Tilburg University. Financiering van de grote (coöperatieve) vereniging Grazell, Jos. Published in: Handboek Coöperatie. Publication date: 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tilburg University. Financiering van de grote (coöperatieve) vereniging Grazell, Jos. Published in: Handboek Coöperatie. Publication date: 2010"

Transcriptie

1 Tilburg University Financiering van de grote (coöperatieve) vereniging Grazell, Jos Published in: Handboek Coöperatie Publication date: 2010 Link to publication Citation for published version (APA): Grazell, J. (2010). Financiering van de grote (coöperatieve) vereniging. In R. C. J. Galle (Ed.), Handboek Coöperatie. (pp ). Dordrecht: Convoy Uitgevers BV. General rights Copyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright owners and it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these rights. Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal Take down policy If you believe that this document breaches copyright, please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately and investigate your claim. Download date: 26. nov. 2015

2 Financiering van de grote (coöperatieve) vereniging Drs. J. Grazell 1 Verschenen in: Galle, R.C.J. (red.), Handboek Coöperatie, Convoy Uitgevers BV, 2010, hoofdstuk 2.2, p De auteur is als universitair hoofddocent verbonden aan de Universiteit van Tilburg en daar werkzaam binnen het Departement Financiering van de Faculteit der Economische en Bedrijfswetenschappen. Adres: Universiteit van Tilburg, Postbus 90153, 5000 LE Tilburg, 1

3 Inhoudsopgave: Blz. 1. Inleiding en probleemstelling 3 2. De (coöperatieve) vereniging De vereniging De coöperatieve vereniging 5 3. Lidmaatschap vereniging resp. coöperatie versus aandeelhouderschap 6 4. Financieringsvormen Interne financiering Externe financiering Knelpunten Schaalvergroting, activastructuur en risicovorming Schaalgrootte en (coöperatieve) verenigingsvorm Activastructuur Kasstroomvariabiliteit Risicovorming Financieringsstructuur en risicoverdeling Voorbeelden van op grote schaal opererende verenigingen en coöperaties Samenvatting en conclusies 23 Literatuurlijst 24 Overige bronnen 26 2

4 1. Inleiding en probleemstelling Dit artikel handelt over financieringsvraagstukken die zich voordoen bij verenigingen en coöperaties, ook wel coöperatieve verenigingen genoemd, die op grotere schaal willen opereren. Worden (coöperatieve) verenigingen die een grotere schaal willen bereiken voor andere, wellicht complexere, vraagstukken geplaatst bij de realisatie van hun groeipad naar een grotere omvang dan vergelijkbare huishoudingen die in de vennootschapsvorm worden gedreven? (Lerman & Parliament, 1993; Fulton, Fulton, Clark & Parliament, 1995; Rey & Tirole, 2007) Zijn er knelpunten die zich voordoen bij het groeiproces naar grotere omvang? Stelt de juridische organisatievorm speciale eisen aan de financiering van de groei? Dat is in het kort het thema dat in dit artikel zal worden bestudeerd. Daarbij speelt de financiering van de groei een cruciale rol. Om op deze thematiek in te kunnen gaan zullen eerst de typische kenmerken van (coöperatieve) verenigingen worden behandeld. Daarna zullen het lidmaatschap van een (coöperatieve) vereniging en het aandeelhouderschap van een vennootschap met elkaar worden vergeleken. Daaropvolgend zullen achtereenvolgens de financieringsvormen, de activastructuur en de financieringsstructuur van verenigingen en coöperaties aan bod komen. De uiteenzetting wordt afgerond met enkele voorbeelden doorgenomen die de algemene inzichten over de financiering van grote (coöperatieve) verenigingen moeten adstrueren en er wordt afgesloten met een samenvatting en conclusies. Het is van belang om tijdens de uiteenzetting verenigingen en coöperaties (coöperatieve verenigingen) duidelijk van elkaar te onderscheiden als verschillende juridische organisatievormen. Naast de vennootschapsvorm. 2. De (coöperatieve) vereniging Net zoals andere organisatievormen streven verenigingen een bepaald doel na. Indien de vereniging wordt vergeleken met de vennootschap dan is één van de opmerkelijke verschillen dat (coöperatieve) verenigingen lidmaatschaporganisaties zijn en vennootschappen aandeelhouderschaporganisaties. Een ander verschil met vennootschappen is dat verenigingen niet als doel mogen hebben het maken van winst ter verdeling onder de leden. Het is dus niet verboden om winst te maken maar het is niet toegestaan om deze winst onder de leden te verdelen. Er bestaat dus in feite een verbod op het uitbetalen van dividend aan leden en bestuurders. Dit uitkeringsverbod is het kenmerk van een non-profit organisatie. Anders dan bij de gewone vereniging mag het doel van een coöperatieve vereniging wel gericht zijn op geldelijk voordeel (winst) voor de leden zelf. Sterker nog, de coöperatieve vereniging is zelfs 3

5 een vereniging die zich ten doel stelt in bepaalde materiële (geldelijke) behoeften van de leden te voorzien. Daarmee komt de coöperatie dus overeen met de vennootschap die het maken van winst nastreeft en deze kan uitkeren aan de aandeelhouders. Door de afwezigheid van het uitkeringsverbod betreft het dus een profit organisatie De vereniging Een vereniging mag dus winst maken, een commercieel doel nastreven en een onderneming drijven. Verenigingen kunnen als het om het karakter van de doelen gaat als volgt worden ingedeeld: Verenigingen met een economisch doel in het belang van de leden zelf, Verenigingen met een ideëel doel in het belang van de leden zelf, Verenigingen met een ideëel of economisch doel primair in het belang van anderen dan de leden zelf. Vereniging kunnen dus als ondernemer optreden, ze kunnen zelf een onderneming drijven. Verenigingen met ondernemingen kennen het zogenaamde bestuursapparaat om de onderneming te laten functioneren. Dit bestuursapparaat van de vereniging kan in een aparte vennootschap worden ondergebracht. In verenigingen worden overwegend activiteiten ondergebracht, hetzij met een consumptief karakter, hetzij met een productief karakter die niet aan een bepaalde rendementseis kunnen voldoen. Bij verenigingen met consumptieve activiteiten kan gedacht worden aan activiteiten in de sector overige dienstverlening, zoals sport en recreatie, sociaal-culturele instellingen, en dergelijke. Bij productieve activiteiten zonder rendementsdoelstelling gaat het vaak om zakelijke dienstverlening, zoals exploitatieverenigingen van onroerend goed, etc. Productieve activiteiten kunnen in een drietal categorieën worden ingedeeld (Berk & DeMarzo, 2010; Dorsman, 2006, 2007; Duffhues, 2002, 2006; Ross, Westerfield, Jaffe, 2010): 1. activiteiten waarop een rendement wordt verdiend dat groter of gelijk is aan de rendementseis van de financiers, dit wil dus zeggen dat de interne opbrengstvoet ( internal rate of return ) die wordt verdiend aan de debetzijde van de balans de kostenvoet van het totale vermogen die moet worden vergoed aan de creditzijde van de balans overtreft of dat ze aan elkaar gelijk zijn, 2. activiteiten die ten minste break even renderen, maar die de rendementseis van de financiers niet halen; break even renderen houdt hier in dat alle productiekosten worden 4

6 terugverdiend, exclusief de vermogenskosten die moeten worden vergoed op het beschikbaar gestelde vermogen, er wordt dus ten minste een winst van nul geboekt, de interne opbrengstvoet van het project ligt dus tussen nul en de vermogens kostenvoet van het totale vermogen in, 3. activiteiten die het break even punt niet halen, dus extra verlieslatend zijn, de interne opbrengstvoet c.q. het financiële rendement dat met deze activiteit wordt behaald is negatief; ook consumptieve activiteiten vallen onder deze categorie te rekenen. Van consumptieve activiteiten wordt natuurlijk helemaal niet verwacht dat er een financieel rendement mee wordt behaald maar wel dat deze activiteiten bijdragen aan het nut van de degenen die van deze activiteiten genieten. Zoals zojuist al gesteld ligt het voor de hand te verwachten dat activiteiten, die vallen onder categorie drie, worden ondergebracht in verenigingen. Ook kunnen het overheidsregime of de stichtingsvorm dienst doen om dergelijke activiteiten in onder te brengen. Om de activiteiten onder categorie drie mogelijk te maken, kunnen verenigingen activiteiten onder categorie één en twee trachten tot ontwikkeling te brengen om met de winsten die op deze manier hopelijk worden gerealiseerd en die dus niet aan de verenigingsleden mogen worden uitgekeerd de activiteiten onder categorie drie te ondersteunen. Met de ingehouden winsten uit de ene activiteit worden de uitgaven in een andere activiteit bekostigd. Er vindt dus kruislingse subsidiëring plaats. Met name als verenigingen willen groeien en hun activiteitenniveau op een grotere schaal willen uitoefenen, is ingehouden winst uit activiteiten van categorie één en twee veelal een onontbeerlijke financieringsbron om dit voornemen te realiseren De coöperatieve vereniging Coöperatieve verenigingen zijn een bijzondere vorm van een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid. Alles wat voor de (gewone) vereniging geldt met betrekking tot de volledige rechtsbevoegdheid, is dus ook van toepassing op de coöperatieve vereniging. Uit de tenaamstelling moet altijd blijken dat er sprake is van een coöperatieve vereniging, hetgeen eenvoudig is door aan de naam Coöperatieve toe te voegen. Verder moet uit de naamstelling ook de aansprakelijkheid van de leden blijken. Dat wil zeggen de aansprakelijkheid van de leden voor de restantschuld bij het einde van de vereniging. Met betrekking tot aansprakelijkheid komen de onderstaande aanduidingen veelal in de tenaamstelling voor. Vormen van aansprakelijkheid: 5

7 WA - Wettelijke Aansprakelijkheid. De leden zijn voor gelijke delen aansprakelijk voor het gehele tekort. Indien één of meerdere leden niet kunnen betalen, wordt hun deel van de schuld over de andere leden omgeslagen. BA - Beperkte Aansprakelijkheid. De leden zijn tot een bepaald -in de statuten vermeld- bedrag aansprakelijk UA - De leden zijn slechts aansprakelijk tot het bedrag van hun contributie en hoeven niet mee te betalen In coöperatieve verenigingen worden overwegend activiteiten ondergebracht met een productief karakter die wel aan een bepaalde rendementseis kunnen voldoen. Het betreft productieve activiteiten van categorie één of twee (zie vorige subparagraaf). De winsten uit deze productieve activiteiten worden door de coöperatie vaak niet expliciet uitgekeerd aan de leden maar worden in de vorm van lagere inkoopprijzen respectievelijk hogere verkoopprijzen voor de leden in de handelstransacties die coöperaties met hen onderhouden verrekend. Het winstinkomen van coöperaties wordt dus via handelstransacties met de leden afgeroomd en komt daardoor ten goede aan het bedrijfsvermogen van de leden. Vanuit deze invalshoek bekeken kunnen coöperaties dus toch als non-profit organisaties worden gekwalificeerd. 3. Lidmaatschap vereniging respectievelijk coöperatie versus aandeelhouderschap vennootschap Evenals een aandeelhouder, is een lid van een vereniging niet persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van de vereniging. Beperkte aansprakelijkheid is dus het regime dat heerst ten aanzien van verenigingsleden en aandeelhouders van vennootschappen. Er is vrije toe- en uittreding van leden en het lidmaatschap is niet overdraagbaar. Dubbele lidmaatschappen zijn niet mogelijk, ieder lid kan maar éénmaal lid zijn van de vereniging. Verenigingsleden kunnen geen winst uitgekeerd krijgen van de vereniging. Wél komen zij in aanmerking voor uitbetaling van een eventueel batig saldo van de vereniging nadat de vereniging is ontbonden. Aandeelhouders kunnen in een vennootschap een belang nemen dat uit meer dan één aandeel bestaat. De mate van verhandelbaarheid van aandelen is afhankelijk van of gekozen is voor de besloten of de open, naamloze vennootschapsvorm en of gekozen is voor een beursnotering bij de naamloze vennootschapsvorm. Bij naamloze vennootschappen is het aandeelhouderschap in geval van toonder aandelen vrij overdraagbaar is er vrije toe- en uittreding van aandeelhouders via aandeelhoudersubstitutie. Deze aandeelhoudersubstitutie 6

8 wordt in geval van een beursnotering sterk gefaciliteerd. De vennootschap kan overgaan tot het uitkeren van winst aan de aandeelhouders. Aandeelhouders kunnen zich niet uit de vennootschap terugtrekken door aandelen rechtstreeks aan de vennootschap te verkopen. Aandeelhouders van naamloze vennootschappen met beursnotering kunnen dividenden en/of ongerealiseerde of gerealiseerde koerswinsten tegemoet zien, terwijl lidmaatschaphouders van verenigingen geen dividenden en koerswinsten kunnen incasseren. Met uitzondering van eventuele batige saldi bij de ontbinding van verenigingen is enige financiële tegemoetkoming niet aan de orde. De aandeelhouders van vennootschappen stellen vermogen permanent beschikbaar waarop zij een voor risico gecorrigeerd financieel rendement eisen, terwijl lidmaatschaphouders van verenigingen middels contributies periodiek vermogen beschikbaar stellen waarop géén financieel rendement wordt verlangd, maar waar realisatie van een verenigingsdoel wordt verwacht, respectievelijk deelname aan een verenigingsleven wordt nagestreefd. Lidmaatschaphouders van coöperaties leveren een vermogensinbreng bij toetreding tot de coöperatie. Deze worden geadministreerd op geïndividualiseerde ledenrekeningen oftewel eigen vermogensrekeningen. Het coöperatielidmaatschap is niet overdraagbaar. Er is in een coöperatie vrije toe- en uittreding van leden en bij uittreding krijgt het vertrekkende lid de nominale waarde van de inleg plus een eventueel deel van de in het verleden ingehouden winsten teruggestort van de coöperatie na akkoord van het bestuur. De exacte uittredingsregelingen zijn per coöperatie verschillend uitgewerkt en worden in de statuten vastgelegd (Chaddad &Cook, 2004; Lopez-Espinosa, Maddocks & Polo-Garrido, 2009). De periodieke contributies van de leden van verenigingen hebben als doel (een gedeelte van) de uitgaven die staan vermeld in de lopende exploitatiebegroting te dekken. De vermogensinbreng van de leden van coöperaties respectievelijk de opbrengsten van aandelenemissies van de aandeelhouders van vennootschappen hebben als doel (een gedeelte van) de uitgaven uit het investeringsbudget te financieren. Uit het voorafgaande blijkt dat lidmaatschaphouders van coöperaties een vermogensinbreng bij toetreding tot coöperaties leveren die weliswaar voor langere termijn geldt maar niet permanent is. Dit in tegenstelling tot de vermogensinbreng van aandeelhouders bij vennootschappen. Dit leidt tot een vraagstuk dat in de literatuur bekend staat als het tijdshorizonprobleem (Borgen, 2004; Nilsson, 2001; Valentinov, 2007). Dit houdt in dat de tijdshorizon van de leden afwijkt van de tijdshorizon van het bestuur van de coöperatie en dat deze dus korter zal zijn dan de investerings- en financieringsvraagstukken van coöperaties vergen. Dit leidt tot korte termijn besluitvorming en heeft een remmende werking op de 7

9 groeiperspectieven van huishoudingen met deze juridische organisatievorm zo is de stelling. Bij vennootschappen is dit horizonprobleem opgelost door het aandelenvermogen permanent beschikbaar te stellen en de aandelen verhandelbaar te maken tussen de aandeelhouders onderling zodat aandeelhoudersubstitutie mogelijk wordt. 4. Financieringsvormen De verschillende bronnen die verenigingen en coöperaties maar ook andere huishoudingen kunnen aanboren zijn onder te verdelen in middelen die binnen de huishouding worden gegenereerd, respectievelijk in middelen die van buiten de organisatie de huishouding worden binnengebracht. Het betreft hier overigens slechts een gradueel onderscheid Interne financiering Bij interne financiering van de vermogensbehoefte van verenigingen kan worden gedacht aan: Ingehouden winsten uit bedrijfsactiviteiten Resultaat uit deelnemingen Beleggingsopbrengsten Ingehouden winsten uit bedrijfsactiviteiten Uit de verenigingsmiddelen kunnen (bedrijfs-)activiteiten worden opgestart met als doel het behalen van winst. Indien de vereniging met deze activiteiten in concurrentie treedt met ondernemingen die op een markt opereren, zijn de behaalde winsten aan belasting onderhevig. Aangezien de behaalde winst niet aan de leden mag worden uitgekeerd dient deze volledig aan de algemene reserves van de vereniging te worden toegevoegd. De ingehouden winst kan worden benut om andere verenigingsactiviteiten die niet winstgevend zijn mogelijk te maken. Met de ingehouden winst van de ene activiteit kan dus een andere activiteit worden gesubsidieerd. Het betreft kruislingse subsidiëring. Indien de bedrijfsactiviteiten een structureel onderdeel vormen van de verenigingsactiviteiten dan kunnen deze worden ondergebracht in een bestuursapparaat met een aparte directie en een uitvoeringsorganisatie. Resultaat uit deelnemingen Het bestuur van de vereniging kan besluiten het bestuursapparaat in een aparte vennootschap onder te brengen waarvan de aandelen worden gehouden door de vereniging. De vereniging beschikt dan over een deelname in financiële vaste activa. Deze constructie kan geboden zijn indien de risicograad van de activiteit die in een apart bestuursapparaat is 8

10 ondergebracht, sterk afwijkt van de risico s van de overige activiteiten van de vereniging. Met name indien het faillissementsrisico van de bestuursapparaat -activiteit veel hoger is dan van de andere activiteiten, kunnen de overige verenigingsactiviteiten worden gevrijwaard van rampspoed indien de bestuursapparaat -activiteit daadwerkelijk in een staat van faillissement zou komen te verkeren. Vanwege de beperkte aansprakelijkheid van de aandeelhouders van de vennootschap loopt het overige vermogen waar de vereniging over beschikt en waarvan de overige verenigingsactiviteiten afhankelijk zijn geen gevaar. Door het bestuursapparaat in een aparte vennootschap onder te brengen en niet samen met de andere activiteiten in de verenigingsvorm te exploiteren, vindt een zekere mate van risicoverschuiving plaats. Beleggingsopbrengsten Uit de verenigingsmiddelen kunnen besparingen worden gevormd, die hetzij in de vorm van spaarproducten, hetzij in de vorm van beleggingsproducten worden aangehouden. Deze leveren inkomen uit vermogen op. Uit de spaar- en beleggingsproducten komen periodiek rente- en dividendinkomsten beschikbaar plus ongerealiseerde of gerealiseerde koerswinsten (c.q. verliezen). Ook huuropbrengsten uit onroerend goed behoren tot de mogelijkheden. Ook deze inkomstenbron kan worden aangewend om de verenigingsactiviteiten te ondersteunen Externe financiering Bij externe financiering van de vermogensbehoefte van verenigingen zijn de volgende vormen beschikbaar: Contributies van de leden Fondsenwerving uit donaties, legaten, sponsoring, acties Overheidssubsidies Schuldfinanciering Arbeid in natura, goederen en diensten in natura Contributies van de leden De lidmaatschapshouders van verenigingen brengen periodiek, bijvoorbeeld eenmaal per jaar, een bepaald bedrag bij elkaar om de activiteiten van de vereniging mogelijk te maken. Over de hoogte van de te betalen contributie wordt, op voorstel van het bestuur, door de algemene ledenvergadering beslist. Uiteraard is het aantal leden, de particuliere inkomens- en 9

11 vermogensposities van de leden, de aard van de verenigingsactiviteiten en de bereidheid van de leden om daaraan financieel bij te dragen van grote invloed op de omvang van deze inkomstenbron. De leden van coöperaties brengen een vermogensinbreng in bij toetreding tot de coöperatie of op andere momenten in de tijd als de financieringsbehoefte van de coöperatie dit noodzakelijk maakt. Fondsenwerving uit donaties, legaten, sponsoring, acties In aanvulling op de contributiegelden kunnen verenigingen met een zekere regelmaat beschikken over giften, schenkingen van (vermogende) particulieren, maar ook over erfstellingen en legaten. Kenmerkend van deze middelen is dat er geen prestatie van verenigingszijde tegenover staat. Dit kan van sponsormiddelen niet worden gesteld aangezien daar een bepaalde tegenprestatie wordt verwacht, bijvoorbeeld in de reclamesfeer. Ook bij acties, zoals loterijen, dient van verenigingszijde een substantiële inspanning te worden verricht alvorens een eventueel batig saldo na afloop van de loterij kan worden geïncasseerd en toegevoegd aan de verenigingsmiddelen. Overheidssubsidies Verenigingen kunnen altijd proberen een beroep te doen op de Rijksoverheid, provinciale en gemeentelijke overheden of op de Europese Unie om in aanmerking te komen voor structurele of incidentele subsidiëring van de verenigingsactiviteiten. Uiteraard dient dan het maatschappelijk belang van de verenigingsactiviteiten te worden gemotiveerd. Er zijn zelfs sectoren aan te wijzen waar de overheid een speciale heffing heeft geïntroduceerd, namelijk het kijk- en luistergeld, waarvan de opbrengsten naar rato van ledenaantallen van de omroepverenigingen worden verdeeld over de diverse omroepverenigingen. Uiteraard kunnen de verschillende categorieën overheden, hetzij uit de algemene middelen, hetzij uit speciaal gevormde fondsen, structurele en incidentele subsidies beschikbaar stellen waarbij het toekennen of uitbetalen van de middelen wordt gebonden aan bepaalde voorwaarden. Schuldfinanciering De verenigingsmiddelen kunnen ook worden uitgebreid door geld te lenen door één of meerdere schuldtitels af te geven of door goederen op rekening aan te schaffen, het zogenaamde leverancierskrediet. Er zijn verschillende varianten mogelijk afhankelijk van de voorwaarden waaronder geld beschikbaar wordt gesteld of het type financiële intermediair dat gekozen wordt. 10

12 Zo kunnen relatief grote sommen geld betrokken worden via bankkredieten. Deze leningen van kredietinstellingen worden gevormd uit de spaarfondsen van grote, hoeveelheden relatief kleine spaarders die hun geld deponeren bij het spaarbedrijf van de bank. De bank vervult de functie van schaaltransformatie. Maar huishoudingen, zoals verenigingen, kunnen deze functie ook zelf vervullen door obligaties rechtstreeks te plaatsen bij de spaarders. De verhandelbaarheid van de obligaties kan worden vergroot door een beursnotering voor deze schuldtitels aan te vragen. De termijn waarvoor het geld beschikbaar wordt gesteld is ook van belang. Er wordt gesproken over langlopende schuld, respectievelijk kortlopende schuld. De actuele stand van de rentevoet en de verwachte renteontwikkeling in de toekomst zijn belangrijk voor de keuze tussen langlopende, respectievelijk kortlopende schuld. De schuldeisers die verenigingen willen financieren, kunnen vragen om een zekerheidsrecht op een bepaald actief. Er wordt dan bijvoorbeeld een beroep gedaan op hypothecaire kredietverlening. Financiering met of zonder afgifte van een zekerheidsrecht is dus een belangrijk punt van overweging. Om zekerheidsrechten te kunnen afgeven, moeten activa aanwezig zijn waarop deze rechten kunnen worden gevestigd, bijvoorbeeld onroerend goed. Arbeid in natura, goederen en diensten in natura In veel verenigingen zijn leden actief in vrijwilligerswerk en in het om niet beschikbaar stellen van goederen en diensten. Dit zijn strikt genomen weliswaar geen financiële bijdragen, maar wel in geld uitdrukbare bijdragen die de activiteiten van verenigingen bevorderen en het vermogen van verenigingen doen toenemen Knelpunten Overzien we al deze financieringsvormen dan valt op dat het grote verschil tussen vennootschappen enerzijds en coöperaties en verenigingen anderzijds is dat vennootschappen extern eigen vermogen kunnen aantrekken door middel van aandelenemissies en coöperaties en verenigingen niet. Daarnaast is er het tijdshorizonprobleem. Dit betekent dat vennootschappen relatief snel grote vermogens kunnen aantrekken via het verkopen van aandelen aan bestaande maar vooral aan nieuwe aandeelhouders terwijl dit voor coöperaties en verenigingen niet is weggelegd. Als coöperaties en verenigingen extern eigen vermogen willen aantrekken dan dienen ze de leden aan te spreken. Bestaande leden zullen contributieverhogingen of nieuwe inleg van vermogen moeten accepteren. Of er moeten nieuwe leden worden aangetrokken. Nieuwe leden van verenigingen zijn slechts te werven 11

13 indien bij deze leden belangstelling bestaat voor realisatie van het verenigingsdoel, respectievelijk deelname aan het verenigingsleven wordt nagestreefd. Nieuwe leden voor coöperaties zijn slechts te werven indien zij ook bereid zijn om handels-, spaar-, krediet- en/of verzekeringsrelaties met de coöperatie aan te gaan. Dit perkt de mogelijkheid om extern eigen vermogen aan te trekken stevig in. De vraag is nu of de beperking in het aantrekken van extern eigen vermogen een groot probleem voor coöperaties en verenigingen moet zijn. Onder de aanname van een vaste kapitaalproductiviteit, winstmarge, dividend pay-out en een vaste verhouding tussen aan te houden vreemd vermogen en eigen vermogen en bij afwezigheid van het plegen van aandelenemissies is in de financieringstheorie voor bedrijfshuishoudingen het concept van de sustainable growth ontwikkeld (Higgins, 1977, 1981). Organisaties zijn gegeven deze parameters gedetermineerd het groeipad van de sustainable growth rate te volgen. Wil men de duurzaam haalbare groeivoet opvoeren dan kan dit door de kapitaalproductiviteit op te voeren, de winstmarge te verhogen, de dividend pay-out te verlagen en/of de hoeveelheid aan te houden vreemd vermogen per eenheid eigen vermogen op te voeren. Of aandelenemissies te plaatsen. Voor coöperaties en verenigingen is dat niet mogelijk. Dat is dus een remmende factor op de groei. Het dividend pay-out percentage is bij verenigingen en coöperaties (nagenoeg) nul. Dit is bij uitstek de karakteristiek van een non-profit organisatie. Het is groei bevorderend. Het knelpunt in de financiering van coöperaties en verenigingen door de onmogelijkheid van het plaatsen van aandelenemissies wordt derhalve gecompenseerd door een zeer lage dividend pay-out. Bij coöperaties en verenigingen ligt de nadruk dus sterk op zelf-financiering via ingehouden winst. De in de financieringsliteratuur ontwikkelde pecking order theory is een redelijke beschrijving van onder andere het gedrag van besturen van coöperaties en verenigingen. Deze pecking order theory zegt dat bij opduikende financieringsbehoeften van dergelijke huishoudingen de voorkeur in eerste instantie zal uitgaan naar interne financiering. Dus het aanspreken van intern gegenereerde kasstromen respectievelijk het interen op in het verleden opgespaarde kasmiddelen. Pas in tweede instantie zal bij het bestrijden van financieringsbehoeften aan externe financiering worden gedacht door het lenen van geld. Dus aan kredietverlening door banken bijvoorbeeld. Het aantrekken van extern eigen vermogen via inbreng van leden behoort, zoals eerder toegelicht, vaak praktisch tot de onmogelijkheden. Hoewel ook wel wordt gepoogd middelen van deze partijen aan te trekken via het plaatsen 12

14 van ledencertificaten. Deze certificaten kunnen een vreemd vermogen karakter hebben (vaste periodieke vergoeding, terugbetalingsverplichting) of een eigen vermogen karakter (residueel inkomen en aanspraak op eventuele liquidatie opbrengst). De intern gegenereerde kasstromen (winstmarge, dividend pay-out), het lenen van geld door bancaire kredietverlening en/of obligatie uitgifte (verhouding aan te houden hoeveelheid vreemd vermogen per eenheid eigen vermogen), het opvoeren van de efficiency via de kapitaalproductiviteit en de winstmarge bieden het bestuur van coöperaties en verenigingen in het algemeen voldoende instrumenten om de duurzaam haalbare groeivoet ( sustainable growth rate ) van deze organisaties op een dusdanig niveau te brengen dat het groeitempo van de bedrijfstak waarin men actief is kan worden gevolgd of zelfs worden overtroffen. Onderzoekers stellen vast dat voor een bepaalde verzameling van coöperaties die actief zijn in de voedingsmiddelenindustrie in de VS voor een bepaald tijdvak gold dat de investeringsomvang van dit type bedrijven sterk afhankelijk was van de intern gegenereerde cash flows (Chaddad, Cook & Heckelei, 2005). Uit deze studie blijkt tevens dat de gevoeligheid van de investeringen voor het cash flow niveau substantieel werd beïnvloed door de omvang van de onderzochte coöperaties, de beschikbaarheid van permanent ingehouden eigen vermogen, het kredietrisico en de verhouding vreemd vermogen ten opzichte van het eigen vermogen. Deze uitkomsten suggereren dat managers van coöperaties in staat zijn om dusdanig groei gerelateerde strategieën te voeren waarbij ze over voldoende instrumenten beschikken om financiële knelpunten te verzachten en een conservatieve vermogensstructuur te handhaven. 5. Schaalvergroting, activastructuur, kasstroomvariabiliteit en risicovorming 5.1. Schaalgrootte en (coöperatieve) verenigingsvorm Nu duidelijk is over welke financieringsvormen coöperaties en verenigingen kunnen beschikken kan de vraag naar de schaalgrootte en de (coöperatieve) verenigingsvorm aan de orde komen. De startende vereniging zal net als de startende onderneming in vennootschapsvorm in het algemeen op kleine schaal opereren. Indien de (coöperatieve) vereniging de schaal van de activiteiten wil vergroten dan zal een groeiproces moeten worden georganiseerd. Wil dit groeiproces daadwerkelijk van de grond komen dan zal vooral de financiering van de groei een cruciale succesfactor zijn in het welslagen van dit voornemen. Aangezien de bijeengebrachte contributiemiddelen door de oprichters en leden van het eerste uur waarschijnlijk niet van voldoende niveau zijn om het groeiproces op gang te brengen zullen additionele middelen moeten worden verworven. 13

15 Overwogen kan worden om de expansie te financieren met schuldfinanciering maar dit is slechts mogelijk indien de activa die met deze financiering worden aangeschaft een hoge directe opbrengstwaarde hebben zodat een zekerheidsrecht kan worden gevestigd op deze activa plus dat de te genereren kasstroom met deze activa onmiddellijk van voldoende niveau moet zijn om de rentelasten te dragen die voortvloeien uit deze schuldfinanciering. Dit zal meestal niet het geval zijn. De additionele middelen zullen dus eerst moeten worden verdiend met de gevormde, ingehouden winst uit, mogelijk andere, nieuw op te zetten activiteiten. Het startkapitaal van deze nieuwe projecten waarmee ingehouden winst moet worden gegenereerd komt uit de bijeengebrachte contributiemiddelen door de oprichters en leden van het eerste uur. Maar deze middelen waren al een knelpunt bij het uitbouwen van de oorspronkelijke verenigingsactiviteit zodat de nieuw op te zetten activiteiten slechts op bescheiden schaal kunnen plaats vinden. Pas indien deze projecten enigszins succesvol zijn in termen van daadwerkelijk gevormde ingehouden winsten kan aan leningfinanciering worden gedacht. Kredietverleners zijn immers pas bereid leningen te verstrekken indien zich binnen de huishouding een substantiële hoeveelheid eigen vermogen heeft gevormd die als buffer kan functioneren tegenover het vreemd vermogen. Aan een minimale solvabiliteitseis moet worden voldaan alvorens schuldfinanciering mogelijk wordt. Het groeiproces kan dus op gang komen mits de vereniging de beschikking heeft over activiteiten die een bepaalde hoeveelheid in algemene reserves neergeslagen ingehouden winst opleveren zodat de daarvan afgeleide kredietwaardigheid die tot een bepaald leningvolume heeft geleid een stevige schaalvergroting mogelijk maken. Verenigingen kunnen in het verdere expansieproces niet beschikken over de mogelijkheden waar ondernemingen in vennootschapsvorm wél over kunnen beschikken, namelijk het aantrekken van eigen vermogen in de vorm van het onderhands plaatsen van aandelenkapitaal of het via de openbare kapitaalmarkt plaatsten van aandelenemissies. Uit het voorgaande moge duidelijk zijn dat schaalvergroting voor een startende vereniging een haast onmogelijke taak is indien dit op autonome kracht moet gebeuren op basis van ingehouden winst in combinatie met kredietverlening. De contributiebasis van de vereniging is over het algemeen een te smalle basis om de financiering van het groeiproces rond te krijgen. Slechts indien de vereniging kan beschikken over een omvangrijke ledenbasis van vermogende particulieren die een hoge bijdragebereidheid aan de dag leggen, kan het eerder beschreven groeiproces van de grond komen zonder de hulp van ingehouden winsten en kredietverlening. Dit komt in de praktijk echter zelden voor. 14

16 Wil toch een proces van schaalvergroting plaats vinden, dan zullen additionele financieringsbronnen moeten worden aangeboord, zoals fondsenwerving uit donaties en overheidssubsidies Activastructuur De activa waar huishoudingen, dus ook (coöperatieve) verenigingen, over kunnen beschikken zijn onder te verdelen in generieke activa en specifieke activa. Deze onderverdeling is van belang voor de financierbaarheid van de activa. Bij generieke activa moet gedacht worden aan activa met een hoge algemene inzetbaarheid waardoor er een levendige tweede hands markt voor deze activa bestaat met relatief hoge prijzen. De directe opbrengstwaarde van deze activa is hoog, zodat het liquiditeitsrisico, oftewel het marktrisico aan de lage kant is. Er kunnen gemakkelijk zekerheidsrechten op deze activa worden afgegeven en ze komen in aanmerking voor een hoge mate van schuldfinanciering. Gedacht kan worden aan bepaalde vormen van onroerend goed of transportmiddelen. Bij specifieke activa is het tegendeel het geval. Er is een lage algemene inzetbaarheid en daarom ontbreekt een courante tweede hands markt en worden deze activa gekenmerkt door een lage directe opbrengstwaarde. Het liquiditeitsrisico c.q. het marktrisico van deze activa is dus relatief hoog. Bij dit soort activa moet men denken aan gespecialiseerde machines en immateriële activa, zoals software, research- en ontwikkelingsuitgaven, uitgaven voor reclame. Algemeen kan worden gesteld dat organisaties die intensief gebruik maken van generieke activa een lager bedrijfsrisico hebben, vanwege dat lagere liquiditeitsrisico en dat de financiers van dit soort organisaties dus ook minder risico lopen dan de organisaties die juist veel specifieke activa in huis hebben. Daar lopen de financiers juist een groot bedrijfsrisico Kasstroomvariabiliteit De operationele kasstroom die voortvloeit uit de normale exploitatie activiteiten van de (coöperatieve) vereniging bestaat uit het bedrijfsresultaat na belasting plus de afschrijvingen, minus de investeringen in het geïnduceerd netto werkkapitaal, exclusief de mutatie in de liquide middelen. De hoogte en de variabiliteit van het bedrijfsresultaat zijn dus de belangrijke factoren in de hoogte en de variabiliteit van de operationele kasstroom. Vooral de risicograad van de activiteiten wordt bepaald door de mate waarin het bedrijfsresultaat fluctueert. De mate waarin het bedrijfsresultaat en dus de operationele kasstroom fluctueert wordt het bedrijfsrisico genoemd. De variabiliteit in het bedrijfsresultaat kan worden ontleed in de opbrengstvariabiliteit en de kostenvariabiliteit. De opbrengstvariabiliteit wordt bepaald 15

17 door het activiteitenvolume en de prijs die wordt ontvangen voor de afzet die de activiteiten opleveren. Wordt de opbrengst via een markt gerealiseerd of worden overheidssubsidies via een budgetmechanisme van een overheidslichaam geïncasseerd? Dit is zeer belangrijk voor de mate van onzekerheid die gepaard gaat met de inkomstenstroom. Het opbrengstrisico is dus een belangrijke determinant van het bedrijfsrisico. Daarnaast is er een operationeel risico. Dit is een risico dat wordt veroorzaakt door de mate van kostenvariabiliteit. Indien het activiteitenniveau fluctueert gaan bepaalde kosten mee in deze ontwikkeling. Dat zijn variabele kosten. Andere kosten daarentegen reageren niet op fluctuaties in het activiteitenniveau. Het zijn vaste kosten. Indien de activiteiten van een organisatie gepaard gaan met een lage kostenvariabiliteit, dus veel vaste kosten en weinig variabele kosten, dan betekent dit dat de fluctuatiegraad van het bedrijfsresultaat toeneemt. Dit is de hefboomwerking van de kostenstructuur, oftewel de operationele hefboomwerking. Samenvattend kan dus worden gesteld dat een hoge opbrengstvariabiliteit en een lage kostenvariabiliteit leiden tot een hoge fluctuatiegraad in het bedrijfsresultaat, dus tot een hoog bedrijfsrisico. Het opbrengstrisico en het operationeel risico vormen samen het bedrijfsrisico Risicovorming Bij de groei van organisaties is het van belang op te letten met welk soort activa, respectievelijk welk soort activiteiten deze groei wordt gerealiseerd. Wordt tijdens het groeiproces intensief gebruik gemaakt van specifieke activa met een lage directe opbrengstwaarde en dus een hoog liquiditeitsrisico en vallen de activiteiten te karakteriseren als activiteiten met een hoge opbrengstvariabiliteit en een lage kostenvariabiliteit dan gaat het groeiproces met een torenhoog bedrijfsrisico gepaard. Onder het bedrijfsrisico worden hier dus zowel het liquiditeitsrisico van de activa als het opbrengst- en het kostenrisico van de activiteiten samengevat. Een andere mogelijkheid is dat het groeiproces uit een combinatie bestaat van specifieke activa met lage directe opbrengstwaarde, een hoog liquiditeitsrisico dus, en activiteiten met een lage opbrengst- /hoge kostenvariabiliteit of uit een combinatie bestaat van generieke activa met hoge directe opbrengstwaarde (laag liquiditeitsrisico dus) en activiteiten met een hoge opbrengst- /lage kostenvariabiliteit. In dat geval is tijdens het groeiproces eerder sprake van een gemiddeld bedrijfsrisico. Ook het andere uiterste is mogelijk. Wordt tijdens het groeiproces intensief gebruik gemaakt van generieke activa met een hoge directe opbrengstwaarde (een laag liquiditeitsrisico) en 16

18 vallen de activiteiten te karakteriseren als activiteiten met een lage opbrengstvariabiliteit en een hoge kostenvariabiliteit dan gaat het groeiproces met een laag bedrijfsrisico gepaard. Door het type activa en het type activiteiten te onderwerpen aan nader onderzoek kan een beeld worden gevormd van de risicograad waarmee huishoudingen te maken hebben. Dit heeft invloed op de verhouding waarin huishoudingen van bepaalde financieringsvormen gebruik kunnen maken. De hoogte van het bedrijfsrisico zegt namelijk iets over het faillissementsrisico waaraan organisaties, dus ook (coöperatieve) verenigingen, onderhevig zijn mits zij van schuldfinanciering gebruik maken. 6. Financieringsstructuur en risicoverdeling Groei vraagt om additionele financieringsmiddelen. Van welke financieringsvormen gebruik wordt gemaakt om in deze behoefte te voorzien en in welke verhoudingen de bedragen worden aangetrokken daar probeert de financieringstheorie een uitspraak over te doen (Berk & DeMarzo, 2010; Dorsman, 2006, 2007; Duffhues, 2002, 2006; Ross, Westerfield, Jaffe, 2010). In een ondernemingsomgeving dient het vermogen zodanig te worden aangetrokken dat de kostenvoet die moet worden vergoed op het totale vermogen wordt geminimaliseerd. Deze kostenvoet van het totale vermogen is het gewogen gemiddelde van de kostenvoet van het eigen vermogen en de kostenvoet van het vreemd vermogen. Door een geschikte combinatie van eigen en vreemd vermogen te kiezen kan de kostenvoet van het totale vermogen worden geminimaliseerd. Aldus luidt de static trade off theory. Door in te spelen op diverse vermogensmarktimperfecties, zoals discriminerende belastingen en faillissementskosten, kan een optimale financieringsstructuur worden afgeleid. Belastingen op bedrijfswinsten stimuleren het gebruik van vreemd vermogen omdat de rente die moet worden betaald op de lening als aftrekbare kosten gelden alvorens de belastbare winst wordt vastgesteld. Een belangrijke rem op het gebruik van schuldfinanciering is de mogelijkheid dat de met schulden gefinancierde huishouding failliet kan gaan. Dit betekent dat naarmate met meer vreemd vermogen wordt gefinancierd de faillissementskosten progressief zullen toenemen. Bij faillissementskosten moet worden gedacht aan juridische proceskosten en aan gederfde kasstromen. Probleem bij de toepassing van deze theorie is echter dat onderdelen eruit, zoals de faillissementskosten moeilijk te kwantificeren zijn voor een concrete situatie. Dit belemmert de organisatie die op zoek is naar een optimale financieringsstructuur deze concreet vast te stellen. Een andere benadering van het vraagstuk, die echter vele elementen uit de static trade off theory mee in de analyse neemt, is de leverage trade off theory. 17

19 De leverage trade off theory neemt de debet- en de creditzijde van de balans onder de loep. Gesteld kan worden dat de operationele kasstroom die wordt gegenereerd met de activa aan de debetzijde van de balans een belangrijke hefboomwerking bevat, namelijk de hefboomwerkingwerking van de kostenstructuur. De operationele hefboomwerking wordt gevoed door het opbrengstrisico. Samen gaat het om het bedrijfsrisico. De kasstromen die worden verdiend voor de passivahouders aan de creditzijde van de balans vertonen echter ook een hefboomwerking, namelijk de hefboomwerking van de vermogensstructuur. Het financiële risico dat wordt veroorzaakt door met vreemd vermogen te financieren, waarover doorgaans een vaste rente wordt vergoed, en dat wordt vergroot door met veel vreemd vermogen te financieren moet worden gedragen door de eigen vermogenverschaffers. Hoe meer met vreemd vermogen wordt gefinancierd, hoe schever de kasstroomvariabiliteit van de huishouding over de categorieën financiers wordt verdeeld. Hoe schever de risico - rendement verdeling dus. De leverage trade off theory nu suggereert dat indien een organisatie door een groot bedrijfsrisico wordt gekenmerkt het beter is om aan de creditzijde van de balans met relatief veel eigen vermogen te werken. Zou dit niet gedaan worden dan wordt het faillissementsrisico wel erg hoog. Een hoog operationeel risico wordt dus beantwoord met een laag financieel risico. Andersom. Indien de organisatie een laag bedrijfsrisico heeft dan kan een additionele vermogensbehoefte met veel vreemd vermogen worden ingevuld, omdat dan een hoog financieel risico wordt gecompenseerd door een laag operationeel risico. Het faillissementsrisico blijft nu binnen de perken en het is in deze situatie ook aantrekkelijk van de aftrek van de rentelasten bij de bepaling van het belastbaar resultaat te profiteren. Toepassing van de leverage trade off theory levert geen nauwkeurig berekende optimale vermogensstructuur op, maar wel een indicatie over hoe een optimale financieringsstructuur er ongeveer uit zou moeten zien. Indien deze leverage trade off theory nu wordt toegepast op de financiering van de groeiende, groter worden (coöperatieve) vereniging dan kan vastgesteld worden dat verenigingen die met een laag bedrijfsrisico kunnen werken waarschijnlijk relatief gemakkelijk een grote hoeveelheid schuldfinanciering kunnen aanboren. De generieke activa lenen zich voor het afgeven van zekerheidsrechten aan vreemd vermogen verschaffers. De lage opbrengst- en hoge kostenvariabiliteit stellen de vreemd vermogenverschaffers gerust dat het bedrijfsresultaat van voldoende niveau zal zijn om de interestlasten uit te betalen. 18

20 Maar, (coöperatieve) verenigingen die vanwege de aard van de activiteiten met een hoog bedrijfsrisico moeten opereren kunnen tegenover hun specifieke activa met lage directe opbrengstwaarde weinig vreemd vermogen aantrekken en ook de hoge opbrengst- en lage kostenvariabiliteit leiden niet tot uitbundige kredietverlening van de zijde van de vreemd vermogenverschaffers. Integendeel. Dit type verenigingen zal de financiering van de groei alleen veilig kunnen stellen met behulp van ingehouden winsten die voortvloeien uit aanwezige verenigingsactiviteiten. Indien deze ingehouden winsten in onvoldoende mate aanwezig zijn dan is dit een voornaam knelpunt in de financiering van het groeiproces van dit type verenigingen. Er kan immers geen beroep worden gedaan op financiering door middel van een aandelenemissie. Alleen indien verenigingen bereid zijn bestuursapparaat - activiteiten in een aparte vennootschap onder te brengen en men vervolgens bereid is een belang in het aandelenkapitaal van deze vennootschap aan te houden dat kleiner is dan 100% zou een beroep op extern aandelenkapitaal mogelijk zijn. De deelname in een dergelijk financieel activum zal echter niet verder mogen zakken dan 51% wil de zeggenschap niet worden kwijt gespeeld. 7. Voorbeelden van op grote schaal opererende verenigingen en coöperaties Woningbouwverenigingen Bij een woningbouwvereniging, zoals bijvoorbeeld de Woningbouwvereniging Reeuwijk te Reeuwijk, komt men inderdaad hoge schuld ratio s ( debt ratio ) tegen. Bij deze woningbouwvereniging is aan het einde van het verslagjaar 2009 de solvabiliteit 70%. Bij deze berekening zijn alleen de langlopende schulden meegenomen. Er is dus sprake van een hoge financiële hefboomwerking, een hoge solvabiliteit, omdat het bedrijfsrisico relatief laag is. De woningbouwvereniging kan een gestage stroom van huuropbrengsten tegemoet zien, hetgeen een lage opbrengstvariabiliteit betekent. Ook is de directe opbrengstwaarde van de activa, namelijk de woningvoorraad, relatief hoog. Wel loopt de woningbouwvereniging een zeker risico dat gedeeltes van de woningvoorraad incourant worden of al zijn. Ook is het verkopen van de woningvoorraad aan restricties onderhevig wat het realiseren van de directe opbrengstwaarde niet altijd eenvoudig maakt. Omroepverenigingen Bij een omroepvereniging, zoals de AVRO, bestaan de bedrijfsopbrengsten in het verslagjaar 2009 voor 62% uit ontvangen omroepmiddelen. De baten uit omroepactiviteiten hebben dus 19

21 een zeer stabiele component zodat de opbrengstvariabiliteit als laag kan worden aangemerkt. De lasten bestaan voor 66% uit directe productiekosten. Deze kosten hebben voor een groot gedeelte rechtstreeks te maken met de omroepproductie en zijn in sterke mate als variabel te kwalificeren. De kostenvariabiliteit is relatief hoog. Een lage opbrengstvariabiliteit en een hoge kostenvariabiliteit betekenen een beperkt bedrijfsrisico. Er zijn echter ook weinig reële activa op de balans aan te treffen met een hoge directe opbrengstwaarde. Dit heeft weer een verhogend effect op het marktrisico van de activa en dus op het bedrijfsrisico. Alles bij elkaar kan worden gesteld dat de omroepvereniging een gemiddeld bedrijfsrisico incorporeert. De schulden, langlopend en kortlopend, uitgedrukt in het balanstotaal, de solvabiliteit, bedragen zo n 57%. Een gemiddelde financiële hefboomwerking dus. De omroepactiviteiten worden daarnaast betaald uit de inkomsten van programmabladen en uit verenigingsopbrengsten zoals de contributies van de leden. Verkeer- en toerismeverenigingen Een verkeer- en toerismevereniging, als de Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB, heeft het bedrijfsapparaat ondergebracht in een besloten vennootschap. Op de verenigingsbalans komen we alleen de post financiële activa tegen en aan de creditzijde uitsluitend de post algemene reserves. De vennootschappelijke balans en vennootschappelijke winst- en verliesrekening geven meer inzicht in de activiteiten van de ANWB Groep. Zo komen we (semi-) publieke taken als hulpverlening en bewegwijzering tegen, naast belangenbehartiging en verkoop van goederen en diensten. De ANWB treedt op een groot aantal markten in concurrentie met andere ondernemingen. Veel van haar activiteiten komen dan ook voor belastingheffing in aanmerking. De bedrijfsactiviteiten hebben daarom een behoorlijke graad van bedrijfsrisico. Er zijn weinig reële activa te onderkennen met een hoge directe opbrengstwaarde en de opbrengstvariabiliteit zal aan de hoge kant zijn. Vandaar dat op de vennootschappelijke balans geen langlopende schulden zijn aan te treffen in het verslagjaar Wél is een substantiële post kortlopende schuld te ontdekken maar deze moet in relatie tot de vlottende activa worden beschouwd. Dan kan worden gesteld dat de activa van de ANWB Groep via de besloten vennootschap in overheersende mate met eigen vermogen zijn gefinancierd. Natuurbeschermingsverenigingen Een natuurbeschermingsvereniging, zoals de Vereniging Natuurmonumenten, heeft de werkorganisatie niet in een aparte vennootschap ondergebracht maar deze maakt integraal 20

22 onderdeel uit van de vereniging. Op de verenigingsbalans worden de natuurterreinen en opstallen pro memorie opgenomen. Dit betekent dat in de balans een flinke stille reserve aanwezig is die een drukkend effect heeft op de omvang van het eigen vermogen. De activa van de vereniging waar de doelstelling zich op richt worden gezien als activa met een lage directe opbrengstwaarde. Uit dien hoofde kan het bedrijfsrisico van de verenigingsactiviteiten als hoog worden gezien. Ongeveer 65% van de inkomsten uit het verslagjaar 2009 komen uit eigen fondsenwerving, overheidssubsidies, directe baten uit beleggingen en inkomsten terreinbeheer. De eigen fondsenwerving komt voort uit contributies van leden, ontvangen giften en schenkingen, erfstellingen en legaten, resultaat verkoop artikelen, sponsoring en bedrijfsgiften en aandeel acties van derden (loterijen). Ontvangsten als de inkomsten uit fondsenwerving en overheidssubsidies van de vereniging hebben een tamelijk onzeker en afhankelijk karakter, zodat de schuldfinanciering in de balans ongeveer 24% bedraagt van het totale vermogen. Ondernemers- en bedrijfstakverenigingen en consumentenverenigingen De Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO) is een vereniging van agrarische ondernemers in de groene ruimte van Noord-Brabant, Zeeland en Zuid Gelderland. De vereniging bestaat uit 65 plaatselijke afdelingen. ZLTO Participaties is de investeringsmaatschappij van ZLTO. De huidige portefeuille bevat onder meer belangen in het internationale voedingsmiddelenconcern Vion Food Group NV. De kernactiviteiten van Vion zijn Food en Ingredients. De divisie Food omvat varkensvlees, rundvlees, lamsvlees en kip. De divisie Ingredients is gebaseerd op natuurlijke grondstoffen van dierlijke oorsprong zoals gelatine, plasma s en vetten. ZLTO Participaties is via NCB Participaties/Ontwikkeling de enige aandeelhouder van de Vion Food Group. De debt-ratio van de NV VION Food Group is aan het einde van het verslagjaar 2009 zo n 65%. Bij een gemiddeld bedrijfsrisico in combinatie met duurzame kapitaalintensieve activa kan een dergelijke solvabiliteit worden verwacht. De debt-ratio van de vereniging ZLTO is 7%. De nadruk van de activiteiten van de vereniging ligt op dienstverlening. Dit is een weinig kapitaalintensieve activiteit die gepaard gaat met een hoog commercieel risico (opzegbaarheid lidmaatschap). Vandaar dat de activiteit vooral met eigen vermogen wordt gefinancierd. De Consumentenbond is een vereniging met een aparte werkorganisatie die een bedrijf voert. Om alle verenigingsactiviteiten uit te kunnen voeren is een professionele bedrijfsvoering in een aparte werkorganisatie onontbeerlijk. Het uiteindelijke doel van deze 21

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Tilburg University Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Publication date: 1980 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P.

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Tilburg University Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1987 Link to publication Citation

Nadere informatie

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982 Tilburg University Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988 Tilburg University Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo Published in: De Psycholoog Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen,

Nadere informatie

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R.

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Tilburg University Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Published in: Bedrijfskunde: Tijdschrift voor Modern Management Publication date: 1991 Link to publication Citation

Nadere informatie

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999 Tilburg University Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1999 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985 Tilburg University Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue Publication date: 1985 Link to publication Citation for published version (APA): Pieters,

Nadere informatie

Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M.

Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M. Tilburg University Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1989 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M.

Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M. Tilburg University Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M. Published in: Adformatie Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1980 Link to publication Citation for

Nadere informatie

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring Hacker, T.W.F.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

De invloed van preferente beschermingsaandelen op aandelenkoersen Cantrijn, A.L.R.; Kabir, M.R.

De invloed van preferente beschermingsaandelen op aandelenkoersen Cantrijn, A.L.R.; Kabir, M.R. Tilburg University De invloed van preferente beschermingsaandelen op aandelenkoersen Cantrijn, A.L.R.; Kabir, M.R. Published in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie Publication date: 1992 Link

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1983 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Deelname aan huisvuilscheidingproeven Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Toegepaste sociale psychologie 1

Tilburg University. Deelname aan huisvuilscheidingproeven Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Toegepaste sociale psychologie 1 Tilburg University Deelname aan huisvuilscheidingproeven Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Toegepaste sociale psychologie 1 Publication date: 1985 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

De spaarder Alessie, R.J.M.; Camphuis, H.; Kapteyn, A.; Klijn, F.; Verhallen, T.M.M.

De spaarder Alessie, R.J.M.; Camphuis, H.; Kapteyn, A.; Klijn, F.; Verhallen, T.M.M. Tilburg University De spaarder Alessie, R.J.M.; Camphuis, H.; Kapteyn, A.; Klijn, F.; Verhallen, T.M.M. Published in: Financiele advisering aan de consument Publication date: 1993 Link to publication Citation

Nadere informatie

Tilburg University. Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1977. Link to publication

Tilburg University. Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1977. Link to publication Tilburg University Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog Publication date: 1977 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1977). Economische

Nadere informatie

Tilburg University. De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur

Tilburg University. De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur Tilburg University De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur Published in: De Rol van het Vermogen in de Economie. Preadviezen van de KVS Publication date: Link to

Nadere informatie

Tilburg University. Domein-specifieke marktsegmentatie van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Handboek marketing, 3e ed.

Tilburg University. Domein-specifieke marktsegmentatie van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Handboek marketing, 3e ed. Tilburg University Domein-specifieke marktsegmentatie van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Handboek marketing, 3e ed. Publication date: 1990 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Chapters 1-7 Bouckaert, L.; Sels, A.T.H.

Tilburg University. Chapters 1-7 Bouckaert, L.; Sels, A.T.H. Tilburg University Chapters 1-7 Bouckaert, L.; Sels, A.T.H. Published in: Waarden-in-Spanning. Conflicterende Keuzen bij Zelfstandige Ondernemers, Land en- Tuinbouwers Publication date: 2001 Link to publication

Nadere informatie

Tilburg University. Succesmaatstaven voor beursondernemingen Kabir, M.R.; Douma, S.W. Published in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie

Tilburg University. Succesmaatstaven voor beursondernemingen Kabir, M.R.; Douma, S.W. Published in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie Tilburg University Succesmaatstaven voor beursondernemingen Kabir, M.R.; Douma, S.W. Published in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie Publication date: 1996 Link to publication Citation for

Nadere informatie

Koerseffecten van aandelenemissies aan de Amsterdamse Effectenbeurs Arts, P.; Kabir, M.R.

Koerseffecten van aandelenemissies aan de Amsterdamse Effectenbeurs Arts, P.; Kabir, M.R. Tilburg University Koerseffecten van aandelenemissies aan de Amsterdamse Effectenbeurs Arts, P.; Kabir, M.R. Published in: Financiering en belegging Publication date: 1993 Link to publication Citation

Nadere informatie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie Samenwerkend leren van leerkrachten : leeropbrengsten gerelateerd aan activiteiten en foci van samenwerking Doppenberg, J.J.; den Brok, P.J.; Bakx, A.W.E.A. Published in: Onderwijs Research Dagen 2013

Nadere informatie

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication Tilburg University Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1988). Psychologisch marktonderzoek.

Nadere informatie

Tilburg University. Publication date: 2005. Link to publication

Tilburg University. Publication date: 2005. Link to publication Tilburg University Naar een Optimaal Design voor Investeringssubsidies in Milieuvriendelijke Technieken Aalbers, R.F.T.; van der Heijden, Eline; van Lomwel, A.G.C.; Nelissen, J.H.M.; Potters, n; van Soest,

Nadere informatie

Tilburg University. De Wet Gelijke Behandeling E-handtekeningen Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening

Tilburg University. De Wet Gelijke Behandeling E-handtekeningen Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Tilburg University De Wet Gelijke Behandeling E-handtekeningen Koops, Bert Jaap Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Publication date: 2000 Link to publication Citation for

Nadere informatie

Tilburg University. Omgaan met verschillen Kroon, Sjaak; Vallen, A.L.M.; Van den Branden, K. Published in: Omgaan met verschillen

Tilburg University. Omgaan met verschillen Kroon, Sjaak; Vallen, A.L.M.; Van den Branden, K. Published in: Omgaan met verschillen Tilburg University Kroon, Sjaak; Vallen, A.L.M.; Van den Branden, K. Published in: Publication date: 2002 Link to publication Citation for published version (APA): Kroon, S., Vallen, T., & Van den Branden,

Nadere informatie

Hoe schadevergoeding kan leiden tot gevoelens van erkenning en gerechtigheid Mulder, J.D.W.E.

Hoe schadevergoeding kan leiden tot gevoelens van erkenning en gerechtigheid Mulder, J.D.W.E. Tilburg University Hoe schadevergoeding kan leiden tot gevoelens van erkenning en gerechtigheid Mulder, J.D.W.E. Published in: Nederlands Juristenblad Document version: Publisher final version (usually

Nadere informatie

Tilburg University. Published in: Economisch Statistische Berichten. Publication date: 2000. Link to publication

Tilburg University. Published in: Economisch Statistische Berichten. Publication date: 2000. Link to publication Tilburg University Komen we steeds meer rood te staan?. [Review of the book De Nederlandse Economie 1999, CBS - Centraal Bureau voor de Statistiek, 2000] van Schaik, A.B.T.M. Published in: Economisch Statistische

Nadere informatie

Tilburg University. De Trusted Third Party bestaat niet Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening

Tilburg University. De Trusted Third Party bestaat niet Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Tilburg University De Trusted Third Party bestaat niet Koops, Bert Jaap Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Publication date: 1999 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

JAARREKENING 2012 ROM-D HOLDING NV

JAARREKENING 2012 ROM-D HOLDING NV JAARREKENING 2012 ROM-D HOLDING NV Datum: 24 juni 2013 Noordendijk 250 Postbus 310 3300 AH Dordrecht T (078) 770 80 95 E info@rom-d.nl JAARREKENING ROM- D HOLDING NV 2012 - BLADZIJDE 2 BALANS PER 31 DECEMBER

Nadere informatie

Over de restspanningen die optreden na het koud richten van een zwak gekromde as Esmeijer, W.L.

Over de restspanningen die optreden na het koud richten van een zwak gekromde as Esmeijer, W.L. Over de restspanningen die optreden na het koud richten van een zwak gekromde as Esmeijer, W.L. Gepubliceerd: 01/01/1966 Document Version Uitgevers PDF, ook bekend als Version of Record Please check the

Nadere informatie

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2011

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2011 Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: inzake tussentijds bericht per 30 juni 2011 25 augustus 2011 Barendrecht INHOUDSOPGAVE Pagina Balans per 30 juni 2011 2 Winst- en verliesrekening over

Nadere informatie

Tilburg University. Internationaal marketingonderwijs Verhallen, T.M.M.; de Freytas, W.H.J. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Internationaal marketingonderwijs Verhallen, T.M.M.; de Freytas, W.H.J. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Verhallen, T.M.M.; de Freytas, W.H.J. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1992 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M., &

Nadere informatie

Tilburg University. Een kenteken voor Internetters? Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening

Tilburg University. Een kenteken voor Internetters? Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Tilburg University Een kenteken voor Internetters? Koops, Bert Jaap Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Publication date: 2000 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Wat zegt uw financiële balans?

Wat zegt uw financiële balans? Wat zegt uw financiële balans? Samen met een door uw accountant opgestelde toelichting vormen de winst- en verliesrekening en de balans gezamenlijk de jaarrekening van uw onderneming. De balans is een

Nadere informatie

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 1 juli 2010

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 1 juli 2010 Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: inzake tussentijds bericht per 1 juli 2010 7 juli 2010 Barendrecht INHOUDSOPGAVE Pagina Balans per 1 juli 2010 2 Winst- en verliesrekening over de periode

Nadere informatie

Stichting Vrienden van Hospice Dignitas

Stichting Vrienden van Hospice Dignitas Rapportage t.b.v. Stichting Vrienden van Hospice Dignitas Wilhelminalaan 4 1623 MA HOORN over het boekjaar 2013 INHOUDSOPGAVE Rapport Bladzijde Algemeen 3 Samenstellingsverklaring 4 Resultaten 5 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2012

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2012 Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: inzake tussentijds bericht per 30 juni 2012 28 augustus 2012 Barendrecht INHOUDSOPGAVE Pagina Balans per 30 juni 2012 2 Winst- en verliesrekening over

Nadere informatie

Tilburg University. De kans om een tenniswedstrijd te winnen Klaassen, F.J.G.M.; Magnus, J.R. Published in: STAtOR. Publication date: 2008

Tilburg University. De kans om een tenniswedstrijd te winnen Klaassen, F.J.G.M.; Magnus, J.R. Published in: STAtOR. Publication date: 2008 Tilburg University De kans om een tenniswedstrijd te winnen Klaassen, F.J.G.M.; Magnus, J.R. Published in: STAtOR Publication date: 2008 Link to publication Citation for published version (APA): Klaassen,

Nadere informatie

Verbeteringsvoorstel ten aanzien van de akoestiek van de zaal in het gemeenschapshuis " De Klosterhof" te Arcen Deelen, van, Eric

Verbeteringsvoorstel ten aanzien van de akoestiek van de zaal in het gemeenschapshuis  De Klosterhof te Arcen Deelen, van, Eric Verbeteringsvoorstel ten aanzien van de akoestiek van de zaal in het gemeenschapshuis " De Klosterhof" te Arcen Deelen, van, Eric Gepubliceerd: 01/01/1992 Document Version Uitgevers PDF, ook bekend als

Nadere informatie

Jaarbericht. Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV

Jaarbericht. Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV Jaarbericht Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Algemeen... 2 2. Jaarrekening... 3 2.1 Balans per 31 12 2015 (voor winstbestemming)... 3 2.2 Winst en verliesrekening

Nadere informatie

Jaarbericht. Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV

Jaarbericht. Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV Jaarbericht Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2 2. Jaarrekening 3 2.1 Balans per 31-12-2014 (voor winstbestemming) 3 2.2 Winst en verliesrekening over 2014 4 2.3 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

ROTTERDAMS OOGHEELKUNDIG ONDERZOEK STICHTING (ROOS) TE ROTTERDAM. Rapport inzake jaarstukken januari 2017

ROTTERDAMS OOGHEELKUNDIG ONDERZOEK STICHTING (ROOS) TE ROTTERDAM. Rapport inzake jaarstukken januari 2017 ROTTERDAMS OOGHEELKUNDIG ONDERZOEK STICHTING (ROOS) TE ROTTERDAM Rapport inzake jaarstukken 2014 29 januari 2017 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2014 4 2 Staat van baten en lasten

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 CiTG, minor Mining and Resource Engineering Economie college 1: Grip op Geldstromen Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December

Nadere informatie

Vinc Vastgoed Management I B.V. gevestigd te Rotterdam

Vinc Vastgoed Management I B.V. gevestigd te Rotterdam #ORG=saa#VES=rdm#PAP=vbl Vinc Vastgoed Management I B.V. gevestigd te Rotterdam Financieel verslag over het boekjaar 1-1-2014 / 30-6-2014 #ORG=saa#VES=rdm#PAP=vlg Vinc Vastgoed Management I B.V., Rotterdam

Nadere informatie

Geconsolideerde winst- en verliesrekening

Geconsolideerde winst- en verliesrekening Jaaroverzicht Geconsolideerde winst- en verliesrekening Opbrengsten 17.123 16.133 Overige baten 64 239 Grondstoffen, materialen en diensten (10.966) (10.291) Personeelslasten (2.838) (2.665) Afschrijvingen,

Nadere informatie

Jaarbericht Weller Wonen Holding BV 2014

Jaarbericht Weller Wonen Holding BV 2014 Jaarbericht Weller Wonen Holding BV 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2 2. Jaarrekening 3 2.1 Balans per 31-12-2014 (voor winstbestemming) 3 2.2 Winst en verliesrekening over 2014 4 2.3 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Tilburg University. Nekt personeelsgebrek Brabantse economie? van Schaik, A.B.T.M. Published in: Brabant Provincie Magazine. Publication date: 2000

Tilburg University. Nekt personeelsgebrek Brabantse economie? van Schaik, A.B.T.M. Published in: Brabant Provincie Magazine. Publication date: 2000 Tilburg University Nekt personeelsgebrek Brabantse economie? van Schaik, A.B.T.M. Published in: Brabant Provincie Magazine Publication date: 2000 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Tilburg University. Wij zullen doorgaan... Oei, T.I. Published in: Mededelingenblad Nederlandse Vereniging voor psychoanalyse. Publication date: 2012

Tilburg University. Wij zullen doorgaan... Oei, T.I. Published in: Mededelingenblad Nederlandse Vereniging voor psychoanalyse. Publication date: 2012 Tilburg University Wij zullen doorgaan... Oei, T.I. Published in: Mededelingenblad Nederlandse Vereniging voor psychoanalyse Publication date: 2012 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

VBI WINKELFONDS NV ANNEXUM. Directie Annexum Beheer B.V. WTC, G-Toren Strawinskylaan 485 1077 XX Amsterdam HALFJAARBERICHT 2012

VBI WINKELFONDS NV ANNEXUM. Directie Annexum Beheer B.V. WTC, G-Toren Strawinskylaan 485 1077 XX Amsterdam HALFJAARBERICHT 2012 1 Halfjaarbericht 2012 VBI Winkelfonds NV ANNEXUM VBI WINKELFONDS NV HALFJAARBERICHT 2012 Directie Annexum Beheer B.V. WTC, G-Toren Strawinskylaan 485 1077 XX Amsterdam 2 Halfjaarbericht 2012 VBI Winkelfonds

Nadere informatie

Jaarverslag 2010 Rhodenborg Beleggingen I BV Houten

Jaarverslag 2010 Rhodenborg Beleggingen I BV Houten Jaarverslag 2010 Rhodenborg Beleggingen I BV Houten Inhoudsopgave pagina Jaarrekening Balans per 31 december 2010 2 Algemene toelichting 3 Grondslagen voor de waardering van activa en passiva 4 Grondslagen

Nadere informatie

Verplichtingen tot ongevraagde werkzaamheden bij adviseur en notaris TjongTjin Tai, Eric

Verplichtingen tot ongevraagde werkzaamheden bij adviseur en notaris TjongTjin Tai, Eric Tilburg University Verplichtingen tot ongevraagde werkzaamheden bij adviseur en notaris TjongTjin Tai, Eric Document version: Preprint (usually an early version) Publication date: 2009 Link to publication

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie

Geconsolideerde winst- en verliesrekening

Geconsolideerde winst- en verliesrekening Geconsolideerde winst- en verliesrekening Bedragen in miljoenen euro's Eerste halfjaar 2009 Eerste halfjaar 2008 1 Gehele jaar 2008 Doorlopende bedrijfsactiviteiten Netto-omzet uit hoofde van leveringen

Nadere informatie

AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN. Jaarverslag 2011 25 april 2012

AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN. Jaarverslag 2011 25 april 2012 AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN Jaarverslag 2011 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARVERSLAG 1 Opdracht 2 2 Algemeen 3 3 Resultaat 4 4 Financiële positie 5 5 Directieverslag 6 JAARREKENING 1 Balans per 31 december

Nadere informatie

JAARSTUKKEN 2014 ROM-D CAPITAL BEHEER BV

JAARSTUKKEN 2014 ROM-D CAPITAL BEHEER BV JAARSTUKKEN 2014 ROM-D CAPITAL BEHEER BV Datum: 28 april 2015 Noordendijk 250 Postbus 310 3300 AH Dordrecht T (078) 770 80 95 E info@rom-d.nl JAARSTUKKEN ROM- D CAPITAL BEHEER BV 2014 - BLADZIJDE 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Stichting Plus Wonen Het bestuur Galicië JD LEUSDEN. Jaarrekening 2008

Stichting Plus Wonen Het bestuur Galicië JD LEUSDEN. Jaarrekening 2008 Stichting Plus Wonen Het bestuur Galicië 2 3831 JD LEUSDEN Jaarrekening 2008 Stichting Plus Wonen Het bestuur Galicië 2 3831 JD LEUSDEN Jaarrekening 2008 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. Accountantsrapport 1.1

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Stichting Steunfonds. Familie van der Linden

Jaarrekening 2013. Stichting Steunfonds. Familie van der Linden Jaarrekening 2013 van de Stichting Steunfonds Familie van der Linden Inhoudsopgave bladzij 1. Waarderingsgrondslagen 1 2. Balans 2 3. Staat van baten en lasten 3 4. Toelichting balans 4 5. Toelichting

Nadere informatie

Een toepassing van de elementgenerator volgens rapport PRGL-SYST R71-2, 71-1 Schoofs, A.J.G.

Een toepassing van de elementgenerator volgens rapport PRGL-SYST R71-2, 71-1 Schoofs, A.J.G. Een toepassing van de elementgenerator volgens rapport PRGL-SYST R71-2, 71-1 Schoofs, A.J.G. Gepubliceerd: 01/01/1971 Document Version Uitgevers PDF, ook bekend als Version of Record Please check the document

Nadere informatie

IBUS Fondsen Beheer B.V. Jaarverslag 2013

IBUS Fondsen Beheer B.V. Jaarverslag 2013 IBUS Fondsen Beheer B.V. INHOUDSOPGAVE JAARVERSLAG 4 JAARREKENING Balans per 31 december 2013 5 Winst- en verliesrekening over 2013 6 Kasstroomoverzicht 7 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling

Nadere informatie

Bepaling van de sterkte en de stijfheid van werktuigkundige constructies met behulp van de methode der eindige elementen

Bepaling van de sterkte en de stijfheid van werktuigkundige constructies met behulp van de methode der eindige elementen Bepaling van de sterkte en de stijfheid van werktuigkundige constructies met behulp van de methode der eindige elementen Janssen, J.D.; Schoofs, A.J.G. Gepubliceerd: 01/01/1971 Document Version Uitgevers

Nadere informatie

IBUS FONDSEN BEHEER B.V. JAARVERSLAG 2011. Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA AMSTELVEEN Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090

IBUS FONDSEN BEHEER B.V. JAARVERSLAG 2011. Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA AMSTELVEEN Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090 IBUS FONDSEN BEHEER B.V. JAARVERSLAG 2011 Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA AMSTELVEEN Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARVERSLAG 3 JAARREKENING Balans per 31 december 2011

Nadere informatie

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur Hoofdstuk 5 De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur 5.1 Inleiding In de vorige hoofdstukken hebben we het vreemd vermogen en het eigen vermogen van een onderneming besproken. De partijen

Nadere informatie

RAPPORT Stichting Dekat di Hati te Middelburg. Inzake: Jaarverslag 2013

RAPPORT Stichting Dekat di Hati te Middelburg. Inzake: Jaarverslag 2013 RAPPORT Stichting Dekat di Hati Inzake: Jaarverslag 2013 JAARVERSLAG BESTUURSVERSLAG STICHTING DEKAT DI HATI OVER 2013 Maart 2011 is de Stichting Dekat di Hati opgericht cq ingeschreven in de Kamer van

Nadere informatie

Aurington. Administratie en Advies

Aurington. Administratie en Advies Aurington Administratie en Advies Let op de houdbaarheidsdatum! Mei 5 Pincode 6 7 8 Boetes Dit jaar Deze maand De balans Tandorine B.V. Debet Activa Bezittingen Wat heb ik? Credit Passiva Vermogen Hoe

Nadere informatie

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 5 1 / 12

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 5 1 / 12 Financiering niveau 5 Correctiemodel voorbeeldexamen 2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 5 1 / 12 Vraag 1 Toetsterm 6.4 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Voor welke

Nadere informatie

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2012

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2012 Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer Jaarverslag 2012 Stichting Domiliana Pagina: - 1 - Geacht bestuur, Hierbij brengen wij rapport uit omtrent de gegevens in de jaarrekening 2012 van uw

Nadere informatie

Stichting ENUM Nederland Arnhem

Stichting ENUM Nederland Arnhem Stichting ENUM Nederland Arnhem Jaarverslaggeving over 2013 Statutaire vestigingsplaats: Arnhem Feitelijk adres en vestigingsplaats: Meander 501, Arnhem 1 Inhoud Jaarrekening 3 Balans per 31 december 2013

Nadere informatie

Jaarrekeninglezen voor non-financials. Ruitenburg University 15 november 2016

Jaarrekeninglezen voor non-financials. Ruitenburg University 15 november 2016 Jaarrekeninglezen voor non-financials Ruitenburg University 15 november 2016 Introductie Welkom Voorstelronde sprekers Doel Eerst even dit! Inhoud Waarom een jaarrekening? Onderdelen van de jaarrekening

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Stichting Merkaz. Utrecht. Financieel verslag 2012

Stichting Merkaz. Utrecht. Financieel verslag 2012 Stichting Merkaz Utrecht Financieel verslag 2012 Inhoudsopgave Pagina Jaarverslag Financiële positie 3 Meerjarenoverzicht 4 Kengetallen 4 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 6 Staat van baten en lasten

Nadere informatie

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10 Financiering niveau 4 Correctiemodel voorbeeldexamen 2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10 Vraag 1 Toetsterm 1.1 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Wat is de

Nadere informatie

Jaarrekening. BrightNL Coöperatie U.A. Statutair gevestigd te Amsterdam KvK inschrijving:

Jaarrekening. BrightNL Coöperatie U.A. Statutair gevestigd te Amsterdam KvK inschrijving: Jaarrekening BrightNL Coöperatie U.A. Statutair gevestigd te Amsterdam KvK inschrijving: 60880651 Rapport inzake de jaarrekening 2015 Inhoudsopgave JAARREKENING 3 BALANS PER 31 DECEMBER 2015 3 WINST- EN

Nadere informatie

Eindhoven University of Technology MASTER. Een brug dichtbij de ontwikkeling van een micronetwerk. Ploegmakers, R.F.C.

Eindhoven University of Technology MASTER. Een brug dichtbij de ontwikkeling van een micronetwerk. Ploegmakers, R.F.C. Eindhoven University of Technology MASTER de ontwikkeling van een micronetwerk Ploegmakers, R.F.C. Award date: 2009 Disclaimer This document contains a student thesis (bachelor's or master's), as authored

Nadere informatie

Rotterdams Vastgoedfonds I C.V. gevestigd to Rotterdam. Financieel verslag over het boekjaar /

Rotterdams Vastgoedfonds I C.V. gevestigd to Rotterdam. Financieel verslag over het boekjaar / Rotterdams Vastgoedfonds I C.V. gevestigd to Rotterdam Financieel verslag over het boekjaar 1-1-2013 / 30-6-2013 Rotterdams Vastgoedfonds I C.V., Rotterdam Inhoudsopgave Pagina Jaarrekening Balans per

Nadere informatie

Ophorst Van Marwijk Kooy Vermogensbeheer N.V. Gouda

Ophorst Van Marwijk Kooy Vermogensbeheer N.V. Gouda Ophorst Van Marwijk Kooy Vermogensbeheer N.V. Gouda Rapport inzake de tussentijdse cijfers per 30 juni 2016 Inhoudsopgave Pagina Tussentijdse cijfers 1 Balans per 30 juni 2016 3 2 Winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Stichting Platform Centrummanagement Zeist Steynlaan 45 3701 EB Zeist JAARREKENING 2009

Stichting Platform Centrummanagement Zeist Steynlaan 45 3701 EB Zeist JAARREKENING 2009 371 EB Zeist JAARREKENING 29 Inhoudsopgave Pag. VERSLAG 1 Samenstellingsverklaring 2 Resultaat 3 Financiële positie JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2 Staat van Baten en Lasten 3 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Geconsolideerd overzicht gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 2014

Geconsolideerd overzicht gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 2014 Geconsolideerd overzicht gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 2014 Gerealiseerd (x 1.000) Noot 2014 2013 Voortgezette bedrijfsactiviteiten Voortgezette bedrijfsactiviteiten Bruto facturatiewaarde

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o 2012 - II

Eindexamen vwo m&o 2012 - II Opgave 2 Bij deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. Behoud het Nederlands Landschap (BNL) is een landelijke organisatie met als

Nadere informatie

Stichting Steunfonds KansPlus gevestigd te Houten

Stichting Steunfonds KansPlus gevestigd te Houten gevestigd te Houten Rapport inzake de Jaarrekening 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. Accountantsrapport 1.1 Opdracht 2 1.2 Algemeen 3 1.3 Resultaten 4 1.4 Financiële positie 5 2. Jaarrekening 2.1 Balans per

Nadere informatie

RAPPORT Stichting Dekat di Hati te Middelburg. Inzake: Jaarverslag :07:16

RAPPORT Stichting Dekat di Hati te Middelburg. Inzake: Jaarverslag :07:16 RAPPORT Stichting Dekat di Hati Inzake: Jaarverslag 2012 06-09-13 13:07:16 JAARVERSLAG BESTUURSVERSLAG OVER 2012 Maart 2011 is de Stichting Dekat di Hati opgericht cq ingeschreven in de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Stichting Vrienden van Hospice Dignitas

Stichting Vrienden van Hospice Dignitas Rapportage t.b.v. Stichting Vrienden van Hospice Dignitas Wilhelminalaan 4 1623 MA HOORN over het boekjaar 2015 INHOUDSOPGAVE Rapport Bladzijde Algemeen 3 Samenstellingsverklaring 4 Resultaten 5 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Bedieningsvoorschrift en schema video recording

Bedieningsvoorschrift en schema video recording Bedieningsvoorschrift en schema video recording Groot, de, M.Th. Gepubliceerd: 01/01/1966 Document Version Uitgevers PDF, ook bekend als Version of Record Please check the document version of this publication:

Nadere informatie

STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG

STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG Jaarrekening 214 STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG Varikstraat 29 536 SR TILBURG STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG 1 Jaarrekening 214 INHOUDSOPGAVE Algemeen Verantwoording van het bestuur

Nadere informatie

Jaarverslaggeving 2012 van Stichting Stripproject Zendingsfonds Mispelgaarde 31 3992 JT Houten

Jaarverslaggeving 2012 van Stichting Stripproject Zendingsfonds Mispelgaarde 31 3992 JT Houten Jaarverslaggeving van Stichting Stripproject Zendingsfonds Mispelgaarde 31 3992 JT Houten INHOUDSOPGAVE PAGINA A ACCOUNTANTSRAPPORT 1 Algemeen 2 2 Saldo vergelijking 3 3 Financiële positie 4 4 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

WALDO STICHTING TE ODIJK. Jaarrekening 2013. 9 januari 2015

WALDO STICHTING TE ODIJK. Jaarrekening 2013. 9 januari 2015 WALDO STICHTING TE ODIJK Jaarrekening 2013 9 januari 2015 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Opdracht 2 2 Ontbreken van de verklaring 2 3 Resultaat 3 4 Financiële positie 4 JAARREKENING 1 Balans

Nadere informatie

J A A R STUKKEN 2014. Pertax BV Ede

J A A R STUKKEN 2014. Pertax BV Ede J A A R STUKKEN 2014 Pertax BV Ede Opmaakdatum: 21 mei 2015 Jaarstukken 2014 - Jaarrekening - Overige gegevens Opmaakdatum: 21 mei 2015 1 Jaarrekening - Balans - Winst-en-verliesrekening - Toelichting

Nadere informatie

9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2

9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2 Docentenhandleiding Hoofdstuk 25 9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2 a Per november 2008 wordt aan huur vooruitontvangen: 400 3 650 = 780.. b Per december wordt achteraf ontvangen: 25 3 720 = 270..

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Hoofdstuk 1 Managen = iemand iets laten doen waarvan jij vindt dat het nodig is. Dit gaat d.m.v. communicatie. Een organisatie is een samenwerkingsverband van mensen die bepaalde

Nadere informatie

1 Het kasstroomoverzicht

1 Het kasstroomoverzicht Oefeningen Kasstroomoverzicht 1 Het kasstroomoverzicht De gegevens van een bedrijf zijn: Balans per 31 december 2011 en 2012 dec-12 dec-11 dec-12 dec-11 Vaste Activa 1.000.000 1.200.000 Eigen Vermogen

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 4

Oefenopgaven Hoofdstuk 4 Oefenopgaven Hoofdstuk 4 Opgave 1 De NV Red Mobile verkoopt smartphones in Nederland en heeft de volgende aandeelhouders: KPN NV heeft 35% van de 10 miljoen gewone aandelen, France Telecom 30% van de aandelen

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014 2011 EV HAARLEM. Haarlem, 7 april 2015 - 1 - STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47

JAARVERSLAG 2014 2011 EV HAARLEM. Haarlem, 7 april 2015 - 1 - STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47 JAARVERSLAG 2014 STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47 2011 EV HAARLEM Haarlem, 7 april 2015-1 - INHOUDSOPGAVE Pagina RAPPORT 1 Opdracht 3 2 Resultaat 4 3 Financiële positie 5 4 Kengetallen

Nadere informatie

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investering in machines / 350 Desinvestering in machines 65 Aandeel in winst C / 20 Aandeel in dividend C 30

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investering in machines / 350 Desinvestering in machines 65 Aandeel in winst C / 20 Aandeel in dividend C 30 Voortgezette Studie Boekhouden 12.1 a De functie van het kasstroomoverzicht is een bijdrage leveren aan de beoordeling door gebruikers van het vermogen van de onderneming om geldmiddelen en kasequivalenten

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Hergebruik moet vanzelfsprekend worden

Hergebruik moet vanzelfsprekend worden Hergebruik moet vanzelfsprekend worden Moonen, S.P.G. Published in: 360, het kan wel! Gepubliceerd: 01/01/2013 Document Version Uitgevers PDF, ook bekend als Version of Record Please check the document

Nadere informatie

Tilburg University. Bedrijfsscholing de Wolff, C.J.; Luijkx, Ruud; Kerkhofs, M.J.M. Published in: Over - Werk: Tijdschrift van het steunpunt WAV

Tilburg University. Bedrijfsscholing de Wolff, C.J.; Luijkx, Ruud; Kerkhofs, M.J.M. Published in: Over - Werk: Tijdschrift van het steunpunt WAV Tilburg University Bedrijfsscholing de Wolff, C.J.; Luijkx, Ruud; Kerkhofs, M.J.M. Published in: Over - Werk: Tijdschrift van het steunpunt WAV Publication date: 2002 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Inhoudsopgave 1. Verslag van de directie 3 2. Jaarrekening 5 Balans per 30 juni 2013 Winst- en verliesrekening over 26 april

Nadere informatie