TDM VAN IMMUNOSUPPRESSIVA ANNO 2007

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TDM VAN IMMUNOSUPPRESSIVA ANNO 2007"

Transcriptie

1 TDM VAN IMMUNOSUPPRESSIVA ANNO 2007

2 INLEIDING

3 UpToDate, 2007 ALLOIMMUNE RESPONS DONOR APC MHC DIRECT ALLORECOGNITION Peptide Ag T-cel receptor T-cel receptor MHC RECIPIENT T-CEL MHC allopeptide RECIPIENT APC INDIRECT ALLORECOGNITION

4 NEJM 2004; 351: ALLOIMMUNE RESPONS 3-SIGNAL MODEL OF ALLOIMMUNE RESPONS Signal 3 Signal 2 Signal 1

5 PHARMACOLOGICAL AGENTS GLUCOCORTICOIDS IMMUNOPHILIN-BINDING DRUGS IMMUNOSUPPRESSIVA CLASSIFICATIE Calcineurine inhibitors cyclophylin-binding drugs: cyclosporine Neoral FKBP12-binding drugs: tacrolimus Prograft Target-of-rapamycin inhibitors sirolimus, everolimus Rapamune, Certican INHIBITORS OF NUCLEOTIDE SYNTHESIS/CEL DIVISION Purine synthesis inhibitor mycophenolate mofetil Cellcept Antimetabolite azathioprine Imuran BIOLOGICAL AGENTS DEPLETING ANTIBODIES Polyclonal antibody Mouse monoclonal anti-cd3 Ab Humanized monoclonal anti-cd52 antibody B-cell-depleting monoclonal anti-cd20 antibody NON-DEPLETING ANTIBODIES AND FUSION PROTEINS Humanized monoclonal anti-cd25 antibody Fusion protein with natural binding properties horse or rabbit antithymocyt globulin muromonab-cd3 alemtuzumab rituximab daclizumab, basiliximab CTLA-4-Ig INTRAVENOUS IMMUNE GLOBULIN

6 PHARMACOLOGICAL AGENTS GLUCOCORTICOIDS IMMUNOPHILIN-BINDING DRUGS IMMUNOSUPPRESSIVA CLASSIFICATIE Calcineurine inhibitors cyclophylin-binding drugs: cyclosporine Neoral FKBP12-binding drugs: tacrolimus Prograft Target-of-rapamycin inhibitors sirolimus, everolimus Rapamune, Certican INHIBITORS OF NUCLEOTIDE SYNTHESIS/CEL DIVISION Purine synthesis inhibitor mycophenolate mofetil Cellcept Antimetabolite azathioprine Imuran BIOLOGICAL AGENTS DEPLETING ANTIBODIES Polyclonal antibody Mouse monoclonal anti-cd3 Ab Humanized monoclonal anti-cd52 antibody B-cell-depleting monoclonal anti-cd20 antibody NON-DEPLETING ANTIBODIES AND FUSION PROTEINS Humanized monoclonal anti-cd25 antibody Fusion protein with natural binding properties horse or rabbit antithymocyt globulin muromonab-cd3 alemtuzumab rituximab daclizumab, basiliximab CTLA-4-Ig INTRAVENOUS IMMUNE GLOBULIN

7 IMMUNOSUPPRESSIVA 3-SIGNAL MODEL OF ALLOIMMUNE RESPONS Signal 1 NEJM 2004; 351:

8 PHARMACOLOGICAL AGENTS GLUCOCORTICOIDS IMMUNOPHILIN-BINDING DRUGS IMMUNOSUPPRESSIVA CLASSIFICATIE Calcineurine inhibitors cyclophylin-binding drugs: cyclosporine Neoral FKBP12-binding drugs: tacrolimus Prograft Target-of-rapamycin inhibitors sirolimus, everolimus Rapamune, Certican INHIBITORS OF NUCLEOTIDE SYNTHESIS/CEL DIVISION Purine synthesis inhibitor mycophenolate mofetil Cellcept Antimetabolite azathioprine Imuran BIOLOGICAL AGENTS DEPLETING ANTIBODIES Polyclonal antibody Mouse monoclonal anti-cd3 Ab Humanized monoclonal anti-cd52 antibody B-cell-depleting monoclonal anti-cd20 antibody NON-DEPLETING ANTIBODIES AND FUSION PROTEINS Humanized monoclonal anti-cd25 antibody Fusion protein with natural binding properties horse or rabbit antithymocyt globulin muromonab-cd3 alemtuzumab rituximab daclizumab, basiliximab CTLA-4-Ig INTRAVENOUS IMMUNE GLOBULIN

9 IMMUNOSUPPRESSIVA 3-SIGNAL MODEL OF ALLOIMMUNE RESPONS Signal 3 NEJM 2004; 351:

10 PHARMACOLOGICAL AGENTS GLUCOCORTICOIDS IMMUNOPHILIN-BINDING DRUGS IMMUNOSUPPRESSIVA CLASSIFICATIE Calcineurine inhibitors cyclophylin-binding drugs: cyclosporine Neoral FKBP12-binding drugs: tacrolimus Prograft Target-of-rapamycin inhibitors sirolimus, everolimus Rapamune, Certican INHIBITORS OF NUCLEOTIDE SYNTHESIS/CEL DIVISION Purine synthesis inhibitor mycophenolate mofetil Cellcept Antimetabolite azathioprine Imuran BIOLOGICAL AGENTS DEPLETING ANTIBODIES Polyclonal antibody Mouse monoclonal anti-cd3 Ab Humanized monoclonal anti-cd52 antibody B-cell-depleting monoclonal anti-cd20 antibody NON-DEPLETING ANTIBODIES AND FUSION PROTEINS Humanized monoclonal anti-cd25 antibody Fusion protein with natural binding properties horse or rabbit antithymocyt globulin muromonab-cd3 alemtuzumab rituximab daclizumab, basiliximab CTLA-4-Ig INTRAVENOUS IMMUNE GLOBULIN

11 IMMUNOSUPPRESSIVA 3-SIGNAL MODEL OF ALLOIMMUNE RESPONS NEJM 2004; 351:

12 IMMUNOSUPPRESSIVA 3-SIGNAL MODEL OF ALLOIMMUNE RESPONS Signal 3 Signal 2 Signal 1 NEJM 2004; 351:

13 TDM NEVENEFFECTEN IMMUNODEFICIENTIE - Infectierisico - maligniteit NIET-IMMUNOLOGISCHE TOXICITEIT Geneesmiddel Merknaam Neveneffecten Cyclosporine (Mod.) Neoral, Gengraf Nefrotoxiciteit, hemolytisch-uremisch syndroom, hypertensie, neurotoxiciteit, convulsies, hirsutisme, post-transplantat diabetes mellitus, tandvleeshyperplasie, hyperlipidemie Tacrolimus Prograft Cfr. cyclosporine maar in mindere mate, uitz. hogere incidentie post-transplant diabetes mellitus Sirolimus Rapamycin Hyperlipidemia, thrombocytopenie, verminderde wondheling, uitgestelde graft functie, mondzweren, pneumonitis, interstitiële longziekte, neveneffecten van CI. Mycofenolaat mofetil Cellcept Gastrointestinale stoornissen, neutropenie, milde anemie Azathioprine Imuran Leukopenie, beenmergdepressie, macrocytosis, hepatotoxiciteit Everolimus Certican Hyperlipidemia, thrombocytopenie, gastrointestinale stoornissen, neveneffecten van CI

14 TDM THERAPEUTISCHE DRUG MONITORING Een geneesmiddel is een geschikte kandidaat voor TDM indien gekarakteriseerd door: - een duidelijk verband tussen geneesmiddelconcentratie en effect - een nauwe therapeutische index - aanzienlijke intraindividuele variabiliteit - moeilijk te bepalen farmacologisch effect. NIET -OKT3 - antilymfocyten globulines - corticosteroïden - azathioprine WEL - Cyclosporine -Tacrolimus - Sirolimus -Everolimus - Mycofenolaat mofetil

15 CAT VRAAGSTELLING I. Wat zijn de hedendaagse guidelines inzake immunosuppressieve therapie na vaste orgaantransplantatie? II. Wat zijn de klinische vereisten van TDM van immunosuppressiva en hoe richt men de therapie o.b.v. de bekomen spiegels? Voldoen de analyses uitgevoerd i.k.v. deze TDM aan deze vereisten? III. Wat is de plaats van everolimus in de klinische praktijk?

16 I.1 ALGEMEEN GEBRUIK IMMUNOSUPPRESSIEVE THERAPIE Inductietherapie = intensieve therapie, gedurende de 1ste dagen posttransplant vaak supplement specifieke antilymfocyten antistoffen 5-7d Onderhoudstherapie = standaardregime = triple therapie combinatie van CI, antiproliferatief geneesmiddel, corticosteroïden Behandeling van een acute transplantafstoting

17 I.1 ALGEMEEN GEBRUIK IMMUNOSUPPRESSIEVE THERAPIE Inductietherapie = intensieve therapie, gedurende de 1ste dagen posttransplant vaak supplement specifieke antilymfocyten antistoffen 5-7d Onderhoudstherapie = standaardregime = triple therapie combinatie van CI, antimetabolieten, corticosteroïden Behandeling van een acute transplantafstoting EVOLUTIE: TRENDS Calcineurine inhibitoren: Cyclosporine microemulsie Tacrolimus Antimetabolieten: Azathioprine Mycofenolaat mofetil Sirolimus: gebruik

18 I.1 ALGEMEEN GEBRUIK SIROLIMUS Recente melding van meerdere, ernstige neveneffecten en dit na verschillende vaste orgaantransplantaties: vertraagde wondheling incl. bronchiale anastomose opening! alveolaire hemorragie interstitiële pneumonitis incidentie aan lymfocoeles incidentie aan HAT na levertransplantatie allograft verlies bij onmiddellijk posttransplant gebruik na niertransplantatie BEPERKTE TOEPASSING: bij niertransplantatie in combinatie met CsA en corticosteroïden, bij specifieke patiëntengroepen.

19 I.2 LONGTRANSPLANTATIE REGISTRATIEDATA ISHLT: januari 2000 juni 2004 (Trulock et al., J Heart Lung Transplant 2006; 25: ) Year 1 (n= 3.482) Year 2 (n= 1.569) CsA + Aza 12% 16% CsA + MMF 13% 14% Tac + Aza 20% 18% Tac + MMF 33% 26% Sir + CsA/Tac 6% 7% Sir + Aza/MMF 1% 2% Others 17% 18% ALGEMEEN Tac lijkt CsA te vervangen, maar CsA blijft eerste keuze CI Aza blijft voorkeursantimetaboliet, in afwezigheid van neveneffecten.

20 I.3 HARTTRANSPLANTATIE REGISTRATIEDATA ISHLT: januari 2003 juni 2005 (Taylor et al., J Heart Lung Transplant 2006; 25: ) Kobashigawa et al., 2005: vergelijkende studie Tac+Sir; Tac + MMF; CsA + MMF ALGEMEEN Tac is minstens evenwaardig aan CsA. Beide worden ongeveer evenveel gebruikt. MMF wordt beter verdragen dan Aza, en heeft Aza bijna volledig vervangen.

21 I.4 NIERTRANSPLANTATIE REGISTRATIEDATA OPTN/SRTR: jaarrapport 2005 (Meier-Kriesche et al., Am J Transplant 2006; 6: ) Webster et al., 2005: meta-analyse Tac en CsA (30 studies) Woodward et al., 2005: analyse USRDS ALGEMEEN Algemene voorkeur voor Tac, maar verdere studie vereist. MMF heeft Aza bijna volledig vervangen.

22 I.5 LEVERTRANSPLANTATIE REGISTRATIEDATA OPTN/SRTR: jaarrapport 2005 (Meier-Kriesche et al., Am J Transplant 2006; 6: ) Haddad et al., 2006: systematische review van Tac vs CsA (16 studies) ALGEMEEN Tac wordt beschouwd als eerste keuze CI Hoewel niet aangewezen bij alle levertransplantpatiënten, voorkeur voor MMF.

23 Data LAG tot I.6 UZLEUVEN LTx HTx % aanvragen % aanvragen ,5 0,5 NEF ,5 0, CsA Evero MPA Siro Tacro CsA Evero MPA Siro Tacro CsA Evero MPA Siro Tacro % aanvragen % aanvragen HEP ,5 0,1 0,4 CsA Evero MPA Siro Tacro

24 CAT VRAAGSTELLING I. Wat zijn de hedendaagse guidelines inzake immunosuppressieve therapie na vaste orgaantransplantatie? II. Wat zijn de klinische vereisten van TDM van immunosuppressiva en hoe richt men de therapie o.b.v. de bekomen spiegels? Voldoen de analyses uitgevoerd i.k.v. deze TDM aan deze vereisten? III. Wat is de plaats van everolimus in de klinische praktijk?

25 II.1 PREANALYTISCH STAALSOORT Volbloed/plasma verhouding= cyclosporine = 2 tacrolimus = sirolimus = 36 Stabiliteit: bij 4 C gedurende 14 dagen tenminste 1 jaar -40 C EDTA VOLBLOED MPA= 99,9% in plasma EDTA PLASMA Stabiliteit: 8 uur bij kamertemperatuur tenminste 96h bij 4 C, tenminste 11 maanden bij -20 C KT glucuronidase MPAG MPA

26 CYCLOSPORINE Algemeen toegepast: C 0 - monitoring II.1 PREANALYTISCH TIJDSTIP STAALNAME Specifieke farmacokinetische profielen: t.g.v. belangrijke variabiliteit in PK slechte correlatie tussen C 0 en AUC (Kahan et al., 2004) Alternatieven AUC 0 12 metingen: invasief, arbeidsintensief AUC 0 4 bepaling: minder (2-4) staalnames omvat absorptiefase blijft arbeidsintensief + kostelijk C 2 -dosering: virtueel hoogste concentratie beste 1-tijdstip predictor van AUC 0 4 (Mahalati et al., 1999) AUC 0 4 blijft beste predictor van klinische efficaciteit en toxiciteit. Binnen deze periode is C 2 de beste ééntijdsstip predictor van AUC 0 4 Mahalati et al., 1999 International Neoral Renal Tranplantation Study group, 2002

27 CYCLOSPORINE: UZLEUVEN II.1 PREANALYTISCH TIJDSTIP STAALNAME NierTx LongTx LeverTx HartTx Frequentie < 1 maand 1-6 maand Dagelijks 2x/week Dagelijks 2x/week Dagelijks 2x/week Dagelijks 2x/week Staal Volbloed; C 0 Volbloed; C 0 Volbloed; C 0 Volbloed; C 0 Doelwaarden < 4 maand > 4 maand µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l CsA TDM is gebaseerd op C 0 -monitoring met doelwaarden opgesteld o.b.v. eigen ervaring en de gebruikte analysemethode

28 TACROLIMUS Algemeen toegepast: C 0 - monitoring Slechte correlatie tussen C 0 en AUC 0 12 II.1 PREANALYTISCH Alternatief: AUC 0 4 In praktijk: omslachtig, onpraktisch en kostelijk TIJDSTIP STAALNAME AUC 0 4 is beste predictor van klinische efficaciteit en toxiciteit. Prospectieve studies zijn vereist om toegevoegde waarde AUC 0 4 monitoring te bevestigen.

29 TACROLIMUS: UZLEUVEN II.1 PREANALYTISCH TIJDSTIP STAALNAME NierTx LongTx LeverTx HartTx Frequentie < 1 maand 1-6 maand Dagelijks 2x/week Dagelijks 2x/week Dagelijks 2x/week Dagelijks 2x/week Staal Volbloed; C 0 Volbloed; C 0 Volbloed; C 0 Volbloed; C 0 Doelwaarden < 4 maand > 4 maand µg/l 8-12 µg/l µg/l 5-10 µg/l 8-10 µg/l 5-10 µg/l µg/l 10 µg/l Tac TDM is gebaseerd op C 0 -monitoring met doelwaarden opgesteld o.b.v. eigen ervaring en de gebruikte analysemethode

30 MYCOFENOLAAT MOFETIL Nut van TDM is controversieel II.1 PREANALYTISCH TIJDSTIP STAALNAME Contra : - vaste dosis = 1 of 1,5 g BID - mild neveneffectenprofiel Pro: - belangrijke interindividuele variabiliteit in MPA-PK - veranderingen PK in de tijd - invloed van comedicatie Geen correlatie tussen C 0 en AUC 0 12 (Arns et al., 2006) Alternatief: AUC 0 2 (C 0, C 30 of C 40 of C 2 ) In praktijk: omslachtig, onpraktisch en kostelijk AUC 0 2 is beste predictor van klinische efficaciteit en vooral nuttig onmiddellijk postoperatief.

31 II.1 PREANALYTISCH TIJDSTIP STAALNAME MYCOFENOLAAT MOFETIL: UZLEUVEN NierTx LongTx LeverTx HartTx Frequentie Initieel:AUC 0 2 Follow up: geen strikte monitoring 1x/week Initieel:AUC 0 2 Follow up: geen strikte monitoring 1-2x/week Staal Plasma Initieel: AUC 0 2 Follow up: C 0 Plasma; C 0 Plasma Initieel:AUC 0 2 Follow up: C 0 Plasma; C 0 Doelwaarden AUC: 45-60mg.h/L C 0 : 2,5-4 mg/l C 0 : 2,5-4 mg/l AUC: mg.h/l C 0 : 2,5-4 mg/l C 0 : 2-4 mg/l Zowel bij nier- als levertransplantatie worden de MPA-spiegels, voornamelijk onmiddellijk postoperatief, gecontroleerd o.b.v. AUC 0 2 -monitoring. SIROLIMUS Goede correlatie C 0 -waarden en AUC 0 24 (MacDonald et al., 2000)

32 Shaw et al. Ther Drug Monit 1995; 17: II.2 ANALYTISCH ALGEMENE VEREISTEN 1. MEETMETHODE gevalideerde, specifieke meting van het farmacologisch actieve geneesmiddel 2. IMPRECISIE CV% 5-10% op elk concentratieniveau 3. ACCURAATHEID In vergelijking met de referentiemethode - linaire regressie rico= ± 10% van de theoretische waarde 1,0 - linaire regressie intercept= statistisch niet verschillend van 0 4. PATIENTENPOPULATIE Validatie inzake specificiteit omvat een brede groep van patiënten (alle transplanttypes) 5. METABOLIETEN Identificatie; indien actief, meting samen met moedermolecule is aangewezen 6. KWALITEITSZORG Deelname aan een extern kwaliteitscontrole programma is essentieel 7. TURNAROUND TIME (TAT) een voldoende snelle TAT is essentieel om tot dosisaanpassingen over te gaan

33 Cattaneo et al., 2005; Armstron et al., 2001 II.2.1 CYCLOSPORINE BESCHIKBARE ASSAYS Gouden standaard = HPLC-UV en LC-MS/MS Immunosassays = kruisreactiviteit, afhankelijk van type transplant en tijdstip posttransplant Test Firma Analyseprincipe meetbereik (µg/l) * TDx FPIA-non-specific Abbott fluorescence polarization immunoassay TDx FPIA-specific Abbott fluorescence polarization immunoassay AxSYM FPIA-specific Abbott fluorescence polarization immunoassay afwijking t.o.v. LC- MS/MS (%) RIA Cylco-Trac-specific DiaSorin radio-immunoassay EMIT Dade Behring homogeneous enzyme multiplied immunoassay CEDIA plus Microgenics cloned enzyme donor immunoassay Dimension ACMIA Dade Behring affinity column mediated immunoassay

34 Cattaneo et al., 2005; Armstron et al., 2001 II.2.1 CYCLOSPORINE BESCHIKBARE ASSAYS Gouden standaard = HPLC-UV en LC-MS/MS Immunosassays = kruisreactiviteit, afhankelijk van type transplant en tijdstip posttransplant Test Firma Analyseprincipe meetbereik (µg/l) * TDx FPIA-non-specific Abbott fluorescence polarization immunoassay TDx FPIA-specific Abbott fluorescence polarization immunoassay AxSYM FPIA-specific Abbott fluorescence polarization immunoassay afwijking t.o.v. LC- MS/MS (%) RIA Cylco-Trac-specific DiaSorin radio-immunoassay EMIT Dade Behring homogeneous enzyme multiplied immunoassay CEDIA plus Microgenics cloned enzyme donor immunoassay Dimension ACMIA Dade Behring affinity column mediated immunoassay

35 II.2.1 CYCLOSPORINE GEBRUIKTE ASSAYS Immunosuppressive drugs International Proficiency Testing Scheme Dec (n=581) HPLC/MS (9%) FPIA TDx (22%) CEDIA (13%) ACMIA (18%) UZLEUVEN EMIT (14%) AxSYM (16%) ACMIA-bepaling op Dimension afwijking t.o.v. LC-MS/MS = -5% geen manuele voorbereiding CV% 10% TAT < 1 dag kit voor C 2 -monitoring Deelname aan Proficiency testing (NEQUAS) Algemeen aanvaardbare analyse voor CsA TDM

36 II.2.2 TACROLIMUS BESCHIKBARE ASSAYS Gouden standaard = LC-MS/MS Immunosassays = kruisreactiviteit, afhankelijk van type transplant en tijdstip posttransplant Cave: interpretatie onmiddellijk post levertransplantatie Test Firma Analyseprincipe meetbereik (µg/l) Pro-Trac II DiaSorin Inc. enzyme-linked immunosorbent assay EMIT 2000 Tacrolimus Dade Behring homogeneous enzyme multiplied immunoassay IMx Tacrolimus Abbott microparticle enzyme-linked immunoassay Architect Tacrolimus Abbott chemiluminescent microparticle immunoassay Nieuwe immunoassay: Dimension ACMIA geen manuele voorbereiding afwijking t.o.v. LC- MS/MS (%) preliminaire evaluatie: CV% low= 6,9%; CV% high= 4,9% Wallemacq. Clin Chem Lab Med 2004; 42:

37 II.2.2 TACROLIMUS GEBRUIKTE ASSAYS Immunosuppressive drugs International Proficiency Testing Scheme Dec (n=378) OTHERS (8%) PRO-TRAC II (0,5%) HPLC (17%) IMx (50,5%) EMIT (24%) UZLEUVEN MEIA op IMx afwijking t.o.v. LC-MS/MS = 6% TAT < 1 dag CV% low= 20,2%; CV% high=12,6% Deelname aan Proficiency testing (NEQUAS) Schijnbaar betere performantie met Dimension ACMIA. Momenteel in evaluatie.

38 Wallemacq. Clin Chem Lab Med 2004; 42: II.2.3 MPA BESCHIKBARE ASSAYS Gouden standaard = HPLC-UV of LC-MS/MS Immunosassays = kruisreactiviteit, afhankelijk van type transplant en tijdstip posttransplant Test Firma Analyseprincipe meetbereik (mg/l) EMIT Dade Behring Homogeneous enzyme multiplied immunoassay afwijking t.o.v. LC- MS/MS (%) 0,

39 II.2.3 MPA GEBRUIKTE ASSAYS Immunosuppressive drugs International Proficiency Testing Scheme Okt (n=114) LC-MS/MS (11%) OTHERS (2%) HPLC/UV (36%) EMIT (51%) UZLEUVEN LC-MS/MS Praktijk: bepaling elke weekdag (TAT < 3 dag) CV% low= 10%; CV% high=9,0% Deelname aan Proficiency testing (NEQUAS) Referentiemethode in UZLeuven Uitvoerfrequentie kan 3x/week

40 II.2.4 SIROLIMUS BESCHIKBARE ASSAYS Gouden standaard = HPLC-UV of LC-MS/MS Immunosassays = kruisreactiviteit, afhankelijk van type transplant en tijdstip posttransplant Test Firma Analyseprincipe meetbereik (µg/l) IMx Sirolimus Axis Shield microparticle enzyme-linked immunoassay CEDIA Microgenics cloned enzyme donor immunoassay Architect Sirolimus Abbott chemiluminescent microparticle immunoassay * Moris et al., 2006 ; ** Westley et al., 2005; Package insert Architect Sirolimus afwijking t.o.v. LC- MS/MS (%) 3-30 * ±50 * 3-30 ** ±20 ** 2-30 ±20

41 II.2.4 SIROLIMUS GEBRUIKTE ASSAYS Immunosuppressive drugs International Proficiency Testing Scheme Nov (n=171) HPLC/UV (15%) LC-MS/MS (42%) MEIA (43%) UZLEUVEN LC-MS/MS bepaling elke weekdag TAT < 3 dagen CV% low= 10%; CV% high=7,0% Deelname aan Proficiency testing (NEQUAS) LC-MS/MS is de voorkeursmethode voor TDM van sirolimus.

42 CAT VRAAGSTELLING I. Wat zijn de hedendaagse guidelines inzake immunosuppressieve therapie na vaste orgaantransplantatie? II. Wat zijn de klinische vereisten van TDM van immunosuppressiva en hoe richt men de therapie o.b.v. de bekomen spiegels? Voldoen de analyses uitgevoerd i.k.v. deze TDM aan deze vereisten? III. Wat is de plaats van everolimus in de klinische praktijk?

43 III. EVEROLIMUS CHEMISCHE EIGENSCHAPPEN Structuur afgeleid van sirolimus PSI of mtor Synergisme met CI FARMACOKINETIEK Everolimus Sirolimus BB 16% 14% T max 2h 1h Metabolisme CYP3A4 CYP3A4 T 1/2 28h 60h Dosis 2x/dag 1x/dag T ss 7 dagen 13 dagen Fig. Structuurformule Everolimus

44 REFERENTIE BEHANDELING PAT. STUDIEOPZET EN DUUR Niertransplantatie Lorber et al., 2005 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =588 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Oppenheimer 2003 et al., Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =583 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Nashan et al., 2004 Certican 3 mg/dag + = dosis CsA Certican 3 mg/dag + dosis CsA MMF 2g/dag (+ basiliximab en corticosteroïden) =111 Gerandomiseerde, open-label, parallelle studie 3 jaar Harttransplantatie Eisen et al., 2003 Kovarik et al., 2003 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =634 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 2 jaar (1 jaar dubbelblind, 1 jaar open) Longtransplantatie Valentine et al., 2004 Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =213 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (3 jaar dubbelblind)

45 REFERENTIE BEHANDELING PAT. STUDIEOPZET EN DUUR Niertransplantatie Lorber et al., 2005 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =588 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Oppenheimer 2003 et al., Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =583 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Nashan et al., 2004 Certican 3 mg/dag + = dosis CsA Certican 3 mg/dag + dosis CsA MMF 2g/dag (+ basiliximab en corticosteroïden) =111 Gerandomiseerde, open-label, parallelle studie 3 jaar Harttransplantatie Eisen et al., 2003 Kovarik et al., 2003 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =634 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 2 jaar (1 jaar dubbelblind, 1 jaar open) Longtransplantatie Valentine et al., 2004 Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =213 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (3 jaar dubbelblind)

46 III.1 CLINICAL IMPACT NIERTRANSPLANTATIE STANDAARDDOSIS CSA Het gebruik van everolimus is even effectief als MMF voor de preventie van acute en chronische rejectie (Lorber et al., 2005) (Oppenheimer et al., 2005) EverolimusC 0 3 µg/l lager risico op BPAR dan C 0 < 3 µg/l (P<0,0001) (Lorber et al., 2005) Gelijkaardige incidentie aan neveneffecten in de 3 patiëntengroepen, uitz. everolimus: lagere incidentie aan CMV-infectie (6% en 7% vs. 20%; P< 0,05) (Oppenheimer et al., 2005) hogere [creatinine] median (1,7 en 1,8 vs. 1,5 mg/dl) dosis CsA (50-75 µg/l), zonder BPAR (Lorber et al., 2005) Lorber et al., 2005 Oppenheimer et al., 2005

47 III.1 CLINICAL IMPACT NIERTRANSPLANTATIE VERMINDERDE DOSIS CSA Nashan et al., 2005: patiëntengroep met dosis CsA incidentie aan primair efficaciteitsfalen (P < 0,05) creatinineklaring (P < 0,01) Vitkoet al. Am J Transpl 2004; 4: Lorber et al. Clin Transpl 2005; 19: ALGEMEEN Meta-analyse PSI als primaire immunosuppressie bij niertransplantpatiënten (33 studies) combinatietherapie van PSI met CI en corticosteroïden na niertransplantatie lager risico op acute transplantafstoting en hogere GFR Webster et al. Transplantation 2006; 81:

48 Kauffman et al. Transplantation 2005; 80: ANTITUMORALE EFFECTEN III.1 CLINICAL IMPACT PSI celgroei van maligne cellen CI NIERTRANSPLANTATIE Meta-analyse PSI: risico op de novo maligniteiten post vaste orgaantransplantatie primaire, vaste niertransplantpatiënten (OPPTN/UNOS ) tijdstip posttransplantatie= 963 dagen primair eindpunt= incidentie en RR van de novo maligniteiten en nonskin vaste tumoren

49 REFERENTIE BEHANDELING PAT. STUDIEOPZET EN DUUR Niertransplantatie Lorber et al., 2005 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =588 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Oppenheimer 2003 et al., Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =583 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Nashan et al., 2004 Certican 3 mg/dag + = dosis CsA Certican 3 mg/dag + dosis CsA MMF 2g/dag (+ basiliximab en corticosteroïden) =111 Gerandomiseerde, open-label, parallelle studie 3 jaar Harttransplantatie Eisen et al., 2003 Kovarik et al., 2003 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =634 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 2 jaar (1 jaar dubbelblind, 1 jaar open) Longtransplantatie Valentine et al., 2004 Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =213 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (3 jaar dubbelblind)

50 III.1 CLINICAL IMPACT HARTTRANSPLANTATIE RESULTATEN De incidentie van efficaciteitsfalen is significant lager (vnl.bpar) voor everolimus dan voor aza na 12, 24 en 48 maanden (P < 0,05) (Eisen et al., 2006) De incidentie van CMV-infectie is significant lager voor everolimus dan voor aza (P <0,001) (7,7% en 7,6% vs. 21,5%) (Eisen et al., 2003) Hogere [creatinine] serum in de everolimusgroep, t.g.v. nefrotoxiciteit CsA na 12 maand CsA C 0 tot 100 ng/ml (Eisen et al., 2003) De incidentie aan CAV was na 12 maanden significant lager in de everolimusgroepen (P < 0,05) (35,7% en 30,4% vs. 52,8%) (Eisen et al., 2003)

51 III.1 CLINICAL IMPACT HARTTRANSPLANTATIE VASCULAIRE REMODELING Diffuse luminele vernauwing verdikking intima Allograft bloedvat Repetitieve cycli van cytokine vrijzetting Opregulatie van groeifactoren Gladde spiercel proliferatie Arteriosclerosis Ischemia Neumayer et al. Transplantation 2005; 79: S72-75

52 III.1 CLINICAL IMPACT HARTTRANSPLANTATIE Eisen et al. Transplantation 2003; 349:

53 III.1 CLINICAL IMPACT HARTTRANSPLANTATIE IVUS parameters na 24 maanden behandeling met everolimus en azathioprine Eisen et al. Nephrol Dial Transplant 2006; 21: iii9-iii13

54 III.1 CLINICAL IMPACT HARTTRANSPLANTATIE IVUS parameters na 24 maanden behandeling met everolimus en azathioprine Eisen et al. Nephrol Dial Transplant 2006; 21: iii9-iii13 FDA review (Eisen et al., 2003) 1. IVUS onderzoek bij slechts 1/3 van de patiënten en selectiecriteria niet prospectief gedefinieerd bestudeerde patiënten zijn niet ad random gekozen 2. De verminderde creatinine klaring was gelijk in beide everolimusgroepen zelfs na 24 maanden verminderde nierfunctie reversiebel? Voor FDA-approval is nog meer evidentie vereist Hiatt et al. Circulation 2006;113: e

55 REFERENTIE BEHANDELING PAT. STUDIEOPZET EN DUUR Niertransplantatie Lorber et al., 2005 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =588 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Oppenheimer 2003 et al., Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag MMF 2g/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =583 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (1 jaar dubbelblind, 2 jaar open) Nashan et al., 2004 Certican 3 mg/dag + = dosis CsA Certican 3 mg/dag + dosis CsA MMF 2g/dag (+ basiliximab en corticosteroïden) =111 Gerandomiseerde, open-label, parallelle studie 3 jaar Harttransplantatie Eisen et al., 2003 Kovarik et al., 2003 Certican 1,5 mg/dag Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =634 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 2 jaar (1 jaar dubbelblind, 1 jaar open) Longtransplantatie Valentine et al., 2004 Certican 3 mg/dag AZA 1-3 mg/kg/dag (+ standaarddosis CsA en steroïden) =213 Vaste dosis Certican Gerandomiseerde, dubbelblinde, parallelle studie 3 jaar (3 jaar dubbelblind)

56 III.1 CLINICAL IMPACT ANDERE VASTE ORGAANTRANSPLANTATIES LONGTRANSPLANTATIE Everolimus is na 12 maanden posttransplant superieur aan aza in de preventie van longfunctievermindering bij stabiele longtransplantpatiënten incidentie aan ΔFEV 1 > 15% = 15,8% vs 27,7% (P <0,05) incidentie aan ΔFEV1 >15% + BOS = 8,9% vs 20,5% Valentine et al. Am J Transplant 2004; 4: abstract 403

57 III.1 CLINICAL IMPACT ANDERE VASTE ORGAANTRANSPLANTATIES LONGTRANSPLANTATIE Everolimus is na 12 maanden posttransplant superieur aan aza in de preventie van longfunctievermindering bij stabiele longtransplantpatiënten incidentie aan ΔFEV 1 > 15% = 15,8% vs 27,7% (P <0,05) incidentie aan ΔFEV1 >15% + BOS = 8,9% vs 20,5% Valentine et al. Am J Transplant 2004; 4: abstract 403 LEVERTRANSPLANTATIE Everolimus vertoont een aanvaardbaar veiligheidsprofiel bij levertranspantpatiënten zonder in HAT Levy et al. Liver Transplant 2006; 12: OPENING THE BOX?

58 III.1 CLINICAL IMPACT ALGEMEEN BESLUIT Europese goedkeuring als immunosuppressivum in combinatie met CsA en corticosteroïden voor de prophylaxis van transplantafstoting bij zowel volwassen hart- en niertransplant- patiënten nten, als bij pediatrische niertransplantpatiënten In combinatie met stents voor de behandeling van coronaire laesies Het gebruik van everolimus als immunosuppressivum in combinatie met CsA en steroïden lijkt veel belovend voor de prophylaxis van transplantafstoting bij volwassen long- en levertransplantpatiënten, maar vergt nog verder onderzoek.

59 III.2 ANALYTICAL IMPACT PREANALYTISCH STAALSOORT In bloed: everolimus 75% proteïnegebonden 75% in RBC EDTA VOLBLOED Stabiliteit: bij 4 C gedurende 14 dagen tenminste 6 maanden bij -80 C TIJDSTIP STAALNAME Goede correlatie C 0 met AUC (r²= 0,88) (Kovarik et al., 2001) Interindividuele farmacokinetische variabiliteit in AUC =85,4% Intraindividuele interoccasionele variabiliteit in AUC = 40,8% TDM Nauw therapeutisch dosisinterval= [3-8] µg/l (Kovarik et al., 2002) BESLUIT: TDM van everolimus vereist de staalname van C 0 -volbloedstalen

60 III.2 ANALYTICAL IMPACT ANALYTISCH BESCHIKBARE ANALYTISCHE METHODEN LLOQ-Max Staalvolume %CV afwijking t.o.v. (µg/l) (ml) LC-MS/MS(%) LC-MS/MS (Salm et al., 2002) 0, ,5 0,8-2,3 / HPLC-UV (Baldelli et al., 2005) Innofluor Certican (Seradyn Inc.) * ,4-14,5 / ,3 9,5-12,5 27 Morris et al., 2006; bevestigd door Salm et al., 2006 (24,4%) en Engelmayer et al., 2005 (23,1%) *

61 III.2 ANALYTICAL IMPACT ANALYTISCH: UZLEUVEN ROUTINE PRAKTIJK LLOQ-Max Staalvolume %CV Freq. (µg/l) (ml) ± 4 µg/l ± 12 µg/l ± 25 µg/l /week Innofluor Certican ,3 12,3 9,5 11,6 1x (vrijdag) TAT van 6 dagen bemoeilijkt optimale TDM

62 III.2 ANALYTICAL IMPACT ANALYTISCH: UZLEUVEN ROUTINE PRAKTIJK LLOQ-Max Staalvolume %CV Freq. (µg/l) (ml) ± 4 µg/l ± 12 µg/l ± 25 µg/l /week Innofluor Certican ,3 12,3 9,5 11,6 1x (vrijdag) TAT van 6 dagen bemoeilijkt optimale TDM IN ONTWIKKELING LLOQ-Max Staalvolume %CV Freq. (µg/l) (ml) ± 4 µg/l ± 12 µg/l ± 25 µg/l /week LC-MS/MS 0, ,2 8,7 4,7 5,6 2x (di en do)

63 III.2 ANALYTICAL IMPACT PASSING BABLOK BLAND ALTMAN Coefficient 95% CI Intercept 1,417 0,046 to 2,019 Slope 0,977 0,852 to 1,169 [3-8] µg/l Mean bias 26,3% 15 y = 0,9773x + 1,4173 [3-8] µg/l Innofluor UCL Difference between methods (%) LC-MSMS m ean Mean of all methods

64 III.3 KOSTEN IMPACT BINNEN HET LABORATORIUM HUIDIGE KOSTPRIJS Test uitgevoerd in onderaanneming UCL NOMENCLATUUR Nomenclatuurnummers: / B600 (17,20 / test) INNOFLUOR CERTICAN Ref. Tacrolimus assay op TDx kostprijs/test = 12,7 bij duplo bepaling kostprijs/test= 18,0 LC-MS/MS Ref. sirolimus bepaling op LC-MS/MS kostprijs/test = 15,5

65 III.4 DECISION MAKING KLINIEK LABO Goedkeuring als immunosuppressivum bij hart- en niertransplantpatiënten nten Veelbelovend immunosuppressivum bij long- en levertransplantpatiënten Goede correlatie C 0 outcome Subtherapeutische C 0 vaak 1 ste signaal bij klinisch aspecifieke graftrejectie. Inhuis bepaling Nieuwe LC-MS/MS methode voor bepaling [everolimus] volbloed Verhoging uitvoerfrequentie tot 2x/week ACCURATE TDM VAN EVEROLIMUS

66

67 III. EVEROLIMUS AANVRAGEN n= n=5 n=11 n=14 n=10 n=4 n=17 n=23 n=31 n=21 n=23 n=21 Hep Htx Ltx Nef Ite Hem Jan 06 Feb 06 Mrt 06 Apr 06 Mei 06 Jun 06 Jul 06 Aug 06 Sep 06 Okt 06 Nov 06 Dec 06

68 III.3 KOSTEN IMPACT BUITEN HET LABORATORIUM Eisen et al. Nephrol Dial Transplant 2006; 21: iii9-13

69 III.3 KOSTEN IMPACT BUITEN HET LABORATORIUM Eisen et al. Nephrol Dial Transplant 2006; 21: iii9-13

70 Pascual. Nephrol Dial Transplant 2006; 21: iii18-iii23

71 Pascual. Nephrol Dial Transplant 2006; 21: iii18-iii23

72 Hummel. J Heart Lung Transplant 2005; 24: S

73 Kovarik et al. Clin Pharmacol Ther 2001; 69: Everolimus AUC (ng.h/ml) 2 mg BID 1 mg BID 0,5 mg BID Months posttransplant Everolimus C min (ng/ml) Months posttransplant

74 III.2 ANALYTICAL IMPACT PREANALYTISCH Vrijstelling van transplantafstoting hypertriglyceridemie thrombocytopenie 3 15 Kovarik et al. Transplantation 2002; 73:

Immuunsuppressiva na niertransplantatie. Maarten Naesens UZ Leuven

Immuunsuppressiva na niertransplantatie. Maarten Naesens UZ Leuven Immuunsuppressiva na niertransplantatie Maarten Naesens UZ Leuven 2008 Immuunsuppressiva Afstoting - Voorkomen - Behandelen Nevenwerkingen - Direct - Indirect Afstoting Immuunsysteem natuurlijke afweer

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Moes, Dirk Jan Alie Roelof Title: Optimizing immunosuppression with mtor inhibitors

Nadere informatie

Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon?

Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon? Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon? Dr. Michel DE PAUW Hartcentrum UZ Gent 1 juli 2013 1 Waarom aandacht voor voeding na transplantatie? Meer kans voor infecties door een verminderde

Nadere informatie

CAT Critically Appraised Topic Titel: Therapeutische Drug Monitoring van immunosuppressiva anno 2007

CAT Critically Appraised Topic Titel: Therapeutische Drug Monitoring van immunosuppressiva anno 2007 CAT Critically Appraised Topic Titel: Therapeutische Drug Monitoring van immunosuppressiva anno 2007 AUTHOR: Lieve Van Hoovels SUPERVISOR: Koen Desmet, Zahur Zaman SEARCH/METHODOLOGY VERIFIED BY: Johan

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits. Promotiedatum: 8 januari 2010 Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof.Dr. W.

Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits. Promotiedatum: 8 januari 2010 Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof.Dr. W. De publicatie van dit proefschrift werd in 2009 gesponsord met een bijdrage van de Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits Donor-reactive T-cell responses after HLA-identical living-related kidney

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie Mycofenolzuur Geldt voor Monstermateriaal Afnametijdstip doelgroepen: volwassenen en kinderen indicatiegebied: patiënten na een allogene orgaantransplantatie of stamcel transplantatie EDTA buis; bepaling

Nadere informatie

New Onset Diabetes After Transplantation

New Onset Diabetes After Transplantation New Onset Diabetes After Transplantation Eelco de Koning Paul van der Boog 22 januari 2009 Onderwerpen 1. Inleiding de novo diabetes na transplantatie 2. Inleiding immuunsuppressie 3. Casuistiek 4. Steroidvrij

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie TACROLIMUS Geldt voor: Monstermateriaal: Afnametijdstip: Patiënten met een nier-, lever-, of harttransplantatie Volbloed, 4 ml in EDTA-buis Meerder mogelijkheden: 12 uur na laatste inname van tacrolimus,

Nadere informatie

POVOPEN-# Rapport mycofenolaatmofetil (Cellcept ) bij niertransplantatie

POVOPEN-# Rapport mycofenolaatmofetil (Cellcept ) bij niertransplantatie Rapport mycofenolaatmofetil (Cellcept ) bij niertransplantatie Vraagstelling Er is vanuit de praktijk kritiek gekomen op het huidige CFH-advies (zie onder) betreffende de toepassing van mycofenolaatmofetil

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Chapter 9 Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Nederlandse samenvatting Bij orgaan transplantatie patiënten is een goede onderdrukking van de immunologische reactie tegen het

Nadere informatie

Chapter 7. Samenvatting

Chapter 7. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Talrijke publicaties hebben aangetoond dat de behandeling van jicht verbetering behoeft. Dit ondanks het feit dat de oorzaak en het ontstaan van deze aandoening goed bekend is,

Nadere informatie

resultaat van de vergrote lengte van zo n sensor probe wordt de invloed van het niet complementaire nucleotide significant minder in vergelijking met

resultaat van de vergrote lengte van zo n sensor probe wordt de invloed van het niet complementaire nucleotide significant minder in vergelijking met 210 Samenvatting In 2006 wachtten in Nederland 1054 patiënten op een donornier, terwijl in hetzelfde jaar slechts 360 niertransplantaties werden uitgevoerd. Niet alleen de levensverwachting maar ook de

Nadere informatie

VERPLEEGKUNDIGE OPVOLGING VAN LTX PATIËNTEN. BVPV 03/12/2011 Veronique Schaevers, verpleegkundig specialist longtransplantatie

VERPLEEGKUNDIGE OPVOLGING VAN LTX PATIËNTEN. BVPV 03/12/2011 Veronique Schaevers, verpleegkundig specialist longtransplantatie VERPLEEGKUNDIGE OPVOLGING VAN LTX PATIËNTEN BVPV 03/12/2011 Veronique Schaevers, verpleegkundig specialist longtransplantatie Inhoud Verpleegkundige opvolging op lange termijn Lange termijncomplicaties

Nadere informatie

Donderdag 28-jan 6:30 8:27 11:54 12:54 15:34 17:23 19:20

Donderdag 28-jan 6:30 8:27 11:54 12:54 15:34 17:23 19:20 Januari 2016 Vrijdag 1-jan 6:44 8:50 11:41 12:44 14:55 16:41 18:45 Zaterdag 2-jan 6:44 8:50 11:41 12:45 14:56 16:42 18:46 Zondag 3-jan 6:44 8:50 11:42 12:45 14:57 16:43 18:47 Maandag 4-jan 6:44 8:49 11:42

Nadere informatie

Literatuur. Praktische implicaties. Het immunosuppressivaregime is een van de belangrijkste mogelijkheden om het risico op NODAT te verkleinen.

Literatuur. Praktische implicaties. Het immunosuppressivaregime is een van de belangrijkste mogelijkheden om het risico op NODAT te verkleinen. plantatie in het oorspronkelijke edmontonprotocol, zelfs additief de insulinesecretie vermindert en apoptose van bètacellen induceert. 23 Bètacelapoptose verklaart wellicht ten dele de verhoogde incidentie

Nadere informatie

Karen Robijns KKGT, Den Haag. Immunoassays

Karen Robijns KKGT, Den Haag. Immunoassays Karen Robijns KKGT, Den Haag Immunoassays Inhoudsopgave Aanleiding Historie Principe Immunoassay s EIA FPIA Turbidimetrische immunoassays KIMS PETINIA MEIA CMIA Methodedefinitie Aanleiding Methodedefinitie

Nadere informatie

De patiënt met een falend transplantaat. De andere realiteit van transplantatiezorg. Bouke Hepkema en Stefan Berger

De patiënt met een falend transplantaat. De andere realiteit van transplantatiezorg. Bouke Hepkema en Stefan Berger De patiënt met een falend transplantaat. De andere realiteit van transplantatiezorg Bouke Hepkema en Stefan Berger Translantaatfalen In de VS nr 5 van oorzaken voor nierfalen 4% van de dialysepopulatie

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Certican Dispers 0,1, dispergeerbare tabletten 0,1 mg Certican Dispers 0,25, dispergeerbare tabletten 0,25 mg 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE

Nadere informatie

JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2013

JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2013 scope EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE

Nadere informatie

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2016

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2016 EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE DEFINITIEF

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting Bij patiënten die met antikanker geneesmiddelen worden behandeld wordt een grote interindividuele variabiliteit gezien in de antitumor werking en de bijwerkingen. Naast klinische

Nadere informatie

Samenvat ting en Conclusies

Samenvat ting en Conclusies Samenvat ting en Conclusies Samenvatting en Conclusies 125 SAMENVAT TING EN CONCLUSIES In dit proefschrift werd de invloed van viscerale obesitas en daarmee samenhangende metabole ontregelingen, en het

Nadere informatie

LDL-Cholesterol: Gemeten versus Berekende waarde

LDL-Cholesterol: Gemeten versus Berekende waarde LDL-Cholesterol: Gemeten versus Berekende waarde DORIEN VAN DEN BOSSCHE ASO KLINISCHE BIOLOGIE AZ DELTA KLINISCH LABORATORIUM KLINISCHE CHEMIE PROMOTOR: DR. D. DE SMET Overzicht presentatie LDL-Cholesterol

Nadere informatie

JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2012

JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2012 scope EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE

Nadere informatie

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2014

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2014 EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE DEFINITIEF

Nadere informatie

Cinacalcet versus parathyroidectomie voor phpt na niertransplantatie

Cinacalcet versus parathyroidectomie voor phpt na niertransplantatie Cinacalcet versus parathyroidectomie voor phpt na niertransplantatie Marc Vervloet Amsterdam Papendal 15 december 2016 Head to head: PTx vs Cinacalcet Will there be a winner? Disclosure belangen spreker

Nadere informatie

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Abdel Chahbouni en René Vos Laboratorium Klinische Farmacologie en Apotheek VU medisch centrum De Boelelaan 1117 a.chahbouni@vumc.nl Fig.1 Ciclosporine A Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx

Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx The Role of Regulatory T cells in Kidney Transplantation Promotie: 17 december 2009 Erasmus Universiteit Rotterdam Promotor: Promotor: Prof. dr. W. Weimar Co-promotor:

Nadere informatie

Risicovolle levende nierdonor: to do or not to do?

Risicovolle levende nierdonor: to do or not to do? Risicovolle levende nierdonor: to do or not to do? Kathleen De Greef, MD, PhD Hepatobiliaire, endocriene en transplantatieheelkunde Universitair Ziekenhuis Antwerpen Risicodonor 1: to do or not to do?

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING 167 168 Systemische lupus erythematosus (SLE) is een chronische auto-immuunziekte waarbij auto-antilichamen een ontstekingsreactie door het gehele lichaam kunnen veroorzaken.

Nadere informatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie Eef Lentjes Sectie Endocrinologie SKML Jun 2015 doel van laboratorium bepalingen Identificeren van verstoring in een patient en monitoren van behandelingen Goede

Nadere informatie

16/01/2015. Niertransplantatie voor polycystose Een klassieke indicatie voor niertx. Transplantatie voor polycystose

16/01/2015. Niertransplantatie voor polycystose Een klassieke indicatie voor niertx. Transplantatie voor polycystose Niertransplantatie voor polycystose Een klassieke indicatie voor niertx Transplantatie voor polycystose Pentalfa 8 januari 2015 Jacques Pirenne, MD, MS, PhD Abdominale transplantatiechirurgie UZ Leuven

Nadere informatie

Algemene kennis over farmacokinetiek (PK)

Algemene kennis over farmacokinetiek (PK) Algemene kennis over farmacokinetiek (PK) C max, klaring, Vd, halfwaardetijd, AUC, biologische beschikbaarheid, proteinebinding Watis ditjargon? Is dit belangrijk voor mij? 2-1 Algemene kennis over farmacokinetiek

Nadere informatie

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2015

DEFINITIEF JAARRAPPORT POCT GLUCOSE 2015 EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE DEFINITIEF

Nadere informatie

Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie

Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie Annemie Rutten Medische Oncologie AZ St. Augustinus Maligne melanoma 10% van alle huidkankers, maar meest agressieve. Incidentie van maligne melanoma neemt

Nadere informatie

Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk. Iefke Drion 30 oktober 2014

Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk. Iefke Drion 30 oktober 2014 Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk Iefke Drion 30 oktober 2014 Casus Casus Vrouw 43 jaar Fam anamnese: moeder op 45 jaar ernstige nierfunctiestoornissen o.b.v.

Nadere informatie

Hoe kwam ik in mijn zetel?

Hoe kwam ik in mijn zetel? Hoe kwam ik in mijn zetel? Dr. M. De Pauw Hartcentrum UZ Gent 10 december 2013 1 Het doel van een transplantatie De vervanging van een ziek orgaan door een normaal werkend wisselstuk of ruilorgaan, maar

Nadere informatie

Geneesmiddelen voor de behandeling van het nefrotisch syndroom. bijwerkingen. J.F.M. Wetzels E. Levtchenko Universitair Medisch Centrum Nijmegen

Geneesmiddelen voor de behandeling van het nefrotisch syndroom. bijwerkingen. J.F.M. Wetzels E. Levtchenko Universitair Medisch Centrum Nijmegen Geneesmiddelen voor de behandeling van het nefrotisch syndroom bijwerkingen J.F.M. Wetzels E. Levtchenko Universitair Medisch Centrum Nijmegen Opzet van de voordracht 1. Welke geneesmiddelen gebruiken

Nadere informatie

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015 Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015 januari 813,401 535,514 1,568 1,350,482.89 10,416.12 februari 835,453 519,550 4,203 1,359,207.13 9,964.25 maart 877,904 524,371 3,271 1,405,545.28 10,002.50

Nadere informatie

Is er evidentie voor point of care testen voor de diagnose van occulte ernstige bacteriële infecties bij ambulante kinderen met koorts zonder focus?

Is er evidentie voor point of care testen voor de diagnose van occulte ernstige bacteriële infecties bij ambulante kinderen met koorts zonder focus? Is er evidentie voor point of care testen voor de diagnose van occulte ernstige bacteriële infecties bij ambulante kinderen met koorts zonder focus? Critically appraised topic Leuven 10 mei 2011 Dr. Apr.

Nadere informatie

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Voorstellen Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Niertransplantatie UMCG Niertransplantatie 8 centra NL * UMC 1 e jaar UMC vervolg 2 e lijn, periferie

Nadere informatie

Het kritisch oog van de klinisch bioloog. Prof. Dr. Peter Declercq K.U.Leuven Virga Jesseziekenhuis, Hasselt

Het kritisch oog van de klinisch bioloog. Prof. Dr. Peter Declercq K.U.Leuven Virga Jesseziekenhuis, Hasselt Het kritisch oog van de klinisch bioloog Prof. Dr. Peter Declercq K.U.Leuven Virga Jesseziekenhuis, Hasselt 1 Overzicht De postanalytische fase Zijn confirmatie en autorisatie nodig? (de toegevoegde waarde

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Als een lichaamsvreemd orgaan, zoals een nier, getransplanteerd wordt, zal het afweersysteem moeten worden geremd om acute afstoting (rejectie) tegen te gaan. In het begin van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 198 Het eerste deel van dit proefschrift beschrijft de effectiviteit van clopidogrel en tirofiban in patiënten met een acuut hart infarct verwezen voor een spoed dotter behandeling. In hoofdstuk 1 werd

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden diagnostische en therapeutische aspecten van acute leukemie bij kinderen beschreven, o.a. cyto-immunologische en farmacologische aspecten en allogene

Nadere informatie

5-jaars Follow-up van de FAME studie

5-jaars Follow-up van de FAME studie 5-jaars Follow-up van de FAME studie WCN Congres 2015, Amsterdam 20-11-2015 Drs. L.X. van Nunen namens de FAME studiegroep Potential conflicts of interest Ik, Lokien X. van Nunen, heb GEEN conflicts of

Nadere informatie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie LAB-Analyse Analyse 30 oktober 2008, De Kuip Rotterdam Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie Implementatie van de

Nadere informatie

Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt!

Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt! (Diabetes-)(dialyse-)verpleegkundigen, internisten, arts-assistenten,.. Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt! Dr. T. van Gelder internist-nefroloog en internist-klinisch farmacoloog

Nadere informatie

Voorspellende waarde van HE4 bij een complexe ovarium cyste ROELIEN VAN DE VRIE ARTS ONDERZOEKER

Voorspellende waarde van HE4 bij een complexe ovarium cyste ROELIEN VAN DE VRIE ARTS ONDERZOEKER Voorspellende waarde van HE4 bij een complexe ovarium cyste ROELIEN VAN DE VRIE ARTS ONDERZOEKER 16-06-2016 INHOUD Achtergrond Ovarium carcinoom HE4 Retrospectieve studie AvL & AMC Opzet van prospectieve

Nadere informatie

Multipel myeloom 2012

Multipel myeloom 2012 Multipel myeloom 2012 Op weg naar genezing? Prof. Dr. R Schots MYELOOMKLINIEK UZ Brussel Mijlpalen in de geschiedenis 1969 2008 1996 Mijlpalen in de behandeling van multipel myeloom Autologe stamceltransplantatie

Nadere informatie

Symposium Borstkanker bij jong en oud. Chemotherapie bij jonge patiënten K. Punie

Symposium Borstkanker bij jong en oud. Chemotherapie bij jonge patiënten K. Punie Symposium Borstkanker bij jong en oud 15-10-2016 K. Punie Algemene Medische Oncologie Multidisciplinair Borstcentrum UZ Leuven - Gasthuisberg Mortality rate reduction in breast cancer EBCTCG, Lancet 2012;

Nadere informatie

TDM van betalactam antibiotica op de IC: toekomstmuziek

TDM van betalactam antibiotica op de IC: toekomstmuziek TDM van betalactam antibiotica op de IC: toekomstmuziek Jan J. De Waele MD PhD Surgical ICU Ghent University Hospital Ghent, Belgium. Jan.DeWaele@UGent.be @CriticCareDoc TDM OUTCOME Agenda Het concept

Nadere informatie

S. Van Laecke UZ Gent 13 maart 2010

S. Van Laecke UZ Gent 13 maart 2010 S. Van Laecke UZ Gent 13 maart 2010 n=27707 Cole EH et al. cjasn 2008 Kaplan Meier curve overleving A)Overleving vanaf transplantatie B) Overleving vanaf ontwikkelen NODAT en vanaf transplantatie (pretransplant

Nadere informatie

Inflammatory Bowel Disease Update Richtlijn 2009

Inflammatory Bowel Disease Update Richtlijn 2009 Inflammatory Bowel Disease Update Richtlijn 2009 Handleiding 2014-2015 Therapeutic drug monitoring en farmacogenetica ter optimalisatie van IBD therapie Dirk de Jong, Radboudumc Mede namens Nanne de Boer,

Nadere informatie

Transplantatie voor Diabetes: Pancreas- en Betacel Transplantatie

Transplantatie voor Diabetes: Pancreas- en Betacel Transplantatie Transplantatie voor Diabetes: Pancreas- en Betacel Transplantatie 4 e VLAAMSE NEFROLOGIEDAG P Gillard UZ-Leuven PANCREAS BETACEL RATIONALE METHODE RESULTATEN TECHNIEK PATIENTEN OVERLEVING DIABETESCOMPLICATIES

Nadere informatie

Wijzigingen in de Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter, voorgesteld door het Europees Geneesmiddelenbureau

Wijzigingen in de Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter, voorgesteld door het Europees Geneesmiddelenbureau BIJLAGE II Wijzigingen in de Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter, voorgesteld door het Europees Geneesmiddelenbureau Deze Samenvatting van de Productkenmerken en Bijsluiter zijn het resultaat

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro De Ziekte Van Behçet Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? De diagnose is voornamelijk klinisch. Het kan een tot vijf jaar

Nadere informatie

Nierinsufficiëntie 24/04/2013. Nierinsufficiëntie. Functies van de nieren Universitair

Nierinsufficiëntie 24/04/2013. Nierinsufficiëntie. Functies van de nieren Universitair Nierinsufficiëntie Stand van zaken Behandeling Vroegbegeleiding Impact op arbeidsongeschiktheid Nierinsufficiëntie Definitie van chronisch nierlijden (CKD) CKD en co-morbiditeit Hoe de evolutie van CKD

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) De SMOKE studie Achtergrond Chronisch obstructief longlijden, ook wel Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) genoemd, word gezien als een wereldwijd gezondheidsprobleem. Ten gevolge van onder andere

Nadere informatie

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Ellen Stikkelbroeck, Renal Practitioner i.o., VieCuri Venlo Inleiding Introductie CVVH in Venlo Onderzoek

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

6-SIGMA METRICS. Teaching old dogmas and learning new tricks. Douwe van Loon

6-SIGMA METRICS. Teaching old dogmas and learning new tricks. Douwe van Loon 6-SIGMA METRICS Teaching old dogmas and learning new tricks Douwe van Loon Na deze presentatie zou u kunnen weten: dat IQ controle meer is dan alleen de bewaking van de interne kwaliteit van onze analyses

Nadere informatie

Laatste onwikkelingen in de diagnose van coeliakie.. Blijft een dundarmbiopt noodzakelijk?

Laatste onwikkelingen in de diagnose van coeliakie.. Blijft een dundarmbiopt noodzakelijk? Laatste onwikkelingen in de diagnose van coeliakie.. Blijft een dundarmbiopt noodzakelijk? Dr E De Greef Kindergastroenterologie UZ Brussel www.pedigastro.com Vlaamse Coeliakie Vereniging Malle 2011 Overzicht

Nadere informatie

Laboratoriummonitoring van directe orale anti-coagulantia. Dr Jan Emmerechts 11/03/17

Laboratoriummonitoring van directe orale anti-coagulantia. Dr Jan Emmerechts 11/03/17 Laboratoriummonitoring van directe orale anti-coagulantia Dr Jan Emmerechts 11/03/17 Inleiding Stolling en anticoagulantia TF FVII FIX FX FV FII (trombine) fibrinogeen fibrine Inleiding Stolling en anticoagulantia

Nadere informatie

SKP NL versie Vetodexin 0,2% SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SKP NL versie Vetodexin 0,2% SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL VETODEXIN 0,2% 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzaam bestanddeel: Dexamethasone natriumfosfaat 2,64 mg, equivalent

Nadere informatie

Karen Janssen Kinderarts, H.-Hartziekenhuis Lier

Karen Janssen Kinderarts, H.-Hartziekenhuis Lier Karen Janssen Kinderarts, H.-Hartziekenhuis Lier Proteïnurie: >3g/d of >50mg/kg/d of >40mg/u/m2 of staal >2g/g creat Hypoalbuminemie:

Nadere informatie

Het nefrotisch syndroom Oorzaken en gevolgen. prof. J. Wetzels Radboud UMC Nijmegen

Het nefrotisch syndroom Oorzaken en gevolgen. prof. J. Wetzels Radboud UMC Nijmegen Het Oorzaken en gevolgen prof. J. Wetzels Radboud UMC Nijmegen Opbouw presentatie 1. Hoe werken de nieren? 2. Het klachten en verschijnselen oorzaken behandeling bij volwassenen 3. Dr. Bouts: kinderen

Nadere informatie

Nierfunctie vervanging. Behandelingsvormen. De patiënt heeft een nieuwe nier en nu? (nieuwe medicatie, leefregels, voeding etc.

Nierfunctie vervanging. Behandelingsvormen. De patiënt heeft een nieuwe nier en nu? (nieuwe medicatie, leefregels, voeding etc. Waarom niertransplantaties? De patiënt heeft een nieuwe nier en nu? (nieuwe medicatie, leefregels, voeding etc.) Welke problemen zijn er na niertransplantaties? DM2 Hypertensie Hypercholesterolemie Azam

Nadere informatie

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam EFS bij volwassenen 100% 80% 1989-1994 1995-2000 2001-2006 2007-2012 RSR 60% 40% 2007-2012 20% 0% 1989-1994 0 1 2 3

Nadere informatie

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Wat voor types vasculitis zijn er? Hoe wordt vasculitis geclassificeerd?

Nadere informatie

Casus geriatrie. Symposium klinische farmacie 06 oktober Veerle Grootaert

Casus geriatrie. Symposium klinische farmacie 06 oktober Veerle Grootaert Casus geriatrie Symposium klinische farmacie 06 oktober 2012 Veerle Grootaert VG: permanente VKF, TIA, syst. Hartfalen, Dementie (MMSE = 15/30) RVO op geriatrie: val met rugpijn ontregelde INR =7 hartslag

Nadere informatie

Richtlijn verworven aplastische anemie

Richtlijn verworven aplastische anemie Richtlijn verworven aplastische anemie Stijn Halkes Afdeling hematologie LUMC Subwerkgroep aplastische anemie Nederlandse Vereniging voor Hematologie Belangenverklaring In overeenstemming met de regels

Nadere informatie

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen 200906_oefen.pdf Tentamen 25 juni 2009, vragen Universiteit Utrecht Farmacie Geneesmiddel en patient Naam: Collegekaartnummer: OPGAVEN TENTAMEN BLOK FA-201 GENEESMIDDEL EN PATIENT 25 juni 2009 9.00 12.00

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 11 Samenvatting Bloedarmoede, vaak aangeduid als anemie, is een veelbesproken onderwerp in de medische literatuur. Clinici en onderzoekers buigen zich al vele jaren over de oorzaken en gevolgen

Nadere informatie

Cases Stolling. BVMLT 17 november 2015

Cases Stolling. BVMLT 17 november 2015 Cases Stolling BVMLT 17 november 2015 Vraag 1: welke factoren kan je meten met een aptt test? A. FVII, FV, FX, FII, fibrinogeen B. FVIII en FIX C. FXII, FXI, FVIII en FIX D. FXII, FXI, FVIII, FIX, FV,

Nadere informatie

TRANSPLANTOUX Getransplanteerden en de magie van de Mont Ventoux

TRANSPLANTOUX Getransplanteerden en de magie van de Mont Ventoux TRANSPLANTOUX Getransplanteerden en de magie van de Mont Ventoux Evi Masschelein Raphael Somers info@transplantoux.be Verloop uiteenzetting Transplantoux: de doelstellingen Ervaringen van een getransplanteerde

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE GLOBAAL RAPPORT

FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE GLOBAAL RAPPORT FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA VAN KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN GLOBAAL RAPPORT

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen. Longziekten. Longtransplantatie. Patiëntenlogboek

Universitair Medisch Centrum Groningen. Longziekten. Longtransplantatie. Patiëntenlogboek Universitair Medisch Centrum Groningen Longziekten Longtransplantatie Patiëntenlogboek 1 Zelfcontroles na transplantatie In dit patiëntenlogboek kunt u uw controles van longfunctie, temperat en gewicht

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Thiopurines en inflammatoir darmlijden; farmacologie en toxiciteit Dit proefschrift beschrijft nieuwe farmacologische en toxicologische inzichten in het gebruik van thiopurine

Nadere informatie

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische Nederlandse samenvatting Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische farmacokinetische modellen Algemene inleiding Klinisch onderzoek

Nadere informatie

Medicamanenteuze therapie van CTEPH. Paul Bresser, longarts Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Amsterdam

Medicamanenteuze therapie van CTEPH. Paul Bresser, longarts Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Amsterdam Medicamanenteuze therapie van CTEPH Paul Bresser, longarts Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Amsterdam CTEPH - definitie Gemiddelde druk in longslagader > 25 mm Hg Normale functie van de linker hartkamer Minstens

Nadere informatie

BIJLAGE 1 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE 1 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE 1 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte, hard 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke capsule met verlengde

Nadere informatie

VUmc Basispresentatie

VUmc Basispresentatie Samenwerking waarover? Richtlijnen en zorgstandaarden Cardiovasculair risicomanagement (zorgstandaard) Samenwerking e en e lijn Prof dr Piet ter Wee Afdeling Nefrologie Hypertensie Diabetes mellitus (zorgstandaard)

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Moes, Dirk Jan Alie Roelof Title: Optimizing immunosuppression with mtor inhibitors

Nadere informatie

Generieke geneesmiddelen: identiek aan merkgeneesmiddelen of toch anders?

Generieke geneesmiddelen: identiek aan merkgeneesmiddelen of toch anders? Generieke geneesmiddelen: identiek aan merkgeneesmiddelen of toch anders? Teun van Gelder Internist / clinical pharmacologist Erasmus MC Rotterdam Netherlands Disclosures Name: Teun van Gelder, MD, Erasmus

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Varsha D.K.D.Sewgobind. Promotiedatum: 8 juni Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof. Dr. W.

Samenvatting proefschrift Varsha D.K.D.Sewgobind. Promotiedatum: 8 juni Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof. Dr. W. De publicatie van dit proefschrift werd in 2010 gesponsord met een bijdrage van de Samenvatting proefschrift Varsha D.K.D.Sewgobind Immunosuppressive Drugs and Immune Regulation in Organ Transplantation

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL CellCept 250 mg capsules. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Iedere capsule bevat 250 mg mycofenolaat mofetil.

Nadere informatie

Bijlage III Wijzigingen van de samenvattingen van productkenmerken en bijsluiters.

Bijlage III Wijzigingen van de samenvattingen van productkenmerken en bijsluiters. Bijlage III Wijzigingen van de samenvattingen van productkenmerken en bijsluiters. Opmerking: deze wijzigingen van de samenvatting van de productkenmerken en de bijsluiter waren geldig ten tijde van het

Nadere informatie

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC Gene Zever Dr. Apr. Sarah Wille NICC Overzicht presentatie Waarom drugs opsporen in speeksel? Welk nut heeft een bijkomende analyse in het laboratorium? Zijn de huidige speekseltesten zever of gene zever?

Nadere informatie

Klinisch Pathologische Conferentie Papendal 2016

Klinisch Pathologische Conferentie Papendal 2016 Klinisch Pathologische Conferentie Papendal 2016 Jeroen Deegens Eric Steenbergen Afdeling Nierziekten en Pathologie Radboudumc Nijmegen Mw N 27 jaar Voorgeschiedenis 2008 Terminale nierinsufficiëntie kreatinine

Nadere informatie

Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten. Carli Wilmer MSc AIOS Ziekenhuisfarmacie UMCN / CWZ

Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten. Carli Wilmer MSc AIOS Ziekenhuisfarmacie UMCN / CWZ Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten Carli Wilmer MSc AIOS Ziekenhuisfarmacie UMCN / CWZ Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten Casus- letter to the editor NEJM juni 2013

Nadere informatie

Koud gevormde gelamineerde OPA/Alu/PVC blisterverpakkingen* met 7, 10, 14, 28, 30, 56, 60, 84, 90, 98, 100 capsules.

Koud gevormde gelamineerde OPA/Alu/PVC blisterverpakkingen* met 7, 10, 14, 28, 30, 56, 60, 84, 90, 98, 100 capsules. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Valsartan Mylan 160 mg capsules, hard KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke capsule bevat 160 mg valsartan. FARMACEUTISCHE VORM EN VERPAKKINGEN Capsule, hard Uiterlijk:

Nadere informatie

Chapter 8. Samenvatting en conclusie

Chapter 8. Samenvatting en conclusie Chapter 8 Samenvatting en conclusie 110 Doel van het promotieonderzoek was (1) evaluatie van het resultaat van vroege abciximab toediening vóór primaire percutane coronaire interventie (PPCI) in patiënten

Nadere informatie

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

IMMUNOLOGIE. Auteur: Frank Van Gelder. 1. Inleidende begrippen. 1.1 Functie van het immuunsysteem

IMMUNOLOGIE. Auteur: Frank Van Gelder. 1. Inleidende begrippen. 1.1 Functie van het immuunsysteem IMMUNOLOGIE Auteur: Frank Van Gelder 1. Inleidende begrippen. 1.1 Functie van het immuunsysteem Ons lichaam, de gastheer wordt dagelijks aangevallen door miljoenen micro-organismen. Voor het merendeel

Nadere informatie

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA Dr. Anna Vantilborgh Hematologie - UZ Gent 13 september 2013 ALGEMENE PRINCIPES IN BEHANDELING VAN BLOEDINGEN AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER ORALE DIRECTE

Nadere informatie

en detectietijden van drugs in bloed, speeksel en urine: analytische, medico- legale en ethische aspecten

en detectietijden van drugs in bloed, speeksel en urine: analytische, medico- legale en ethische aspecten Cut-offs en detectietijden van drugs in bloed, speeksel en urine: analytische, medico- legale en ethische aspecten Prof. Dr. A. Verstraete Laboratorium voor Klinische Biologie UZ Gent Overzicht Factoren

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting In de diagnose en prognose van hartfalen hebben B-type Natriuretisch Peptide (BNP) en N-terminaal probnp (NT-proBNP) in de afgelopen jaren hun waarde bewezen. Tegenwoordig

Nadere informatie

Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!)

Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!) Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!) De microbiologen zagen zieke mensen. In hun ogen waren dat er veel meer dan normaal en zij spraken van een epidemie. ( ) We hebben de epidemie

Nadere informatie