Ontwerpen van sensoren voor de HPLC bepaling van organische anionen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwerpen van sensoren voor de HPLC bepaling van organische anionen"

Transcriptie

1 ntwerpen van sensoren voor de HPLC bepaling van organische anionen 1. Inleiding Kevin Hellemans 17 juni 2008 HPLC is een veelgebruikte methode in de analytische scheikunde en kent vele toepassingen in de kwantitatieve en kwalitatieve bepaling van analieten. In de farmaceutische industrie bijvoorbeeld wordt 53% van alle analysen uitgevoerd aan de hand van HPLC. Het heeft echter enkele beperkingen: men kan alleen maar analyseren wat men kan detecteren. De gebruikte detector is dus van cruciaal belang. In HPLC zijn enkele courante detectoren voorhande, zoals UV-VIS detectie, fluorescentie, MS, etc. Iedere detector is gekenmerkt door enkele tekortkomingen. De UV-VIS detector is uitermate geschikt voor aromatische verbindingen of verbindingen met uitgebreide geconjugeerde systemen. Als de molecule die we wensen te analyseren dit niet bezit, krijgen we slechts een zwak signaal of soms zelfs helemaal geen signaal. Bovendien is voor elke molecule de λ max verschillend, wat er voor zorgt dat de UV-VIS detector geschikt is voor het kwantitatief analyseren van een gekende verbinding, maar minder geschikt is voor de bepaling van een onbekende. De vraag naar een meer geschikte detector is bijgevolg evident. In de onderzoeksgroep organische chromatografische sporenanalyse ontwikkelt men potentiometrische sensoren voor ionaire organische verbindingen. In dit gebied is er nog niet veel onderzoek gebeurd, aangezien het membraan voornamelijk uit lipofiele componenten bestaat, waar de te bepalen verbindingen in hoofdzaak hydrofiel van aard zijn. Als direct gevolg daarvan zijn deze verbindingen moeilijker te bepalen met deze techniek [1]. De potentiometrische detector bestaat uit een plastic omhulsel waarin zich een draad en een elektronische geleider gemaakt van glassy carbon bevindt. Er werd gekozen voor glassy carbon (sp² gehybridiseerde koolstofatomen) vanwege zijn goed geleidend karakter en zijn resistentie tegen chemische aantasting. p deze detector wordt onderaan een ionengeleidend membraan aangebracht. Vanuit de LC wordt de eluensstroom op korte afstand van de detector geplaatst. (typische waarde 100 µm) In tegenstelling tot redox elektroden gebruiken ion selectieve elektroden zoals de potentiometrische sensor (figuur 1) geen redoxreactie om een potentiaal op te wekken. De potentiaal wordt echter opgewekt door een verschil in ionenconcentraties over het ionengeleidend membraan of de neiging van het analietion om zich te verdelen tussen het 1 / 12

2 sample en het membraanoppervlak of -binnenste. Het potentiaalverschil wordt gemeten tussen de elektroden en een referentie-elektrode, dit signaal wordt versterkt en naar de PC gestuurd. Figuur 1: Schematische voorstelling van de potentiometrische detector De neiging van het analietion om zich te verdelen tussen het sample en het membraan oppervlak, geeft een Gibbs energie G tr, die omgezet wordt in een elektrische energieterm q E. Dit is enkel mogelijk als het tegenion van het membraan geweerd wordt. Het analietion zal interageren met het membraan, meer specifiek met de ionofoor die in het membraan aanwezig is. In HPLC gebeurt dit enkel aan het membraanoppervlak. Analietion en tegenion worden plaatselijk gescheiden, wat aanleiding geeft tot een potentiaal E, die we meten in mv [2]. 2. Doelstelling In deze bachelorproef werden sensoren ontwikkeld die dienst moeten doen als detector voor een HPLC opstelling. De doelstelling was de optimalisatie van verschillende weekmakers (figuur 2) op de HPLC detectie van organische ionen (figuur 3) Daarnaast wensen we enkele nieuw gesynthetiseerde ionoforen (figuur 4) te testen op de detectiekarakteristieken. Terloops wordt ook het effect van de temperatuur op het verkregen signaal even bekeken. 2 / 12

3 Dioctyl sebacaat (DS) Dioctyl ftalaat (DP) H 3 C CH 3 H 3 C CH 3 CH 3 2-nitrophenyl octyl ether (PE) CH 3 tris (2-ethylhexyl) trimellitaat (C) Figuur 2: De gebruikte weekmakers Citroenzuur Maleïnezuur Malonzuur Figuur 3: De gebruikte zuren 3 / 12

4 H H H H H CH 3 H H Substantie 1 Substantie 2 C H 3 H H H 37 C 18 H H CH 3 H 37 C 18 H H Substantie 3 Figuur 4: de ionoforen HST4 3. Experimenteel 3.1. Bereiding van membranen en elektroden Voor de synthese van het membraan werd 1 mg ionofoor, 33 mg PVC, 66 mg weekmaker en 0,5 mg MTDDACl (figuur 5) opgelost in 1 ml THF. 50 µl van deze oplossing werd aangebracht op een substraat elektrode van het coated-wire (glassy carbon) type. De elektrode werd blootgesteld aan de lucht, opdat de THF zou verdampen (zgn. dip-coating methode). Wat overblijft op de sensor is een dun membraan, van ongeveer 50 µm. Deze sensor met membraan wordt in een waterige oplossing geplaatst om het membraan te hydrateren en in evenwicht te laten komen met zijn omgeving. Voor elke weekmaker werden de membranen in drievoud aangemaakt. Figuur 5: MTDDACl 4 / 12

5 3.2. Metingen Alle metingen warden uitgevoerd met een Thermo P4000 pomp en Synergi 4u Hydro-RP 80A kolom van Phenomenex. Ter controle werd simultaan ook een UV-VIS detector gebruikt. Van een 10-3 M oplossing van het gebruikte zuur werd telkens 10 µl ingespoten. De gegevens werden verzameld met het Labview softwarepakket en verder verwerkt met Excell [5]. (figuur 6) Figuur 6: Schematische voorstelling van de HPLC-opstelling 5 / 12

6 4. resultaten en discussie 4.1. De gebruikte zuren signaal (10 mv/s -1) maleinezuur malonzuur citroenzuur ,2 3,4 3,6 3,8 4 4,2 4,4 4,6 4,8 5-5 tijd (min) Figuur 7: vergelijking respons van de drie zuren Het is duidelijk dat maleïnezuur een beter signaal oplevert dan de andere zuren (figuur 7). Daarom wordt voor de verdere resultaten verder gewerkt met maleïnezuur, om de fout op de resultaten zo laag mogelijk te houden. Een mogelijke reden voor het verschil in signaal is dat het citroenzuur beter gehydrateerd kan worden door de vele polaire groepen, waar maleïnezuur bvb. veel minder polair is, minder gehydrateerd zal worden en dus gemakkelijker interactie kan ondergaan met de receptormoleculen. Bovendien zal citroenzuur vanwege zijn polaire karakter moeilijker interactie aangaan met een hoofdzakelijk apolair membraan. Aangezien we geïnteresseerd zijn in analytische toepassingen, gaan we de reproduceerbaarheid na van de detector. In Tabel 1 zijn de verschillende piekhoogtes van de zuren weergegeven. citroenzuur maleïnezuur malonzuur 1 0,88 29,53 3,02 2 0,78 26,57 2,88 3 0,84 29,20 3,00 st.afw. 0,05 1,62 0,08 %afw 5,81 5,50 2,52 Tabel 1: piekhoogtes van de verschillende zuren 6 / 12

7 Het is duidelijk dat de procentuele standaardafwijking varieert van zuur tot zuur, maar dat bij citroenzuur en maleïnezuur de grens van 5% overschreden is. Voor analytisch werk is dit net teveel, waardoor verdere optimalisatie van de sensor vereist is De calibratiecurve signaal (mv) Experimenteel icolski-eisenmann fit log concentratie Figuur 8: Calibratiecurve voor maleïnezuur Via verdunningsreeks hebben we een mv versus -logc grafiek uitgevoerd (figuur 8). Het bovenste gedeelte van de curve is nagenoeg lineair en kan beschreven worden met de de ernst vergelijking. De totale curve wordt beschreven door een icolski Eisenmann vergelijking. 0 E( mv ) = E + S log( canalyte + Cst) In deze vergelijking wordt ook nog een constante interferentieterm in rekening gebracht. Het is belangrijk deze interferentieterm, afkomstig van een interfererend ion uit het eluens, zo laag mogelijk te houden, anders verandert het signaal te weinig in functie van c analiet en zal de sensor ongevoelig worden [3]. De icolski-eisenmann vergelijking wordt tevens gebruikt om het verkregen signaal om te zetten. De omzetting van het signaal wordt verkregen door: Signaal = 10 mv/s 1 7 / 12

8 Door het logaritmische verband tussen piekhoogte en concentratie worden namelijk de hoge signalen onderdrukt en de lage signalen worden te hoog ingeschat. Daarom gebruiken we deze omzetting, waardoor de de signaal-concentratie verhouding beter klopt Temperatuursafhankelijkheid signaal (10 mv/s -1) temperatuur ( C) Figuur 9: signaal vs temperatuur plot Alhoewel de gegeven meetpunten geen aanleiding geven tot een eenduidige ijklijn, is er een duidelijke tendens: de respons neemt toe met de temperatuur (figuur 9). Een verklaring voor dit fenomeen ligt in de glastransitietemperatuur: Eens het membraan onder een bepaalde temperatuur komt, gaat het van een rubberfase toestand naar een hardere, glasachtige toestand. In deze toestand is het veel moeilijker voor ionen om door het membraan te migreren, waardoor de sterkte van het signaal sterk afneemt. De slechte fit is te wijten aan de oven waarmee de opstelling op temperatuur werd gebracht. Bij het inschakelen van de ventilatie zorgde de ventilatie voor een enorme ruis in het chromatogram, waardoor de piekhoogte niet bepaald kon worden. Daarom was het nodig om de ventilatie uit te schakelen. Door deze uit te schakelen veranderde de temperatuur echter zeer snel tot kamertemperatuur, waardoor het inschatten van de meettemperatuur bemoeilijkt werd. 8 / 12

9 4.4. pname van een chromatogram 0,7 0,6 0,5 signaal (10 mv/s -1) 0,4 0,3 0,2 0, ,1 tijd (min) Figuur 10: chromatogram van de drie zuren De organische zuren die we hier gebruiken zijn erg polair, en bijgevolg zijn het moeilijke gevallen voor onze sensor, die eerder goede signalen oplevert voor lipofiele verbindingen. Het chromatogram duidt aan dat de drie zuren die gebruikt werden tijdens dit onderzoek op voldoende wijze getetecteerd kunnen worden met de ontwikkelde sensoren. De eerste piek, kort na 4 minuten is die van malonzuur, gevolgd door die van maleïnezuur na 7 minuten en die van citroenzuur rond 8 minuten. Maleïnezuur vertoonde in alle chromatogrammen een zekere tailing. Door deze tailing kunnen onder de huidige condities de pieken niet gebruikt worden voor kwantitatief werk (vallei boven de 10 % van de citroenzuurpiek), maar wel voor kwalitatief werk. Verdere optimalisatie van het eluens en het membraan is dus vereist voor dit product. p basis van de eerste piek bepalen we het plaatgetal van de kolom: p = z 2 2 R 2 W t Aan de hand van deze formule berekent men een plaatgetal van schotels per m [4]. Het is vrij duidelijk dat indien de tweede piek, die van maleïnezuur, wordt gebruikt, men een veel lager plaatgetal zal uitkomen. De tailing van die piek is echter zeer uitzonderlijk en dus niet representatief. Daarom wordt de eerste piek gebruikt. 9 / 12

10 4.5. Weekmakers signaal (10 mv/s -1) C DS DP PE ,2 3,4 3,6 3,8 4 4,2 4,4 4,6 4,8 5-5 tijd (min) Figuur 11: vergelijking respons van de weekmakers Het is vrij duidelijk dat PE de beste weekmaker is. DS, DP en C liggen duidelijk een stuk lager. We hebben dit aangetoond met maleïnezuur, aangezien dat zuur de beste respons geeft (figuur 11). De chromatogrammen van de andere zuren geven gelijkaardige resultaten, al wordt af en toe de relatieve volgorde van DS en DP omgedraaid, maar overal schiet PE er ver bovenuit. pnieuw wensen we na te gaan of de weergegeven resultaten reproduceerbaar zijn. In Tabel 2 staan de standaardafwijkingen getabelleerd van de verschillende weekmakers. Het is duidelijk dat ook hier verdere optimalisatie vereist is, vooral in het geval van C, waar de afwijking 20% bedraagt. Andere weekmakers leveren dan weer een beter resultaat op, zoals DP, met een standaardafwijking van slechts 1,73 %. dop npoe c dos 1 1,62 29,53 2,43 5,01 2 1,65 26,57 1,94 4,81 3 1,68 29,20 1,46 4,69 st.afw. 0,03 1,62 0,49 0,16 % afw 1,73 5,49 19,94 3,18 Tabel 2: piekhoogten bekomen met de verschillende weekmakers 10 / 12

11 4.6. Ionoforen signaal (10 mv/s -1) HST 4 geen ionofoor sub 2 sub 1 sub ,2 3,4 3,6 3,8 4 4,2 4,4 4,6 4, tijd (min) Figuur 12: vergelijking van de ionoforen Voor substance 1, substance 2 en substance 3 is de interactie tussen weekmakers en analiet gebaseerd op coulomb krachten. Bij HST4, dat een ureumfunctie bevat en dus moeilijk wordt geprotoneerd, zijn de interacties vooral te wijten aan waterstofbruggen. Het blijkt ook dat de logp waarde een belangrijke invloed heeft op de respons. De logp waarde is een verhouding tussen het aantal moleculen in organische fase (membraan) en anorganische fase (water, eluens). Hoge logp waarden betekenen dus dat de molecule goed in het membraan zal blijven zitten en bijgevolg goed zal functioneren. Men kan verwachten dat ionoforen met hoge logp waarden betere respons zullen leveren, wat wordt bevestigd in de resultaten, waar we zien dat de ionoforen met grote apolaire ketens en dus hogere logp waarden ( Substance 3 en HST4 ) beter presteren dan de andere ionoforen. 5. besluit We kunnen dus besluiten dat PE de beste weekmakers is voor organische anionen wat betreft respons ten opzichte van de andere weekmakers, maar dat er voor het gebruik in analytische toepassingen nog verfijningen moeten worden uitgevoerd aan de membranen om de reproduceerbaarheid te verhogen. We kunnen eveneens stellen dat het temperatuurseffect niet te verwaarlozen valt bij de rubber fase coatings, zodat men zich er telkens moet van vergewissen dat de opstelling voldoende boven de glastransitietemperatuur van het membraan is gebracht. Tot slot kunnen we ook stellen dat de geteste ionoforen een grote invloed hebben op de respons, 11 / 12

12 waarbij HST4 veruit voor de beste gevoeligheid zorgt voor de hier geteste heel polaire verbindingen. 6. referenties [1] Characteristics of new composite- and classical potentiometric sensors for the determination of pharmaceutical drugs, Vissers B, Bohets B, Everaert J, Cool P, Vansant EF, Du Prez F, Kaufmann JM, agels LJ. Electrochimica acta 51 (2006) [2] Molecular Interaction sensors: A ew Type of Detector for Separation Methods, agels LJ, Everaert J, Vissers B. LC GC Europe 20 (2007) [3] Potentiometric detection for high-performance liquid chromatography id a reality: which classes of organic substances are the targets?, agels LJ. Pure Appl. Chem. 76 (4) (2004) [4] Scheidingsmethoden, Luc Van Vaeck, 2007 [5] Microsoft Excell / 12

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom E Olijslager en R Langen Klinisch Farmaceutisch Laboratorium TweeSteden ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5, 5042 AD Tiiburg. EOlyslager@zamb.tsz.nl Inleiding

Nadere informatie

Meten en Maken 1. TOETS HARRIS 2006: Donderdag 27 April 2006, uur uur

Meten en Maken 1. TOETS HARRIS 2006: Donderdag 27 April 2006, uur uur Meten en Maken 1. TOETS HARRIS 2006: Donderdag 27 April 2006, 09.00 uur 12.00 uur Je treft vier opgaven aan, die elk even zwaar meewegen in het eindcijfer over deze toets. Elk van deze drie opgaven bevat

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010 Meten en Maken 1 Toets Harris 26-04-2010 Deze toets bestaat uit vier opgaven die even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak elke opgave op een apart antwoordblad. Dit maakt

Nadere informatie

GC of HPLC, that s the question?!

GC of HPLC, that s the question?! GC of HPLC, that s the question?! door Ir. Nico Vonk Avans+ Breda. Toepassingsgebied van de chromatografische technieken WP HT- GC Monster matrix Mengbaarheid met de mobiele fase (HPLC) Vluchtig (GC,

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 19 Gaschromatografie bladzijde 1

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 19 Gaschromatografie bladzijde 1 Hoofdstuk 19 Gaschromatografie bladzijde 1 Opgave 1 a Welke voordelen heeft een capillaire kolom ten opzichte van een gepakte kolom? Veel betere scheiding: hoger schotelgetal b Welk nadeel is aan een capillaire

Nadere informatie

Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen

Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen Inhoudsopgave 2. Inleiding 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Verloop van het onderzoek Monstername Onderzoeksmethode Technieken Interpretatie

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

Membrane Interface Probe

Membrane Interface Probe Membrane Interface Probe Met de Membrane Interface Probe (MIP) worden verontreinigingen met vluchtinge (gehalogeneerde) organische verbindingen (VOC s) gescreend. De combinatie van de standaard sondeerconus

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Herkansing Toets Harris

Meten en Maken 1. Herkansing Toets Harris Meten en Maken 1 Herkansing Toets Harris 31-8-2007 Deze toets bestaat uit vier opgaven die allemaal even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak elke opgave op een apart antwoordblad.

Nadere informatie

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Richard van Rossen / Henk Trumpie Apotheek Haagse Ziekenhuizen Email: r.vanrossen@ahz.nl Inleiding Sinds februari 2007 heeft het lab van de AHZ de beschikking

Nadere informatie

Theorie GC. http://www.nano2.nl/theoriegc.pdf versie: 050515 2005 Frans Killian

Theorie GC. http://www.nano2.nl/theoriegc.pdf versie: 050515 2005 Frans Killian Theorie GC http://www.nano2.nl/theoriegc.pdf versie: 050515 2005 Frans Killian INHOUD blz. 1 Chromatografie 2 2 Vloeistofchromatografie 2 3 Gaschromatografie 2 4 De opbouw van de gaschromatograaf 3 5 De

Nadere informatie

Geschikt voor grote monsteraantallen

Geschikt voor grote monsteraantallen ELISA (mg eiwit/kg) immunologische test PCR Flowcytometrische methoden (niet het eiwit zelf maar het DNA wordt gedetecteerd, moleculairbiologische test), DNA kwantitatieve analytische methode Specifieke

Nadere informatie

o a. onveranderd blijven o b. verdubbelen tot -360 kv. o c. stijgen tot een waarde van OV. o d. positief worden tot een waarde van 720 kv.

o a. onveranderd blijven o b. verdubbelen tot -360 kv. o c. stijgen tot een waarde van OV. o d. positief worden tot een waarde van 720 kv. jaar: 1989 nummer: 07 In ieder hoekpunt van een driehoek ABC bevindt zich een lading. In A en C is dit een lading van - 6.10-6 C. In B is dit +10.10-6 C. Beschouwen we het punt P gelegen op 30 cm van A

Nadere informatie

Tentamen Chemische Analysemethoden. 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten

Tentamen Chemische Analysemethoden. 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten Tentamen Chemische Analysemethoden 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten Vraag 1 Rekenen in de chemische analyse (18 punten) 1,1 Uit ruime ervaring

Nadere informatie

Wanda Guedens en Monique Reynders. Universiteit Hasselt, België

Wanda Guedens en Monique Reynders. Universiteit Hasselt, België Wanda Guedens en Monique Reynders Universiteit Hasselt, België Van chemisch experiment tot wiskundig model Hoe chemie en wiskunde elkaars maatje worden Data-analyse komt neer op het zoeken naar onderlinge

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Studiedag : Ionenanalyse. Woensdag 24 november 2004 Hotel Serwir Koningin Astridlaan Sint-Niklaas

Studiedag : Ionenanalyse. Woensdag 24 november 2004 Hotel Serwir Koningin Astridlaan Sint-Niklaas Studiedag : Ionenanalyse Woensdag 24 november 2004 otel Serwir Koningin Astridlaan 57 9100 Sint-Niklaas Ionenchromatografie Principes en concepten E. Jooken Ion Paar hromatografie Is mogelijk met standaard

Nadere informatie

Gaschromatografie in de klas Frans Killian, ISW havo/vwo Naaldwijk, franskillian@hotmail.com

Gaschromatografie in de klas Frans Killian, ISW havo/vwo Naaldwijk, franskillian@hotmail.com Gaschromatografie in de klas Frans Killian, ISW havo/vwo Naaldwijk, franskillian@hotmail.com Waarom Gaschromatografie? Leerlingen die het voortgezet onderwijs verlaten denken vaak dat de analisten in een

Nadere informatie

Zelfs zuiver water geleidt in zeer kleine mate elektrische stroom en dus wijst dit op de aanwezigheid van geladen deeltjes.

Zelfs zuiver water geleidt in zeer kleine mate elektrische stroom en dus wijst dit op de aanwezigheid van geladen deeltjes. Cursus Chemie 4-1 Hoofdstuk 4: CHEMISCH EVENWICHT 1. DE STERKTE VAN ZUREN EN BASEN Als HCl in water opgelost wordt dan bekomen we een oplossing die bijna geen enkele covalente HCl meer bevat. In de reactievergelijking

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Toets Harris

Meten en Maken 1. Toets Harris Meten en Maken 1 Toets Harris 20-04-2009 Deze toets bestaat uit vier opgaven die even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak elke opgave op een apart antwoordblad. Dit maakt

Nadere informatie

Bepaling van de ph. Ministerieel besluit van 15 april Belgisch Staatsblad van 20 mei 2009 WAC

Bepaling van de ph.  Ministerieel besluit van 15 april Belgisch Staatsblad van 20 mei 2009 WAC Bepaling van de ph januari 2009 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/005 INHOUD 1 INLEIDING... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 APPARATUUR EN MATERIAAL... 4 4.1 APPARATUUR... 4 5 REAGENTIA EN OPLOSSINGEN...

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Chromatografische analyse van kleine metabolieten in biologische matrixen Metabolieten zijn kleine moleculen (doorgaans < 1 kda) die het moleculair fundament van het leven vormen en het resultaat zijn

Nadere informatie

Samenvatting Vrij vertaald luidt de titel van dit proefschrift: "Ladingstransport in dunne- lm transistoren gebaseerd op geordende organische halfgeleiders". Alvorens in te gaan op de specieke resultaten

Nadere informatie

Meten en Maken 1. TOETS HARRIS: Dinsdag 1 Juni 2004, uur uur

Meten en Maken 1. TOETS HARRIS: Dinsdag 1 Juni 2004, uur uur Meten en Maken 1. TETS HARRIS: Dinsdag 1 Juni 2004, 14.00 uur 17.00 uur U treft drie opgaven aan. Elk van deze drie opgaven weegt even zwaar mee in het cijfer over deze toets. Elk van deze drie opgaven

Nadere informatie

Scheikunde SE2. Hoofdstuk 8

Scheikunde SE2. Hoofdstuk 8 Scheikunde SE2 Hoofdstuk 8 Paragraaf 2 Indicatoren: stoffen waarmee je kunt bepalen of een oplossing zuur of basisch is. Zuur: als een oplossing een ph heeft van minder dan 7. Basisch: als een oplossing

Nadere informatie

Intermezzo, De expressie van een eiwit.

Intermezzo, De expressie van een eiwit. Samenvatting Bacteriën leven in een omgeving die voortdurend en snel verandert. Om adequaat te kunnen reageren op deze veranderingen beschikken bacteriën over tal van sensor systemen die de omgeving in

Nadere informatie

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg.

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg. ste ronde van de 9de Vlaamse Fysica Olympiade Formules ste onde Vlaamse Fysica Olympiade 7 9de Vlaamse Fysica Olympiade Eerste ronde De eerste ronde van deze Vlaamse Fysica Olympiade bestaat uit 5 vragen

Nadere informatie

Uitwerkingen Bio-organische Chemie Werkcollege 1. 1. Hoeveel protonen, neutronen en elektronen hebben de volgende elementen:

Uitwerkingen Bio-organische Chemie Werkcollege 1. 1. Hoeveel protonen, neutronen en elektronen hebben de volgende elementen: Uitwerkingen Bio-organische hemie Werkcollege 1 1. oeveel protonen, neutronen en elektronen hebben de volgende elementen: a. 39 K 19 c. 13 6 b. 32 S 16 d. 200 g 80 a. 19 protonen, 19 elektronen, 20 neutronen.

Nadere informatie

Frank Povel. a1. De twee factoren zijn: 1. er moeten geladen deeltjes zijn; 2. de geladen deeltjes moeten zich kunnen verplaatsen.

Frank Povel. a1. De twee factoren zijn: 1. er moeten geladen deeltjes zijn; 2. de geladen deeltjes moeten zich kunnen verplaatsen. UITWERKING CCVS-TENTAMEN 26 november 2014 Frank Povel NB. Deze uitwerking is door mij gemaakt en is niet de uitwerking die de CCVS hanteert. Er kunnen dan ook op geen enkele wijze rechten aan deze uitwerking

Nadere informatie

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO versie december 2014 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Wat is een buffer? 3. Hoe werkt een buffer? 4. Geconjugeerd zuur/base-paar 5. De ph van een buffer De volgende

Nadere informatie

Onderzoek naar Opbrengst panelen met Nano coating en reiniging

Onderzoek naar Opbrengst panelen met Nano coating en reiniging Auteurs namens Solar Comfort: Rinie Evertse Aart van Driel Plaats: Geldermalsen Datum: 10 07 2016 Onderzoek naar Opbrengst panelen met Nano coating en reiniging In dit onderzoek word gekeken naar de opbrengst

Nadere informatie

Basics of ph. Theorie én praktijk (in 25 minuten en 10 slides ) Bart Küpers Productmanager Analyse, Endress+Hauser

Basics of ph. Theorie én praktijk (in 25 minuten en 10 slides ) Bart Küpers Productmanager Analyse, Endress+Hauser Basics of ph Theorie én praktijk (in 25 minuten en 10 slides ) Bart Küpers Productmanager Analyse, Endress+Hauser bart.kupers@nl.endress.com Endress+Hauser Opgericht in 1953 door Georg H Endress and Ludwig

Nadere informatie

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Vragen bij de oefen- en zelftoets-module behorende bij practicum 1 Versie 2012-2013 In deze module ga je een experiment uitvoeren. In dit experiment moet je de verschillende

Nadere informatie

BEPALING VAN DOXYCYCLINE, TETRACYCLINE, OXYTETRACYCLINE EN CHLOORTETRACYCLINE IN

BEPALING VAN DOXYCYCLINE, TETRACYCLINE, OXYTETRACYCLINE EN CHLOORTETRACYCLINE IN Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-091 I-MET-FLVVT-091 BEPALING VAN DOXYCYCLINE, TETRACYCLINE, OXYTETRACYCLINE EN CHLOORTETRACYCLINE IN DIERENVOEDERS

Nadere informatie

KWANTITATIEVE BEPALING VAN UBIQUINONE IN

KWANTITATIEVE BEPALING VAN UBIQUINONE IN Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-152 I-MET-FLVVT-152 KWANTITATIEVE BEPALING VAN UBIQUINONE IN Versie 03 Datum van toepassing 2014-01-17 Opgesteld

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE NATINALE SHEIKUNDELYMPIADE RRETIEMDEL VRRNDE 1 (de week van) woensdag 4 februari 2009 Deze voorronde bestaat uit 24 meerkeuzevragen verdeeld over 5 onderwerpen en 3 open vragen met in totaal 13 deelvragen

Nadere informatie

Thermische Desorptie als alternatief voor Solventextractie

Thermische Desorptie als alternatief voor Solventextractie Perspectieven in de Organische Milieuanalyse Grobbendonk - 14 oktober 2005 Thermische Desorptie als alternatief voor Solventextractie Dr. Gilbert Desmet Vlaamse Milieumaatschappij Labo Gent Krijgslaan

Nadere informatie

Bepaling van de totale organische koolstof (TOC) en/of de opgeloste organische koolstof (DOC) in water

Bepaling van de totale organische koolstof (TOC) en/of de opgeloste organische koolstof (DOC) in water Bepaling van de totale organische koolstof (TOC) en/of de opgeloste organische koolstof (DOC) in water september 2009 Pagina 1 van 5 WAC/III/D/050 INHOUD 1 DOEL EN TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES...

Nadere informatie

Samenvatting S AMENVATTING

Samenvatting S AMENVATTING S AMENVATTING De beschikbaarheid van voldoende drinkwater kan een probleem zijn in dichtbevolkte of industriële gebieden, zodat waterzuiveringsinstallaties noodzakelijk zijn. Adsorptie technologie kan

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 0.1 Netwerkmodel voor passieve geleiding langs een zenuwcel.. 2

Inhoudsopgave. 0.1 Netwerkmodel voor passieve geleiding langs een zenuwcel.. 2 Inhoudsopgave 01 Netwerkmodel voor passieve geleiding langs een zenuwcel 2 1 01 Netwerkmodel voor passieve geleiding langs een zenuwcel I Figuur 1: Schematische voorstelling van een deel van een axon Elk

Nadere informatie

Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater

Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater Leendert Vergeynst, Herman Van Langenhove, Kristof Demeestere EnVOC ENVIRONMENTAL ORGANIC CHEMISTRY & TECHNOLOGY RESEARCH GROUP ENVOC Vakgroep duurzame

Nadere informatie

Infrarood temperatuurmeten:

Infrarood temperatuurmeten: Infrarood temperatuurmeten: Special: 2 Kleuren of Ratio Pyrometer Straling, convectie en geleiding: Met een infrarood temperatuurmeter of pyrometer meten we de straling of Radiation van een object. De

Nadere informatie

b In plaats van een CN-kolom gebruikt men een C-18-kolom. Stationaire fase minder polair: retentietijd langer.

b In plaats van een CN-kolom gebruikt men een C-18-kolom. Stationaire fase minder polair: retentietijd langer. Hoofdstuk 20 Hoge druk vloeistofhromatografie (HPLC) bladzijde 1 pgave 1 In welke volgorde elueren de onderstaande omponenten bij normal phase? a otaanzuur C 7H 15CH langste apolaire staart: alkyl met

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Toets Herkansing Harris

Meten en Maken 1. Toets Herkansing Harris Meten en Maken 1 Toets Herkansing Harris 03-07-2008 Deze toets bestaat uit vier opgaven die allemaal even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak de opgaven op de antwoordbladen,

Nadere informatie

ONDERZOEK CHEMISCHE VEILIGHEID KUNSTSTOFFEN POLSBANDJES

ONDERZOEK CHEMISCHE VEILIGHEID KUNSTSTOFFEN POLSBANDJES ONDERZOEK CHEMISCHE VEILIGHEID KUNSTSTOFFEN POLSBANDJES Voedsel en Waren Autoriteit December 2005 Onderzoek chemische veiligheid kunststoffen polsbandjes, december 2005 0 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2 2.

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2001-II

Eindexamen scheikunde havo 2001-II Eindexamen scheikunde havo 00-II 4 Antwoordmodel Energievoorziening in de ruimte et (uiteenvallen van de Pu-38 atomen) levert energie dus het is een exotherm proces. er komt energie vrij aantal protonen:

Nadere informatie

Meten en Maken 1. TOETS HARRIS 2005: Vrijdag 20 Mei 2005, uur uur

Meten en Maken 1. TOETS HARRIS 2005: Vrijdag 20 Mei 2005, uur uur Meten en Maken 1. TETS HARRIS 2005: Vrijdag 20 Mei 2005, 14.00 uur 17.00 uur Je treft drie opgaven aan, die elk even zwaar meewegen in het eindcijfer over deze toets. Elk van deze drie opgaven bevat deelopgaven.

Nadere informatie

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur.

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur. In tegenstelling tot een verandering van druk of concentratie zal een verandering in temperatuur wel degelijk de evenwichtsconstante wijzigen, want C k / k L De twee snelheidsconstanten hangen op niet

Nadere informatie

OilSense On - site Olieanalyse

OilSense On - site Olieanalyse OilSense On - site Olieanalyse Afhankelijk van het labo en de gekozen analyseparameters betaalt u per oliestaal al gauw 50 voor een eenvoudige olieanalyse. Heeft u een uitgebreid machinepark en analyseert

Nadere informatie

EVENWICHTEN VOOR ZUREN EN BASEN

EVENWICHTEN VOOR ZUREN EN BASEN EVENWICHTEN VOOR ZUREN EN BASEN Een zuur is een chemisch bestanddeel dat waterstofionen afsplitst bij oplossen in water H zuurrest water H zuurrest Een base is een chemisch bestanddeel dat hydroxide-ionen

Nadere informatie

Protolyse van zwakke zuren en basen

Protolyse van zwakke zuren en basen Protolyse van zwakke zuren en basen Zwakke protolyten protolyseren in oplossing slechts gedeeltelijk. Waterstoffluoride bv. is een zwak zuur: HF + H 2 O H 3 O + + F De evenwichtsvoorwaarde is: K = [H 3

Nadere informatie

Conductometrie 1 R. Waarin [R] = Ω en [G]= Ω -1 = S (Siemens)

Conductometrie 1 R. Waarin [R] = Ω en [G]= Ω -1 = S (Siemens) Conductometrie Conductometrie of geleidbaarheidsmeting is een van de elektrochemische analysemethoden. In de conductometrie wordt gekeken naar het gemak waarmee elektrische stroom door een oplossing geleid

Nadere informatie

Bepaling van de droogrest

Bepaling van de droogrest Bepaling van de droogrest september 2009 Pagina 1 van 5 WAC/III/A/001 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 APPARATUUR EN MATERIAAL... 4 4.1 APPARATUUR... 4 4.2 MATERIAAL...

Nadere informatie

5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren of zwakke basen

5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren of zwakke basen Opmerking: We gaan ervan uit, dat bij het mengen van oplossingen geen volumecontractie optreedt. Bij verdunde oplossingen is die veronderstelling gerechtvaardigd. 5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren

Nadere informatie

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN vwo Massaspectrometrie en IR-spectrometrie OPGAVE 1 MTBE is een stof die aan benzine wordt toegevoegd voor een betere verbranding (de klopvastheid wordt vergroot). Door middel

Nadere informatie

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i ZOUTGEHALTESENSOR BT78i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Zoutgehaltesensor BT78i meet het zoutgehalte in een oplossing in het

Nadere informatie

Bio-farmaceutische bepaling van geneesmiddelen

Bio-farmaceutische bepaling van geneesmiddelen Bio-farmaceutische bepaling van geneesmiddelen Hoe doen we dit? Deel IIa H. Lingeman, Vrije Universiteit, Amsterdam Zoals in Deel I van deze serie is aangegeven begint de ontwikkeling van een vloeistofchromatografische

Nadere informatie

- Rapport 2- MBT analyse in urine van 37 personen. Waalwijk, 6 december 2016, Dr HMJ Goldschmidt, algemeen directeur DCT Versie 2.0.

- Rapport 2- MBT analyse in urine van 37 personen. Waalwijk, 6 december 2016, Dr HMJ Goldschmidt, algemeen directeur DCT Versie 2.0. - Rapport 2- MBT analyse in urine van 37 personen Waalwijk, 6 december 2016, Dr HMJ Goldschmidt, algemeen directeur DCT Versie 2.0. Op maandag 24 oktober 2016 werden 37 urine monsters ontvangen die semi-

Nadere informatie

Gecombineerde ph-elektroden Met gecombineerd glas- en Ag/AgCl referentiesysteem.

Gecombineerde ph-elektroden Met gecombineerd glas- en Ag/AgCl referentiesysteem. Algemeen Speciale kenmerken MJK levert elektroden met accessoires voor het meten van ph, redox en temperatuur. De elektroden worden volgens de modernste productiemethoden gefabriceerd, tegemoetkomend aan

Nadere informatie

Methoden voor de bepaling van anionen

Methoden voor de bepaling van anionen Compendium voor monsterneming en analyse in uitvoering van het Materialendecreet en het Bodemdecreet Methoden voor de bepaling van anionen Versie augustus 2015 CMA/2/I/C Deze procedure vervangt de procedure

Nadere informatie

Examen VWO. Scheikunde 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Scheikunde 1 (nieuwe stijl) Scheikunde 1 (nieuwe stijl) Examen VW Voorbereidend Wetenschappelijk nderwijs Tijdvak 1 Maandag 27 mei 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen; het examen bestaat uit 24

Nadere informatie

WMV bv. Lunac 2+ duplo NBD (2010) Kwalificatie Test. Mr. G. van der Sluis

WMV bv. Lunac 2+ duplo NBD (2010) Kwalificatie Test. Mr. G. van der Sluis Office: Molengraaffsingel 12 2629 JD Delft (NL) Post adress: Frans Halsstraat 5 1816 CM Alkmaar (NL) Tel. +31 (0)15 744 01 38 Fax +31 (0)15 744 01 02 Internet www.ccube.nl Registration NL34231544 WMV bv.

Nadere informatie

SEMESTER 1, BLOK B SIMULATIE

SEMESTER 1, BLOK B SIMULATIE INLEIDING In deze workshop gaan we met behulp van Excel een simulatie uitvoeren die betrekking heeft op chemische omzettingen en het schoonspoelen van een reactorsysteem. We bekijken dan wat er gebeurt

Nadere informatie

Kwaliteitsonderzoek colloïdaal zilver

Kwaliteitsonderzoek colloïdaal zilver Jeroen Willemsen Hogeschool Zuyd Heerlen, 31-01-2011 Versie: 1.1 Kwaliteitsonderzoek colloïdaal zilver Nederlandse leveranciers onder de loep Voorwoord Als derdejaars student Chemie krijgt iedere student

Nadere informatie

biologie bezem vwo 2016-I

biologie bezem vwo 2016-I Slechter horen door kapotte ionkanalen Gehoorverlies kan veroorzaakt worden door omgevingsfactoren, maar vaak is het een erfelijke kwestie. Bij een erfelijke vorm van doofheid ligt de oorzaak veelal in

Nadere informatie

Duurzaam Legionella Beheer in Koeltorens. Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door SNN, koers Noord

Duurzaam Legionella Beheer in Koeltorens. Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door SNN, koers Noord Duurzaam Legionella Beheer in Koeltorens Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door SNN, koers Noord Projectgegevens 1. Titel: Duurzaam Legionella beheer in koeltorens 2. Doelstelling: Het duurzaam en

Nadere informatie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie Vitaminen Definitie Vitaminen zijn essentiële organische voedingsstoffen, die in tegenstelling tot andere voedingsstoffen (koolhydraten, vetten, eiwitten) geen energie of bouwstoffen leveren, maar die

Nadere informatie

7.4.3 - de ph-schaal van 0 tot 14 in verband brengen met zure, neutrale en basische oplossingen en met de concentratie van H+-ionen en OH--ionen;

7.4.3 - de ph-schaal van 0 tot 14 in verband brengen met zure, neutrale en basische oplossingen en met de concentratie van H+-ionen en OH--ionen; Leergebied: concentratie Leerplannen LP Chemie 2e gr KSO GO 5.5.2 - de massaconcentratie van een oplossing definiëren als het aantal gram opgeloste stof per 100 ml oplossing; de oplosbaarheid van een stof

Nadere informatie

Scheikunde VWO. Vrijdag 19 mei 1995 13.30 16.30 uur. vragen

Scheikunde VWO. Vrijdag 19 mei 1995 13.30 16.30 uur. vragen Scheikunde VWO vragen Vrijdag 19 mei 1995 1330 1630 uur toelichting Dit examen bestaat uit 23 vragen Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden instructie

Nadere informatie

Door Anna Gruber (FfE), Serafin von Roon (FfE) en Karin Wiesmeyer (FIW)

Door Anna Gruber (FfE), Serafin von Roon (FfE) en Karin Wiesmeyer (FIW) Energiebesparingspotentieel door isolatie Door Anna Gruber (FfE), Serafin von Roon (FfE) en Karin Wiesmeyer (FIW) Het is bekend dat de CO 2 uitstoot tegen 2020 fors naar omlaag moet. In Duitsland zijn

Nadere informatie

Methoden voor de bepaling van anionen

Methoden voor de bepaling van anionen Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van water Versie november 2014 WAC/III/C Inhoud INHOUD 1 Drinkwater 3 2 Afvalwater 5 3 Grondwater 8 4 Oppervlaktewater 10 Voor de conservering en behandeling

Nadere informatie

Experiment DutchBE (Belgium) Dansende korrels - Een model voor fase-overgangen en instabiliteiten

Experiment DutchBE (Belgium) Dansende korrels - Een model voor fase-overgangen en instabiliteiten Q2-1 Dansende korrels - Een model voor fase-overgangen en instabiliteiten (10 punten) Lees de algemene instructies in de aparte enveloppe voor je met het experiment begint. Introductie Fase-overgangen

Nadere informatie

DieselMotorEmissie. Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH. In samenwerking met. rps.nl 1

DieselMotorEmissie. Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH. In samenwerking met. rps.nl 1 DieselMotorEmissie een vergelijk van analysemethoden RPS Advies In samenwerking met TNO Bouw en Ondergrond Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH Marc Houtzager rps.nl 1 Inhoud 1. Inleiding 2. Doel 3. DME

Nadere informatie

Het gezichtsvermogen is één van de meest krachtige zintuigen die we bezitten. Met onze ogen kunnen we, behoorlijk gevoelig, interacties waarnemen

Het gezichtsvermogen is één van de meest krachtige zintuigen die we bezitten. Met onze ogen kunnen we, behoorlijk gevoelig, interacties waarnemen Samenvatting Het gezichtsvermogen is één van de meest krachtige zintuigen die we bezitten. Met onze ogen kunnen we, behoorlijk gevoelig, interacties waarnemen tussen materie en electro-magnetische golven.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Electron Transfer Properties in the Prussian Blue Analogues Rb x Mn[Fe() 6 ] y z 2 ederlandse Samenvatting Ieder element dat bestaat heeft een specifiek aantal protonen (positief geladen deeltjes in de

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 8 UV-VIS spectrometrie bladzijde 1

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 8 UV-VIS spectrometrie bladzijde 1 Hoofdstuk 8 UV-VIS spectrometrie bladzijde 1 Opgave 1 Welke kleur heeft een stof die: a blauw licht absorbeert? Complementaire kleur: oranje. b paars licht absorbeert? Complementaire kleur: geel. c blauw

Nadere informatie

Bindingen. Suiker Suiker heeft de molecuulformule C 12 H 22 O 11

Bindingen. Suiker Suiker heeft de molecuulformule C 12 H 22 O 11 Bindingen Suiker Suiker heeft de molecuulformule C 12 H 22 O 11 1. Leg uit dat suiker een moleculaire stof is 2. Van suiker is de oplosbaarheid in water zeer hoog. Leg uit waarom suiker zo goed in water

Nadere informatie

Vergelijkende tests van Aluthermo Quattro vs glaswol in een gesimuleerde dakomgeving.

Vergelijkende tests van Aluthermo Quattro vs glaswol in een gesimuleerde dakomgeving. Vergelijkende tests van Aluthermo Quattro vs glaswol in een gesimuleerde dakomgeving. Technish contact Thibault Boulanger Facturatiecontact Julien Thiry ELIOSYS sa ELIOSYS sa Boulevard de Colonster, 4

Nadere informatie

Hertentamen Statistische en Thermische Fysica II Woensdag 14 februari 2007 Duur: 3 uur

Hertentamen Statistische en Thermische Fysica II Woensdag 14 februari 2007 Duur: 3 uur Hertentamen Statistische en Thermische Fysica II Woensdag 14 februari 2007 Duur: 3 uur Vermeld op elk blad duidelijk je naam, studierichting, en evt. collegekaartnummer! (TIP: lees eerst alle vragen rustig

Nadere informatie

Voorbeeldverslag Enzymatisch gekatalyseerde ontbinding gevolgd door het kwantitatief meten van gasvolumes

Voorbeeldverslag Enzymatisch gekatalyseerde ontbinding gevolgd door het kwantitatief meten van gasvolumes Practicum Grondslagen van de Chemie Naam: Richting: 1 e ba (Samengewerkt met: ) Datum:. Voorbeeldverslag Enzymatisch gekatalyseerde ontbinding gevolgd door het kwantitatief meten van gasvolumes Doelstellingen

Nadere informatie

Intermoleculaire krachten ELEKTRONEGATIVITEIT, POLAIRE ATOOMBINDING, DIPOOLMOMENT, ION-

Intermoleculaire krachten ELEKTRONEGATIVITEIT, POLAIRE ATOOMBINDING, DIPOOLMOMENT, ION- Intermoleculaire krachten ELEKTRONEGATIVITEIT, POLAIRE ATOOMBINDING, DIPOOLMOMENT, ION- DIPOOLINTERACTIE EN HYDRATATIE, DIPOOL-DIPOOLINTERACTIE, WATERSTOFBRUG, LONDONINTERACTIE Paragrafen of subparagrafen

Nadere informatie

Potentiometrische bepaling van sulfide

Potentiometrische bepaling van sulfide Potentiometrische bepaling van sulfide mei 2008 Pagina 1 van 8 WAC/III/C/040 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 APPARATUUR EN MATERIAAL... 3 5 REAGENTIA EN OPLOSSINGEN...

Nadere informatie

THERMOKOPPELSENSOR 0135I GEBRUIKERSHANDLEIDING

THERMOKOPPELSENSOR 0135I GEBRUIKERSHANDLEIDING THERMOKOPPELSENSOR 0135I GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Beschrijving De Thermokoppelsensor meet temperatuur in twee bereiken: 200.. 1300 C (grote

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied

Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied Hoofdstuk 8 Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied Alle levende wezens zijn opgebouwd uit cellen. Het menselijk lichaam heeft er 10 14 oftewel rond de 100 biljoen, terwijl bacteriën

Nadere informatie

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden Vraag 1 Welke van volgende formules stemt overeen met magnesiumchloriet? MgCl Mg(ClO 2 ) 2 Mg(ClO 3 ) 2 Mg3(ClO 3 ) 2 Optie A: Hier is wat kennis over het periodiek systeem der elementen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE EINDTOETS THEORIE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE EINDTOETS THEORIE NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE EINDTOETS THEORIE Universiteit Twente Enschede maandag 1 juni, opgaven Deze eindtoets bestaat uit deelvragen verdeeld over opgaven Gebruik voor elke opgave een apart antwoordvel,

Nadere informatie

Max. 10 % in relatieve waarde van de bepaalde waarde of 0,5 g per 100 g monster in absolute waarde indien dit groter is -

Max. 10 % in relatieve waarde van de bepaalde waarde of 0,5 g per 100 g monster in absolute waarde indien dit groter is - Stofnaam Type methode Te onderzoeken in Minimum bepaalbaarheidsgrens Herhaalbaarheid Reproduceerbaarheid (binnen laboratorium) Aantoonbaarheid - Categorie A Titel Erucazuur Gas-vloeistofchromatografie.

Nadere informatie

CORRECTIEMODEL VOORRONDE 1. (de week van) woensdag 8 februari 2006

CORRECTIEMODEL VOORRONDE 1. (de week van) woensdag 8 februari 2006 CORRECTIEMODEL VOORRONDE (de week van) woensdag 8 februari 006 Deze voorronde bestaat uit 9 meerkeuzevragen verdeeld over 6 onderwerpen en 3 open vragen met in totaal 4 deelvragen De maximumscore voor

Nadere informatie

1. Elementaire chemie en chemisch rekenen

1. Elementaire chemie en chemisch rekenen In onderstaande zelftest zijn de vragen gebundeld die als voorbeeldvragen zijn opgenomen in het bijhorend overzicht van de verwachte voorkennis chemie. 1. Elementaire chemie en chemisch rekenen 1.1 Grootheden

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: Zure en base oplossingen / ph

Hoofdstuk 6: Zure en base oplossingen / ph Hoofdstuk 6: Zure en base oplossingen / ph 6.1 Herhaling: zure en basische oplossingen Arrhenius definieerde zuren als volgt: zuren zijn polaire covalente verbindingen die bij het oplossen in water H +

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Om te kunnen overleven moeten micro-organismen voedingsstoffen opnemen uit hun omgeving en afvalstoffen uitscheiden. Het inwendige van een cel is gescheiden

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 17 Potentiometrie bladzijde 1

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 17 Potentiometrie bladzijde 1 Hoofdstuk 17 Potentiometrie bladzijde 1 Opgave 1 Stel dat we twee referentie-elektroden in een oplossing dompelen en de spanning meten, hoe groot is dan de spanning tussen de onderstaande combinaties?

Nadere informatie

/14 /28 /28 /30 /100. Naam:.. Studentnr.:.. Resultaten: Totaal: Opgave 1 Opgave 2 Opgave 3 Opgave 4

/14 /28 /28 /30 /100. Naam:.. Studentnr.:.. Resultaten: Totaal: Opgave 1 Opgave 2 Opgave 3 Opgave 4 Tentamen: Fysische Chemie en Kinetiek (4052FYSCK-1415FWN) Datum: 17-4-2015 Tijd/tijdsduur: 9:00-12:00; 3 uur Plaats: Grote en Kleine Pastizaal, ChemE, Delft Docent(en) en/of tweede lezer: Prof. dr. M.T.M.

Nadere informatie

Voorkennistoets De Bewegende Aarde Voorkennis voor het basisdeel H1, H2, H3

Voorkennistoets De Bewegende Aarde Voorkennis voor het basisdeel H1, H2, H3 Voorkennistoets De Bewegende Aarde Voorkennis voor het basisdeel H1, H2, H3 A. wiskunde Differentiëren en primitieve bepalen W1. Wat is de afgeleide van 3x 2? a. 3x b. 6x c. x 3 d. 3x 2 e. x 2 W2. Wat

Nadere informatie

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A:

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A: Meting zonnepaneel Om de beste overbrengingsverhouding te berekenen, moet de diodefactor van het zonnepaneel gekend zijn. Deze wordt bepaald door het zonnepaneel te schakelen aan een weerstand. Een multimeter

Nadere informatie

Onzekere complexe problemen complexe problemen worden gekarakteriseerd doordat er vooraf geen causaal verband bestaat tussen oorzaak en gevolg.

Onzekere complexe problemen complexe problemen worden gekarakteriseerd doordat er vooraf geen causaal verband bestaat tussen oorzaak en gevolg. Introductie SenseMaking beschrijft een methode om complexe onzekere uitdagingen gestructureerd en succesvol aan te pakken. Inzicht krijgen in de continu veranderende ideeën, ervaringen en wensen van grote

Nadere informatie

1. Elementaire chemie en chemisch rekenen

1. Elementaire chemie en chemisch rekenen In onderstaande zelftest zijn de vragen gebundeld die als voorbeeldvragen zijn opgenomen in het bijhorend overzicht van de verwachte voorkennis chemie 1. Elementaire chemie en chemisch rekenen 1.1 Grootheden

Nadere informatie