Praktijkboek OR & financiën

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Praktijkboek OR & financiën"

Transcriptie

1 Professionele medezeggenschap voor de praktijk 7 Praktijkboek OR & financiën mr. Geert Ploeg MBA en drs. ing. Rob Latten MBA _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

2 De reeks Professionele medezeggenschap voor de praktijk is een coproductie van GITP en Performa Uitgeverij. Jaarlijks verschijnen diverse titels in de reeks. Tot nu toe zijn verschenen: Deel 1: Handvatten voor de medezeggenschap Deel 2: Basisboek OR & PVT Deel 3: Basisboek Arbeidsomstandigheden & OR Deel 4: Praktijkboek Managen van de OR Deel 5: Meer handvatten voor de OR Deel 6: Praktijkboek OR & (achterban)communicatie Deel 7: Praktijkboek OR & financiën Deel 8: Basisboek OR voor bestuurder & HR Redactiecoördinatie: Wanne van den Bijllaardt Uitgever: Arne Westerhof Ontwerp omslag: Anita Amptmeijer, Agraphics design Ontwerp binnenwerk: Twin Media 2014 GITP/Performa Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van grafische of elektronische technieken of op welke andere wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever. U kunt zich hiertoe richten tot de uitgever. Bestellen: Performa Uitgeverij BV, (070) , ISBN: NUR: _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

3 Voorwoord Dit boek is geschreven voor OR-leden en andere medezeggenschappers die geen of weinig financieel-economische kennis hebben, maar die zich toch een mening moeten vormen over diverse belangrijke financiële documenten. Hierbij kan gedacht worden aan jaarrekeningen, begrotingen en voortgangsrapportages, of voorgenomen besluiten met ingrijpende financiële gevolgen. Medezeggenschappers voeren regelmatig overleg met de bestuurder van een organisatie over de algemene gang van zaken. Juist dit overleg geeft de medezeggenschap inzicht in de toekomstige ontwikkelingen en de verwachtingen. Financiële informatie vormt daarbij een belangrijke input. Deze informatie is onmisbaar om onder meer de continuïteit van een organisatie goed te kunnen beoordelen. Zo moet de medezeggenschap in staat zijn om gevarensignalen tijdig waar te nemen als het minder goed gaat. Ook moet de medezeggenschap kunnen herkennen of en hoe managers financiële resultaten oppoetsen of dempen. Soms worden winsten uit de hoge hoed getoverd of juist weg gegoocheld, al naar gelang dat beter van pas komt. Daarnaast speelt de medezeggenschap ook een actieve rol bij besluiten met belangrijke financiële gevolgen. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld reorganisaties, grote investeringen, afslankingen of fusies en overnames. De OR moet zich daarbij binnen een zeer kort tijdsbestek snel kunnen verdiepen in de financiële achtergronden van dit soort processen, zonder daarbij door de bomen het bos niet meer te zien. Vroegtijdige betrokkenheid van de medezeggenschap leidt aantoonbaar tot betere besluitvorming in organisaties. En als de OR daarbij toegevoegde waarde wil bieden, is inzicht in de financiële consequenties en processen essentieel. Financieel inzicht is ook onontbeerlijk voor OR-en in organisaties die niet onder een CAO vallen. Daar zal de OR zijn rol moeten oppakken bij het arbeidsvoorwaardenbeleid en de financiële gevolgen daarvan. Denk bijvoorbeeld aan winstdelingsregelingen of pensioenregelingen. Er is een directe relatie tussen de financiële resultaten van een organisatie en het sociale beleid. Als het goed gaat met een organisatie, dan zou dat ook ten goede moeten komen aan de medewerkers. Kortom, het is van groot belang dat een OR steeds een goed beeld heeft van de financiën van een organisatie op korte en lange termijn. Daarvoor is dit boek geschreven. Hopelijk vermindert dit boek niet alleen de koudwatervrees die vaak bij het onderwerp financiën speelt, maar draagt het ook bij aan het plezier om het bedrijfsbeleid beter te begrijpen en te kunnen beïnvloeden _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

4 Voor de leesbaarheid wordt in dit boek de term OR gebruikt voor alle medezeggenschapsorganen: ondernemingsraden, centrale ondernemingsraden, onderdeelcommissies, financiële commissies van de OR, (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraden en cliëntenraden. De focus van dit boek ligt op ondernemingen in de profit sector en op nonprofit organisaties, die op een vergelijkbare, bedrijfsmatige wijze worden bestuurd. In bijna alle gevallen zijn het organisaties waar de Wet op de ondernemingsraden (WOR) van toepassing is. Niet zozeer opdat een OR in het overleg met een bestuurder bij het minste of geringste met de wet in de hand gaat zwaaien, maar meer om te duiden waar en waarom sommige bevoegdheden van de OR wettelijk zijn verankerd. De WOR wordt in dit boek zo veelvuldig aangehaald, dat wij ten behoeve van de leesbaarheid de vermelding van de naam van de wet vaak achterwege hebben gelaten en alleen spreken van bijvoorbeeld Artikel 25. Alle overige wetsartikelen hebben wel de vermelding van de naam van de betreffende wet. Dit boek beperkt zich tot de hoofdzaken. Daardoor zijn bepaalde detailleringen weggelaten. In het laatste hoofdstuk treft u een zeer uitgebreide lijst met financiële begrippen aan. Daar waar een begrip specifiek is voor een bepaalde sector, hebben wij dit zoveel mogelijk proberen aan te geven. In het literatuuroverzicht treft u suggesties aan voor meer en andere boeken over dit onderwerp. Deze uitgave is een geheel herziene editie van OR & financieel beleid, samen met een zeer uitgebreide lijst met financiële begrippen. De auteurs hebben geprobeerd er een echt praktijkboek van te maken. Tot slot willen wij graag op deze plaats Ben Visseren RA bedanken voor zijn inhoudelijke opmerkingen. Reacties, suggesties, kritiek en praktijkvoorbeelden om dit boek verder te verbeteren zijn bijzonder welkom. Geert Ploeg en Rob Latten _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

5 Inhoud 1. Medezeggenschap in organisaties 9 Basisopdrachten voor de OR 10 Driehoek bestuur, toezicht en medezeggenschap 11 Besturingsmodellen profit sector 12 Besturingsmodellen non-profit sector 15 Wettelijke bevoegdheden van de OR 17 Overleg tussen bestuurder en OR 19 Procedures advies- en instemmingsrecht 20 Taakopvatting OR: reactief of proactief? 22 Relatie OR en bestuurder Inleiding financieel beleid 27 Planning en control cyclus 27 Strategisch beleidsplan en meerjarenbegroting 28 Kader- of begrotingsbrief 30 Jaarplannen, begrotingen en budgetten 30 Voortgangsrapportages en ramingen 31 Financiële cijfers lezen 33 De financiële commissie van de OR Jaarverslag en jaarrekening 37 Sociale informatie 40 Balans 40 Activa op balans 43 Passiva op balans 47 Winst- en verliesrekening 57 Kasstroomoverzicht 67 Financiële kengetallen 72 Prestatie-indicatoren Resultaten en bezittingen manipuleren 79 Resultaten en bezittingen oppoetsen 79 Resultaten en bezittingen dempen Reorganisaties en financiële problemen 91 Besluiten om te reorganiseren bij financiële problemen 93 Adviesrecht bij reorganisaties 95 Vijf scenario s voor reorganisaties _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

6 Praktijkboek OR & financiën 6. Overnemen of overgenomen worden 105 Waarderingsmethoden 105 De rol van de OR bij fusies en overnames 109 Overnames door private equity investeerders 112 De rol van de OR bij een LBO 114 Ondernemersbeslissingen: lef of roekeloosheid? Andere besluiten met financiële gevolgen 119 Adviesrecht bij investeringen, kredieten en zekerheden 120 Instemmingsrecht bij pensioenregelingen 126 Instemmingsrecht bij functiewaarderings- en beloningssystemen 128 Winstdelingsregelingen en personeelsopleidingen Financiële begrippen 133 Invalshoeken voor financieel management 133 De top 500 financiële begrippen 135 Woordenlijst Nederlands-Engels 205 Bijlage 1: Literatuurlijst 207 Bijlage 2: Over de auteurs _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

7 Medezeggenschap in organisaties 1 Medezeggenschap is een manier om medewerkers te betrekken bij de organisatie waarvoor zij werken. Die participatie kan vanuit verschillende invalshoeken: verhogen van de kwaliteit van besluiten en draagvlak; versterken motivatie en prestaties; communicatie en samenwerking; verkleinen druk op leidinggevenden; verbeteren relatie tussen werkgever en werknemer; vergroten eigenaarschap. Participatie gaat over de mogelijkheid tot het uitoefenen van invloed op het besluitvormingsproces van de organisatie door anderen dan door de hiërarchie aangegeven. Er kan een onderscheid worden gemaakt in de mate waarin medewerkers zelf invloed kunnen uitoefenen: directe participatie, waarbij medewerkers rechtstreeks invloed kunnen uitoefenen op hun arbeidsomgeving (zoals werkoverleg, verbetergroepen, zelfsturende teams); indirecte participatie, waarbij (democratisch gekozen) vertegenwoordigers invloed uitoefenen (zoals ondernemingsraden, cliëntenraden, werknemerscommissaris). De OR levert al vele jaren een waardevolle en unieke bijdrage aan het overleg binnen organisaties. Het is dé plek waar medewerkers systematisch invloed kunnen uitoefenen op het hoogste niveau, waar belangen worden gewogen en besluiten worden genomen. Als we hem niet hadden, vonden we hem waarschijnlijk uit. Voor de ontwikkeling van betrokkenheid is het wel van belang dat de OR zichtbaar toegevoegde waarde blijft leveren. Dat er gewerkt wordt aan nieuwe en completere manieren om medewerkers te betrekken. En dat de OR aantrekkelijk blijft voor alle medewerkers. De positie van de OR is in de afgelopen decennia sterk verbeterd, maar er is ook sprake van belangrijke knelpunten: in de positie van de OR zelf, waardoor het moeilijk is aansluiting te krijgen op het strategische niveau, grip te krijgen op besluitvorming in internationale organisaties en een goede relatie met de achterban te onderhouden; in het functioneren van de OR, door bijvoorbeeld overbelasting van de leden, gebrek aan deskundigheid, een moeizame aansluiting met jongere medewerkers, afnemend animo en het moeilijk vervullen van vacatures _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

8 Praktijkboek OR & financiën De problemen in positie en functioneren van de OR en het feit dat steeds andere vormen van participatie zich ontwikkelen, roepen de vraag op wat dan nog de betekenis is/kan zijn van de OR. Wat in ieder geval blijft is dat in de OR medewerkers invloed kunnen uitoefenen op het hoogste niveau van de organisatie. Zelfs wanneer steeds meer besluiten op decentraal niveau worden genomen, worden de kaders waarbinnen deze besluiten tot stand komen centraal vastgesteld. Basisopdrachten voor de OR Om een belangrijke rol te kunnen blijven spelen is het wel van belang dat de OR zich verder ontwikkelt. In feite is er sprake van drie basisopdrachten: het leveren van toegevoegde waarde; het leggen van verbindingen; het bewandelen van nieuwe wegen. De eerste basisopdracht betekent dat de OR duidelijk moet kunnen maken wat hij toevoegt aan discussies die elders in de organisatie al plaatsvinden. Dat vraagt een duidelijke visie op de ontwikkeling van de organisatie. Dat kan alleen wanneer de OR inzicht heeft in trends en ontwikkelingen in de omgeving zoals effecten van internationalisering, verschuivingen op de arbeidsmarkt, technologische vernieuwingen en veranderingen in regelingen. Wanneer bovendien zicht is op de sterkten en zwakten van de eigen organisatie (bijvoorbeeld met een SWOT-analyse) kan bepaald worden wat de inzet is van de OR in het overleg met de directie. Een goed contact met de achterban is daarbij onontbeerlijk. In veel organisaties wordt onvoldoende gebruik gemaakt van kennis, ervaring en bijvoorbeeld contacten met klanten van medewerkers. Ook ondernemingsraden zouden veel meer gebruik kunnen maken van de inzichten van de eigen achterban. En andersom: het ontwikkelen van een eigen visie helpt om de relatie met de achterban te verbeteren. Alleen dan weet de achterban waar de OR voor staat en waarom de OR belangrijk is. De tweede basisopdracht is het leggen van verbindingen: niet alleen met de eigen achterban, maar ook met anderen in en rondom de organisatie en met andere vormen van overleg. Het ontwikkelen van een netwerk met anderen binnen en buiten de organisatie verhoogt de invloed en status van de OR. Te denken valt aan stafmedewerkers (zoals financiën, P&O, communicatie), maar ook aan bijvoorbeeld de vakverenigingen, de arbodienst, leidinggevenden en jonge medewerkers. Daarbij kunnen ook nieuwe wegen worden bewandeld: de derde basisopdracht. Een netwerk en invloed worden opgebouwd door gesprekken, maar ook door bijvoorbeeld op een inhoudelijk thema een miniconferentie te organiseren voor leidinggevenden, bestuurder en toezichthouders. Bij het bewandelen van nieuwe wegen kan natuurlijk verder gedacht worden aan de inzet _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

9 Medezeggenschap in organisaties van nieuwe communicatiemiddelen, zoals het gebruik van sociale media. En waarom zouden (jonge) medewerkers zich voor drie jaar moeten committeren aan de OR? Meewerken aan een OR-project rondom de herinrichting van de eigen afdeling is waarschijnlijk een uiterst interessant alternatief. Ontwikkeling van de OR vraagt om een verdere professionalisering van de OR. Professionaliteit betekent niet hoog opgeleid. Het is weten waarom je iets doet en dat zo goed mogelijk doen. Oftewel: het ontwikkelen van vakmanschap. Omzetten van visie in concrete acties die de koers van de organisatie beïnvloeden, vereist dat geïnvesteerd wordt in de ontwikkeling van de OR. Dit boek is bedoeld om de financiële kennis van ondernemingsraden te versterken. Driehoek bestuur, toezicht en medezeggenschap De Wet op de ondernemingsraden (WOR) definieert een onderneming als iedere zelfstandig optredende organisatie, waarbinnen arbeid wordt verricht. De bestuurder is degene die feitelijk leiding geeft aan deze arbeid. De wet hanteert hierbij dus geen juridische, maar een organisatorische definitie. Een organisatie wordt veelal omschreven als: een groep mensen die in onderlinge samenwerking met behulp van middelen, activiteiten ontplooien om op doelmatige wijze overeengekomen doelstellingen te bereiken. Oftewel, mensen werken in organisaties samen aan een specifiek doel. De wijze waarop deze groep mensen organisatorisch samenwerkt, komt tot uitdrukking in een juridische rechtspersoon (bijvoorbeeld een onderneming, een stichting, een vereniging of een overheidsinstelling). Dit zijn juridische constructies die net zo als natuurlijke personen van vlees en bloed zelfstandig kunnen deelnemen aan het economisch verkeer. Als een rechtspersoon failliet gaat, dan zijn in principe bestuurders en medewerkers persoonlijk niet aansprakelijk voor de schulden van de rechtspersoon. De meest bekende voorbeelden van rechtspersonen voor bedrijven in de profit sector zijn: de naamloze vennootschap (NV) en de besloten vennootschap (BV). Organisaties in de non-profit sector maken bijna altijd gebruik van de stichting of de vereniging. In dit boek wordt de term organisatie gebruikt voor bedrijven in de profit sector, instellingen in de non-profit sector en overheidsinstellingen, tenzij anders aangegeven. Organisatiestructuur en juridische structuur hoeven overigens ook niet één op één samen te vallen. Een organisatie kan bestaan uit meerdere rechtspersonen of slechts een gedeelte daarvan. De bestuurder in de zin van de Wet op de ondernemingsraden is meestal ook de statutaire bestuurder van de juridische rechtspersoon, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

10 Praktijkboek OR & financiën In alle gevallen is de OR een serieus te nemen gesprekspartner van de bestuurder. Maar de OR is geen toezichthouder, zoals een raad van commissarissen of een raad van toezicht aan wie de bestuurder verantwoording af moet leggen. Aan de andere kant is de OR ook niet ondergeschikt aan de bestuurder, zoals het managementteam (MT) dat kan zijn. De OR is ook een gesprekspartner van de toezichthouder, zoals de raad van commissarissen of de raad van toezicht. Zo werkt de OR dus in de driehoek bestuurder, toezichthouder, medezeggenschap. Een OR heeft op de volgende manieren contact met de toezichthouder: De toezichthouder dient aanwezig te zijn bij de zogenaamde Artikel 24 overlegvergadering, waarin bestuurder en medezeggenschap de algemene gang van zaken bespreken, tenzij de OR daar geen behoefte aan heeft. Ook bij adviesvraagstukken (Artikel 25) is een formele rol voor de toezichthouder weggelegd. De OR heeft in veel gevallen een recht van (soms zelfs bindende) voordracht bij de benoeming van (een deel van de) nieuwe toezichthouders, zoals bij bedrijven die onder het structuurregime vallen, alsmede bij het primair en secundair onderwijs of de zorg. OR en toezichthouder overleggen rechtstreeks in geval van acute problemen in de organisatie. Het is dus belangrijk dat een OR altijd een helder beeld heeft van de juridische en bestuurlijke structuur van de organisatie met de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de verschillende organen of stakeholders. Alle rechtspersonen kennen statuten, waarin onder meer doel en wijze van bestuur zijn aangegeven. Populair uitgedrukt gaat het om de hamvraag: wie heeft het in de organisatie juridisch formeel, maar ook in de praktijk voor het zeggen? Wie beslist, wie mag meepraten en wie mag alleen maar mee weten? Volgens het informatierecht (Artikel 31 en verder) is de bestuurder verplicht om ongevraagd basisinformatie te geven over de rechtsvorm van de organisatie. Een groot deel van deze informatie is overigens openbaar en bij de Kamers van Koophandel voorhanden. Het gaat hierbij om onder andere de statuten van de onderneming, benoemingen van statutaire bestuurders en hun bevoegdheden. Maar soms is een deel niet openbaar en dus ook niet bij de Kamer van Koophandel gedeponeerd. Het gaat dan vooral om interne stukken, zoals het toezichtkader, het directiereglement of managementstatuut en het medezeggenschapstatuut. Vooral in grote en complexe organisaties zijn dit soort stukken aanwezig. Samen geven zij aan de OR inzicht in de driehoeksverhouding tussen bestuur, toezicht en medezeggenschap. Besturingsmodellen profit sector Bedrijven in de profit sector hebben bijna altijd de juridische structuur van een naamloze vennootschap (NV) of een besloten vennootschap (BV). Beide _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

11 Medezeggenschap in organisaties vennootschappen kennen statutaire directies, aandeelhouders en raden van commissarissen (RvC s). Alleen bij kleine BV s kan een raad van commissarissen ontbreken. De directie bestuurt de vennootschap onder toezicht van de raad van commissarissen, indien deze is ingesteld en legt jaarlijks verantwoording af aan de vergadering van aandeelhouders. Die moet onder meer de jaarrekening goedkeuren. De OR heeft een wettelijk adviesrecht bij de benoeming van statutaire directeuren (Artikel 30). In specifieke situaties heeft een OR ook een aanbevelingsrecht voor benoemingen van commissarissen in BV s en NV s volgens het Burgerlijk Wetboek Artikelen BW 2:158 en BW 2:268. Deze zogenaamde structuurregeling is van toepassing als een onderneming gedurende drie jaren aan de voorwaarden voldoet van een eigen vermogen op de balans van minimaal 16 miljoen, een ingestelde OR en meer dan 100 werknemers in Nederland. In dat geval is een raad van commissarissen verplicht. De OR heeft daarbij het versterkt recht van aanbeveling voor een derde van het aantal leden van de RvC. De OR kan zich dus direct bemoeien met de personen die toezicht houden op het bestuur van de onderneming. Het versterkt recht van aanbeveling komt er in het kort op neer dat de OR voor de voordrachtszetels net zo lang mensen kan voordragen totdat de RvC zich kan vinden in de voordracht van de OR. In de praktijk hebben de meeste bedrijven ook een managementteam. Hiervoor bestaan geen wettelijke regels, zodat zij dit team naar eigen inzicht kunnen inrichten. De OR functioneert dan in het volgende krachtenveld: Krachtenveld vennootschap Aandeelhouders Commissarissen OR Bestuurder Management Team Werknemers _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

12 Praktijkboek OR & financiën Een besloten vennootschap (BV) heeft één of meer aandeelhouders. Hierbij zijn de aandelen niet vrij overdraagbaar. Bij een naamloze vennootschap (NV) is dat wel het geval. Particulieren en institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen en beleggingsmaatschappijen verhandelen deze aandelen op de beurs. Er is geen persoonlijke band tussen de grote aantallen kleine beleggers en het bestuur van een dergelijke NV. Bovendien zijn de stemrechten van de kleine aandeelhouders meestal overgedragen aan een administratiekantoor. Hierdoor hebben deze kleine aandeelhouders ook nauwelijks invloed op het beleid van de directie of de raad van bestuur. Concerns zijn opgebouwd uit een conglomeraat van samenhangende BV s, waarbij de juridische zeggenschap is geconcentreerd in een holding aan de top. Bij een Nederlands concern functioneert er dan een centrale ondernemingsraad (COR) op holding niveau met ondernemingsraden voor de verschillende werkmaatschappijen. Dit ligt moeilijker bij een buitenlandse holding met een werkmaatschappij in Nederland. Er is dan wel overleg tussen de OR en de bestuurder van de Nederlandse werkmaatschappij, maar soms is deze niet meer dan een zetbaas van de buitenlandse moeder. De ruimte voor medezeggenschap is dan lastig en complex. Voor deze complexe organisaties komt ook de Europese Wet op de ondernemingsraden (EOR) om de hoek kijken. In het krachtenveld kunnen ook één/tweetjes ontstaan tussen een OR en andere partijen. Bijvoorbeeld, OR en bestuurder trekken samen op tegen het beleid van een buitenlandse moeder of een OR schakelt de commissarissen in om het beleid van een bestuurder te corrigeren. Bij grote bedrijven is er ook een nauw samenspel tussen OR en vakorganisaties. In 2007 verkocht AkzoNobel haar farmaciedochters Organon en Intervet voor 11 miljard aan het Amerikaanse farmacieconcern Schering-Plough. Dit bedrijf werd kort daarna in 2009 weer overgenomen door het nog grotere Merck. Door het aflopen van patenten en de steeds hogere kosten van de ontwikkeling van medicijnen is er alleen nog toekomst voor enkele grote mondiale farmaciebedrijven. Wat dat betreft had AkzoNobel zich precies op het goede moment voor een mooie prijs van Organon ontdaan. In 2009 kondigde Merck plotseling aan om bij Organon van de banen te schrappen, waaronder de gehele R&D afdeling met hoogopgeleide medewerkers. Onder dreiging met een procedure bij de Ondernemingskamer door de zeer actieve OR en de RvC van Organon, werd dit besluit door Merck tijdelijk opgeschort. Een Adviescommissie van OR, RvC en vakbonden begon onderhandelingen met Merck. Opvallend is het ontbreken van de directie van Organon in deze commissie. Ondermeer werd onderzocht of meer werkgelegenheid behouden zou kunnen blijven door verkoop van Organon aan een ander bedrijf _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

13 Medezeggenschap in organisaties In het voorjaar van 2010 brak Merck de onderhandelingen met een potentiële koper abrupt af. Hierop startte de Adviescommissie een kort geding. Bij de aanvang van dit kort geding in Amsterdam, werden in Oss alle kerkklokken als een soort noodklokken geluid. Los daarvan dreigde de OR verder om opnieuw naar de Ondernemingskamer te stappen. De rechter in kort geding veroordeelde Merck om tekst en uitleg te geven over de mislukte onderhandelingen met de potentiële koper en daarover ook advies te vragen aan de OR en de RvC. Na verdere besprekingen verklaarde Merck zich bereid om alsnog 490 van de onderzoeksbanen te handhaven in een Development Centre voor toegepast ontwikkelingswerk. Het is een mooi voorbeeld van wat een actieve en professionele OR in nauwe samenwerking met andere partners in het krachtenveld kan bereiken. Besturingsmodellen non-profit sector Organisaties in de non-profit sector kiezen vaak voor de juridische structuur van de stichting of de vereniging. Overigens mogen deze organisaties in de praktijk wel degelijk winst maken, maar lopen daardoor onder meer het risico dat zij hun vrijstelling van vennootschapsbelasting verliezen. Het valt op dat organisaties in de non-profit sector onder politieke druk steeds meer bedrijfsmatig moeten werken. Voor de stichting kan het krachtenveld waarin de OR functioneert als volgt worden weergegeven: Krachtenveld stichting Raad van Toezicht/ Beheer OR Directeur Management Team Werknemers Stichtingen kennen geen eigenaren in de vorm van aandeelhouders of leden, maar wel een bestuur. Donateurs zijn geen leden en hebben ook geen stemrecht. Dit resulteert per definitie in een autoritaire bestuursvorm. Een stichting beheert een doelvermogen. Dit mag niet worden uitgekeerd aan het _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

14 Praktijkboek OR & financiën bestuur en alleen aangewend voor het stichtingsdoel zoals vastgelegd in de statuten. Een stichting mag een commerciële organisatie exploiteren, maar kan dan in principe een eventuele winst niet uitkeren aan bestuursleden of werknemers. Verder kan een stichting aandelen in een vennootschap bezitten. Andersom is niet mogelijk, omdat een stichting geen eigenaren kent. Een vereniging is eigenlijk de meest democratische bestuursvorm. Er is een bestuur dat volgens de statuten van de vereniging verantwoording af moet leggen aan de leden. Bij grote verenigingen kan het bestuur een professionele directie aan stellen. Het bestuurlijk krachtenveld ziet er als volgt uit: Krachtenveld vereniging Leden Raad van Toezicht / Beheer OR Directeur Management Team Werknemers Voor non-profit organisaties, bijna zonder uitzondering stichtingen of verenigingen, zijn er globaal twee besturingsmodellen. Het enige verschil tussen een stichting en een vereniging is dat bij een vereniging officieel altijd de algemene ledenvergadering het laatste woord heeft. Besturingsmodellen van een non-profit organisatie Raad van Beheer model Alle bevoegdheden zijn geconcentreerd bij een onbezoldigde Raad van Beheer (het stichtings- of verenigingsbestuur), tenzij gedelegeerd aan een directeur/manager met een salaris. Raad van Toezicht model Alle bevoegdheden zijn geconcentreerd bij een directeur/manager met een salaris, tenzij voorbehouden aan een onbezoldigde Raad van Toezicht (het stichtings- of verenigingsbestuur). In beide modellen kan er ook nog een Raad van Advies zijn ten behoeve van het bestuur, die verder geen beslismacht heeft _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

15 Medezeggenschap in organisaties Wettelijke bevoegdheden OR Medewerkers kunnen in de OR invloed uitoefenen op de centrale strategie en de samenhang tussen beslissingen. Bestuurders kunnen ideeën toetsen op draagvlak, de inbreng van medewerkers betrekken in besluitvorming en afspraken maken voor het geheel. Een wettelijke basis biedt daarbij duidelijkheid en bescherming in moeizame overlegsituaties. Daarvoor is de Wet op de ondernemingsraden. Deze wet zorgt voor duidelijke kaders voor bestuur en medewerker. Hier kunnen kritische geluiden worden geuit en belangen worden gewogen. Medewerkers hebben daardoor een podium om op het hoogste niveau van de organisatie kritisch te zijn op plannen en mee te denken over de richting (wat) en inrichting (hoe) van de organisatie. Belangen van medewerkers kunnen worden ingebracht en de OR beslist mee over de afweging daarvan. Om zijn rol actief te kunnen spelen, moet een OR in de eerste plaats de spelregels van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) kennen. Natuurlijk bepaalt de wijze van overleg hoeveel invloed daadwerkelijk kan worden uitgeoefend, maar de WOR is wel het basisniveau. De WOR heeft een lange voorgeschiedenis. Al in 1878 besefte directeur Van Marken van de Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek in Delft dat hij zijn personeel moest betrekken bij zijn besluiten. Daarmee was het eerste Nederlandse medezeggenschapsorgaan De Kern een feit. De eerste Wet op de ondernemingsraden werd in 1950 vastgesteld. Daarna is de wet diverse malen aangepast en gemoderniseerd. De WOR is op onderdelen zeer gedetailleerd. Toch kan worden gesproken over een kaderwet. Er is vastgelegd welke rechten, plichten en bevoegdheden de OR heeft en op welke wijze de overlegpartners het gesprek met elkaar kunnen aangaan. Gezien de diversiteit in structuur, werkwijze en functioneren van organisaties, is echter in de WOR niet expliciet vastgelegd op welke wijze het overleg moet plaatsvinden. De WOR geeft voldoende ruimte om, als alle stakeholders dit onderschrijven, maatwerk aan dit overleg en de medezeggenschap te bieden. Juist dit maakt het verschil met andere wetten: ruimte voor eigen invulling. Aan de andere kant is er ook voldoende jurisprudentie voorhanden om de kaders van de WOR helder te maken. Misschien is het nog belangrijk aan te geven dat de WOR uitgaat van goede intenties, overleg (polderen) en professionaliteit van de verschillende overlegpartners. Medezeggenschap is dus niet het succesvol hanteren van de WOR. De kern van de WOR, en daarmee de basis van de relatie tussen OR en bestuurder, is vastgelegd in Artikel 2 lid 1: De ondernemer die een onderneming in stand houdt ( ) is, in het belang van het goed functioneren van die onderneming in al haar doelstellingen, verplicht ( ) een ondernemingsraad in te stellen. Interessant is te zien dat het zinsdeel in al haar doelstellingen aangeeft dat de OR niet alleen is ingesteld om sociale (HR) onderdelen van het organisa _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

16 Praktijkboek OR & financiën tiebeleid bespreekbaar te maken. Ook financieel-economische, strategische, marketingtechnische en andere invalshoeken kunnen, mogen en/of moeten door de OR op de agenda worden gezet. Het goed functioneren van de organisatie is niet alleen een zaak van de bestuurder, maar ook van de werknemers en dus van de OR. De wetgever beschrijft verder dat de OR werknemers vertegenwoordigd. Hiermee wordt bedoeld dat de OR moet werken aan (collectieve) belangenbehartiging en actief verschillen van inzicht in het te voeren organisatiebeleid bespreekbaar moet maken. De rol wordt daarmee niet alleen beperkt tot het aangeven van wensen en eisen van medewerkers. De belangrijkste bevoegdheden uit de Wet op de ondernemingsraden Medezeggenschap wordt ook wel omschreven als meedoen, in termen van meedenken, meeweten, meepraten, meebeslissen. Dit meedoen is door de wetgever vertaald in een aantal bevoegdheden. De belangrijkste zijn: recht op informatie (Artikel 2, 24, 31 en 31a tot en met c): voor een terugblik en rapportages met betrekking tot het verleden en voor besluiten in voorbereiding, evenals begrotingen en plannen voor de toekomst; overlegrecht over de algemene gang van zaken met de bestuurder (Artikel 24); adviesrecht over organisatorische en bedrijfseconomische besluiten (Artikel 25); instemmingsrecht over wijzigingen van bedrijfsregelingen, voornamelijk binnen het sociaal beleid (Artikel 27); initiatiefrecht: het recht van de OR om eigen onderwerpen op de overleg agenda te plaatsen (Artikel 23 lid 3); stimulerende taak, onder meer met betrekking tot naleving van arbeidsvoorwaarden (Artikel 28). Deze spelregels zijn overigens bij bestuurders ook niet altijd bekend. Een korte cursus voor bestuurders wil wel eens helpen. Kapstok artikelen De Wet op de ondernemingsraden verschaft aan de OR veel bevoegdheden om informatie te verkrijgen en zo nodig ook op te vragen. Naast specifieke bepalingen zijn er twee belangrijke kapstokartikelen die een OR in dat verband kan benutten. Naast het eerder beschreven Artikel 2 bepaalt Artikel 31 lid 1 dat de ondernemer verplicht is tot het verstrekken van alle gegevens die de OR redelijkerwijs nodig heeft voor zijn taakvervulling. Deze kapstokken bieden veel mogelijkheden om van alles en nog wat op te vragen, zonder dat de bestuurder deze verzoeken om informatie direct af kan wijzen. Natuurlijk moet deze informatie wel bijdragen aan een goed functionerende OR _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

17 Medezeggenschap in organisaties Geheimhouding Hoewel de OR een onafhankelijke en autonome positie heeft, kan de bestuurder volgens Artikel 20 informatie verstrekken onder geheimhouding. Slechts over die onderwerpen waarover de OR en de bestuurder expliciet geheimhouding hebben afgesproken of die zaken waarvan de OR redelijkerwijs moet begrijpen dat die onder de geheimhoudingsplicht vallen, mag niet worden gecommuniceerd. Rond het opleggen van deze geheimhouding staan in Artikel 20 lid 1 een aantal gedragsregels waar de bestuurder en de OR rekening mee moeten houden: zoals het aangeven over welk onderwerp het precies gaat voordat behandeling of mededeling plaatsvindt, en over de tijdsperiode en de personen met wie over het onderwerp gesproken mag worden. Bij deze geheimhouding moet een afweging worden gemaakt tussen de belangen van de organisatie aan de ene kant en de belangen van de OR en zijn achterban aan de andere kant. Belangrijke informatie bij beursgenoteerde ondernemingen is heel vaak koersgevoelig en dus voor een bepaalde tijd onvermijdelijk geheim. Denk aan voorgenomen fusies, reorganisaties en dergelijke. Financiële informatie is soms ook geheim, omdat deze niet bekend mag worden bij concurrenten. Belangrijk is te realiseren dat deze informatie wel aan de OR (of een delegatie) verstrekt moet worden. Jurisprudentie geeft aan dat beursgevoeligheid geen argument is om dit niet aan de OR te vertellen. Aan de andere kant moet de OR ook informatie kunnen delen met de achterban, waardoor geheimhouding door de bestuurder ook weer niet te ver kan worden doorgevoerd. Het toch delen van vertrouwelijke informatie met anderen dan afgesproken (dus ook met vakbonden) kan arbeidsrechtelijke gevolgen hebben voor het individuele (lekkende) OR-lid. Overleg tussen bestuurder en OR Volgens de Wet op de ondernemingsraden, Artikel 24, bespreken bestuurder en OR ten minste twee maal per jaar tijdens een vergadering (meestal een overlegvergadering) de algemene gang van zaken in de organisatie. De ondernemer moet dan informatie geven over de werkzaamheden en resultaten van de organisatie in het verleden en de verwachtingen voor de toekomst. Deze informatie heeft onder meer betrekking op het financiële en personele beleid. De belangrijkste documenten zijn: het jaarverslag, de jaarrekening, het sociaal jaarverslag, de exploitatiebegroting en de voortgangsrapportages. Volgens Artikel 24.1 moet de bestuurder op de overlegvergadering ook informatie geven over besluiten in voorbereiding ten aanzien van: adviesplichtige bedrijfseconomische besluiten, zoals belangrijke nieuwe investeringen of leningen volgens Artikel 25; instemmingsplichtige besluiten over het sociale beleid volgens Artikel 27. Daarbij moeten ook afspraken worden gemaakt over, wanneer en op welke wijze de OR in deze besluitvorming wordt betrokken _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

18 Praktijkboek OR & financiën In de praktijk gaan veel bestuurders slordig om met deze bepaling. Besluiten blijken soms al lang genomen en uitgevoerd te zijn zonder contact met de OR. Ook komt het voor dat een OR plotseling geconfronteerd wordt met adviesaanvragen en/of verzoeken om instemming. Achteraf blijkt dan dat het management al geruime tijd bezig was met de voorbereiding van deze besluiten zonder dat op een vergadering met de OR te hebben gemeld. Ook dit is niet in overeenstemming met de wet. Commissarissen en bestuurders van moederbedrijven hebben een verschijningsplicht volgens Artikel Indien een Nederlands bedrijf in handen is van een buitenlandse moeder, dan zijn de buitenlandse bestuurders en/of commissarissen dus verplicht om te verschijnen op de Nederlandse overlegvergadering, indien een OR daar een redelijk belang bij heeft. Vooral bij Engelse en Amerikaanse moeders vereist dat wel enige uitleg vooraf. Hoewel internationale medezeggenschap ook zijn vorm heeft, is in het buitenland het Nederlandse model van medezeggenschap vrijwel onbekend en vaak niet geliefd. Zeker in combinatie met het poldermodel met daarbij de verschillende posities van werkgever, werknemer, vakbonden, kan dit verwarrend werken. Naast het Artikel 24 overleg bestaat er ook de overlegvergadering, die genoemd wordt in Artikel 23. Bestuurder en OR kunnen verzoeken om een overlegvergadering te houden, als zij bepaalde onderwerpen met elkaar willen bespreken. De OR is vrij om alle onderwerpen, die zij belangrijk vindt op de agenda te plaatsen. Dit heet ook wel het initiatiefrecht van de OR. In de meeste organisaties komen bestuurder en OR 6 tot 12 keer per jaar bij elkaar voor een vergadering, waaronder het Artikel 24 overleg. Procedures advies- en instemmingsrecht Voor bedrijfseconomische besluiten heeft de OR een adviesrecht volgens Artikel 25. Daarnaast zijn er besluiten met betrekking tot het intrekken, wijzigen of invoeren van regelingen binnen het sociale beleid. Hiervoor heeft de OR een instemmingsrecht op grond van Artikel 27. Voor zowel advies-, alsook instemmingrecht moeten formele procedures gevolgd worden. Deze staan beschreven in de Artikelen 23, 24, 25, 26 en 27. Bij de overlegvergadering volgens Artikel 24 wordt de algemene gang van zaken besproken. Hierbij moet de bestuurder ook inzicht geven in de besluiten, die hij in voorbereiding heeft en die vallen onder het advies- of instemmingsrecht. Daarbij moet hij ook aangeven, wanneer de OR in de besluitvorming wordt betrokken. Het zou in principe niet voor mogen komen dat een OR plotseling een advies- of instemmingsaanvraag ontvangt die niet al eerder is aangekondigd op een overlegvergadering _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

19 Medezeggenschap in organisaties Advies of instemming moeten schriftelijk worden gevraagd en wel op een zodanig tijdstip dat deze nog van wezenlijke invloed kunnen zijn op het te nemen besluit. De bestuurder mag pas beginnen met uitvoeringshandelingen, nadat alle procedures met een positief resultaat zijn voltooid. De beweegredenen voor het besluit moeten worden aangegeven. Welke problemen zijn er? Hoe zijn deze veroorzaakt? Welke mogelijke oplossingen of alternatieven zijn er en welke oplossing heeft de voorkeur van het management en waarom? Welke gevolgen zal het voorgenomen besluit hebben voor de medewerkers? Welke maatregelen stelt de bestuurder voor om de negatieve gevolgen voor de medewerkers te beperken, zoals bijvoorbeeld in de vorm van een sociaal plan? Een tijdschema (implementatieplan) voor de verdere behandeling van de advies- of instemmingsaanvraag door OR, bestuurder en eventueel ook externe deskundigen, vakbonden en achterban. Bij urgente maatregelen is de beschikbare tijd vaak krap. De OR dient de adviesaanvraag of het instemmingsverzoek te behandelen. Daarna wordt het voorgenomen besluit ten minste één maal behandeld in een overlegvergadering. Soms stelt de OR voorafgaand aan deze vergadering schriftelijke vragen aan de bestuurder, die eerst moeten worden beantwoord. Vervolgens geeft de OR een advies of een besluit over het instemmingsverzoek. Daarna moet de bestuurder schriftelijk zijn besluit meedelen. Indien bij een adviesaanvraag het uiteindelijke besluit van de bestuurder afwijkt van het advies van de OR, kan de OR opschorting van de uitvoering van het besluit eisen voor één maand. In die periode heeft de OR de mogelijkheid een beroep instellen bij de Ondernemingskamer. Bij afwijzing door de OR van een verzoek om instemming mag de bestuurder het besluit niet uitvoeren. Hierna kunnen procedures volgen voor de Bedrijfscommissie en de Kantonrechter. Thema s met advies- en instemmingsrecht Adviesaanvragen hebben betrekking op organisatorische en bedrijfseconomische besluiten. Bekende voorbeelden zijn reorganisaties en fusies, die zullen worden behandeld in de hoofdstukken 5 en 6. Deze begrippen staan niet letterlijk in Artikel 25, maar kunnen in verband worden gebracht met wijziging van werkzaamheden of zeggenschap, die daarin wel uitdrukkelijk worden vermeld. Andere voorbeelden zijn: belangrijke investeringen (Artikel 25.1.h.); kredieten (Artikel 25.1.h.); het verstrekken van zekerheden (Artikel 25.1.j.); _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

20 Praktijkboek OR & financiën Verder heeft de OR volgens Artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden in principe een instemmingsrecht ten aanzien van een wijziging van regelingen binnen het sociale beleid. Voorbeelden daarvan zijn: pensioenverzekeringen (Artikel 27.1.a.); functiewaarderings- en beloningssystemen (Artikel 27.1.c.); winstdelingsregelingen (Artikel 27.1.a.); personeelsopleidingen (Artikel 27.1.f.). Besluit en voorgenomen besluit Voor de werkwijze van een OR is het nog belangrijk een verschil te maken tussen een besluit en een voorgenomen besluit. De bestuurder zal tot een besluit komen nadat hij een (besluitvormings)proces heeft doorlopen. Soms is dat proces zeer kort, soms duurt het ook maanden. Maar bijna altijd loopt de besluitvorming door de volgende fasen: probleemdefinitie, oriëntatie, afwegen alternatieven, maken van een keuze, implementatie. Naarmate de OR later in dit besluitvormingsproces wordt betrokken, zal de invloed afnemen. Een OR moet, in sommige gevallen, in de gelegenheid worden gesteld er iets van te vinden voordat het besluit genomen wordt. Dat noemt men een zogenaamd voorgenomen besluit. Positief en negatief advies Als er een voorgenomen besluit ligt, dan vraagt de bestuurder de OR vaak met een beroep op de WOR om een positief advies. In de praktijk denken veel OR-en dat er dus maar twee keuzes zijn: positief dan wel negatief adviseren. Niets is echter minder waar. De WOR vraagt om een advies. Daarbij wordt niet gesproken over positief of negatief advies. De OR kan zelfs besluiten geen advies te geven, het is geen wettelijke plicht. De wetgever heeft beoogd dat de OR iets van het voorstel vindt. Dat betekent dat een OR gewoon een kwalitatief advies kan uitbrengen. Het is immers vreemd om positief te zijn over een voorgenomen besluit om 100 collega s op straat te zetten. Een kwalitatief advies betekent in dit voorbeeld dat de OR zich een mening vormt over dit voorstel tot ontslag. Wat gaat goed, wat minder, wat zijn zorgpunten of aandachtspunten en vooral: welke afspraken maken wij voor de komende periode. Let op: een negatief advies is in ieder geval wel noodzakelijk als er een statement voor de achterban gemaakt moet worden. Daarnaast is dit in een juridische procedure ook belangrijk. Taakopvatting OR: reactief of proactief? Medezeggenschap kent niet alleen een formele, maar ook een informele kant. OR werk is in hoge mate een spel van beïnvloeden zonder macht. Een OR is zelden in een positie om zaken af te kunnen dwingen. Wel biedt de Wet _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

21 Medezeggenschap in organisaties op de ondernemingsraden de OR diverse gerechtelijke beroepsmogelijkheden in het geval van conflicten met de bestuurder. Niet al te vaak komen er ook zaken voor de rechter; meestal volstaat het dreigen met een procedure. Het merendeel van de conflicten wordt vervolgens via mediation geschikt. De meeste macht ontleent een OR aan zijn positie als vertegenwoordiger van een actieve achterban en door eigen professioneel optreden. Sommige ondernemingsraden zijn reactief. Zij komen pas in actie als zaken aan hen worden voorgelegd, zoals in de vorm van adviesaanvragen van de bestuurder of concrete klachten van de achterban. Andere ondernemingsraden zijn proactief en proberen beleid en besluiten van de bestuurder te beïnvloeden vanaf het moment dat deze in ontwikkeling zijn. Daarnaast nemen zij regelmatig het initiatief om eigen onderwerpen met zowel de bestuurder, alsook de achterban te bespreken. Deze verschillende rollen zijn weergegeven in het volgende schema: Wat voor OR willen wij zijn? Beïnvloeding achteraf Beïnvloeding tijdens Beïnvloeding vooraf Besluitvorming Toetsing vanaf zijlijn Ondehandelt mee over concept besluiten Overleg bestuurder, OR denkt mee Uitvoering besluitvorming Controle achteraf na klachten Pro-actief vinger aan de pols Bedingt vooraf randvoorwaarden, garanties Een OR die alleen reactief en achteraf beleid en besluiten probeert te veranderen, heeft weinig invloed. Als voorgenomen besluiten in de vorm van volledig uitgewerkte en onderbouwde advies- of instemmingsaanvragen eenmaal op tafel liggen, dan lijken deze vaak op een blok beton waar geen beweging meer in te krijgen is. De reactieve OR lijkt een beetje op de grensrechter bij het voetbal, die af en toe met zijn vlag mag zwaaien, maar verder niet zelf deelneemt aan het spel. De bestuurder gaat een reactieve OR zien als een laatste hobbel die nog even snel gepasseerd moet worden, voordat hij aan de slag kan. En soms ziet een bestuurder een dergelijke OR helemaal niet meer staan. Meer invloed krijgt een OR die een positie heeft verworven om actief mee te kunnen praten over voornemens die nog helemaal in de beginfase van ontwikkeling verkeren. Een proactieve OR heeft veel meer kansen om door meedenken en mee kneden resultaten in een meer gewenste richting om te buigen. In de eerste plaats is hiervoor een vertrouwensrelatie tussen bestuurder en OR nodig, waarin beiden moeten willen investeren. Verder zijn de kwaliteit van de overlegvergadering, het agendaoverleg en de meer _OR_en_financien_GITPserie.indd :32

Meerwaarde van medezeggenschap Rol en rechten tijdens marktwerking in de zorg. in de WOR of in de war

Meerwaarde van medezeggenschap Rol en rechten tijdens marktwerking in de zorg. in de WOR of in de war Meerwaarde van medezeggenschap Rol en rechten tijdens marktwerking in de zorg. in de WOR of in de war Marco Sikkel Doelstellingen training U bent bekend met de plaats van de OR in de onderneming. U kent

Nadere informatie

Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad

Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad BORBOLETA BV advies en interim management training & mediation Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad Een onderneming in de zorgsector heeft in het overleg over tal van zaken

Nadere informatie

De eerste 9 maanden Nieuw in de medezeggenschap

De eerste 9 maanden Nieuw in de medezeggenschap www.merlijnmedezeggenschap.nl De eerste 9 maanden Nieuw in de medezeggenschap Geschiedenis De basis en doel van medezeggenschap Van idee naar besluit De rechten De faciliteiten Geschiedenis van de WOR

Nadere informatie

Het adviesrecht van de or

Het adviesrecht van de or FNV Bondgenoten Het adviesrecht van de or Een korte toelichting Wat is het adviesrecht? Voor een aantal belangrijke besluiten op financieel-economisch en organisatorisch terrein is de ondernemer verplicht

Nadere informatie

De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014

De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014 De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014 1 Nodig: een sterke driehoek Toezicht Bestuur MZ Bewust van elkaars rol & positie Open, scherp

Nadere informatie

Arbeidsverhoudingen zijn ook in te delen naar het niveau waarop ze zich afspelen: a) Landelijk niveau b) Bedrijfstakniveau c) Ondernemingsniveau

Arbeidsverhoudingen zijn ook in te delen naar het niveau waarop ze zich afspelen: a) Landelijk niveau b) Bedrijfstakniveau c) Ondernemingsniveau Inleiding vormen dat deel van het maatschappelijke leven waarin de onderlinge betrekkingen tussen werkgevers en werknemers centraal staan. De overheid vormt binnen dat relatiepatroon een uiterst belangrijke

Nadere informatie

INFORMATIERECHT. inleiding

INFORMATIERECHT. inleiding 1 INFORMATIERECHT inleiding VOLDOENDE GEÏNFORMEERD? 2 Stelling: Een OR die onvoldoende door de bestuurder wordt geïnformeerd is machteloos VOLDOENDE GEÏNFORMEERD? 3 Wie heeft het idee dat de bestuurder

Nadere informatie

OR-SYLLABUS. Praktische handleiding voor (aspirant) ondernemingsraadleden

OR-SYLLABUS. Praktische handleiding voor (aspirant) ondernemingsraadleden OR-SYLLABUS Praktische handleiding voor (aspirant) ondernemingsraadleden Voorwoord Met deze syllabus willen we je graag ter introductie een handreiking bieden om wegwijs te raken in de regelgeving over

Nadere informatie

De WOR kent ook de bespreking algemene gang van zaken. Deze moet twee keer per jaar worden gehouden. Hierbij kijkt u terug op de resultaten van de

De WOR kent ook de bespreking algemene gang van zaken. Deze moet twee keer per jaar worden gehouden. Hierbij kijkt u terug op de resultaten van de BIJLAGE 1: DE ONDERNEMINGSRAAD De ondernemingsraad heeft een belangrijke rol bij het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid. Hun rechten (en plichten) staan beschreven in de wet op de ondernemingsraden

Nadere informatie

Medezeggenschap bij benoeming en ontslag van bestuurders. WMS-congres 12 november 2014 Ede

Medezeggenschap bij benoeming en ontslag van bestuurders. WMS-congres 12 november 2014 Ede Medezeggenschap bij benoeming en ontslag van bestuurders WMS-congres 12 november 2014 Ede De basis voor medezeggenschap in het onderwijs Het gaat hier immers om een maatschappelijke instelling, die mede

Nadere informatie

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT INHOUDSOPGAVE 2Work Arbeidsjuristen Organisatie...1 Docenten...1 Aanbod Vast programma...2 Op maat...2 Extra s...2 Opleidingen (vast programma) OR &

Nadere informatie

Webinar Medezeggenschap 13 april 2015. Van Doorne Marjolijn Lips & Steven Sterk

Webinar Medezeggenschap 13 april 2015. Van Doorne Marjolijn Lips & Steven Sterk Webinar Medezeggenschap 13 april 2015 Van Doorne Marjolijn Lips & Steven Sterk Wanneer instellen OR? Artikel 2 WOR: Ondernemer Die een onderneming in stand houdt Met in de regel ten minste 50 werkzame

Nadere informatie

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479 Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 Missie Wij zijn als afspiegeling van ZorgSaam een ondernemingsraad die

Nadere informatie

drs. Marcel Reijnen en dr. mr. Steven Jellinghaus OR en strategische vraagstukken

drs. Marcel Reijnen en dr. mr. Steven Jellinghaus OR en strategische vraagstukken drs. Marcel Reijnen en dr. mr. Steven Jellinghaus OR en strategische vraagstukken VAKMEDIANET ALPHEN AAN DEN RIJN 2014 Samenstellers en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een zo betrouwbaar

Nadere informatie

Basisboek voor OR & PVT

Basisboek voor OR & PVT Professionele medezeggenschap voor de praktijk 2 Basisboek voor OR & PVT Herziene editie: inclusief de vernieuwde WOR Drs. Steven van Slageren De reeks Professionele medezeggenschap voor de praktijk is

Nadere informatie

Afspraken tussen ondernemer en OR

Afspraken tussen ondernemer en OR Bijlage B Afspraken tussen ondernemer en OR Algemeen Afspraken tussen ondernemer en OR (GOR en COR daaronder ook begrepen) kunnen op verschillende manieren gestalte krijgen. Ze kunnen mondeling worden

Nadere informatie

OR-OPLEIDINGEN OPLEIDINGEN. 2Work Arbeidsjuristen is gespecialiseerd in het adviseren, procederen en opleiden in arbeidsrecht.

OR-OPLEIDINGEN OPLEIDINGEN. 2Work Arbeidsjuristen is gespecialiseerd in het adviseren, procederen en opleiden in arbeidsrecht. OR-OPLEIDINGEN INHOUDSOPGAVE 2WORK ARBEIDSJURISTEN 2Work Arbeidsjuristen Aanbod.. Opleidingen (vast programma) OR & de WOR.. OR & Arbeidsvoorwaarden. OR & Reorganiseren. Praktische informatie.. Kosten

Nadere informatie

Gevolgen voor de werkgelegenheid

Gevolgen voor de werkgelegenheid KRACHTIG ADVISEREN BIJ FUSIES EN OVERNAMES Met een divers team van organisatieadviseurs ondersteunen we ondernemingsraden bij het beoordelen van voorgenomen verkoop, fusies en overnames van bedrijven.

Nadere informatie

Aandachtspunt voor de OR hierbij is dat de gevolgen juist en correct zijn weergegeven.

Aandachtspunt voor de OR hierbij is dat de gevolgen juist en correct zijn weergegeven. DE ONDERNEMINGSRAAD EN PENSIOEN Algemeen Wet op de ondernemingsraden Iedere onderneming met tenminste 50 werknemers, dient een ondernemingsraad te hebben. Indien een werkgever de pensioenregeling wenst

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Maklu 7

Inhoudsopgave. Maklu 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Inhoudsopgave...7 Afkortingen...13 Hoofdstuk 1 Inleiding...15 1.1 Inleiding...15 1.2 Geschiedenis WOR...15 1.3 Spilbegrippen WOR... 17 1.3.1 Onderneming... 17 1.3.2 Ondernemer...

Nadere informatie

Naar een Raad van Toezicht. Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland

Naar een Raad van Toezicht. Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland Naar een Raad van Toezicht Vereniging voor Gereformeerd Voortgezet Onderwijs voor Westelijk Nederland April 2011 0 Inhoud Naar een Raad van Toezicht... 0 1. Waarom een Raad van Toezicht- model?... 2 2.

Nadere informatie

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT INHOUDSOPGAVE 2Work Arbeidsjuristen Organisatie...1 Docenten...1 Aanbod Vast programma...2 Op maat...2 Extra s...2 Opleidingen (vast programma) OR &

Nadere informatie

TAKEN, BEVOEGDHEDEN en FACILITEITEN ONDERDEELCOMMISSIES OR 2008-2011

TAKEN, BEVOEGDHEDEN en FACILITEITEN ONDERDEELCOMMISSIES OR 2008-2011 Artikel 15 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) is van toepassing op de onderdeelcommissies. Het artikel luidt: De ondernemingsraad kan ( ) voor onderdelen van de onderneming onderdeelcommissies instellen

Nadere informatie

Reactie op internetconsultatie

Reactie op internetconsultatie Reactie op internetconsultatie Concept wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op de ondernemingsraden en de Pensioenwet in verband met de bevoegdheden van ondernemingsraden inzake beloningen van bestuurders

Nadere informatie

BESTUURS- EN DIRECTIESTATUUT. FidesWonen

BESTUURS- EN DIRECTIESTATUUT. FidesWonen BESTUURS- EN DIRECTIESTATUUT FidesWonen Versie 1.0 Sommelsdijk, 24 april 2012 Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte 1. Dit statuut is conform artikel 39 van de statuten vastgesteld en goedgekeurd in de

Nadere informatie

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg

Nadere informatie

Arbo en de rechten van de OR

Arbo en de rechten van de OR Arbo en de rechten van de OR In de Arbowet zijn verplichtingen voor de werkgever en plichten en rechten voor de werknemer vastgelegd. De achtergrondfilosofie van de Arbowet is eenvoudig: de werkgever moet

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Waar kies je voor? Colofon: Dit is een uitgave van de Centrale Ondernemingsraad van Unilever in Nederland

Waar kies je voor? Colofon: Dit is een uitgave van de Centrale Ondernemingsraad van Unilever in Nederland Waar kies je voor? We leven in een dynamische tijd. De wereldeconomie staat voor uitdagingen die in tientallen jaren niet zo groot zijn geweest. Ook het bedrijfsleven moet zich voortdurend aanpassen aan

Nadere informatie

een faculteit of dienst. Bij een reorganisatie van de Universiteit Twente als geheel geldt de UT als eenheid.

een faculteit of dienst. Bij een reorganisatie van de Universiteit Twente als geheel geldt de UT als eenheid. REORGANISATIECODE BEGRIPPENLIJST Werkgever: Beheerder: Eenheid: OPUT: Lokaal overleg: Universiteitsraad: het College van Bestuur de decaan van een faculteit of de directeur van een dienst. Bij een reorganisatie

Nadere informatie

R A N D V O O R W A A R D E N. Samenstelling: Drs. ing. Simon Troost Versie 1.1

R A N D V O O R W A A R D E N. Samenstelling: Drs. ing. Simon Troost Versie 1.1 1. DE ONDERNEMIN GSRAAD De OR heeft een belangrijke rol bij het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid. De wet op de ondernemingsraden en de Arbowet vormen daarbij het wettelijk kader en de OR kiest

Nadere informatie

OR en geheimhouding COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP. SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg 60 Postbus LK Den Haag

OR en geheimhouding COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP. SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg 60 Postbus LK Den Haag COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP OR en geheimhouding SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509 LK Den Haag T 070 3499 499 E communicatie@ser.nl www.ser.nl Oktober 2014, Sociaal-Economische

Nadere informatie

Professionele medezeggenschap voor de praktijk 8 Basisboek OR voor bestuurder & HR

Professionele medezeggenschap voor de praktijk 8 Basisboek OR voor bestuurder & HR Professionele medezeggenschap voor de praktijk 8 Basisboek OR voor bestuurder & HR Drs. Jeannette Termeulen en Mr. Heleen Hoogeveen De reeks Professionele medezeggenschap voor de praktijk is een coproductie

Nadere informatie

Bestuursreglement Zadkine

Bestuursreglement Zadkine Bestuursreglement Zadkine Dit reglement dient tot nadere uitwerking van artikel 6 lid 5 van de statuten van de Stichting voor Educatie en Beroepsonderwijs Zadkine Algemeen Artikel 1 In dit reglement wordt

Nadere informatie

1.4 Vrijwilligers Natuurlijke personen die zich onbezoldigd inzetten om de doelstelling van de organisatie te realiseren.

1.4 Vrijwilligers Natuurlijke personen die zich onbezoldigd inzetten om de doelstelling van de organisatie te realiseren. Pagina 1 van 5 Model Statuten Vrijwilligers Ondernemingsraad (VOR) Artikel 1. Begripsbepaling 1.1 Organisatie De organisatie of instelling waarbinnen de VOR functioneert. 1.2 Directie De rechtspersoon

Nadere informatie

Entrea stelt conform de wettelijke vereisten met deze regeling een pleegouderraad in.

Entrea stelt conform de wettelijke vereisten met deze regeling een pleegouderraad in. Voorwoord Entrea stelt conform de wettelijke vereisten met deze regeling een pleegouderraad in. De wettelijk vereisten staan in de Jeugdwet, paragraaf 4.2b Medezeggenschap. Entrea is een organisatie voor

Nadere informatie

Reglement, werkwijze en taakverdeling RVC

Reglement, werkwijze en taakverdeling RVC Reglement, werkwijze en taakverdeling RVC Artikel 1. Begripsbepalingen De RvC De vennootschap De Statuten De RvC van Commissarissen zoals bedoeld in artikel 16 e.v. van de statuten van Twente Milieu N.V

Nadere informatie

Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen

Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen Ondernemingsraad Gouda 1 maart 2006 Adviseren en instemmen 1 maart 2006 Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen 2 1 Adviseren De ondernemingsraad heeft in het kader

Nadere informatie

Voorwoord. ontslagbescherming vanuit de wet? 5 Wie bepaalt het zetelaantal? 7 Welke zaken behoren wel en niet in een or-budget thuis?

Voorwoord. ontslagbescherming vanuit de wet? 5 Wie bepaalt het zetelaantal? 7 Welke zaken behoren wel en niet in een or-budget thuis? Inhoud Voorwoord Wet- en regelgeving 1 Vakbondsleden en kandidaatstelling. Hoe zit dat? 2 Kan een medewerker met een nulurencontract zich kandidaat stellen voor de or? 3 Onze or verwacht een ernstig probleem

Nadere informatie

Activiteitenplan MR Ter Tolne 2015-2016

Activiteitenplan MR Ter Tolne 2015-2016 Activiteitenplan MR Ter Tolne 2015-2016 Vastgesteld mei 2015 Doel MR Ter Tolne 3 Visie 3 Uitgangspunten 3 Kernissues MR 4 Besluitvorming 4 Beleidsinitiërend 4 Planning MR 4 Kernthema s 4 Speerpunten 4

Nadere informatie

Joke Sperling. Joost van Beek. 11 november 2015

Joke Sperling. Joost van Beek. 11 november 2015 Uit de praktijk van de LCG WMS Joke Sperling Joost van Beek 11 november 2015 Uit de praktijk van de LCG WMS Programma: - Introductie Commissie en rol secretariaat - Informatierecht MR (artikel 8 Wms) -

Nadere informatie

Meer handvatten voor de medezeggenschap

Meer handvatten voor de medezeggenschap Professionele medezeggenschap voor de praktijk 5 Meer handvatten voor de medezeggenschap Drs. Wanne van den Bijllaardt Mr. Niek van Keulen e.a. 5711_Meer_handvatten.indd 3 26-10-2012 14:23:46 De reeks

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij persbericht 9 OR Insight van 20 november 2012

Achtergrondinformatie bij persbericht 9 OR Insight van 20 november 2012 Persbericht 9 OR Insight 2012 Achtergrondinformatie bij persbericht 9 OR Insight van 20 november 2012 OR Insight 2012 OR en toezichthouder Minimaal twee maal per jaar moeten bestuurders de algemene gang

Nadere informatie

WET OP DE ONDERNEMINGSRADEN

WET OP DE ONDERNEMINGSRADEN WET OP DE ONDERNEMINGSRADEN Inleiding Dit verhaal behandelt in kort bestek de Wet op de Ondernemingsraden. Deze wet, in het vervolg aangeduid met WOR of de wet, legt een stevig, wettig fundament voor de

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Scoren met medezeggenschap. 18 mei 2017 Joost van Mierlo

Scoren met medezeggenschap. 18 mei 2017 Joost van Mierlo Scoren met medezeggenschap 18 mei 2017 Joost van Mierlo De spelregels Onderwerpen: - inrichting medezeggenschap - artikel 24 WOR - artikel 25 WOR: - informatie en wezenlijke invloed - gefaseerde besluitvorming

Nadere informatie

AMBTELIJK VOORONTWERP Memorie van Toelichting

AMBTELIJK VOORONTWERP Memorie van Toelichting AMBTELIJK VOORONTWERP Memorie van Toelichting 1. Inleiding Dit wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid voor coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen om te kiezen voor een monistisch bestuursmodel.

Nadere informatie

Voorbeeld directiereglement bij het BV met Raad van Commissarissen-model

Voorbeeld directiereglement bij het BV met Raad van Commissarissen-model Voorbeeld directiereglement bij het BV met Raad van Commissarissen-model Begripsbepaling Artikel 0 In dit reglement wordt verstaan onder: 0.1 De vennootschap : De vennootschap voor XX in XX; 0.2 De statuten

Nadere informatie

Bijlage 2 Bedrijfsplan GovUnited. [Separaat bijgevoegd]

Bijlage 2 Bedrijfsplan GovUnited. [Separaat bijgevoegd] Bijlage 2 Bedrijfsplan GovUnited [Separaat bijgevoegd] Bijlage 3 Rechtsvormen Inleiding De keuze voor een juridische vorm van een zelfstandige samenwerkingsorganisatie kent diverse afwegingen. Ze verschillen

Nadere informatie

Medezeggenschapsstatuut. van CSG Liudger te Drachten

Medezeggenschapsstatuut. van CSG Liudger te Drachten Medezeggenschapsstatuut van CSG Liudger te Drachten Versie: 15 september 2014 Inhoudsopgave 1 Preambule 2 Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen 2 Artikel 1 Begripsbepalingen 2 Hoofdstuk 2 Inrichting van de medezeggenschap

Nadere informatie

1. Rechten en bevoegdheden van de OR A. Informatierecht

1. Rechten en bevoegdheden van de OR A. Informatierecht In deze brochure vindt u een toelichting op de rechten en plichten van een OR. Deze is gebaseerd op de Wet op de Ondernemingsraden (WOR). Artikelgewijs is een korte beschrijving opgenomen. Als u vragen

Nadere informatie

Brochure. Training OR en financiën in 2 dagen. Wegwijs in het financiële doolhof

Brochure. Training OR en financiën in 2 dagen. Wegwijs in het financiële doolhof Brochure Training OR en financiën in 2 dagen Wegwijs in het financiële doolhof 1 Inhoudsopgave Over OR Academy 3 Training OR en financiën in 2 dagen 4 Algemene informatie over de training 6 Maatwerk 7

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen Versie 1.1 dd. 15 januari 2014 Artikel 1 - Algemene taak 1.1 De raad van commissarissen

Nadere informatie

OR en interne werkverdeling

OR en interne werkverdeling 1 GITP OR en interne werkverdeling Nico Berghuis 11-10-2012 OR en interne werkverdeling Performa Workshop 11 oktober 2012 2 GITP OR en interne werkverdeling Nico Berghuis 11-10-2012 Even voorstellen >

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2014: Overgang naar de werkkostenregeling

Nieuwsbrief oktober 2014: Overgang naar de werkkostenregeling Nieuwsbrief oktober 2014: Overgang naar de werkkostenregeling Werkgevers kunnen nu nog kiezen of ze gebruik willen maken van de werkkostenregeling. Vanaf 1 januari 2015 zijn alle werkgevers echter verplicht

Nadere informatie

Managementstatuut. t Baken De Horn De Werkschuit De Toermalijn Piet de Springer. www.obswijk.nl

Managementstatuut. t Baken De Horn De Werkschuit De Toermalijn Piet de Springer. www.obswijk.nl t Baken De Horn De Werkschuit De Toermalijn Piet de Springer www.obswijk.nl Inhoudsopgave Preambule 3 Artikel 1. Definities 3 Artikel 2. Vaststelling en wijziging van het managementstatuut 4 Artikel 3.

Nadere informatie

De parels benutten! Meedoen, meepraten en meedenken! Samenspraak! Medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming!

De parels benutten! Meedoen, meepraten en meedenken! Samenspraak! Medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming! Drie workshops over medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming 1. De parels benutten - voor leidinggevenden en medewerkers van organisaties 2. Meedoen, meepraten en meedenken

Nadere informatie

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur Appendi 105 Het Nieuwe Instituut Jaarverslag Verantwoording Governance Code Cultuur Toegepast in Principe 1 Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur De organisatie

Nadere informatie

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Vastgesteld door bestuurder op d.d. 10-3-2015 Goedgekeurd door Raad van Commissarissen op d.d. 26-03-2015 INHOUD VERBINDINGENSTATUUT 1. INLEIDING... 2 1.1 INTERNE

Nadere informatie

Bestuurs- en directiereglement

Bestuurs- en directiereglement Versie: 1.0 Datum: 7 mei 2015 Bestuurs- en directiereglement 1. Begripsbepalingen a. Stichting: Stichting SecureFeed; b. Statuten: de Statuten van de Stichting, zoals vastgesteld op 24 juni 2014; c. Bestuur:

Nadere informatie

Senioren Zorg Plan Dé thuiszorg die zich om ú bekommert! Overeenkomst Cliëntenraad. Senioren Zorg Plan

Senioren Zorg Plan Dé thuiszorg die zich om ú bekommert! Overeenkomst Cliëntenraad. Senioren Zorg Plan Dé thuiszorg die zich om ú bekommert! en Senioren Zorg Plan Begrippen Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder: 1. zorgaanbieder - Senioren Zorg Plan, Achillestraat 108- bg, 1076 RJ te Amsterdam 2.

Nadere informatie

De algemene vergadering en de ondernemingsraad: perfect strangers?

De algemene vergadering en de ondernemingsraad: perfect strangers? De algemene vergadering en de ondernemingsraad: perfect strangers? Deze presentatie is beschikbaar op legalbusinessday.nl Marnix Holtzer Johanna Schermer Contact Marnix Holtzer E: marnix.holtzer@dlapiper.com

Nadere informatie

Raad van Toezicht Quickscan en checklist

Raad van Toezicht Quickscan en checklist Raad van Toezicht Quickscan en checklist Stade Advies BV Kwaliteit van samenleven Quickscan Raad van Toezicht (0 = onbekend; 1 = slecht; 2 = onvoldoende; 3 = voldoende; 4 = goed; 5 = uitstekend) 1. Hoe

Nadere informatie

NOTULEN / VOLGNR.: Herstructurering de Meerlanden

NOTULEN / VOLGNR.: Herstructurering de Meerlanden ONDERWERP : NOTULEN / VOLGNR.: Herstructurering de Meerlanden Voorgesteld besluit: Op grond van het onderstaande hebben wij besloten om: 1. Kennis te nemen van het voorstel tot wijziging van de structuur

Nadere informatie

OR INSIGHT. Performa s onderzoek. drs Simone van Houten-Pilkes MMO dr John Snel

OR INSIGHT. Performa s onderzoek. drs Simone van Houten-Pilkes MMO dr John Snel drs Simone van Houten-Pilkes MMO dr John Snel OR INSIGHT Performa s onderzoek HET GROOTSTE ONDERZOEK NAAR DE STAND VAN DE MEDEZEGGENSCHAP IN NEDERLAND Colofon Uitgever en redactie: Analyse en tekst: Met

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie

Ondernemingsraad goed georganiseerd

Ondernemingsraad goed georganiseerd Ondernemingsraad goed georganiseerd De medezeggenschap en permanente educatie Leercirkel Medezeggenschap Als ondernemingsraad is het van belang dat u continuïteit borgt. Dat doet u door nieuwe leden te

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT Stichting Talent Westerveld Drift 1A 7991 AA DWINGELOO Tel. 0521 59 49 44 Email: info@talentwesterveld.nl Website: www.talentwesterveld.nl REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT Werkveld: Organisatie Beleidslijn:

Nadere informatie

Reorganisatiecode Universiteit Leiden

Reorganisatiecode Universiteit Leiden Reorganisatiecode Universiteit Leiden 1. Voorbereidingsfase 2. Aankondiging 3. Uitwerkingsfase 4. Centraal overleg 5. Uitvoeringsfase 1. Voorbereidingsfase De voorgenomen reorganisatie wordt door de decentrale

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Enkelvoudige balans per 30 juni 2010 5 Enkelvoudige winst- en

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

Bijlage bij persbericht 3 van de SBI Formaat MonitOR 2015-2016 Thema: artikel 24 en de toezichthouder

Bijlage bij persbericht 3 van de SBI Formaat MonitOR 2015-2016 Thema: artikel 24 en de toezichthouder Bijlage bij persbericht 3 van de SBI Formaat MonitOR 2015-2016 Thema: artikel 24 en de toezichthouder Artikel 24 Ondernemingsraden hebben nog al eens het gevoel dat ze advies- of instemmingsaanvragen (te)

Nadere informatie

De driehoek voorbij... WissemaGroup. medezeggenschap is van ons allemaal!

De driehoek voorbij... WissemaGroup. medezeggenschap is van ons allemaal! De driehoek voorbij... medezeggenschap is van ons allemaal! Doelstellingen Inzicht geven in het krachtenveld in een complexer wordende wereld Handvatten bieden voor invloed Dialoog over de rol van medezeggenschap

Nadere informatie

Medezeggenschapsstatuut (vastgesteld door CvB d.d. 11-12-2013, na verkregen instemming GMR d.d. 6-12-2013)

Medezeggenschapsstatuut (vastgesteld door CvB d.d. 11-12-2013, na verkregen instemming GMR d.d. 6-12-2013) Medezeggenschapsstatuut (vastgesteld door CvB d.d. 11-12-2013, na verkregen instemming GMR d.d. 6-12-2013) Inhoudsopgave Preambule Hoofdstuk 1: Algemene bepalingen 1. Begripsbepalingen 2. Aard en werkingsduur

Nadere informatie

In aansluiting op de statuten van de Pensioenfederatie gelden de volgende bepalingen met betrekking tot het bestuur:

In aansluiting op de statuten van de Pensioenfederatie gelden de volgende bepalingen met betrekking tot het bestuur: Reglement bestuur Pensioenfederatie In aansluiting op de statuten van de Pensioenfederatie gelden de volgende bepalingen met betrekking tot het bestuur: 1. Het bestuur, althans een delegatie hieruit vertegenwoordigt

Nadere informatie

Algemene gang van zaken overleg : artikel 24 lid 1 WOR

Algemene gang van zaken overleg : artikel 24 lid 1 WOR Bijlage I Algemene gang van zaken overleg : artikel 24 lid 1 WOR Wettekst Artikel 24 lid 1 WOR luidt: In de overlegvergadering wordt ten minste tweemaal per jaar de algemene gang van zaken van de onderneming

Nadere informatie

Model Samenwerkingsovereenkomst organisatie en de vrijwilligersraad!

Model Samenwerkingsovereenkomst organisatie en de vrijwilligersraad! organisatie en de vrijwilligersraad Artikel 1. Begripsbepaling 1.1 De organisatie (Naam van de organisatie of instelling waarbinnen de vrijwilligersraad functioneert als zelfstandig orgaan). 1.2 De directie

Nadere informatie

De wettelijke regeling van de pvt

De wettelijke regeling van de pvt 3 De wettelijke regeling van de pvt De wettelijke regels over rechten, verplichtingen, faciliteiten en bevoegdheden van de pvt in de WOR zijn ingewikkeld. Dat komt omdat in de WOR alleen de taken en bevoegdheden

Nadere informatie

We krijgen een nieuwe bestuurder

We krijgen een nieuwe bestuurder We krijgen een nieuwe bestuurder Goos & Sarah Westerlaken Is er bij jullie in de OR aangekondigd dat er een nieuwe bestuurder zal komen? Dan bieden we je hier een aantal waardevolle tips en achtergrondinformatie

Nadere informatie

Medezeggenschapsstatuut van de Stichting Confessioneel Onderwijs Leiden

Medezeggenschapsstatuut van de Stichting Confessioneel Onderwijs Leiden Medezeggenschapsstatuut van de Stichting Confessioneel Onderwijs Leiden 1. Preambule Het bestuur van de stichting confessioneel onderwijs Leiden en de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad, GMR, van

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Medezeggenschapsstatuut van Stichting "Het Rijnlands Lyceum" te Wassenaar, primair onderwijs

Medezeggenschapsstatuut van Stichting Het Rijnlands Lyceum te Wassenaar, primair onderwijs Medezeggenschapsstatuut van Stichting "Het Rijnlands Lyceum" te Wassenaar, primair onderwijs Het bestuur van Stichting "Het Rijnlands Lyceum" en de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad van de gemeenschappelijke

Nadere informatie

De Wet goed onderwijs, goed bestuur: vormen van toezicht

De Wet goed onderwijs, goed bestuur: vormen van toezicht 3 De Wet goed onderwijs, goed bestuur: vormen van toezicht Op 1 augustus 2010 is de Wet goed onderwijs, goed bestuur in werking getreden. Een van de elementen uit deze wettelijke regeling is de verplichting

Nadere informatie

Voorlichtingsdocument inzicht OR in zeggenschapsverhoudingen in een multinationale onderneming

Voorlichtingsdocument inzicht OR in zeggenschapsverhoudingen in een multinationale onderneming COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP Voorlichtingsdocument inzicht OR in zeggenschapsverhoudingen in een multinationale onderneming SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509 LK

Nadere informatie

ZELFDIAGNOSE-INSTRUMENT

ZELFDIAGNOSE-INSTRUMENT Zelfdiagnose-instrument 1 voor ondernemingsraden ZELFDIAGNOSE-INSTRUMENT Voor wie bedoeld? Het zelfdiagnose-instrument dat voor u ligt is bedoeld voor ondernemingsraden die planmatig willen omgaan met

Nadere informatie

Visie op medezeggenschap van cliënten en familie van Abrona

Visie op medezeggenschap van cliënten en familie van Abrona Visie op medezeggenschap van cliënten en familie van Abrona Bestemd voor: Abrona Geschreven door: Werkgroep Visie op Medezeggenschap, bestaande uit vertegenwoordiging van cliënten, familie, afdeling Medezeggenschap

Nadere informatie

VOF als besturingsmodel onderbelicht in OMS/NVZ plan

VOF als besturingsmodel onderbelicht in OMS/NVZ plan VOF als besturingsmodel onderbelicht in OMS/NVZ plan 1. Inleiding In het kader van de route naar integrale bekostiging 2015 zijn een aantal besturingsmodellen de revue gepasseerd, die variëren van loondienst

Nadere informatie

Aan dtkv. 2017/ Uw brief van: 23 maart 2017 Ons nummer: Willemstad, 11 april 2017

Aan dtkv. 2017/ Uw brief van: 23 maart 2017 Ons nummer: Willemstad, 11 april 2017 Aan dtkv De Raad van Ministers De Minister van Economische Ontwikkeling De heer E. Goeloe AmiDos Building, Pletterijweg 43 Curaçao Uw nummer (letter): Onderwerp: Bijlage(n): 2017/010888 Uw brief van: 23

Nadere informatie

Cliënten en relaties van CMS Derks Star Busmann. Mr. Drs. P.B. van den Bos, Sectie Vennootschapsrecht kantoor Utrecht

Cliënten en relaties van CMS Derks Star Busmann. Mr. Drs. P.B. van den Bos, Sectie Vennootschapsrecht kantoor Utrecht Advocaten Notarissen Belastingadviseurs Memo Datum: 1 oktober 2004 Aan: Van: Betreft: Cliënten en relaties van CMS Derks Star Busmann Mr. Drs. P.B. van den Bos, Sectie Vennootschapsrecht kantoor Utrecht

Nadere informatie

Statuut medezeggenschap bestuur met meerdere scholen in het primair onderwijs

Statuut medezeggenschap bestuur met meerdere scholen in het primair onderwijs mei 2013 Statuut medezeggenschap bestuur met meerdere scholen in het primair onderwijs Medezeggenschapsstatuut van de Stichting Cambium te Heerde Preambule Het bestuur van Stichting Cambium en de gemeenschappelijke

Nadere informatie

Medezeggenschapsraad Informatie

Medezeggenschapsraad Informatie Medezeggenschapsraad Informatie INHOUDSOPGAVE Wat doet de MR?... 3 Overleg... 3 rechten... 3 wet... 3 budget... 3 scholing... 3 Statuut... 4 organogram... 4 Verplichtingen... 4 Instemmen... 4 Reglement...

Nadere informatie

Dialoog belanghebbenden. Uitgiftedatum: Juli 2015 Definitief Concept Revisienummer: Datum vaststelling directie overleg: Evaluatiedatum:

Dialoog belanghebbenden. Uitgiftedatum: Juli 2015 Definitief Concept Revisienummer: Datum vaststelling directie overleg: Evaluatiedatum: Document Uitgiftedatum: Juli 2015 Definitief Concept Revisienummer: Datum vaststelling directie overleg: Evaluatiedatum: Dialoog belanghebbenden Inleiding De belanghebbenden van SGL zijn op centraal niveau

Nadere informatie

BESCHRIJVING BESTUURLIJKE ORGANISATIE VERENIGING GEREFORMEERD ONDERWIJS MIDDEN BRABANT BASISSCHOOL IMMANUËL BEST

BESCHRIJVING BESTUURLIJKE ORGANISATIE VERENIGING GEREFORMEERD ONDERWIJS MIDDEN BRABANT BASISSCHOOL IMMANUËL BEST BESCHRIJVING BESTUURLIJKE ORGANISATIE VERENIGING GEREFORMEERD ONDERWIJS MIDDEN BRABANT BASISSCHOOL IMMANUËL BEST Versie 10.0 / revisie datum 16/09/2012 INHOUD 1 Inleiding 2 Bestuurlijke organisatie 2.1

Nadere informatie

Reglement bestuur UWOON. Artikel 1 Definities

Reglement bestuur UWOON. Artikel 1 Definities Reglement bestuur UWOON Artikel 1 Definities In dit reglement hebben de met een hoofdletter geschreven begrippen de navolgende betekenis: Bestuur/ Bestuurder het bestuur van de Stichting als bedoeld in

Nadere informatie

De juridische organisatie van de onderneming

De juridische organisatie van de onderneming De juridische organisatie van de onderneming prof. mr. A.F.M. Dorresteijn dr. R.H. van het Kaar Tiende herziene druk Deventer - 2008 INHOUDSOPGAVE Woord vooraf/v Lijst van gebruikte afkortingen / XI Hoofdstuk

Nadere informatie

KAPITAALSTRUCTUUR EN BESCHERMINGSMAATREGEL

KAPITAALSTRUCTUUR EN BESCHERMINGSMAATREGEL JAARVERSLAG 2015 FORWARD-LOOKING STATEMENT In dit jaarverslag worden bepaalde toekomstverwachtingen weergegeven met betrekking tot de financiële situatie en de resultaten van USG People N.V. alsook een

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

Bevoegdheden en verantwoordelijkheden Raad van Toezicht.

Bevoegdheden en verantwoordelijkheden Raad van Toezicht. 6. Raad van Toezicht 14-04-2014 Versie 6.02 Huishoudelijk reglement Raad van Toezicht Status Definitief Artikel 1: Positionering Raad van Toezicht Ingevolge de statuten bestuurt het College van Bestuur

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN BESTUUR KINDERRIJK

REGLEMENT RAAD VAN BESTUUR KINDERRIJK 1 Begripsbepaling REGLEMENT RAAD VAN BESTUUR KINDERRIJK 1.1 In dit reglement van de Raad van Bestuur wordt verstaan: a) Groep: de groep van rechtspersonen waarvan aan het hoofd staat en waarvan op de datum

Nadere informatie

De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen. 1. Wettelijke bevoegdheid

De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen. 1. Wettelijke bevoegdheid De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen Wat zijn de rechten ( en plichten?) van de Ondernemingsraad als het om het pensioendossier gaat? Zodra het gaat om de collectieve pensioenregeling dan heeft

Nadere informatie