Samen STERK. Groepstraining gericht op het STimuleren van Eigen Regie en Kwaliteit van leven van mensen met chronische nierschade STERK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samen STERK. Groepstraining gericht op het STimuleren van Eigen Regie en Kwaliteit van leven van mensen met chronische nierschade STERK"

Transcriptie

1 Samen Groepstraining gericht op het STimuleren van Eigen Regie en Kwaliteit van leven van mensen met chronische nierschade Tekst: Annemieke Visser, Jacqueline Slegten, Lies Broekema, Louwine Bierma Patiënten met een chronische nierziekte kunnen door het nemen van eigen regie over de behandeling de achteruitgang van de nierfunctie veelal vertragen en het moment van dialyse uitstellen. Voor het nemen van eigen regie is het voor een patiënt met een nierziekte belangrijk om te weten wat de ziekte inhoudt en wat hij of zij met de ondersteuning van de zorgverleners zelf kan én wil doen om de achteruitgang van de nierfunctie te vertragen. Patiënten worden hierdoor in de gelegenheid gesteld zelf weloverwogen keuzes te maken. Dit gaat niet vanzelf. Deze verandering in zorg vraagt een benadering van patiënten die niet alleen focust op de medische aspecten van de ziekte en de behandeling, maar waarin ook aandacht wordt besteed aan wat voor de patiënt belangrijk en haalbaar is. Recent is een aantal studies verschenen die hebben aangetoond dat multidisciplinaire en meervoudige zelfmanagementprogramma s tot significante verbeteringen in zelfmanagementgedrag en medische uitkomstmaten bij patiënten kunnen leiden. 1,2,3,4 In Nederland staat onderzoek naar het verbeteren van het zelfmanagement van mensen met chronische nierschade nog in de kinderschoenen. De positieve resultaten in het buitenland hebben een multidisciplinair team van zorgverleners in het UMCG ertoe aangezet in samenwerking met zorgverleners van het Medisch Centrum Leeuwarden, Isala in Zwolle en het Leids Universitair Medisch Centrum een groepstraining te ontwikkelen voor mensen met chronische nierschade. Deze zogeheten training (STimuleren Eigen Regie en Kwaliteit van Leven) is in de afgelopen jaren in deze ziekenhuizen aangeboden en met een gerandomiseerde studie geëvalueerd. De training De training is een groepstraining voor patiënten met progressief chronische nierschade stadium 14. De groep bestond uit 68 patiënten met partner of een andere sociale relatie. De training bestond uit vier bijeenkomsten en een terugkombijeenkomst. De vier bijeenkomsten werden met een tussenperiode van 2 à 3 weken in de vier eerder genoemde ziekenhuizen aangeboden. De terugkombijeenkomst volgde drie maanden daarna. Elke training werd begeleid door twee zorgverleners die waren getraind in motiverende gespreksvoering. De verpleegkundige (specialist) was alle bijeenkomsten aanwezig en werd achtereenvolgens ondersteund door de nefroloog, de diëtist en de maatschappelijk werker (zie Kader 1). De training is zo opgebouwd dat patiënten geleidelijk worden gestimuleerd na te denken over die dingen die ze zelf kunnen doen om hun nierfunctieachteruitgang te beperken. Het common sense model of selfregulation, 5 de Kader 1: Beschrijving van de interventie Inhoud Bijeenkomst 1 Introductie zelfmanagement Bediscussiëren mogelijke oorzaken en effecten van een nierziekte, de behandeling (e.g. medicatie) en de impact van leefstijl op progressie nierfunctieverlies Bijeenkomst 2 Bediscussiëren waarde gezond eten, gezond gewicht en bewegen Ondersteunen patiënten bij inzichtelijk maken van eigen risicofactoren en te motiveren tot verandering Bijeenkomst 3 Uitwisselen ervaringen met het omgaan met de ziekte Ontwikkelen van een actieplan en exploreren van hulpbronnen en barrières Bijeenkomst 4 Uitwisselen van ervaringen met de communicatie met zorgverleners en met vrienden, familie, collega s Evalueren en zo nodig aanpassen van het actieplan Introductie MijnNierinzicht Bijeenkomst 5 Terugblik Evalueren en zo nodig aanpassen actieplan Aandacht voor gedragsbehoud 1 Er kan worden overwogen om een ervaringsdeskundige in te zetten social cognitive theory, 6 de selfdetermination theory 7 en de theory of proactive coping 8 werden bij het ontwikkelen van de training gebruikt voor het structureren van de psychologische en sociale factoren die een rol kunnen spelen bij het stimuleren van het zelfmanagement bij patiënten. Binnen de training werd gebruikgemaakt van het handboek Leven met chronische nierschade van Per Åke Zillén en van het ehealth programma MijnNierinzicht.* Het doel van de huidige studie was het evalueren van de training, een training gericht op het verbeteren van zelfmanagementvaardigheden van patiënten met chronische nierschade stadium 14. Deze studie Trainers Nefroloog en verpleegkundig(e) specialist Diëtist en verpleegkundig(e) specialist Maatschappelijk werker en verpleegkundig(e) specialist Maatschappelijk werker en verpleegkundig(e) specialist Een van bovengenoemde zorgverleners 1 en verpleegkundig(e) specialist 10 32e jaargang december 2014 nummer 4

2 bestond uit twee delen. Het eerste deel richtte zich op de uitvoerbaarheid en aanvaardbaarheid van de training, waarbij in het bijzonder aandacht werd besteed aan: 1. de ervaringen van patiënten met de training; 2. de mate waarin patiënten werden bereikt en gemotiveerd om het handboek Leven met chronische nierschade in gebruik te nemen en de training te volgen; 3. de ervaringen van zorgverleners (bereiken doelgroep, uitvoerbaarheid training en hulpmiddelen, werkdruk, logistiek) voor wat betreft het werken met de training en de belemmerende en bevorderende factoren die hierbij een rol hebben gespeeld. Het tweede deel bestond uit een effectevaluatie, wat bestond uit het onderzoeken van: 1. de mate waarin de training op de korte en de langere termijn tot positieve resultaten heeft geleid op het gebied van zelfmanagement (primaire uitkomstmaat), ziektepercepties, selfefficacy**, proactieve coping, patiënttevredenheid en kwaliteit van leven van patiënten (secundaire uitkomstmaten); 2. de factoren die de effectiviteit van de training hebben beïnvloed. Deel 1: Uitvoerbaarheid en aanvaardbaarheid Ervaringen van patiënten Ervaringen van patiënten die aan de training hebben deelgenomen werden schriftelijk en anoniem geïnventariseerd. Hiervoor werd gebruikgemaakt van eenvoudige antwoordcategorieën (o.a. ja/nee). Patiënten beoordeelden de training gemiddeld met een 7,9. De begeleiding door zorgverleners werd door 91 procent van de deelnemers als goed beoordeeld. Bijna 90 procent van de deelnemers gaf aan de training waardevol te vinden en vrijwel alle deelnemers (97%) vonden de informatie die tijdens de training werd behandeld duidelijk. De onderdelen gericht op informatieuitwisseling werden positiever gewaardeerd dan de onderdelen Table 1: Evaluation of the training Rating Assessment training (110) Mean 7.9 (0.95) Trainer support, % Good Reasonable Poor Training meaningful, % A little Clarity of information, % A little Relevance of information, % A little Relevant parts, % yes Info illness and treatment Info nutrition Lifestyle diagnosis Decisional balance Action plan Barrières Resources Managing the illness Communication health care workers MijnNierinzicht Satisfaction number of meetings, % Too long Quite right Too short Satisfaction duration of meetings, % Too long Quite right Too short Change in attitude, % Recommend training to other patients Maybe gericht op gedragsverandering. Tweederde van de patiënten gaf aan op basis van de training het gedrag te hebben veranderd. Het aantal en de duur van de bijeenkomsten werden door de meerderheid van de patiënten als goed geëvalueerd (resp. 81 en 98%), een deel van de patiënten had graag nog een aantal extra bijeenkomsten gehad (16%). Zie voor meer gedetailleerde informatie Tabel 1. Ervaringen van zorgverleners De ervaringen van zorgverleners werden mondeling en aan de hand van schriftelijke vragenlijsten geïnventariseerd. De opzet van 32e jaargang december 2014 nummer 4 11

3 de training en het gebruik van het bijgeleverde draaiboek werden positief gewaardeerd (gemiddelde cijfer 8.0). Het gedetailleerde draaiboek bood zorgverleners concrete handvatten voor het aanbieden van de training. Een aantal zorgverleners gaf aan tijd nodig gehad te hebben om te wennen aan de interactieve manier van informatieuitwisseling tijdens de training en de toepassing van motiverende gesprekstechnieken. In de schriftelijke evaluaties werd door zorgverleners aangegeven dat inhoudelijke onderwerpen, zoals informatie over ziekte en behandeling, voeding en omgaan met ziekte, over het algemeen meer aandacht hebben gekregen tijdens de bijeenkomsten dan de onderdelen die gericht zijn op gedragsverandering. Het handboek Leven met chronische nierschade werd vooral gebruikt om patiënten ter voorbereiding op de bijeenkomsten hoofdstukken te laten lezen. In de betrokken ziekenhuizen werd de organisatie rondom de training door de verpleegkundige gecoördineerd en dat werd als plezierig ervaren. Het inzetten van de arts bij het benaderen van patiënten wordt aanbevolen. Een voorwaarde hiervoor is dat de bekendheid van de training bij nefrologen wordt vergroot. De belangrijkste barrière bij het aanbieden van de training was het bereiken van de doelgroep. Dit had onder andere te maken met de strenge inclusiecriteria. Belangrijkste redenen voor patiënten om te weigeren was het tijdstip van de training (vaak s avonds) en de reisafstand. Ook het deelnemen aan een groep spreekt niet alle patiënten aan. De betrokken teams hebben vanuit het management of met een tijdelijke extra subsidie vanuit de ziektekostenverzekering voor de duur van dit project geld gerealiseerd voor het aanbieden van de training. Ondanks dat tijd en geld als belangrijke barrières voor het aanbieden van de training werden genoemd, hebben alle teams ervoor gekozen de training, eventueel in aangepaste vorm, in de toekomst te blijven aanbieden. Het realiseren van reguliere financiering wordt hierbij als belangrijke stimulans gezien. Deel 2: Effectevaluatie Methode Het design van de studie was een pragmatisch gerandomiseerd gecontroleerde trial (RCT). Mensen die voldeden aan de inclusiecriteria*** en die positief reageerden op de uitnodiging om aan de training en het daaraan gekoppelde onderzoek deel te nemen werden per ziekenhuis at random toegewezen aan de interventie of de controlegroep. De interventiegroep ontving informatie over de training en het bijbehorende onderzoek. Ook kregen zij ter voorbereiding op de training het handboek Leven met chronische nierschade van Per Åke Zillén aangeboden. De controlegroep ontving de care as usual. De care as usual bestond meestal uit een bezoek aan de nefroloog en /of verpleegkundig specialist, en op indicatie een bezoek aan de diëtist. Mensen met chronische nierschade stadium 4 kregen daarnaast informatie over wat een nierziekte is en welke behandelingsmogelijkheden er waren. Vaak kregen patiënten in dit stadium het Zorgboek Nierfunctievervangende behandeling **** en/of voorlichtingsbijeenkomsten aangeboden. Het effect van de training werd onderzocht in een pretest posttest studie, waarbij deelnemers van de interventie en de controlegroep op vier momenten werd gevraagd een vragenlijst in te vullen: op baseline (T0), na afloop van de training (T1) en vervolgens drie (T2) en zes maanden (T3) daarna. Het zelfmanagement gemeten met de Partner in Health Scale was hierbij de primaire uitkomstmaat. Deze schaal bestaat uit de subschalen kennis, herkennen van symptomen, coping en therapietrouw. Ziekteperceptie, proactieve coping competenties, selfefficacy en kwaliteit van leven van de deelnemers werden als Table 2: Effectiveness of the intervention on primary outcome (T0) (T1) (T2) (T3) Paired ttest T0 T1 Paired ttest T0 T2 N Range Mean Mean Mean Mean t Cohen d t Cohen d Self management (PIH) Knowledge Intervention (5.0) 24.3 (4.7) 25.9 (4.2) 25.1 (4.3) 26.3 (3.9) 25.8 (3.6) 25.7 (4.9) 26.4 (3.7) 3.8* * Coping Intervention Intervention Intervention (3.9) 19.5 (4.1) (3.5) 20.6 (2.4) (2.6) 14.5 (2.1) 20.4 (3.4) 19.6 (3.9) 21.7 (2.2) 21.1 (2.5) 14.2 (2.9) 14.3 (2.7) 20.3 (3.7) 20.1 (3.4) 21.5 (2.2) 20.7 (2.6) 14.3 (2.3) 14.9 (1.3) 19.8 (4.1) 20.0 (3.6) 21.1 (2.5) 21.2 (2.3) 14.5 (2.3) 15.1 (1.2) * Symptoms Adherence *P< PIH Partner In Health scale te: Because of multiple comparisons (primary and secondary outcomes), a Bonferroni correction was performed to avoid false positive findings. An alpha level of 0.05 was divided by 20 comparisons, and a twotailed pvalue of <0.003 was considered statistically significant 12 32e jaargang december 2014 nummer 4

4 secundaire uitkomsten meegenomen. Daarnaast werd de invloed van sociaal demografische factoren en een tekort aan sociale steun op het zelfmanagement geëvalueerd. Resultaten Deelnemers In totaal werden 185 patiënten benaderd voor deelname aan de training, 128 patiënten gaven informed consent (respons 69%). De belangrijkste redenen om niet deel te nemen waren het gebrek aan interesse om aan een groepsbijeenkomst deel te nemen en de reistijd naar het ziekenhuis. Patiënten die niet wilden deelnemen verschilden niet significant in leeftijd van de patiënten die wel wilden deelnemen, wel was het percentage vrouwen onder de eerst groep groter (p 0,003). De gemiddelde leeftijd van de mensen die informed consent gaven was 62 jaar en veruit de meerderheid was man (> 82%). Meer dan een kwart van de deelnemers had nierschade op basis van hypertensie en bij meer dan 80% was sprake van comorbiditeit, waarbij het in bijna de helft van de gevallen om cardiovasculaire ziekten of hypertensie ging. De patiënten die instemden met deelname werden at random toegewezen aan de interventie (n=69) of de controlegroep (n=59). Vijf van de patiënten in de interventiegroep vielen uit voor de start van de training en zes patiënten in de controlegroep hebben de baselinevragenlijst niet geretourneerd. In totaal hebben 53 patiënten van de interventie en 46 patiënten van de controlegroep aan alle metingen deelgenomen. De interventie en de controlegroep verschilden niet in sociaal demografische, ziektegerelateerde kenmerken of op de bovengenoemde uitkomstmaten. Zelfmanagement Het zelfmanagement bleek bij deelnemers aan de interventiegroep op verschillende schalen te zijn verbeterd. De kennis bleek op de korte en langere termijn (p < 0,001) te zijn verbeterd. Het herkennen van symptomen liet een verbetering voor de korte termijn zien (p < 0,001). Een trend tot verbetering werd gezien voor het herkennen van symptomen op de lange en voor coping op de korte en lange termijn (p < 0,05). Geen verbeteringen over de tijd werden gevonden voor therapietrouw. Patiënten van de controlegroep lieten op geen van de subschalen verbeteringen over de tijd zien. Ziektepercepties, selfefficacy, kwaliteit van leven en proactieve coping De ziektepercepties van patiënten die aan de training hebben deelgenomen waren op de korte termijn op drie (van de acht) subschalen statistisch significant (p < 0,003) verbeterd of lieten een trend tot verbetering lieten zien (p < 0,05). Het ging hierbij om de subschalen persoonlijke controle, bezorgdheid over de ziekte en begrip van de ziekte. Voor generieke selfefficacy, kwaliteit van leven en proactieve coping werd noch voor de interventienoch voor de controlegroep een significant effect over tijd gevonden. Voorspellers voor veranderingen in het zelfmanagement De sociaaldemografische factoren (leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en het hebben van een partner) en sociale steun bleken geen voorspellers te zijn voor veranderingen in het zelfmanagement in de interventiegroep. Op basis van deze data hebben we geen aanwijzingen dat de training in het bijzonder geschikt is voor specifieke subgroepen. Conclusie Met het ontwikkelen van de training is een eerste stap gezet naar het verbeteren van het zelfmanagement van patiënten in de vroegere stadia van chronische nierschade. Deze training werd door zowel patiënten als zorgverleners positief ontvangen en is in de betrokken ziekenhuizen inmiddels, in soms aangepaste vorm, geïmplementeerd. Met de huidige studie werd aangetoond dat de training op zowel de korte als de langere termijn tot betere zelfmanagementvaardigheden leidde. Voor ziektepercepties, selfefficacy en kwaliteit van leven werden kleine of geen effecten gevonden. In de huidige toepassing heeft de focus gelegen op het verbeteren van de kennis van patiënten. En hoewel kennis een belangrijke factor is voor het verbeteren van het zelfmanagement, 3 is kennis alleen niet voldoende om tot een blijvende gedragsverandering te komen. 9 Uiteenlopende studies hebben laten zien dat selfefficacy, motivatie en proactieve coping effectieve en consistente predictoren zijn voor zelfzorg en zelfmanagement. 10,11,12 Om het zelfmanagement van patiënten effectief en blijvend te verbeteren, verdienen het empoweren van patiënten en het bieden van ondersteuning bij het veranderen van gedrag meer aandacht. 4 Om zorgverleners te ondersteunen bij het stimuleren van de eigen regie is door de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN VDO) in samenwerking met het UMCG de training tot trainer ontwikkeld. Tijdens deze traindetrainer wordt gebruikgemaakt van de principes van Motiverende Gespreksvoering en Groepsdynamica. 32e jaargang december 2014 nummer 4 13

5 Voetnoten: * Voor meer informatie over de training zie Dialyse & Nefrologie Magazine van maart 2012 ** Het vertrouwen van een persoon in de eigen bekwaamheid *** > 18 jaar, maximaal twee jaar onder behandeling bij de nefroloog, in potentie baat bij leefstijlinterventie, Nederlandse taal machtig en kunnen functioneren in een groep **** Hier is gedurende het project Mijnniergids voor in de plaats gekomen GAAT UW NIERFUNCTIE ACHTERUIT? Ga dan zelf aan de slag om verdere nierschade te beperken! pnemen met uw 14 32e jaargang december 2014 nummer 4

6 Meer informatie Voor meer informatie over de training of over het onderzoek kan contact worden opgenomen met: Dr. Annemieke Visser, projectleider, tel.nr.: Jacqueline Slegten, verpleegkundig specialist Isala, Lies Broekema, verpleegkundige UMCG, Louwine Bierma, verpleegkundig specialist Medisch Centrum Leeuwarden, Dit project is gefinancierd door Nierstichting Nederland Literatuur 1. Chen S, Tsai Y, Sun C, Wu I, Lee C, Wu M. The impact of selfmanagement support on the progression of chronic kidney disease a prospective randomized controlled trial. Nephrol Dial Transplant CuetoManzano AM, MartinezRamirez HR, CortesSanabria L. Management of chronic kidney disease: Primary healthcare setting, selfcare and multidisciplinary approach. Clin Nephrol. 2010;74(suppl. 1): Devins GM, Mendelssohn DC, Barre PE, Binik YM. Predialysis psychoeducational intervention and coping styles influence time to dialysis in chronic kidney disease. Am J Kidney Dis. 2003;42(4): Mason J, Khunti K, Stone M, Farooqi A, Carr S. Educational interventions in kidney disease care: A systematic review of randomized trials. Am J Kidney Dis. 2008;51(6): Leventhal H, Nerenz D, Steele DJ. Illness representations and coping with health threats. In: Baum A, Taylor ES, Singer JE(), eds. Handbook of psychology and health. Vol 4. Lawrence Erlbaum; 1984: Bandura A. Selfefficacy. In: Ramachaudran VS, ed. Encyclopedia of human behavior. New York: Academic Press; 1994: Ryan RM, Deci EL. Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemp Educ Psychol. 2000;25: Aspinwall LG, Taylor SE. A stitch in time: Selfregulation and proactive coping. Psychol Bull. 1997;121(3): Maes S, Karoly P. Selfregulation assessment and intervention in physical health and illness: A review. Appl Psycho Int Rev. 2005;54: Byrne J, Khunti K, Stone M, Farooqi A, Carr S. Feasibility of a structured group education session to improve selfmanagement of blood pressure in people with chronic kidney disease: An open randomised pilot trial. BMJ Open. 2011;1(2). 11. Anderson RM, Funnell MM, Butler PM, et al. Patient empowerment. Results of a randomized controlled trial. Diabetes Care. 1995;18: Thoolen B, Ridder Dd, Bensing J, Gorter KJ, Rutten GEHM. Beyond good intentions: The development and evaluation of a proactive selfmanagement course for patients recently diagnosed with type 2 diabetes. Health Educ Res. 2008;23: e jaargang december 2014 nummer 4 15

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Jaap K. Sont, associate professor Afdeling Medische Besliskunde

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING Samenvatting 147 Samenvatting Bezorgdheid om te vallen is een algemeen probleem onder zelfstandig wonende ouderen en vormt een bedreiging voor hun zelfredzaamheid. Deze bezorgdheid is geassocieerd met

Nadere informatie

ehealth en zelfmanagement Hoe worden we daar beter van?

ehealth en zelfmanagement Hoe worden we daar beter van? ehealth en zelfmanagement Hoe worden we daar beter van? Bart Brandenburg 21 maart 2013 Wat is ehealth? en hoe worden we daar beter van? Er zijn 51 definities van ehealth Supporting Health by technology

Nadere informatie

Drs. Nathan Hutting Dr. Sarah Detaille

Drs. Nathan Hutting Dr. Sarah Detaille Drs. Nathan Hutting Dr. Sarah Detaille Inhoud presentatie Aspecifieke KANS Project GRIP op KANS Ontwikkeling GRIP op KANS Inhoud programma Voorlopige resultaten A-specifieke KANS Aan werk of activiteiten

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING. Dutch Summary

NEDERLANDSE SAMENVATTING. Dutch Summary NEDERLANDSE SAMENVATTING Dutch Summary Nederlandse Samenvatting WAAROM DIT ONDERZOEK? Type 2 diabetes is een vorm van suikerziekte die meestal geleidelijk ontstaat vanaf het 45 e levensjaar, sluimerend

Nadere informatie

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld, M. Heijmans, NIVEL, augustus 2013) worden gebruikt.

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing

De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing Jaap K. Sont, associate professor Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum j.k.sont@lumc.nl

Nadere informatie

Presentatie Onderzoek MijnCOPD Coach

Presentatie Onderzoek MijnCOPD Coach Presentatie Onderzoek MijnCOPD Coach ONLINE WERKEN AAN VERBETERD ZELFMANAGEMENT VOOR COPD PATIENTEN Chantal Hillebregt Onderzoeker Jan van Es Instituut 1 Toename ziektelast van COPD 3 de plaats ranglijst

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

Zelfmanagement & zelfmanagementbehoeften van COPD-patienten

Zelfmanagement & zelfmanagementbehoeften van COPD-patienten Blok 2a Hoorcollege Themaweek: Zelfmanagement, veel meer dan informeren?! Zelfmanagement & zelfmanagementbehoeften van COPD-patienten Yvonne Korpershoek RN, MSc, PhD student Verpleegkundige/verplegingswetenschapper/docent

Nadere informatie

Behandeling 15-10-2013. Obese patients have unrealistic weight loss goals. Initial 218 0. Outcome Weight (lbs) % Reduction

Behandeling 15-10-2013. Obese patients have unrealistic weight loss goals. Initial 218 0. Outcome Weight (lbs) % Reduction Obesitas Obesitas is een chronische ziekte waarbij een zodanige overmatige vetstapeling in het lichaam bestaat dat dit aanleiding geeft tot gezondheidsrisico s. 1. Obesitas is een ziekte. 2. Deze ziekte

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Knittle, Keegan Title: Motivation, self-regulation and physical activity among

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

Chronische Nierschade in Nederland

Chronische Nierschade in Nederland Chronische Nierschade in Nederland Stadium GFR (ml/min/1,73m 2 ) Albuminurie > 30 mg/24 hr Prevalentie VS (%) Prevalentie Nederland (%) 1 >90 Ja 3,3 1,3 2 60-89 Ja 3,0 3,8 3 30-59 Ja/nee 4,3 5,3 4 15-29

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

BELEVING. Is beleving van nierziekte en behandeling te beïnvloeden? Disclosure. Beleving en beinvloeding. Ziekte- en behandelpercepties

BELEVING. Is beleving van nierziekte en behandeling te beïnvloeden? Disclosure. Beleving en beinvloeding. Ziekte- en behandelpercepties Disclosure Is beleving van nierziekte en behandeling te beïnvloeden? Subsidies voor onderzoek van de Nierstichting en Novartis. Emma K. Massey, PhD e.massey@erasmusmc.nl Erasmus MC Department of Internal

Nadere informatie

Summary of Diabetes Self-Care Activities Measure (SDSCA)

Summary of Diabetes Self-Care Activities Measure (SDSCA) 1 Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Summary of Diabetes Self-Care Activities Measure (SDSCA) November 2009 Review: Béatrice Dijcks Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument

Nadere informatie

Is cognitive gedragstherapie voor het chronisch vermoeidheidssyndroom ook effectief als groepstherapie?

Is cognitive gedragstherapie voor het chronisch vermoeidheidssyndroom ook effectief als groepstherapie? Nijmeegs Kenniscentrum Is cognitive gedragstherapie voor het chronisch vermoeidheidssyndroom ook effectief als groepstherapie? Jan-Frederic Wiborg, Jose van Bussel, Agaat van Dijk, Gijs Bleijenberg, Hans

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa NCVGZ April 2013 Andrea de Winter EU-FP7-IROHLA Jaap Koot & Menno Reijneveld Omvang en aard van problemen met gezondheidsvaardigheden Doelen

Nadere informatie

Methoden om zorgverleners te ondersteunen bij gedragsverandering. Corrine Brinkman, Beatrijs vd Poel - NDF Stephan Hermsen - Vilans

Methoden om zorgverleners te ondersteunen bij gedragsverandering. Corrine Brinkman, Beatrijs vd Poel - NDF Stephan Hermsen - Vilans Methoden om zorgverleners te ondersteunen bij gedragsverandering Corrine Brinkman, Beatrijs vd Poel - NDF Stephan Hermsen - Vilans Inhoud Workshop Inleiding met aandacht voor: Visie op rol zorgverlener

Nadere informatie

Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid

Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid Resultaten van een systematisch review en een toepassing voor de praktijk Lyan Blikman, MSc. Bewegingswetenschapper PhD

Nadere informatie

Highlights in ehealth

Highlights in ehealth Highlights in ehealth Hans C. Ossebaard KLM HEALTH SERVICES 23 JANUARI 2015 Center for ehealth Research and Disease management Kwaliteitsinstituut 1. Ontwikkeling kwaliteitstandaarden 2. Implementatie

Nadere informatie

Het Individueel Zorgplan

Het Individueel Zorgplan Het Individueel Zorgplan Bedreiging of Gezamenlijke Kans? Hans in t Veen, longarts STZ Expertise Centrum Astma & COPD h.intveen@sfg.nl Wat is een IZP? Het IZP is de dynamische set van afspraken van de

Nadere informatie

Mindfulness op individuele basis: wat kan een patiënt met een chronische aandoening daarmee?

Mindfulness op individuele basis: wat kan een patiënt met een chronische aandoening daarmee? Mindfulness op individuele basis: wat kan een patiënt met een chronische aandoening daarmee? M A Y A S C H R O E V E R S, U N I V E R S I T A I R M E D I S C H C E N T R U M G R O N I N G E N Mindfulness

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van?

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Medicinfo Kennisrapport ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Mensen die zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid en welzijn maken de beste keuzes. november 2012 Specialist

Nadere informatie

SeMaS Instrument voor

SeMaS Instrument voor SeMaS Instrument voor zelfmanagementondersteuning op maat Jan van Lieshout IQ healthcare, Radboudumc, Nijmegen Programma Inleiding zelfmanagement en SeMaS Opzet project Resultaten: effect en proces Conclusie

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) De SMOKE studie Achtergrond Chronisch obstructief longlijden, ook wel Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) genoemd, word gezien als een wereldwijd gezondheidsprobleem. Ten gevolge van onder andere

Nadere informatie

Onderzoek: de rode draad in het ontwikkelen van integrale zorg

Onderzoek: de rode draad in het ontwikkelen van integrale zorg Onderzoek: de rode draad in het ontwikkelen van integrale zorg Geke Dijkstra PhD, Programmaleider Toegepast GezondheidsOnderzoek Klaske Wynia PhD, Programmaleider SamenOud UMCG, Afdeling Gezondheidswetenschappen

Nadere informatie

Zelfmanagement ondersteuningsbehoeften. Bij mensen met EPA. Titus Beentjes Nationaal Congres GGz Verpleegkunde 16 juni 2016

Zelfmanagement ondersteuningsbehoeften. Bij mensen met EPA. Titus Beentjes Nationaal Congres GGz Verpleegkunde 16 juni 2016 Zelfmanagement ondersteuningsbehoeften Bij mensen met EPA Titus Beentjes Nationaal Congres GGz Verpleegkunde 16 juni 2016 Zelfmanagement ondersteuning behoeften & EPA Introductie Methode Bevindingen Discussie

Nadere informatie

SelfMED. Medicatie in eigen beheer van de patiënt gedurende de ziekenhuisopname Maken de voordelen de organisatorische uitdaging zinvol?

SelfMED. Medicatie in eigen beheer van de patiënt gedurende de ziekenhuisopname Maken de voordelen de organisatorische uitdaging zinvol? SelfMED Medicatie in eigen beheer van de patiënt gedurende de ziekenhuisopname Maken de voordelen de organisatorische uitdaging zinvol? Prof dr. Tinne Dilles drs. Toke Vanwesemael 1 Aanleiding SelfMED

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie. Oncologie als voorbeeld voor palliatieve zorg bij dementie.

Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie. Oncologie als voorbeeld voor palliatieve zorg bij dementie. Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie Prof. Dr. Myrra Vernooij-Dassen Radboud University Nijmegen Medical Centre: IQ healthcare Primary and Community Care Kalorama Foundation Oncologie

Nadere informatie

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie?

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Maartje van Stralen: Mine Yildirim: Femke van Nassau: Mia Kösters: Hoe evalueer ik hoe mijn interventie werkt? Analyse van mediatoren Hoe evalueer

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting 119 Hoofdstuk 1 - Algemene inleiding Hoofdstuk 1 bevat algemene informatie over type 2 diabetes, waarin onderwerpen aan bod komen zoals: risicofactoren voor het ontwikkelen van type 2 diabetes, de gevolgen

Nadere informatie

Gerandomiseerde pros pectieve

Gerandomiseerde pros pectieve Gerandomiseerde prospectieve p studie naar klinische resultaten en kosteneffectiviteit van een interdisciplinair en transmuraal COPD managementprogramma Carel van Wetering INLEIDING Bij jpatiënten met

Nadere informatie

Zelfmanagement; bezuiniging of investering

Zelfmanagement; bezuiniging of investering Zelfmanagement; bezuiniging of investering Jan Walburg. Utrecht 12 mei 2011. Congres Zelfmanagement Jan A. Walburg loodgieter hypotheek notaris onderhoud bank schilder gemeente belasting parkeren garage

Nadere informatie

Niets zo praktisch als een goede theorie

Niets zo praktisch als een goede theorie Niets zo praktisch als een goede theorie Zelfmanagement educatie vanuit gedragswetenschappelijk perspectief Prof. Frank Snoek Agenda Diabetes en gedrag Zelfmanagement Diabetes zelf-management educatie:

Nadere informatie

Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of COPD Geeke Waverijn & Monique Heijmans

Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of COPD Geeke Waverijn & Monique Heijmans Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of, Geeke Waverijn & Monique Heijmans,

Nadere informatie

Samenvatting. vatting

Samenvatting. vatting Samenvatting vatting Dit proefschrift gaat over de toepassing van ATP infusen in de palliatieve thuiszorg. De palliatieve fase begint op het moment dat genezing van kanker niet of niet langer mogelijk

Nadere informatie

De (mogelijke) rol van LO in het stimuleren van fysieke activiteit

De (mogelijke) rol van LO in het stimuleren van fysieke activiteit De (mogelijke) rol van LO in het stimuleren van fysieke activiteit Een beknopt overzicht van studies Menno Slingerland Lars Borghouts Matthijs Hesselink Lichamelijke Opvoeding als aspirine? Claims voor

Nadere informatie

Johanna van Gaalen, arts-onderzoeker Afdeling Medische Besliskunde 9 juni 2010

Johanna van Gaalen, arts-onderzoeker Afdeling Medische Besliskunde 9 juni 2010 Implementatie van internet-based zelfmanagement: wat werkt het beste? Johanna van Gaalen, arts-onderzoeker Afdeling Medische Besliskunde 9 juni 2010 Implementatie internet-based asthma selfmanagement (IBSM)

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Eliane Duvekot. Eliane Duvekot

Eliane Duvekot. Eliane Duvekot Eliane Duvekot Eliane Duvekot Gezinsinterventies Het belang van een focus René Keet, psychiater GGZ Noord Holland Noord AMC Inhoud presentatie Psychosociale interventies bij schizofrenie Gezinsinterventies

Nadere informatie

11 e Post O.N.S. Meeting

11 e Post O.N.S. Meeting 11 e Post O.N.S. Meeting Carola Weerman Verpleegkundig specialist Intensieve zorg St. Antonius ziekenhuis Strategies to impact adherence, Wat weten we en hoe kunnen we het beïnvloeden? Doelstellingen Wat

Nadere informatie

Samenvatting. Effectiviteit van geïsoleerde lage-rugtraining

Samenvatting. Effectiviteit van geïsoleerde lage-rugtraining Samenvatting In dit proefschrift zijn drie delen te onderscheiden. In het eerste deel wordt in drie gerandomiseerde, gecontroleerde studies (trials) de effectiviteit van geïsoleerde lagerugtraining onderzocht

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

Wat werkt voor de oudere werknemers?

Wat werkt voor de oudere werknemers? Wat werkt voor de oudere werknemers? Hoe houdenwe mensenlangergezondaanhet werk Drs Wendy Koolhaas Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) Disciplinegroep Gezondheidswetenschappen, Sociale Geneeskunde

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING 167 168 Systemische lupus erythematosus (SLE) is een chronische auto-immuunziekte waarbij auto-antilichamen een ontstekingsreactie door het gehele lichaam kunnen veroorzaken.

Nadere informatie

ehealth in de Zorg 'een aanvulling of bedreiging' Erik Zwarter Managementadvies van Erasmus MC http://about.me/erikzwarter

ehealth in de Zorg 'een aanvulling of bedreiging' Erik Zwarter Managementadvies van Erasmus MC http://about.me/erikzwarter ehealth in de Zorg 'een aanvulling of bedreiging' Erik Zwarter Managementadvies van Erasmus MC http://about.me/erikzwarter 1 Het Erasmus MC 2012 1.200.000.000 omzet 9500 fte, 11.000 medewerkers 162 opnames/dag

Nadere informatie

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie.

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie. Samenvatting De primaire doelstelling van het onderzoek was het onderzoeken van de lange termijn effectiviteit van oefentherapie en de rol die therapietrouw hierbij speelt bij patiënten met artrose aan

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

VUmc Basispresentatie

VUmc Basispresentatie Samenwerking waarover? Richtlijnen en zorgstandaarden Cardiovasculair risicomanagement (zorgstandaard) Samenwerking e en e lijn Prof dr Piet ter Wee Afdeling Nefrologie Hypertensie Diabetes mellitus (zorgstandaard)

Nadere informatie

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Een onderzoek naar de invloed van cognitieve stijl, ziekte-inzicht, motivatie, IQ, opleiding,

Nadere informatie

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Voorstellen Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Niertransplantatie UMCG Niertransplantatie 8 centra NL * UMC 1 e jaar UMC vervolg 2 e lijn, periferie

Nadere informatie

Rehabilitatie door zelfmanagement bij chronische angst en depressie (de ZemCAD studie)

Rehabilitatie door zelfmanagement bij chronische angst en depressie (de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge Rehabilitatie door zelfmanagement bij chronische angst en depressie (de ZemCAD studie) Jan Spijker, Maringa Zoun, Bauke Koekkoek, Henny Sinnema, Anna Muntingh,

Nadere informatie

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Ingrid Kramer ima.kramer@ggze.nl Van onderzoek naar de klinische praktijk PsyMate

Nadere informatie

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Drs. Lotte Wevers Dr. Ingrid van de Port Prof. Dr. Eline Lindeman Prof. Dr. Gert Kwakkel Kenniscentrum De Hoogstraat, Utrecht Overzicht

Nadere informatie

Rol van dieet, samenstelling voeding en bewegen bij de behandeling van Nonalcoholic Fatty Liver Disease

Rol van dieet, samenstelling voeding en bewegen bij de behandeling van Nonalcoholic Fatty Liver Disease Rol van dieet, samenstelling voeding en bewegen bij de behandeling van Nonalcoholic Fatty Liver Disease Saskia Tabak diëtist UMCG Er gaat niets boven Groningen! Inhoud Behandeling van NAFLD 1. Rol van

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

SeCZ TaLK: wie gaat het bordspel toepassen?

SeCZ TaLK: wie gaat het bordspel toepassen? SeCZ TaLK: wie gaat het bordspel toepassen? Heleen van der Stege, Sander Hilberink, Adriaan Visser & AnneLoes van Staa Hogeschool Rotterdam, Kenniscentrum Zorginnovatie Bespreekbaar maken van seksualiteit

Nadere informatie

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis IBOM-2 Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis Abeer Ahmad Ruth Mast Giel Nijpels Jacqueline Dekker Piet Kostense Jacqueline Hugtenburg Afdelingen Klinische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen Effectevaluatie Door: Rienke Bannink (Erasmus MC) E-mail r.bannink@erasmusmc.nl i.s.m. Els van As (consortium Rivas-Careyn),

Nadere informatie

Ondersteuning bij implementatie zelfmanagement

Ondersteuning bij implementatie zelfmanagement Ondersteuning bij implementatie zelfmanagement Implementatie ondersteunde zelfzorg opschalen Chronische zieke mensen helpen aan hun eigen gezondheid te werken, ondersteund door de zorgverlener, ehealth,

Nadere informatie

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Maringa de Weerd, Henny Sinnema, Bauke Koekkoek, Ton van Balkom,

Nadere informatie

SELF-MANAGEMENT ABILITY SCALE: SMAS-30/versie 2. Achtergrond, handleiding en scoring.

SELF-MANAGEMENT ABILITY SCALE: SMAS-30/versie 2. Achtergrond, handleiding en scoring. SELF-MANAGEMENT ABILITY SCALE: SMAS-30/versie 2. Achtergrond, handleiding en scoring. Nardi Steverink Rijksuniversiteit Groningen en Universitair Medisch Centrum Groningen Achtergrond December 2009 Sinds

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

24-2-2011. Complexiteit van zelfzorg en coping bij mensen met diabetes en nierfalen. Diabetes en nierziekte: het toekomstbeeld.

24-2-2011. Complexiteit van zelfzorg en coping bij mensen met diabetes en nierfalen. Diabetes en nierziekte: het toekomstbeeld. Complexiteit van zelfzorg en coping bij mensen met diabetes en nierfalen Indeling Introductie: Diabetes en Nierfalen, wat vraagt dat van mensen? (JW) Stress en Coping (JK) Een programma om mensen effectiever

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 s Samenvatting Door de hogere participatiegraad van oudere werknemers en de afname van de aanwas van jongere werknemers door daling van het geboortecijfer (ontgroening) vergrijst de beroepsbevolking.

Nadere informatie

Ervaringen met verwijstraject COPD in de 2e lijn met patiëntprofiel via NCSI en een digitaal individueel zorgplan.

Ervaringen met verwijstraject COPD in de 2e lijn met patiëntprofiel via NCSI en een digitaal individueel zorgplan. Ervaringen met verwijstraject COPD in de 2e lijn met patiëntprofiel via NCSI en een digitaal individueel zorgplan. Jiska Snoeck-Stroband & Jacob Sont Kwaliteit van Zorg Instituut / Medische Besliskunde

Nadere informatie

Kanker Nazorg Wijzer Effecten van een ehealth interventie op psychosociaal welbevinden en leefstijl van voormalige kankerpatiënten

Kanker Nazorg Wijzer Effecten van een ehealth interventie op psychosociaal welbevinden en leefstijl van voormalige kankerpatiënten Kanker Nazorg Wijzer Effecten van een ehealth interventie op psychosociaal welbevinden en leefstijl van voormalige kankerpatiënten Iris Kanera Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen Open Universiteit

Nadere informatie

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek De babyboomer generatie, een langere levensverwachting en lagere geboortecijfers hebben als gevolg dat de samenleving vergrijst. Om de gevolgen van de vergrijzende samenleving, zowel vanuit bedrijfs- als

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

Eigen regie in de palliatieve fase

Eigen regie in de palliatieve fase Verwante begrippen Eigen regie in de palliatieve fase zelfmanagement Hanke Timmermans Opdracht film ZM Er volgt zo meteen een korte film van ca. 6 minuten, waarin zes mensen met een chronische ziekte aan

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie

Handhygiene en gedrag: wat werkt wel en wat werkt niet? Ed van Beeck Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC

Handhygiene en gedrag: wat werkt wel en wat werkt niet? Ed van Beeck Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Handhygiene en gedrag: wat werkt wel en wat werkt niet? Ed van Beeck Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC De handen: bron en verspreider van microorganismen Met indicatie voor isolatie

Nadere informatie

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Diabetische polyneuropathie 1. Distale symmetrische polyneuropathie Uitval van een combinatie van sensore,

Nadere informatie

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Verbetering van therapietrouw Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Therapietrouw bij hypertensie Vrouw, 47 jaar, bloeddruk 184/102 mm Hg Diagnose: Essentiële hypertensie

Nadere informatie

Leefstijlverandering na TIA of herseninfarct DECIDE MOTIVE. Dorien Brouwer, Peter Koudstaal, Heleen den Hertog

Leefstijlverandering na TIA of herseninfarct DECIDE MOTIVE. Dorien Brouwer, Peter Koudstaal, Heleen den Hertog Leefstijlverandering na TIA of herseninfarct DECIDE MOTIVE Dorien Brouwer, Peter Koudstaal, Heleen den Hertog Stroke en TIA patiënten na opname of TIA analyse 4-6 weken en na 3 maanden consult actuele

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

Opschalen implementatie zelfmanagement Mensen met een chronische aandoening

Opschalen implementatie zelfmanagement Mensen met een chronische aandoening Opschalen implementatie zelfmanagement Mensen met een chronische aandoening Gecoördineerde implementatie en bundeling van krachten een vereiste voor succes NIA ZN KNMG NPCF Taskforce ehealth Inhoudsopgave

Nadere informatie

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers Improving Mental Health by Sharing Knowledge Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers hall Anne Margriet Pot Hoogleraar Ouderenpsychologie, VU Amsterdam, Programmahoofd Ouderen

Nadere informatie

Nut van geïntegreerde, multidisciplinaire samenwerking bij eerstelijnspatiënten met depressie en fysieke multimorbiditeit

Nut van geïntegreerde, multidisciplinaire samenwerking bij eerstelijnspatiënten met depressie en fysieke multimorbiditeit Nut van geïntegreerde, multidisciplinaire samenwerking bij eerstelijnspatiënten met depressie en fysieke multimorbiditeit Coventry P, Lovell K, Dickens C, et al. Integrated primary care for patients with

Nadere informatie

Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes. Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant

Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes. Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant Inhoud - Aanleiding - Onderzoekspilot in Tilburg 2010/2011 - Doel - Evaluatie pilot - Sterke

Nadere informatie

PROs in de praktijk 1: Wat doen we ermee?

PROs in de praktijk 1: Wat doen we ermee? PROs in de praktijk 1: Wat doen we ermee? Prof. dr Jolanda de Vries Hoogleraar Kwaliteit van leven in de medische setting GZ-psycholoog en Medisch manager afdeling medische psychologie St Elisabeth ziekenhuis

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Vallen komt in alle leeftijdsgroepen voor, maar vormt vooral bij ouderen een groot gezondheidsprobleem. Onder een val wordt verstaan een gebeurtenis waarbij de betrokkene onbedoeld op de grond of een lager

Nadere informatie

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Om de herkenning van patiënten met depressieve stoornis in de eerste lijn te verbeteren wordt wel screening aanbevolen. Voorts worden pakketinterventies aanbevolen om de kwaliteit van zorg en de resultaten

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN

SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN Inhoud presentatie Wat is Smart4U Doel van het onderzoek

Nadere informatie