buuren e.lobregt@dimence.nl 01-04-17, EMDR congres Cliënten, bedankt! En ook: Therapeuten Dimence: Angst & Stemming Deventer: Barbara Kemps

Nadere informatie

Psychologische behandeling van bipolaire patiënten. Dinsdag 17 januari 2017 Dr. Manja Koenders PsyQ Rotterdam/Universiteit Leiden

Psychologische behandeling van bipolaire patiënten. Dinsdag 17 januari 2017 Dr. Manja Koenders PsyQ Rotterdam/Universiteit Leiden Psychologische behandeling van bipolaire patiënten Dinsdag 17 januari 2017 Dr. Manja Koenders PsyQ Rotterdam/Universiteit Leiden Omgaan met stessoren (1) Stressgevoeligheid Stress Generation theory The

Nadere informatie

Dokter, ik heb kanker..

Dokter, ik heb kanker.. Dokter, ik heb kanker.. huisartsen-duodagen noordwest utrecht november 2006 Anette Pet Klinisch psycholoog-psychotherapeut Hoofd Patiëntenzorg Welmet Hudig Theoloog Therapeut Het Helen Dowling Instituut

Nadere informatie

Woede, Wrok en Wraak Workshop Symposium Vereniging voor Pesso Psychotherapie

Woede, Wrok en Wraak Workshop Symposium Vereniging voor Pesso Psychotherapie Woede, Wrok en Wraak Workshop Symposium Vereniging voor Pesso Psychotherapie Herman Veerbeek GZ-psycholoog, Cognitief Gedragstherapeut VGCT EMDR supervisor i.o. Forensisch Psychiatrische Polikliniek De

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting Perseverative cognition: The impact of worry on health Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Perseveratieve cognitie: de invloed van piekeren op gezondheid Iedereen maakt zich wel eens zorgen.

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van D-cycloserine aan exposure therapie voor PTSS. Rianne de Kleine

De toegevoegde waarde van D-cycloserine aan exposure therapie voor PTSS. Rianne de Kleine De toegevoegde waarde van D-cycloserine aan exposure therapie voor PTSS Rianne de Kleine EXPOSURE THERAPIE Prolonged exposure (PE) 1,2 Extinctiedoor effectieveemotioneleverwerkingvan de traumatischeherinnering.

Nadere informatie

Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić

Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić Rode wangen, zweethanden en coy-smiles: De rol van emotionele en socio-cognitieve

Nadere informatie

Delfin EMDR en hypnotherapie cognitieve therapie Page 1 of 5

Delfin EMDR en hypnotherapie cognitieve therapie Page 1 of 5 Delfin EMDR en hypnotherapie cognitieve therapie Page 1 of 5 DE THEORIE DE PRAKTIJK OVEREENKOMSTEN Cognitieve therapie Naast een paar grote verschillen heeft de moderne hypnotherapie veel overeenkomsten

Nadere informatie