#16 RICHTLIJNEN VOEDING: MOEILIJK UITVOERBAAR, TOCH NUTTIG. Foliumzuur is goed voor het oudere oor

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "#16 RICHTLIJNEN VOEDING: MOEILIJK UITVOERBAAR, TOCH NUTTIG. Foliumzuur is goed voor het oudere oor"

Transcriptie

1 Covenience Foods? Oh gemaksvoedsel. Goede man, zeg dat dan! Pag. 4 Foliumzuur is goed voor het oudere oor Pag. 7 Downloading: What students do at home is their own business Page 21 not WEEKBLAD VOOR WAGENINGEN UR/ 1E JAARGANG/ 11 JANUARI 2007 RESOURCE #16 RICHTLIJNEN VOEDING: MOEILIJK UITVOERBAAR, TOCH NUTTIG

2 COLOFON Resource, Weekblad voor Wageningen Universiteit en Researchcentrum, is een onafhankelijk weekblad voor personeel en studenten van Wageningen UR en wordt uitgegeven door Cereales Uitgeverij; ISSN Redactieadres/ Binnenhaven 1, 6709 PD Wageningen, Postbus 357, 6700 AJ Wageningen, tel , fax , secretariaat Linda Glasmacher en Sandra van den Brink-Vermeulen. Geopend van 8.30 tot uur. Redactie/ Korné Versluis (hoofdredacteur, algemeen nieuws), telefoon , Lieke de Kwant (eindredactie), telefoon , Yvonne de Hilster (eindredactie, studenten), telefoon , Gert van Maanen (landbouw, plant, dier), telefoon , Sara van Otterloo (eindredactie international pages), telefoon , Win Bras (Van Hall Larenstein), telefoon , Teun Hofmeijer (algemeen nieuws), telefoon , Laurien Holtjer (studenten), telefoon , Willem Koert (voeding, biotechnologie), telefoon , Koen Moons (Van Hall Larenstein), telefoon , Albert Sikkema (Van Hall Larenstein), telefoon , Joris Tielens (economie, buitenland), telefoon , Martin Woestenburg (groene ruimte), telefoon , Landelijk nieuws: Hoger Onderwijs Persbureau (HOP). Foto's/ Guy Ackermans, Bart de Gouw, Martijn Weterings, BvB, Rita van Biesbergen, Ruben Smit, Hoge Noorden, Jurjen Bersee Illustraties/ Henk van Ruitenbeek, Guido de Groot Vormgeving/ Hans Weggen, telefoon , Basisvormgeving/ Office for Design, Loek Kemming Druk/ Dijkman Offset BV Directeur Cereales/ Henk Prevaes Abonnementen/ Studenten van Wageningen Universiteit en personeel van Wageningen UR krijgen Resource gratis; anderen kunnen zich abonneren voor E52,50, buitenland E122,50 per jaar. Inlichtingen: telefoon Advertenties intern/ Onderdelen van Wageningen UR kunnen tegen speciaal tarief adverteren in Resource. Informatie bij het secretariaat. Kleintjes is de rubriek voor niet-commerciële advertenties. Kosten E5 (studenten en medewerkers E3,50) per 30 woorden. Advertenties extern/ Van Vliet, bureau voor media-advies, Passage 13, Postbus 20, 2040 AA Zandvoort, telefoon Serviceberichten/ Beknopte, zakelijke mededelingen van eenheden van Wageningen UR aan studenten en personeel kunnen gratis in Resource worden geplaatst. Inlichtingen:

3 3 RESOURCE #16 WEEKBLAD VOOR WAGENINGEN UR/ 1E JAARGANG/ 11 JANUARI 2006 KOERT FANS VAN KROPFF Martin is laat, moppert Aalt Dijkhuizen. Martin wordt opgehouden door zijn fans, zegt Tijs Breukink. Die met hem op de foto willen. Een slap zonnetje schijnt door de ramen van de allerbelangrijkste verdieping van het Bestuurscentrum. Mathematische wonderjongen Breukink houdt zijn handen in de lichtstraal en maakt schaduwfiguurtjes op de muur. Het WUR-logo, zegt Dijkhuizen. Zeer treffend. Je maakte een grapje, ja? Martin heeft officieel fans, Aalt. Studenten hebben voor iedereen die Martin tof vindt een fansite geopend op martinkropff.hyves.nl. Dat mag zomaar in dit land? Ik vrees van wel, Aalt. Dit is een hondje. En wat vinden argeloze bezoekers op deze onwaarschijnlijke plek in cyberspace? Foto s van studenten die onze Martin omarmen, Aalt. Foto s van Martins hartveroverende glimlach. Een foto van Martin die glazen spoelt. Het bewijs dat onze Martin ondanks alles een gewone knul is gebleven. Waarom krijgt onze gewaardeerde rector wel zo n website?, gromt Dijkhuizen. En de leider der leiders niet? Dijkhuizens vierkante kaken verstrakken. Hij balt zijn ijzeren vuisten. Dit is een konijntje dat huppelt over een weiland, zegt Breukink snel. Lief en zacht en pluizig. Komt het omdat Martin al zijn haar nog heeft?, zegt Dijkhuizen. Je staat altijd weer versteld van hoe kleingeestig sommige mensen zijn, zegt Breukink hoofdschuddend. Komt het omdat de jongens van Communicatie nog niet aan mijn fansite zijn begonnen? Ik zou er wat van zeggen, zegt Breukink. Je betaalt ze toch? Of komt het omdat Martin altijd buitenproportioneel optimistisch is?, vraagt Dijkhuizen. Dat zou niet fair zijn, Aalt, zegt Breukink. Want dat ben jij ook. Willem Koert Pag. 4 WUR-windmolens gaan medewerkers groene stroom leveren Pag. 10 Dankzij het nieuwe leren maken hogeschoolstudenten maar een halve werkweek Pag. 7 Kunstbladeren kunnen het energievraagstuk oplossen Pag. 22 De rector heeft een eigen fansite: martinkropff.hyves.nl BOVEN HET MAAI- VELD Industrie betaalt vooral onderzoek waarvan ze gunstige uitkomsten verwacht GEKLEURD ONDERZOEK Onderzoek naar de gezondheidseffecten van voeding pakt beduidend positiever uit als het door de voedingsindustrie wordt betaald, dan wanneer het betaald wordt uit belastinggeld. Dat concluderen Amerikaanse onderzoekers op basis van een onderzoek naar 206 wetenschappelijke artikelen. De kans dat de conclusies van een onderzoek gunstig zijn voor de industrie is volgens de onderzoekers vier tot acht keer hoger als de studie wordt betaald uit de derde geldstroom. Ze opperen ook een aantal verklaringen. Bedrijven zouden alleen onderzoek betalen waarvan ze een gunstige uitkomst verwachten. De onderzoekers zouden bij hun proefopzet rekening kunnen houden met de belangen van de geldschieters. En negatieve resultaten zouden onder druk van de opdrachtgever buiten de publicatie worden gehouden. Voedingswetenschapper Martijn Katan geeft in het tijdschrift Plos commentaar op het onderzoek. Hij denkt dat de industrie inderdaad alleen onderzoek betaalt waarvan ze een gunstige uitkomst verwacht. Daardoor komt de wetenschap volgens hem op een hellend vlak dat zou kunnen leiden tot ernstiger vormen van beïnvloeding. Katan pleit voor gedragscodes. In NRC-Handelsblad van dinsdag 9 februari zegt hij echter dat hij betwijfelt of dat voldoende is. Hij verwacht meer van een verzoek van het Landelijk Orgaan voor Wetenschappelijke Integriteit. Dat wil inzicht hebben in alle contracten die universiteiten en bedrijven sluiten. Maar Katan verwacht niet dat universiteiten zich willen committeren aan dat plan. Het zou opdrachtgevers kunnen afschrikken en dat betekent minder geld voor universiteiten. / KV De artikelen zijn te vinden op medicine.plosjournals.org Omslagfoto Bart de Gouw

4 4 IN T NIEUWS 13 DEC. T/M 11 JAN KONING SERENDIPITY HEEFT GEEN ZIN IN VRAGEN Ik wil graag met u in dialoog, zegt dr. Pek van Andel. Maar als ik het in mijn eigen woorden zeg, gaat het sneller. Vragen zijn niet welkom, maakt Van Andel duidelijk. De expert op het gebied van verrassende wetenschappelijke vondsten zit krap in zijn tijd. De provinciale Wageningers hebben hem slechts anderhalf uur spreektijd gegeven. Het is donderdagavond 21 december. In De Wereld verzorgt Van Andel, vermaard academicus en als fysioloog verbonden aan de Rijksuniversiteit van Groningen, de De Wereldlezing over Serendipity en Food. Hij begint zijn vertoog in In dat jaar publiceerde een Perzische broodschrijver een verhalenreeks over de rondtrekkende zonen van de koning van Serendib, die iedereen verbaasden met hun opmerkingsgave. Uit de afdrukken van een vrouw in het zand leidden de prinsen bijvoorbeeld af dat de vrouw zwanger was, ook al hadden ze haar nooit gezien. Het woord serendipity is in 1754 uitgevonden door Horace Walpole, die de Perzische sprookjes had gelezen en er melding van maakte in een brief aan een vriend. Walpole was overigens homoseksueel, meldt Van Andel. Hij frequenteerde de zeventiende-eeuwse equivalenten van onze dark rooms. Sinds Walpole kent de mensheid het begrip serendipity als het vermogen om uit toevallige waarnemingen belangrijke conclusies te trekken. De wetenschap bestaat bij de gratie van serendipiteit, vindt Van Andel. In de zeventiende eeuw bestudeerde Anthony van Leeuwenhoek peperkorrels onder de microscoop, in de hoop dat hij scherpe uitsteeksels zou zien, illustreert Van Andel. Die zouden de scherpe smaak van peper veroorzaken. Die uitsteeksels vond hij niet. Toen hij de korrels in de week legde, ontdekte hij wel kleine organismen. Zo ontdekte hij de micro-organismen. GEEN NWO-BEURZEN VOOR WAGENINGERS Wageningen UR heeft bot gevangen bij de verdeling van beurzen door NWO. De onderzoeksfinancier deelde eind december dertig Vici- en 25 Rubiconbeurzen uit aan Nederlands wetenschappelijk talent. Vooral Vici-beurzen zijn gewild. De beurzen van 1,25 miljoen zijn bestemd voor talent dat op het punt staat hoogleraar te worden. Met het geld kunnen zij hun eigen onderzoekslijn opzetten. De Rubiconsubsidie is voor onlangs gepromoveerden. Zij krijgen maximaal tachtigduizend euro om een paar jaar ervaring op te doen aan buitenlandse instituten. Wageningen UR had drie kandidaten voorgedragen voor de Vicisubsidie, maar zij Pek van Andel (rechts) is aan het woord tijdens de De Wereldlezing over serendipiteit en voedsel. / foto GA Ook röntgenstraling, penicilline, zoetstoffen en de cd zijn ontdekt dankzij het vermogen van wetenschappers om zulke waarnemingen te doen. Dat vermogen is niet zo verschrikkelijk dik gezaaid, vreest Van Andel. Minstens vier onderzoeksgroepen meldden bijvoorbeeld in de late negentiende eeuw verschijnselen waarvan we nu weten dat ze werden veroorzaakt door radioactieve straling. Maar alleen Wilhelm Conrad Röntgen realiseerde zich dat hij met stralen te doen had waarmee hij dwars door zwart karton heen kon kijken, zegt Van Andel, die achteloos meldt dat hij Röntgens originele artikel Über eine neue Art von Strahlen uit 1895 heeft gelezen. Universiteiten zouden meer moeten doen om serendipiteit te stimuleren, vindt Van vielen alledrie al in de eerste ronde van het selectieproces af. Frans Kok, decaan van de Wageningse onderzoeksscholen maakt zich geen zorgen over de tegenvaller. Vorige keer hadden we er twee. Nu even geen. Dat kan een keer gebeuren. Wageningen krijgt in vergelijking met andere universiteiten minder persoonlijke beurzen. Volgens Kok is dat te wijten aan de specialisatie van Wageningse onderzoekers. Het gros van onze onderzoekers werkt op het terrein van aard- en levenswetenschappen. De concurrentie is daar erg scherp. Andere universiteiten hebben ook kansen op andere gebieden. Kok denkt wel dat Wageningen Universiteit meer beurzen binnen zou kunnen halen in de maatschappijwetenschappen. / KV Andel. Je zou verwachten dat er meer aandacht voor serendipiteit komt, nu iedereen de mond vol heeft van innovatie, zegt Van Andel. Maar ondertussen verdwijnt op universiteiten en instituten de ruimte waarin onderzoekers onverwachte dingen kunnen ontdekken. Hebben de aanwezigen wel eens zulke mooie, onverwachte vondsten gedaan, wil Van Andel weten. Jawel, dat hebben ze. Toen wij de acceptatie van convenience foods onderzochten, begint dr. Wim Jongen van Wageningen Business Generator. Van Andel trekt een wenkbrauw op. Pardon? Wat zijn dat? Letterlijk vertaald is het gemaksvoedsel, maar, zegt Jongen. Goede man, zeg dat dan!, zegt de serendipiteitsexpert. We zijn hier allemaal wetenschappers, dus we hoeven elkaar ook niet te imponeren met ons jargon. GROENE STROOM MEDEWERKERS Alle medewerkers van Wageningen UR krijgen in 2007 een aanbod om voordelig groene stroom af te nemen. Die zal goedkoper zijn dan grijze stroom in de regio van de medewerker. Jongen vertelt hoe een aio ontdekte waarom de waardering van gemaksvoedsel onder ouderen zo laag was. De vrouwen in dat leeftijdscohort die de producten kochten, waren opgevoed met het idee dat ze een maaltijd zelf behoorden te bereiden. Daarom vonden ze kant-en-klare maaltijden niet lekker, hoe goed een fabrikant zijn best ook deed. Dat is geen voorbeeld van serendipiteit, oordeelt Van Andel. Het was geen toevallige vondst. Om een regel aan te halen van van Van Andel valt stil en kijkt omhoog. Kom, kom Van Andel knipt in zijn vingers. Hoe heet toch die Franse negentiende-eeuwse dichter, die was geobsedeerd door de schepping? Van Andel kijkt rond. Er komt geen antwoord. / WK Dit kondigde bestuursvoorzitter Aalt Dijkhuizen aan in zijn toespraak bij de opening van de twee nieuwe windmolenparken van Wageningen UR in Lelystad, op woensdag 20 december. De windmolenparken werden officieel in gebruik gesteld door Hans Bolscher, directeurgeneraal Milieubeheer, klimaatverandering en industrie bij het ministerie van VROM. De 26 windmolens wekken 76,5 miljoen kilowattuur per jaar op, vergelijkbaar met het stroomgebruik van ruim huishoudens. De windmolens zijn ondergebracht in twee BV s die worden geëxploiteerd door Wageningen Business Generator. De leveringsvoorwaarden van de groene stroom aan medewerkers moeten nog worden uitgewerkt. / GvM Zie ook pagina 12: In Beeld. (INGEZONDEN MEDEDELING) Kijk voor meer nieuws op de 'News and Events' site van Wageningen UR:

5 11 JANUARI RESOURCE #16 We zijn niet van plan om over twee jaar als enige groep op De Dreijen te zitten MICROBIOLOGIE NAAR DREIJEN De leerstoelgroep Microbiologie gaat waarschijnlijk verhuizen naar het Scheikundegebouw op universiteitscomplex De Dreijen. De microbiologen trekken in de vleugel die vrijkomt doordat de sectie Bodemkwaliteit verhuist naar het Atlasgebouw op De Born. Alterra gaat een miljoenenonderzoek leiden naar landdegradatie en verwoestijning. Het moet alternatieve strategieën opleveren voor gebruik en bescherming van kwetsbare gebieden. Volgens Ad van der Have van de afdeling Vastgoed en bouwzaken wordt momenteel in overleg met de leerstoelgroep een definitief verhuisplan opgesteld. Hij verwacht dat de verhuizing nog deze zomer zal plaatsvinden. Er wordt nog gewerkt aan een doorschuifplan voor andere leerstoelgroepen op De Dreijen. Dit met het oog op de concentratie van de huisvesting op De Born en het afstoten van universiteitsterreinen op andere plaatsen in de stad. De leerstoelgroep Microbiologie zit nu nog in het historische laboratorium aan de Hesselink van Suchtelerweg, dat sinds de verkoop van het complex Groot Hinkeloord wordt gehuurd. Microbioloog prof. Willem de Vos zegt positief te staan tegenover een verhuizing naar het Scheikundegebouw. Ik wacht nog wel op een officieel bericht. Wat mij betreft maakt onze verhuizing deel uit van het hele huisvestingplan van onze Sciences Group. Want we zijn niet van plan om over twee jaar als enige op De Dreijen te zitten, terwijl alle andere leerstoelgroepen naar De Born vertrekken. / GvM ALTERRA ONDERZOEKT VERWOESTIJNING Met 27 andere instituten uit alle werelddelen gaat Alterra in achttien bedreigde gebieden, verspreid over alle continenten, samen met de bewoners bekijken hoe landdegradatie en verwoestijning kunnen worden aangepakt. Daaruit zullen de onderzoekers praktische richtlijnen distilleren, waarmee ook in andere gebieden mensen op een duurzame manier om kunnen gaan met de problemen. Landdegradatie is één van de grootste maar ook één van de onbekendste bedreigingen van de aarde. Bij een derde van het landoppervlak is sprake van landdegradatie en verwoestijning, iets wat zo n 250 miljoen mensen bedreigt. Als er niets gebeurt komen de bestaansmiddelen van een miljard mensen in 110 landen in gevaar. / MW MONUMENT/ De Holleweg, eigendom van Wageningen UR, wordt een gemeentelijk monument. Dat heeft de gemeente Wageningen bekendgemaakt. De weg op de Westberg is onderdeel van een eeuwenoude route tussen de Veluwe en de Betuwe. Hij vormt de grens tussen het Arboretum Belmonte en het archeologische rijksmonument aan de oostzijde van de Westbergweg. Hier zijn bij proefopgravingen restanten van vroege middeleeuwse bewoning aangetroffen. / GvM, foto GA BROKSTUKKEN/ Twee vleugels zijn al helemaal afgebroken en de derde is bijna weg. Alleen het driehoekige trappenhuis staat nog overeind, als een lange staak in het landschap. Studentenflat Rijnsteeg is langzaam aan het verdwijnen. Na een korte pauze rond de jaarwisseling zijn de slopers weer aan het werk. Met een lange grijparm trekken ze vloeren en muren los, waarna de brokstukken naar beneden storten. De sloop trekt zoveel kijkers dat op de wegen rond de flat soms kleine verkeersopstoppingen ontstaan. / LdK, foto GA STROEVE ONDERHANDELINGEN OVER BUSBAAN De gesprekken tussen Wageningen UR en de gemeente Wageningen over de financiering van de busbaan over De Born verlopen uiterst moeizaam. De onderhandelingen zijn vlak voor kerst zonder resultaat afgebroken. Vastgelopen is een te groot woord, maar we zijn er voor kerst inderdaad niet uitgekomen. We wachten nu tot de gemeente haar huiswerk heeft gedaan en hopen dat het gesprek in de komende maanden wordt voortgezet, aldus Ad van der Have van Vastgoed en bouwzaken van Wageningen UR. Beide partijen zijn het volgens hem wel eens over de noodzaak van de nieuwe busbaan. Die moet de doorstroming van de nieuwe Valleilijn tussen de rotonde van de Mansholtlaan en de Nijenoordallee verbeteren. De busbaan is begroot op acht miljoen euro. De provincie Gelderland neemt hier- van de helft voor haar rekening, de gemeente en Wageningen UR zouden beide ruwweg twee miljoen euro bijdragen. Wageningen UR heeft haar bijdrage echter gekoppeld aan de ontwikkeling van de universiteitterreinen die worden afgestoten. Van der Have bevestigt dat er bijvoorbeeld nog steeds geen overeenstemming is over de plannen voor woningbouw rond Kortenoord. Ook de uitkoop van boomkweker Schiphorst, die een strook tussen de Mansholtlaan en de Bornsesteeg in bezit heeft, is een probleem. De gemeente moet Schiphorst uitkopen. Vlak bij de Bornsesteeg loopt de baan precies over het woonhuis heen. De Wageningse gemeenteraad heeft in december bij motie bepaald dat de gemeente niet meer dan de toegezegde twee miljoen mag uitgeven aan de busbaan. Het gemeentebestuur was niet bereikbaar voor commentaar. / GvM

6 UIT T VELD NIEUWS UIT DE WETENSCHAP 6 HAZEN REAGEREN OP EXTREEM WEER Als er in de duinen van Schiermonnikoog veel regen valt en overstromingen voorkomen, slinkt de populatie hazen. Van temperatuurschommelingen hebben de dieren geen last. Ecologen van de leerstoelgroep Resource Ecology telden tussen 1995 en 2003 het aantal hazen in het oostelijke deel van Schiermonnikoog. Ze publiceerden hun resultaten in het decembernummer van het wetenschappelijke tijdschrift Lutra. Hazen doen het goed op het dunbevolkte waddeneiland dankzij het ontbreken van natuurlijke vijanden. Het aantal hazen in het zeshonderd hectare grote gebied schommelde gedurende de onderzoeksperiode tussen de 320 en 596. De sterke fluctuatie van de hazenpopulatie wordt volgens de onderzoekers mede veroorzaakt door het weer. Vooral regenval heeft een negatieve invloed. Dat geldt zowel voor een hoge gemiddelde regenval per jaar als voor korte periodes met heftige regenval. Overstromingen bij een waterpeil van twee meter boven NAP zorgden eveneens voor een lagere hazenpopulatie. De weersinvloeden hebben meer invloed op het aantal hazen op het eiland dan bijvoorbeeld de beschikbaarheid van voedsel. / MW Hazen doen het goed op Schiermonnikoog, maar na periodes van heftige regenval slinkt de populatie. / foto RS VEGETARISCHE VISOLIE IS NET ZO GOED INHAALRACE NODIG VOOR KADERRICHTLIJN WATER De olie uit algen is net zo gezond als de olie uit vis. Dat blijkt uit de experimenten in reageerbuizen en met proefdieren die een Wageningse promovendus heeft uitgevoerd. Zijn onderzoek is gepubliceerd in Food & Chemical Toxicology. De belangstelling voor visolie groeit nog steeds, zegt ir. Vincent van Beelen, die op de leerstoelgroep Toxicologie werkt aan zijn promotieonderzoek. Een kleine hoeveelheid van de omega-3-vetzuren uit vis vermindert de kans op darmkanker en hart- en vaatziekten. Maar de zeeën waar visolie uit moet komen zijn overbevist en verontreinigd. Daarom is dit onderzoek goed nieuws. Omega-3-vetzuren zitten niet alleen in vis. Dezelfde vetzuren zitten ook in microalgen, eencellige organismen als Crypthecodinium cohnii en Nitzschia laevis, en die kunnen in bioreactoren worden gekweekt. Vegetarische visolie, gewonnen uit algen, is al op de markt, maar of die algenolie even effectief was als olie uit vis was nog niet duidelijk. Daarom bestudeerde Van Beelen het effect van algenolie op menselijke darmkankercellen. Van reguliere visolie was al bekend dat die niet schadelijk is voor gezonde cellen, maar ronduit giftig kan zijn voor kankercellen. Van Beelen ontdekte dat algenolie in hoge concentraties voor kankercellen net zo giftig is als reguliere visolie. In lagere concentraties was algenolie bovendien net zo goed als visolie in staat de ontwikkeling van de kankercellen af te remmen. We hebben ook proeven gedaan met ratten, zegt Van Beelen. Daaruit bleek dat beide soorten olie even goed in staat zijn het ontstaan van een voorstadium van darmkanker te voorkomen. Eerder dit jaar publiceerde de promovendus in FEBS Letters een onderzoek waarin hij met genomicstechnologie ontrafelde hoe omega-3-vetzuren precies beschermen tegen kanker. Eerst moeten de vetzuren oxideren, zegt Van Beelen. Daardoor prikkelen ze in de cel het electrophile-responsive element (EpRE). Dat zorgt ervoor dat de cellen meer anti-oxidanten aanmaken, en mechanismen activeren die potentieel gevaarlijke verbindingen afvoeren. Het komt erop neer dat de vetzuren cellen in alarmtoestand brengen, zegt Van Beelen. Daardoor zijn de cellen paraat als er echt iets fouts gebeurt. Algenolie is nog steeds prijzig. Ingrediëntenreuzen als BASF werken echter aan technologie die daarin verandering moet brengen. De R&D-afdelingen van de bedrijven experimenteren met snel groeiende genetisch gemodificeerde bacteriën, die de kostbare vetzuren dankzij stukjes genetisch materiaal van algen goedkoop produceren. / WK Nederland moet in 2015 voldoen aan de kwaliteitseisen van de Europese Kaderrichtlijn Water voor oppervlaktewater. Volgens Wageningse onderzoekers is er onvoldoende kennis om de plannen waarmee dat kan worden bereikt goed te onderbouwen. Ze pleiten voor het opzetten van een kennissysteem. De maatregelen die Nederland moet nemen om te voldoen aan de kaderrichtlijn zijn ingrijpend, zowel financieel als maatschappelijk. Het kost tussen de vier en 28 miljard en tweederde van de landbouw moet verdwijnen, concludeerde Alterra in 2003 in de studie Aquarein. Projectleider ir. Frank van der Bolt was toen de eerste om dat te nuanceren, omdat het ging om een snelle, beperkte en verkennende studie, die vooral duidelijk maakte hoeveel kennis ontbrak. Nu hebben ir. Dorothee Leenders en dr. Cees Kwakernaak twintig projecten binnen Wageningen UR geïnventariseerd waarin gewerkt wordt aan die kennislacunes. Hun boekje presenteert een brede waaier aan onderzoek: van een monitoringssysteem van herstelprojecten en maatregelen die melkveehouders kunnen nemen om de nutriëntenstroom te verminderen, tot het experiment in Lankheet met rietvelden die water bergen en zuiveren. Het meest cruciaal is de maatschappelijke kosten- en batenanalyse, stelt Van der Bolt. Deze rekenmethode om de kosten en baten van zachte waarden zoals natuur in geld om te zetten kan een instrument worden om in 2015 argumenten te leveren om Brussel te overtuigen dat Nederland uitstel nodig heeft. We blijken veel effecten van maatregelen niet te kennen. Het ene waterschap hanteert bij een bufferzone een effect van vijf procent, terwijl een ander waterschap twintig procent aanhoudt. Dat is appels en peren vergelijken. De onderzoekers pleiten voor het opzetten van een kennissysteem, waarmee Nederland tegen die tijd wel voldoende kennis heeft om zich tegenover Brussel te verantwoorden. Van der Bolt: Experimenten zijn echt nodig. Modellen alleen voldoen niet. Kwakernaak: Er gaapt een kloof tussen de praktijk van de waterschappen en de boeren en de wetenschap. Daarom moeten we gaan samenwerken. Daarmee kunnen we ook het geloof in de uitkomsten van de modellen terug krijgen. Tot 2015 is een inhaalrace nodig, vindt hij. Het vrijblijvende is er af. Als het in 2015 niet goed is, worden we keihard afgerekend door Brussel. / MW

7 11 JANUARI RESOURCE #16 Er is geen reden om te denken dat kunstbladeren minder kans van slagen hebben dan kernfusie KUNSTBLADEREN KUNNEN CONCURREREN MET KERNFUSIE Kunstmatige bladeren kunnen het wereld-energievraagstuk oplossen. Dat stelde prof. Herbert van Amerongen tijdens zijn inaugurele rede op 21 december. Van Amerongen zegt dat kunstmatige bladeren efficiënter kunnen worden dan echte planten in het vastleggen van zonne-energie. Kernfusie is één van de meest onderzochte alternatieve energiebronnen. Van Amerongen vindt de aandacht niet terecht. Ik vraag me af of het echt nodig is dat we onze eigen zonnetjes hier op aarde gaan proberen te bouwen als we al een werkende centrale hebben op 8,5 lichtminuten afstand van vrijwel elke plaats op aarde. De centrale werkt al, en hoe. De hoeveelheid zonne-energie die de aarde per uur bereikt is voldoende om de wereld één jaar van energie te voorzien. Om de zonne-energie om te zetten in bruikbare energie wil Van Amerongen kunstmatige bladeren ontwikkelen. Planten zijn erg goed in het opvangen van de energie, maar zetten die via een groot aantal tussenstappen om in de stoffen die zij nodig hebben voor hun stofwisseling. Bij elke stap gaat energie verloren. Een kunstmatig blad dat de fotosynthese in planten deels kopieert maar de energie snel om weet te zetten in alcohol of waterstof, zou daardoor efficiënter kunnen zijn dan snelgroeiende planten. Volgens van Amerongen zijn verschillende Nederlandse en Europese onderzoeksfinanciers enthousiast over het plan. Uit vijftig inzendingen voor mogelijke oplossingen van het energieprobleem, werd het samen met kernfusie als meest veelbelovend idee gekozen door de stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM). Van Amerongen is bezig om samen met collega s van andere Nederlandse universiteiten een samenwerkingsverband op te richten dat zich bezig gaat houden met kunstmatige bladeren. Er is geen enkele reden om te denken dat deze methode minder kans van slagen heeft dan de ontwikkeling en het gebruik van kernfusie. Er is mijns inziens dus ook geen goede reden te bedenken om minder geld te besteden. / KV (INGEZONDEN MEDEDELING) Vergeet niet je Tinteling te verzilveren! Het kan nog tot 31 januari. Kijk op MINDER GEHOORAPPARATEN DOOR FOLIUMZUUR Het aantal 75-jarigen dat een gehoorapparaat nodig heeft, zou met eenderde kunnen verminderen als ouderen meer foliumzuur zouden binnenkrijgen. Dat is de uitkomst van een speculatieve rekensom, op basis van het onderzoek van de in Wageningen gepromoveerde dr. Jane Durga. Durga, destijds verbonden aan de afdeling Humane Voeding, gaf in een experiment zevenhonderd vijftigplussers elke dag achthonderd microgram foliumzuur. Dat is meer dan je met je voeding kunt binnenkrijgen, en twee keer zoveel als in een standaard vitaminepil zit. Na drie jaar bleek dat de vitamine de natuurlijke achteruitgang van het gehoor had vertraagd. Durga s onderzoek verscheen in januari in de Archives of Internal Medicine. In een redactioneel berekende prof. Robert Dobie van de University of California Het subsidiëren van biologische producten in supermarkten heeft weinig effect op het marktaandeel van deze producten. Uit een praktijkproef van het LEI blijkt dat de kooplust van consumenten nauwelijks toeneemt als de prijs daalt. In opdracht van het ministerie van Landbouw heeft het LEI een experiment uitgevoerd waarbij in supermarkten in tien Nederlandse gemeenten de prijs van acht biologische producten met vijf tot veertig procent werd verlaagd. De biologische producten bleven wel duurder dan de gangbare tegenhangers. De subsidie bleek slechts een gering effect te hebben op de verkoop. Van drie wat extra foliumzuur zou kunnen betekenen voor het gehoor van ouderen. Als het vertragende effect van de vitamine twintig jaar lang overeind zou blijven, zouden 75-jarigen die twintig jaar eerder foliumzuur waren gaan slikken minder vaak een gehoorapparaat nodig hebben. Maar of dat werkelijk zo is, moet nog blijken, aldus Dobie. Foliumzuur verlaagt de spiegel van het aminozuur homocysteïne. Onderzoekers hebben ontdekt dat een hoge homocysteïnespiegel de kans op bloedvatvernauwing en neurologische aandoeningen verhoogt. Misschien werkt foliumzuur doordat het de homocysteïnespiegel verlaagt, en zo de bloedtoevoer naar de gehoorzenuwen verbetert. De proefpersonen van Durga hadden allemaal een verhoogde homocysteïnespiegel. Daarom zijn haar proefpersonen niet representatief. Het Wageningen Centre for Food Sciences heeft de toepassing van foliumzuur als middel tegen gehoorverlies inmiddels gepatenteerd. / WK, foto GA SUBSIDIE OP BIOPRODUCTEN HELPT AMPER Het LEI onderzocht de effecten van prijssubsidie op biologische producten in supermarkten. / foto Theo Tangelder producten, waaronder melk, nam het marktaandeel ten opzichte van reguliere producten zelfs een beetje af in de proefperiode. Bij vijf groeide het marktaandeel. In de meeste gevallen waren de verschillen klein. Het marktaandeel van biologische aardappelen groeide door de subsidie bijvoorbeeld van 5,1 naar 5,3 procent. Rundvlees profiteerde het meest: het marktaandeel groeide van 1,9 naar 3,3 procent. Onderzoekscoördinator ir. Willy Baltussen wil uit de gegevens niet concluderen dat de subsidie helemaal geen effect heeft op de verkoop van biologische producten. In vergelijking met controlewinkels waarin niet werd gesubsidieerd was er toch een klein effect op de verkoop te meten, aldus de onderzoeker. Baltussen zoekt nog naar een verklaring waarom sommige producten wel, en andere niet of nauwelijks lijken te profiteren van subsidie. Je zou denken dat het prijsverschil met de gangbare producten iets kan verklaren. Maar dat is niet het hele verhaal. Wij zijn er nog niet uit. Ik hoop dat we ergens middelen kunnen vinden om dat nog eens uit te zoeken. Het ministerie van LNV wil dat in 2010 vijf procent van de omzet in supermarkten biologisch is. Veerman heeft naar aanleiding van de resultaten laten weten niet veel te zien in structurele prijssteun. Het is aan mijn opvolger, maar mijn conclusie is dat prijssteun bijna altijd marktverstorend werkt. / KV

8 ACHTERGROND 8 EEN BÉÉTJE GEZONDER HELPT AL Slechts één op de tien mensen eet genoeg vezels

9 11 JANUARI RESOURCE #16 Van elke vijftig mensen leeft er statistisch gezien eentje gezond. De overige 49 voldoen niet aan de criteria van de nieuwe Richtlijnen Goede Voeding. Maar ook voor hen hebben prof. Frans Kok en prof. Daan Kromhout goed nieuws. Want hoe slechter je eet, des te groter is het effect van een kleine verbetering. door WILLEM KOERT, foto s BART DE GOUW zullen pas in de loop van 2007 merken wat er veranderd is, zegt Frans Kok. De komende maanden zal het Voedingscentrum de nieuwe richtlij- Consumenten nen verwerken in de voorlichting. De Schijf van Vijf zal waarschijnlijk wel iets veranderen. Onder voorzitterschap van Kok, verbonden aan de afdeling Humane Voeding van Wageningen Universiteit, formuleerde een commissie van de Gezondheidsraad hoe we volgens de huidige wetenschappelijke inzichten gezond moeten eten. De Richtlijnen Goede Voeding vervangen de oude Richtlijnen uit De strekking van de vernieuwde Richtlijnen is niet verrassend. De consumptie van fruit, groenten, volkoren producten en vette vis moet omhoog, zegt Kok. De consumptie van verzadigd vet en transvet, zout en toegevoegde suikers moet omlaag. Daar komt het kortweg op neer. Verrassend is wél het geringe aantal Nederlanders van wie de voeding aan de richtlijnen voldoet, zegt prof. Daan Kromhout, vice-voorzitter van de Gezondheidsraad en net als Kok hoogleraar in Wageningen. Twee procent van de Nederlanders voldoet aan alle criteria die we voor gezonde voeding onderscheiden, zegt Kromhout. Een belangrijk struikelblok zijn de voedingsvezels uit volkoren graanproducten, groente en fruit. Een volwassene heeft dagelijks dertig tot veertig gram vezels nodig. Dat is ongeveer de hoeveelheid die je binnenkrijgt als je twaalf volkoren boterhammen of twaalf appels eet. Maar slechts één op de tien Nederlanders haalt dat. Vezels verlagen de kans op hart- en vaatziekten op een manier die nog niet duidelijk is. De reden dat zoveel Nederlanders te weinig vezels binnenkrijgen, heeft alles te maken met onze verminderde behoefte aan kilocalorieën, vermoeden de hoogleraren. LICHAMELIJKE ARBEID In 1982 publiceerde ik in The Lancet een onderzoek onder mannen in Zutphen, memoreert Kromhout. In dat onderzoek had een kwart van de mannen een vezelinname die hoger lag dan 35 gram. Het waren mannen die dagelijks gemiddeld drieduizend kilocalorieën aten. Ze deden lichamelijk werk en verbruikten dus meer energie. In dat onderzoek zagen we trouwens dat vezels de kans op kanker, hartziekten en totale sterfte verminderden. Het soort mannen dat Kromhout in de jaren zestig en zeventig onderzocht is in de 21ste eeuw door het verdwijnen van lichamelijke arbeid zeldzaam geworden. Mensen verbruiken steeds minder energie, zegt Kromhout. En dus vermindert ook hun inname aan voedingsmiddelen. Het probleem van overgewicht laat zien dat het energieverbruik sneller vermindert dan de inname. Maar het geringe percentage Nederlanders dat genoeg vezels eet maakt duidelijk dat, als je gezond wilt eten, het niet genoeg is om alleen maar minder te eten. We moeten ook beter gaan eten, en vooral ook meer gaan bewegen. Meer bewegen verhoogt de behoefte aan energie en dus de inname van voedingsmiddelen op een gezonde manier. Daardoor wordt het makkelijker om alle noodzakelijke voedingsstoffen binnen te krijgen. Het knelpunt daarbij zit hem niet in de vitamines en mineralen. Bij mannen is alleen de inname van vitamine E aan de lage kant, bij vrouwen is de inname van ijzer beneden de norm. Serieuzer is de geringe inname van groenten en fruit, die zeker bij jongvolwassenen een naoorlogs laagterecord heeft bereikt. Slechts vier procent van de Nederlanders consumeert dagelijks twee ons groenten zeven eetlepels en twee stuks fruit, zoals het Voedingscentrum adviseert. Groenten en fruit verminderen de kans op kanker en hart- en vaatziekten. VRIJE RUIMTE De eerste vijftienhonderd kilocalorieën die je dagelijks consumeert zou je moeten halen uit gezonde producten, zegt Kok. Als je die vijftienhonderd kilocalorieën bewust consumeert, zou je in theorie al je vitamines en mineralen binnen kunnen krijgen. In de ruimte die je over hebt kun je je wat meer vrijheid veroorloven, en bijvoorbeeld producten met toegevoegde suikers eten. Hoe groter die extra ruimte is, des te makkelijker is het om gezond te eten. We zien de grootste knelpunten met voeding bij groepen die weinig consumeren, zegt Kromhout. Traditioneel zijn dat kinderen en ouderen, zeker als die ook nog eens lichamelijk niet actief zijn. Dat is de reden waarom de nieuwe Richtlijnen Goede Voeding nadrukkelijk spreken over bewegen. Een half uur per dag is het minimum, aldus Kok. Mensen die bezig zijn dikker te worden zouden dat moeten opvoeren tot een uur. Tegenover het meer van groenten, fruit en vezels staat in de nieuwe Richtlijnen het minder van slechte vetten, zout en toegevoegde suikers. Vooral in de vorm van volle zuivel en vlees consumeren Nederlanders nog steeds meer cholesterolverhogend verzadigd vet dan goed voor ze is. Slechts acht procent van de bevolking eet wat verzadigd vet betreft volgens de Richtlijnen. Verzadigd vet zou je moeten vervangen door onverzadigd vet, zegt Kok. Liever niet door koolhydraten. Verzadigde vetten verhogen de kans op hartziekten. Vervanging van verzadigde vetten door koolhydraten verlaagt het goede cholesterol HDL en verhoogt op die manier eveneens de kans op hartziekten. We zijn in de loop der jaren steeds meer koolhydraten gaan eten. De toename komt geheel op het conto van de geraffineerde koolhydraten. Daaronder vallen de simpele suikers zoals tafelsuiker en glucosestroop. Op dit moment leveren suikers maar liefst een kwart van de energie in het gemiddelde Nederlandse voedingspatroon. Je kunt uit het onderzoek niet direct concluderen dat voeding met veel suiker hart- en vaatziekten en kanker in de hand werkt, zegt Kok. Wel dat het de kans op overgewicht doet toenemen. Vandaar dat de Richtlijnen Goede Voeding pleiten voor een verlaging van de inname van simpele suikers, zonder een aanvaardbare hoeveelheid te noemen. Hoe minder, hoe beter. Voor verzadigde vetten en transvetten worden wel bovengrenzen gegeven, maar ook hier geldt: hoe minder hoe beter. Van alle voedingsstoffen waarvan we minder zouden moeten consumeren zijn de Richtlijnen het meest eenduidig over keukenzout. De aanbevolen inname is aangescherpt van 9 gram per dag naar 6 gram. Eigenlijk hebben we aan drie gram per dag genoeg, zegt Kok. Dus die zes gram is ruim. Hoeveel zout Nederlanders binnenkrijgen weten we niet precies, maar we schatten het op tien gram per dag. Een voedingspatroon met veel zout verhoogt de bloeddruk en daardoor de kans op hart- en vaatziekten. Consumenten kunnen weinig doen om hun inname van zout te verminderen, want het gros van het zout dat ze consumeren wordt door de voedingsindustrie in alledaagse levensmiddelen als brood, kaas en sauzen gestopt. GEZONDHEIDSWINST Richtlijnen Goede Voeding is een somber stemmend rapport. Als slechts een luttele twee procent van de bevolking in aanmerking komt voor het stempel van goedkeuring van de Gezondheidsraad, vraag je je af of het überhaupt wel zin heeft om zulke richtlijnen op te stellen. Dat heeft het wel degelijk, beklemtonen Kromhout en Kok. Het zou bijvoorbeeld knap lastig kunnen zijn om dagelijks niet meer dan zes gram zout te consumeren, zegt Kromhout. Misschien is het zonder actie van de voedingsindustrie voor grote groepen mensen zelfs onmogelijk. Toch loont het de moeite om de inname van zout te verminderen, ook als je die zes gram niet haalt. Ook een verlaging van een dagelijkse inname van tien naar negen gram levert gezondheidswinst op. De gezondheidswinst van een vermindering van tien tot negen gram is zelfs groter dan die van een vermindering van negen gram tot acht gram zout. Het verband tussen bloeddruk en hart- en vaatziekten is exponentieel, legt Kromhout uit. Hoe meer zout je dagelijks consumeert, hoe hoger je bloeddruk, des te groter is dus de gezondheidswinst als je dagelijks een gram minder zout gaat eten. Ook als je niet op de optimale zes gram komt. Eenzelfde verhaal gaat op voor een vermindering van de inname van slechte vetten, of voor een verhoging van de consumptie van groenten en fruit. Hoe ongezonder je eet, des te groter is het effect van een verbetering van het dieet. Als je nooit fruit eet boek je grote gezondheidswinst als je wel één keer per dag een portie fruit gaat eten, besluit Kromhout. De eerste klap is een daalder waard. <

10 ACHTERGROND 10 Studenten die eisen dat ze les krijgen, docenten die protesteren tegen het verlies aan vakkennis. De invoering van competentiegericht onderwijs (CGO) veroorzaakt opschudding in het hoger onderwijs. Van Hall Larenstein is anderhalf jaar geleden overgestapt op het nieuwe leren. En hoewel protestacties nog uitblijven, heerst ook hier onvrede. Ik geloof dat we snel weer teruggaan naar wat haalbaar is. door KOEN MOONS, foto s JURJEN BERSEE Het ideaalbeeld van CGO is veelbelovend, maar de praktijk is heel anders Theoretisch is het allemaal zo mooi. De student staat centraal. Hij bepaalt samen met zijn studieloopbaanbegeleider welke competenties hij wil behalen en hoe. Vervolgens gaat hij zelfstandig aan het werk, op school en in de praktijk van het toekomstige werkveld. Of de student daadwerkelijk de beoogde vaardigheden heeft aangeleerd, wordt getoetst met assessments waarin hij in een nagebootste situatie moet laten zien wat hij waard is. Het klinkt prachtig. Maar dit nieuwe leren vraagt nogal wat van de student, de docent en de hogeschool. En daar zit hem de kneep. Het model gaat bijvoorbeeld uit van een ambitieuze jongere die precies weet wat hij wil. Maar is dat realistisch? Dennis de Jager, docent in Velp, denkt van niet. De docent is een coach die de student begeleidt in zijn weg naar het werkveld, zo wordt het voorgesteld. Maar in praktijk zit nog geen kwart van de studenten zo in elkaar. Een enkeling weet precies wat hij wil, de rest ziet wel wat ze voorgeschoteld krijgen. Die willen overal een beetje van proeven en later kiezen. Er zijn zoveel studenten die hier komen om iets met groen of iets met water te doen. En zij staan met de mond vol tanden als hun coach vraagt wat ze willen leren. Nu valt er op Van Hall Larenstein in de eerste jaren van de studie nog niet zo veel te kiezen. De programma s staan dan min of meer vast en de student hoeft nog geen eigen ideeën te hebben over zijn leerweg. Wel wordt ook in die jaren al van studenten verwacht dat ze bewust met hun competenties bezig zijn. En dat zijn we echt niet, zegt Annemarie Baken, tweedejaars student Bos en Natuurbeheer in Velp. Vaak zie ik het pas aan het eind van het project: oh, dus dit waren de competenties waar ik aan moest werken. Oké. De studenten moeten al hun behaalde competenties bijhouden in een digitaal portfolio. In praktijk komt hier bij de veel opleidingen weinig van terecht. Met dat portfolio hebben we nog niks gedaan, zegt eerstejaars Tuin- en landschapsinrichting Paul Verbakel. En voor tweedejaars Bos- en natuurbeheer geldt hetzelfde. We doen er eigenlijk niks mee, zegt student Paul van Limpt. Het is ook niet helemaal duidelijk of het verplicht is, ook bij docenten niet. Het portfolio hangt nog een beetje, erkent Hermine de Wolf, projectmedewerker onderwijsvernieuwing in Velp. Studenten zouden hun competenties daarin zelf moeten bijhouden, en reflectie moeten geven op die competenties. Maar daar zijn we nog niet aan toe en misschien komen we daar helemaal niet. Misschien komen we wel tot de conclusie dat dat niet wenselijk is. Het is nu slechts een hulpmiddel waarmee je studenten een spiegel voor kunt houden. COACH Ook in Leeuwarden, waar de onderwijsvernieuwing apart van de locaties Velp en Wageningen is ontwikkeld, komt het nieuwe leren niet helemaal uit de verf. Wij kunnen het competentiegericht onderwijs zoals het bedoeld was niet realiseren, zegt David Goldsborough, docent en opleidingscoördinator Kust- en zee-

11 11 JANUARI RESOURCE #16 HET NIEUWE LEREN / TE MOOI OM WAAR TE ZIJN management. Niet onder de randvoorwaarden waar we nu mee te maken hebben. Er is te weinig scholing geweest voor docenten. Je bent ineens coach, tutor, expert, loopbaanbegeleider. Ik merk dat niet alle docenten goed in die nieuwe rollen kunnen komen. Dat moet je allemaal maar kunnen. Ik vind dat we daar veel te weinig in geschoold zijn. Maar er zijn meer zaken die een goede begeleiding van studenten in de weg staan. Bij het begin van het CGO werd een ideaalbeeld geschetst van een student die s morgens op school komt, twee uur college heeft, dan aan een opdracht gaat werken en daarna aan het eind van de dag weer terugkoppelt met een docent, schetst Goldsborough. De praktijk is heel anders. Op vrijdag wordt er bijvoorbeeld nauwelijks les gegeven omdat veel docenten dan vrij zijn. Studenten hebben in vijf dagen maar tweeënhalve dag onderwijs. De rest van de tijd zijn ze vrij, zo ervaren ze dat echt. En zo zijn er nog meer beperkingen. Studenten moeten veel zelf werken of in groepjes. Daar zijn werkplekken voor nodig en die hebben we helemaal niet. Er is een continue spanning tussen wat je wilt en wat je kunt. VERVLAKKING Wel enthousiast is Goldsborough over het toetsen in praktijksituaties. Nu ben ik bijvoorbeeld bezig met een eerstejaarsmodule waarbij de studenten beginnen met theorie. Na een tentamen schrijven ze zelf een artikel. We nodigen mensen uit de praktijk uit om ze op gang te helpen. Daarna organiseren de studenten een symposium. En aan het einde van het jaar volgt een individueel assessment van drie dagen. Je mag daar pas aan deelnemen als je bijna alle onderdelen hebt gehaald, en als het goed is kom je daar dan ook makkelijk doorheen. In Velp en Wageningen zijn docenten echter juist bezorgd over de toetsing. Op die locaties worden geen kennistoetsen meer afgenomen. In twee assessments per jaar moeten de studenten hun competenties tonen. Er wordt dan heel integraal getoetst en dat zie ik wel als een probleem, zegt De Jager. Wil je met zekere diepgang toetsen, dan heb je meer tijd nodig. En sommige vakken zou je toch apart moeten toetsen. GIS was bijvoorbeeld vroeger een apart tentamen. Nu krijgen studenten een toets waarin het hele inrichtingsproces naar voren komt. GIS is daar een klein onderdeel van. Dat mag best wat zwaarder getoetst worden. GISkennis is een duidelijke meerwaarde die Larensteiners in het werkveld hebben. Ik denk dat CGO tot vervlakking van kennis leidt. Je moet een goede balans zien te vinden. Nu is die naar mijn mening veel te ver doorgeslagen naar vaardigheden. Pierre van Rijn, communicatiedocent in Wageningen, ziet dit niet direct als een probleem. Ik schat dat de studenten uit het competentiegericht onderwijs een lager kennisniveau hebben, maar als de vaardigheid om kennis op te doen omhoog gaat, dan is de inhaalslag zo gemaakt, aldus Van Rijn. Toch denkt ook hij dat toetsing via een assessment tekortschiet. Het is beter om studenten eerst een voldoende te laten scoren voor kennistoetsen, voor ze aan een assessment mee mogen doen. Sommige docenten bedenken zelf een manier om dit op te lossen, weet De Jager. Er zijn collega s die nog steeds meerdere aparte toetsen houden en dan simpelweg het gemiddelde als cijfer voor het assessment invoeren. HYPE Op de vraag of het nieuwe onderwijs betere of slechtere afgestudeerden oplevert, heeft niemand een antwoord. Duidelijk is wel dat de vernieuwing niet op rolletjes loopt en dat de praktijk de onderwijstheorie onderuit haalt. Volgens De Wolf is dat een tijdelijk euvel. Ze meent dat de juiste vorm uiteindelijk wel gevonden wordt. Wat we nu doen, is nog niet waar we heen willen. Ik begin steeds meer te beseffen dat het een proces is. Daar zitten we nog midden in. De Jager denkt echter dat het probleem dieper zit. De onderwijsvernieuwing is wel heel goed geweest, want we hebben weer eens goed gekeken wat we een student nou willen leren. Maar het theoretisch kader werkt beklemmend. Ik geloof er heilig in dat we al snel weer terug gaan naar wat praktisch haalbaar is. Niet helemaal terug naar de aparte examens, maar wel naar aparte toetsen voor dingen die je niet goed integraal kunt toetsen. En het zou plezierig zijn als die hype er een beetje afging. Onderwijsdeskundigen presenteren het als het ei van Columbus, terwijl het niet zo heel anders is dan wat we al deden. En toen leverden we toch ook competente mensen af? Goldsborough vult aan: Ik denk dat we echt naar een herbezinning toe moeten. Niet dat we alles moeten terugdraaien, maar het is allemaal niet zaligmakend. <

12 REPORTAGE 12 IN BEELD foto s GUY ACKERMANS, tekst GERT VAN MAANEN De twee nieuwe windmolenparken van Wageningen UR aan de Mammoeth- en Neushoorntocht bij Lelystad zijn op woensdag 20 december in gebruik genomen. Met een ferme klap op een knop stelde directeur-generaal Hans Bolscher van VROM, als plaatsvervanger van staatssecretaris Pieter van Geel, vanuit de kas van PPO met vuurwerk en een fontein van serpentines de molens officieel in werking. Wageningen UR werd hiermee een netto producent van elektriciteit. Wim Jongen, directeur van de Wageningen Business Generator die de windmolenparken exploiteert, dronk er een glas champagne op. De aanwezigen werden verder getrakteerd op saté, boerenkool en roggebrood met spek. Meer informatie:

13 11 JANUARI RESOURCE #16 OUDE KOEIEN UIT DE ARCHIEVEN VAN WAGENINGEN UR door KORNÉ VERSLUIS DE MEISJES VAN LARENSTEIN Foto s uit de tijd dat Larenstein een opvanghuis voor katholieke meisjes was. Toen hogeschooldirecteur Anne Bierma in 1973 aanbelde bij het klooster in Velp had hij weinig idee van wat er achter de muren van het gebouw gebeurde. Hij wist uit de krant dat het klooster leegliep en dat de nonnen wilden vertrekken. Bierma wilde een bod uitbrengen op het gebouw en het landgoed. De oude moeder overste was er niet, dus Bierma moest even wachten op een antwoord op zijn aanbod. Uiteindelijk werd de koop onverwacht snel geregeld. De bosbouwschool, voordien in Arnhem gevestigd, betaalde 3,5 miljoen en betrok het enorme pand in Velp. Van 1892 tot 1973 was het klooster het Liefdesgesticht De Goede Herder, opvangtehuis voor katholieke meisjes. In het liefdesgesticht vonden twee groepen meisjes onderdak. Gevallen meisjes die in aanraking waren geweest met justitie of een buitenechtelijk kind hadden gekregen, en weesmeisjes van katholieke huize. Volgens een documentaire van het VPRO-geschiedenisprogramma OVT uit 2003 laat het regime in het klooster zich het best vergelijken met een jeugdgevangenis met een ontspoorde directeur. Met liefde had het in ieder geval weinig te maken. Meisjes die bij het klooster werden afgeleverd werd bijna alles afgenomen. Ze kregen een nieuwe naam, en moesten hun kleren verruilen voor het zwarte jurkje dat alle Larensteinmeisjes aanhadden, en een bordeauxrood jurkje voor de zondag. De meisjes mochten niet praten over hun verleden, en op het uitwisselen van adressen of andere persoonlijke gegevens stonden flinke straffen. Net als op het overtreden van andere huisregels, zoals het spreekverbod tot tien uur s morgens. Een vrouw vertelt in het radio-programma bijvoorbeeld over de angst van haar bejaarde moeder. Die sliep haar hele leven met het licht aan en raakte in grote paniek toen zij op een zaal van een verpleeghuis moest slapen met het licht uit. De reden voor haar paniek was een belevenis in het klooster Larenstein. Ze had als zevenjarig meisje een nacht lang opgesloten gezeten in de kelder, samen met een overleden, opgebaarde non. Het harde regime zorgde er voor dat meisjes probeerden te ontsnappen, maar de hoge kloostermuur was een barrière die voor de meesten te hoog was. Wie die wist te nemen, moest nog afrekenen met terreinbeheerder en deeltijd veldwachter Broekhof, die het terrein op zijn duimpje kende en de ontsnapte meisjes bijna altijd wist te vinden voordat ze de dichtstbijzijnde tramhalte konden bereiken. Inmiddels is een groot deel van het klooster afgebroken, en maakt de hogeschool plannen voor de exploitatie van de rest van het terrein. De hogeschool krijgt nog af en toe bezoek van vrouwen die vroeger in het klooster hebben gewoond. De receptioniste van de hogeschool beschrijft in de OVT-documentaire zo n bezoek tijdens een open dag. De vrouw moest al haar moed bij elkaar rapen om het kerkhof dat nog steeds op het terrein ligt te bezoeken. Na het bezoek kwam ze opgelucht terug. Gelukkig, ze zijn allemaal dood. De documentaire over Liefdesgesticht De Goede Herder is te beluisteren op geschiedenis.vpro.nl. Klik op OVT en zoek naar de programma s van 12 en 19 januari WERKPLEK JAN TRUIN ZE SPUGEN NIET NAAR ONS Aan de Runderweg in Lelystad staan zeven lama s op stal voor een proef. De Animal Sciences Group gebruikt de lama s onder andere voor onderzoek naar antistoffen tegen MKZ in hun bloed. Jan Truin, biotechnicus bij de afdeling Dierverzorging en biotechniek, verzorgt de dieren. Veel werk heeft hij er niet aan. Hij voert ze wat kuilgras, schapenbrok en grasbrok, en mest de stal uit. Maar ze laten hun mest netjes in een hoek van de stal op het zaagsel vallen. De staldeur staat open zodat de lama s naar buiten kunnen kijken. s Zomers hebben ze een uitloop naar de wei. Dan zie je meer de hiërarchie in de groep dan nu binnen, vertelt Jan. Ze poepen dan op drie plekken, en eten ook geen gras in een straal van een paar meter er omheen. Jan begon in 1973 als dierverzorger bij het toenmalige Instituut voor Veevoedingsonderzoek (IVVO) dat is opgegaan in wat nu ASG is. Ik heb de proefaccommodatie aan de Runderweg zien bouwen. Die wordt nu weer afgebroken. Hij heeft met allerhande beesten gewerkt: melkkoeien, vleesstieren, kalveren, geiten, en later bij de Stofwisselingseenheid en Klimaataccommodatie met varkens, schapen, katten, honden, cavia s, legkippen, vleeskuikens en kalkoenen. Hij houdt van een mooie melkkoe. Maar het mooist is een goed bespierd vleeskalf, en dan vooral de Blonde d Aquintaine. Lama s mogen bekend staan als spugers, Jan heeft daar helemaal geen last van. Ze spugen gelukkig niet naar ons. Wel naar elkaar. / Yvonne de Hilster foto Guy Ackermans

14 OPINIE 14 M.I.De drie MOET DE UNIVERSITEIT JOUW MENSAHAP BETALEN? door Yvonne de Hilster Wageningse mensa s worden dit jaar onder de loep genomen. Het contract waarin is geregeld dat Wageningen UR bijdraagt in de kosten loopt in 2009 af. Moet er een nieuw, soortgelijk contract komen? Of is de door de universiteit gesponsorde warme hap à 3,50 euro een relikwie uit vroeger tijden? Het is belangrijk dat studenten goedkoop kunnen eten Zonder subsidie wordt een mensamaaltijd minder aantrekkelijk Folkert van Diggelen, derdejaars Levensmiddelentechnologie Wageningen Universiteit Ik eet met het bestuur van studievereniging Nicolaas Appert wel eens op de mensa als we moeten vergaderen. Het komt niet altijd uit om bij iemand thuis te eten, soms heeft niemand tijd om te koken, en als we s avonds bijvoorbeeld een ledenvergadering hebben eten we snel op de mensa. Voor ons is het dus wel handig. Het is ook prettig dat het op de studentenverenigingen is, want die liggen vrij centraal. Het is belangrijk dat studenten goedkoop kunnen eten. Een universiteit mag meer bieden naast een studie. Ik denk ook dat een goedkope warme maaltijd helpt om studenten te betrekken bij de universiteit. Als je samen eet kom je ook nog eens andere medewerkers of studenten tegen. Wie het aanbiedt lijkt me minder belangrijk, het hoeft niet per se op een studentenvereniging. Unitas is het lekkerst en gezelligst, maar KSV ligt voor ons vaak het meest centraal. Amrish Baidjoe, lid studentenraad Wageningen Universiteit voor de PSF Het is belangrijk dat studenten snel en voordelig kunnen eten. Als je een dag hard gestudeerd hebt, of s avonds nog meer moet doen, is het prettig als je snel en makkelijk kunt eten. Een bijdrage van de universiteit houdt het eten betaalbaar. Zonder subsidie wordt een mensamaaltijd minder aantrekkelijk. Door de bijdrage van de universiteit blijft de voorziening bovendien structureel. Studentenverenigingen hebben personeel in dienst voor de mensa, waardoor de continuïteit is gewaarborgd. Daarnaast ontmoet je mensen bij het eten, wat bijdraagt aan het sociale klimaat. Verder is het belangrijk dat studenten in de stad kunnen blijven eten. Als je straks ook op de Born kunt eten moet het geen dooie boel worden in het centrum. Zelf eet ik weinig op de mensa. Ik ben veel weg en door thuis te eten zie ik mijn huisgenoten nog eens. Maar ik moet wel eens op Unitas vergaderen en dan is het wel makkelijk om daar ook te eten. Op de hogeschool kun je twee keer per week warm eten Het scheelt tijd: je hoeft niet te koken of af te wassen Stephen Bark, voorzitter studentenvereniging Osiris uit Leeuwarden We kunnen in de kantine van de hogeschool twee keer per week s avonds warm eten, als de mediatheek langer open is. De kantine wordt gerund door een cateraar en een hoofdgerecht kost 4,75 euro. Verder is een aantal horecagelegenheden in de stad waar je voor vijf euro een hoofdgerecht hebt. Het is op zich goed als de school zorgt dat je warm kunt eten als de school langer open blijft. Als er budget voor is zou het natuurlijk wel mooi zijn als de maaltijden hier ook goedkoper werden. Misschien trekt het mensen ook wel om hier te gaan studeren. Maar ik mis nu niet iets als een mensa. Marije Boerhof, eerstejaars masterstudent Internationale ontwikkelingsstudies Wageningen Universiteit Ik eet vaak in de zelfstudieweek op de mensa. Dat scheelt tijd: je hoeft niet te koken of af te wassen. En het is gezellig om te eten met anderen die ook de hele dag hebben gestudeerd. Ik ben blij dat de universiteit geld uittrekt voor de mensa s; ik profiteer er als student van. Dat er geld gaat naar studentenverenigingen vind ik wel goed. Als je kijkt wat je hebt geleerd als je bent afgestudeerd gaat het toch om meer dan alleen je opleiding. Er gaat ook geld naar sport en dat doet ook niet iedereen Jammer dat je in de stad nergens een daghap kan krijgen Sidney Gijzen, eerstejaars masterstudent Geoinformation Science Wageningen Universiteit Ik heb geen idee wat een mensa is; ik ben er ook nog nooit geweest. Tijdens de introductiedagen zat ik op Lowlands. Ik heb hiervoor in Velp Bos- en natuurbeheer gedaan en heb me daar aangeleerd iedere dag voor mezelf te koken. Nu woon ik op een afdeling. Het afdelingsleven was even wennen, maar het is wel erg leuk. Soms eet ik mee, maar omdat ik veel weg ben s avonds kook ik nog regelmatig voor mezelf. Als ik weinig tijd heb zou ik eerder mee-eten dan naar een mensa gaan. Maar ik vind het wel goed dat de universiteit geld uitgeeft aan mensa s. Dat ik er geen gebruik van maak zegt niks. Als anderen dat wel graag doen is het toch goed? Er gaat ook geld naar sport en dat doet ook niet iedereen. Tom Wiegmans, student Internationale agrarische handel Van Hall Larenstein Wageningen In het begin van het jaar at ik er één tot twee keer per week, nu iets minder. Ik was nieuw in Wageningen en dan wil je zien wat er is. Het eten is redelijk goedkoop. Maar ik mis een studentenrestaurant in de stad. Ik was Deventer gewend, en daar had je bij restaurants een daghap voor zes euro, een hoofdgerecht dat iets beter was dan een mensamaaltijd. Het is jammer dat je hier nergens een daghap hebt. Je wilt toch wel eens uit eten voor een leuke prijs. Dat de universiteit geld besteedt aan de mensa s lijkt me wel logisch, het is anders vast niet financieel rond te krijgen. Je zou alleen op school ook warm moeten kunnen eten. Veel studenten gaan hiervoor toch liever niet naar een studentenvereniging. Maar dat wordt beter straks in het Forumgebouw. Misschien dat de gemeente nog iets kan betekenen. Wageningen heeft toch veel studerende inwoners.

15 11 JANUARI RESOURCE #16 POST V.D.REDACTIE POST is de brievenrubriek van Resource, bestemd voor reacties van lezers. Brieven kunnen worden gericht aan of aan Resource, rubriek Post, Postbus 357, 6700 AJ Wageningen. De verhuizing naar Leeuwarden had niet mogen plaatsvinden HISTORISCHE BLUNDER In Resource 15 van 14 december 2006 staat op pagina 5 het artikel Buitenbeentje van hogeschool wil vrijheid behouden. Het is gebaseerd op interviews met de coördinator Ruimte en Bodem Marien de Bakker en met collegevoorzitter Erica Schaper van hogeschool Van Hall Larenstein. In het intro staat: het subinstituut van Milieukunde werd vijftien jaar geleden bij de gedwongen verhuizing naar Leeuwarden simpelweg vergeten. VHL wil de historische blunder rechtzetten... Dit kan alleen een zeer vrije interpretatie zijn van wat er gezegd is, want het is klinkklare onzin. Op vrijdag 17 februari 1989 wordt via de pers (!) bekendgemaakt dat de ministers Braks (LNV), Deetman (O&W), Brinkman (WVC) en staatssecretaris Evenhuis (EZ) het Herenakkoord hebben gepresenteerd. Als ruilobjecten voor de concentratie van het Noord-Nederlands orkest en het kunstonderwijs in Groningen, krijgt Friesland de lerarenopleiding Ubbo Emmius én het hoger agrarisch onderwijs toegeschoven. Het akkoord wordt gepresenteerd als een politieke realiteit waar niet aan te tornen valt. In december 1990 wordt het fusieplan tussen de Agrarische Hogeschool Friesland en het Prof. H.C. van Hall Instituut gepresenteerd met daaraan gekoppeld de verplaatsing van het instituut van Groningen naar Leeuwarden. De MR weigert in juli 1991 in te stemmen met het fusieplan. Minister Braks interpreteert de bevoegdheden van de MR op zijn eigen manier en ziet geen reden om de uitvoering op te schorten. In augustus 1991 spant de MR een kort geding aan tegen de minister. Dit is het begin van een slepende juridische procedure. Na zeven jaar beslist de geschillencommissie dat de MR gelijk had; de verhuizing naar Leeuwarden had niet mogen plaatsvinden. Dan is het echter 1996 en staat er in Leeuwarden een nieuw gebouw van 80 miljoen gulden. Het enige resultaat van de juridische strijd is dat de deeltijdopleiding Milieukunde in Groningen blijft. Het is dus grote onzin om te beweren dat de locatie Groningen bij de verhuizing is vergeten en dat dit een historische blunder is. De echte historische blunder is dat het bloeiende Groninger Prof. H.C. van Hall Instituut in het kader van het juridisch onhoudbaar gebleken Herenakkoord naar Leeuwarden is verplaatst. Als het CvB een historische blunder wil rechtzetten, moet niet alleen de locatie Groningen van Van Hall Larenstein in Groningen blijven, maar zullen meerdere onderdelen vanuit Leeuwarden weer naar Groningen verplaatst moeten worden. Gerrie Koopman, destijds secretaris van de MR van het Prof. H.C. van Hall Instituut REALISTISCH PLAN Het strategisch plan van Wageningen UR is af. Er moet nog een boekje van gemaakt worden, maar de definitieve tekst is vlak voor de kerstvakantie naar de medezeggenschapsraden gestuurd. Op 28 bladzijden vindt de lezer over het algemeen realistische plannen. Waar eerdere versies van het meerjarenplan nog wel eens uitblonken in ronkende ambities waarvan iedereen in stilte wist dat ze nooit werkelijkheid zouden worden, valt het nieuwe plan op door bescheidenheid. Het aantal nieuwe studenten moet bijvoorbeeld groeien van 1110 naar 1200 aan de universiteit en van 1150 naar 1225 aan de hogeschool. In vier jaar moet het aantal studenten uit andere EUlanden groeien van 110 naar 125 per jaar. HR Op onderzoeksgebied wil de raad van bestuur het aantal artikelen in toptijdschriften als Science, Nature en The Lancet verhogen van vijftien naar twintig per jaar en het aandeel vrouwelijke hoogleraren moet groeien van twaalf naar vijftien procent. Opmerkelijk is het streven om in de planperiode een Spinozaprijs binnen te halen. Tot nu toe heeft Wageningen de meest prestigieuze prijs van wetenschappelijk Nederland nog nooit gekregen. Al met al zijn de ambities wel realistisch, misschien zelfs te bescheiden. Als onverwachte tegenwind uitblijft, zullen de universiteit en de hogeschool veel van de doelstellingen zonder extra inspanningen ook wel halen. De onderzoeksinstituten zullen het echter moeilijker krijgen. Die moeten volgens het DE HOOG 2007 Winter. Frans Kok meldt in Intermediair dat er waarschijnlijk wel gezonde voeding bestaat, maar dat verder onderzoek geboden is. Rudy Rabbinge wordt in het kabinet Balkenende IV tot staatssecretaris van het Mediabeleid benoemd. Dijkhuizen verklaart dat dit wederom een bewijs is dat Wageningers alles kunnen. De rector zegt dat moslima s die tot hoogleraar worden benoemd, de baret niet door een hoofddoek mogen vervangen. Lente. De Wageningse lente duurt door de klimaatsverandering langer dan ooit. De werkdruk is sterk afgenomen, omdat alle practica via Internet zijn te volgen. De plan meer winst gaan maken. Het rendement moet omhoog naar 3,5 procent, terwijl het de afgelopen jaren niet boven de twee procent kwam. Uit financieel oogpunt is de doelstelling begrijpelijk. De reorganisatie van de afgelopen jaren heeft een grote hap genomen uit de reserves. Onderzoekers zullen er niet gelukkig van worden. Zij vinden de tarieven die Wageningen UR rekent te hoog en zien die als belemmering om leuke projecten binnen te halen. Het vooruitzicht om meer geld te moeten verdienen zal dan ook niet met gejuich worden ontvangen. Zeker niet als dat ook gepaard zou gaan met nieuwe bezuinigingen. Iets wat de raad van bestuur niet uitsluit. / Korné Versluis Henk van Ruitenbeek Open Universiteit heeft vrijwel alle babbelcolleges van het departement Sociale Wetenschappen overgenomen. Hierdoor kunnen de economen zich nog meer bezighouden met de kosten van de vervuiling van melktanks in Europees perspectief en de sociologen met de vraag waarom boeren met vrouwen willen trouwen. Zomer. De huurverhoging van de universitaire werkkamers gaat niet door. De nieuwe vloerbedekking zal uit de strategische reserves worden betaald. Op de vraag hoe groot deze reserves zijn antwoordt de Raad van Beheer: Genoeg om de versleten vloerbedekking te betalen. De pensioenleeftijd is het breekpunt bij de cao-onderhandelingen. Breukink zegt: Wageningen UR is geen rusthuis voor overjarige ambtenaren. Alleen voor de allerhoogste bestuurders zal een uitzondering worden gemaakt. Herfst. De gure wind is volgens Meteo Consult een duidelijk bewijs voor de klimaatsverandering. De weervrouw deelt mee dat alles anders zal worden. Het verstrekken van gratis koffie wordt gestopt. Hele thermosflessen worden mee naar huis genomen en heus niet alleen door studenten. Het laatste kerstpakket 2006 is eindelijk ontvangen. / Kees de Hoog

16 INTERNATIONAL 20 Eating at the mensa saves time and you don t have to do the dishes PHOTOS WANTED International students the blue pages are for you, and we d like to see more of you on them! What do you get up to when you re not studying? If you ve been doing something fun, interesting or unusual, and taken photos, send them to the Resource editors with a brief description of the activity and we ll print them on these pages. Mail to:* TEACHING PRIZE Arie Terlouw of the Experimental Zoology Group has won the 2007 Teacher of the Year Award. Terlouw, who teaches Human and Animal Science I and II, said he was very surprised to receive the prize. The jury chose Terlouw for his original teaching methods, which include organising quizzes for the students. In his acceptance speech, Terlouw seized the opportunity to warn the executive board of the dangers of all teaching being done in English. It s important that lecturers can explain complex problems in their own language. Especially in the first part of the Bachelor s degree when students learn about the fundamental aspects of scientific research, communication is important. Even teachers who speak good English are limited when it comes to explaining complex matters. Being able to communicate is a valuable asset. Terlouw argued in favour of only having lectures in English for students who are further in their study. / LH WHAT S ON Thursday 11 January / Balkan Beats at Unitas. Friday 12 January / Start of three-day Movie Weekend in Movie W, LA13. See for programme / Techno and jump style during the Bass Sessions in Stedia Café (marketplace). Saturday 13 January / Benefit concert and world disco in de Wilde Wereld. Proceeds go to refugees living in De Draaikolk / Annual Goa-Trance party at Unitas. Sunday 14 January / Sunday Afternoon Jazz in Hotel de Wageningse Berg. Tuesday 16 January / Murphy s quiz night in Café Tuck. Thursday 18 January / When the Funk Hits the Fan at Unitas. Friday 19 January Pre-blues Reunion Night: local blues heroes kick off the annual blues festival. TALKING DOESN T SOLVE WATER PROBLEMS If the water users in a river catchment area talk to each other in a platform, problems such as water scarcity and pollution disappear as if by magic. Water professionals, such as donors and water management policy makers, regard multi-stakeholder platforms as a panacea. But according to a South African study by Dr Eliab Simpungwe, in reality it s not so simple. Simpungwe did comparative research on two MSPs in the Eastern Cape Province. In the catchment area of the River Kat, small-scale black farmers had taken the initiative themselves to get together and discuss how to make more thrifty use of river water. In the River Mthatha area, the government set up a users platform of small-scale farmers. The platform had committee members but little grassroots support. Simpungwe noticed that the two groups functioned differently as a result of being organised differently. He found that the River Kat group made a big contribution to the awareness of water users and successfully set up a project to deal with erosion. If the government or a donor imposes an idea from above, as happened in the Mthatha river area, it is likely to be less successful. Simpungwe went a step further and brought the two groups in contact, and as a result they learned a lot from each other. Nevertheless, dealing with water scarcity or pollution remains a too ambitious goal. The platforms do function as social networks, through which water users can find each other more easily, but The three mensas in Wageningen will be looked at carefully this year, as the contract under which Wageningen UR subsidises the running costs at KSV, SSR-W and Unitas expires in But is it the responsibility of the university to spend money on cheap hot meals for students? Or is it an outdated tradition? Amrish Baidjoe, Student Council member for PSF: It is important that students can eat quickly and cheaply. If you ve been studying hard all day and need to continue in the evening, it s good to be able to eat quickly and easily. A contribution from the university keeps the meal affordable. Without a subsidy the meal becomes less attractive. In addition, a contribution from the university makes the facility a structural feature that is less likely to disappear: the student associations hire people especially for the mensa. Eating in the mensa is a way of meeting people, which makes for a good Eliab Simpungwe from Zambia did his PhD research in South Africa. / Photo J. Warner not as organisations that could solve problems, concludes Simpungwe. This is because the government does not provide the platforms with money or a mandate to do so. This is different from the areas where white farmers operate: they have well functioning water users organisations that resemble water boards. However, it is precisely because the white farmers have access to and use large amounts of irrigation water through their organisations that there is a water shortage in the country as a whole, tells Jeroen Warner of social climate. And it s important that students can eat in town. When everything moves to De Born, the town centre mustn t become dead. I don t eat that often at the mensa myself. I m out a lot so I eat at home as a way of seeing my housemates. But every so often I have a meeting at Unitas, and then it s easy to eat there as well. Marije Boerhof, first-year Master s student, International Development Studies: I often eat at the mensa when we have a revision week before exams. It saves time: you don t have to cook or wash up. It s also good to eat with others who have also been studying the whole day. I m glad that the university spends money on the mensas: as a student I benefit from this. I think it s a good thing that money goes to the student associations. If you consider what you ve learned by the time you graduate, it s not just about the course you have done. And education doesn t the Irrigation and Water Engineering Group, one of Simpungwe s supervisors. The MSPs of black farmers do not yet have the formal authority or capacity to organise irrigation and water use more efficiently. Simply bringing users together is therefore not enough; they must also have the means to be able to accomplish their mission. / JT Eliab Simpungwe received his PhD on 19 December. His promotor was Professor Linden Vincent, chair of Irrigation and Water Engineering. SHOULD THE UNIVERSITY SUBSIDISE MENSAS? suffer from the mensas being subsidised either. Sidney Gijzen, first-year s Master s student, Geo-information Science: I have no idea what a mensa is; I ve never been to one. During the introduction week I was at the Lowlands pop festival. Before coming here I was at Larenstein in Velp and I learned to cook for myself every day. Now I live on a student corridor. I had to get used to it, but it s great. Sometimes I eat with the rest of my corridor-mates, but I m often out in the evenings so I cook for myself regularly. If I m short for time I m more likely to eat with them than go to a mensa. But I think it s a good thing that the university subsidises the mensas. Just because I don t use them doesn t mean that others don t. Money also goes to sport, even though not everyone takes part. / YdH What do you think about the mensas? Let us know at

17 11 JANUARY RESOURCE #16 SNAPPED WHO? Haider Ali Javed, from Pakistan, doing an MSc in Environmental Sciences, just visited the student desk. NEW HERE? I arrived Friday 5 January. I studied in Delft from September to November, so I m already a bit used to the Netherlands; December I spent in Pakistan. I like Wageningen so far it s small but more spacious than Delft the roads are wider for example. HOPES FOR THIS YEAR? I hope to get good marks so I can go on to do a PhD. But most importantly I want to make new friends. In Delft I had Dutch friends. We went to the movies and to a bar sometimes. I liked it, although I don t drink. I hope to find Dutch friends here as well. / YdH BIG BROTHER IS NOT WATCHING YOU Students with a Wageningen UR internet connection in their room can use it for almost nothing except their study. At least, that appears to be the message in a mail signed by Aalt Dijkhuizen that was sent to all students in December. Chatting with friends? Well, okay, but only if it is in good taste and not for too long, according to the code of conduct. Code of conduct? Yes, as a result of a number of serious violations, the executive board felt it was necessary to remind employees and students at Wageningen UR of the regulations governing internet use through the WUR network. In a nutshell, all internet use should be related to education and research. Students who rent a room through Idealis automatically have a WUR network internet connection. The network is fast and therefore ideal for downloading music or films. But if students follow the code of conduct this activity is no longer permitted. Even looking up your favourite film star could count as a forbidden activity if it takes longer than very short. Breaking the rules can have serious consequences, the board adds. And the chance of being discovered is big because at our request the ICT department will regularly analyse the total internet traffic. This can be done right down to the work station level, is added in a threatening tone. Many students threw the intimidating e- mail straight into the rubbish bin, which is just as well, said Jaap Booij of the ICT department. What students do at home is their own business. The executive board intended the for computer users within the Wageningen UR buildings. The regulations only apply there. Students use of the network from their own rooms is a separate matter. Of course everyone should stick to the rules in this country, and therefore not download child pornography or material with racist content. So WUR is not playing Big Brother? No, we can trace internet use in student rooms, but we don t do this. Unless, and that s the catch, ICT receives complaints from outside. Many students pass on film- and music files. Then we get complaints from anti-piracy organisations like Brein Foundation, and cut off the connection. But many students are unaware that they are doing so: if they just keep files where they come into their computer, these are automatically available to others. If you save files you receive on another part of your hard disk, you can keep your downloads out of sight from the WUR watchdogs. / LH NEW SHOP BRINGS CHINA CLOSER STUDENTS SINTERKLAAS WISHES International students would like better integration with Dutch students. This is one of the wishes collected by the Student Council collected during the Sinterklaas celebrations in December last year. In addition, students from abroad would like to have an English-language Resource. Others made a plea for special rooms in the university buildings where people from all religions can pray. Over thirty students made their wishes known, and many of the Dutch ones had to do with Wageningen University becoming more environmentally aware: green electricity, time switches on lights and computers, fair-trade coffee and getting rid of the disposable plastic beakers for coffee. Students also indicated that they would like more information on the Erasmus exchange programme, wireless internet and hot meals in the canteens. Ke Zheng in the new Chinese supermarket in Wageningen, in the background, the owner Dr Jiansheng Guan. / photo GA A new food store opened in Wageningen this January. The small shop sells only Chinese food products, from tea, sweets and soy sauce to frozen meat and dumplings. At the end of the afternoon two Chinese students enter the store and choose things from the deep freeze. These are slices of sheep meat that are rolled up, and this bag contains meat balls, explains Muynan Ma, who s doing a master s in Biotechnology. The translation is necessary as the information on the bags is in Chinese characters only. She and her boyfriend, fellow student Ke Zheng, are glad the store has opened. Now it s easier for us to get Chinese food products. Zhao Xzng, studying International agribusiness management at Van Hall Larenstein Wageningen, is also happy about the new shop. I saw a notice on the website of the Chinese students in the Netherlands and went to have a look. The products are good; they sell things like soy bean sauce, typical ingredients for seasoning dishes and green tea. It means I don t have to go to the Chinese shop in Arnhem so often, she comments. Feng Shuyi, a post-doctoral researcher at the Agricultural economics and rural policy group at Wageningen University, finds the shop convenient. For me it s no problem to go to Arnhem, but a shop close by with basic stuff is certainly easy for students. I do miss fresh green leaf vegetables, which we use a lot in our cooking. That may be just a matter of time, says shop owner Jiansheng Guan. If we get more customers, it ll be profitable to start selling them. Jiansheng has lived in Wageningen for many years and speaks Dutch. He got his PhD here in Phytopathology fifteen years ago, specialising in fungicide resistance. But as use of pesticides started to decline he decided on a career change and went into trading. I advise Dutch people who want to do business in China, and Chinese companies who are thinking about opening a Dutch office. Jiansheng started the shop in response to the growth of the Chinese community in Wageningen. After all, they need food. / YdH Rector Martin Kropff mentioned the wishes during the New Year s drink organised by the Student Council on Tuesday 9 January. He said that he took the students wishes seriously and would look into what could be done, warning that not all of them could be fulfilled. Not everything is in our hands, such as the catering for example. /LH FAN SITE FOR RECTOR Rector Martin Kropff s popularity knows no bounds, it appears. He now even has his own fan site. Some students made an account on the Hyves website where fans can make themselves known as friends of Martin Kropff. And just like a real fansite, there are already photos of the rector with enthusiastic fans. Want to add your voice? Go to / LH

18 STUDENT 22 > De hunkering naar alcohol zit vooral bij mannen diep verankerd in het DNA, zo ontdekte een Maastrichtse psychologe. Zij onderzocht ruim honderd zware drinkers. Van hen had bijna een kwart de zogeheten G-versie van een gen, die geassocieerd wordt met een sterke drankzucht. Die hunkering kan leiden tot een alcoholprobleem. Het goede nieuws voor mensen met deze erfelijke belasting: er bestaat een medicijn dat juist bij hen goed werkt. Slecht nieuws voor Nederlandse kaaskoppen. Op de Britse televisie mag tijdens kinderprogramma s geen reclame meer gemaakt worden voor kaas. Met dit verbod wil de Food Standards Agency de consumptie van junkfood tegen gaan. De maatregel is het Britse zuivelschap natuurlijk in het verkeerde keelgat geschoten. Wij voorspelen alvast de opkomst van kaasvrije restaurants in 2008 en een verbod op het gebruik van de term say cheese. NICOLETTE DE FEESTDAGEN Zo, het zit er weer op. Ik ben vijf kilo zwaarder en mijn hart is tien kilo lichter. De heerlijkste vakantie is weer voorbij gevlogen. Ik ben echt dol op de kerstvakantie. Omdat de wereld dan even perfect is. Iedereen is in de stemming om lief te zijn tegen mij, lekker voor me te koken en me cadeautjes te geven. En dat hebben ze dan ook gedaan. Mijn huisgenoten, teamgenoten, vrienden en familie, allemaal hebben ze me de grootste verrukkelijkheden voorgeschoteld. Ik heb me een weg door de feestdagen heen gegeten, en nu is het grote uitbuiken begonnen. Ik kan geen chocola meer zien, geen jinglebell meer horen. Voorlopig drink ik niet meer en ik heb genoeg prullen om een prullenbak mee te vullen. Na al die vrede heb ik weer zin om tegen dingen aan te schoppen, gemeen te doen tegen de kassajuffrouw, en hou je bek! te roepen als iemand me irriteert. Dat lieve wordt me te veel, het gewone leven is weer begonnen. Maar vandaag kreeg ik een pakje uit Zuid- Afrika van mijn zus. Lieve Nicoletje, dit boekje is voor jou omdat ik denk dat je hem wel snapt en omdat er zo veel kleurtjes in staan... echt iets voor joe! Love you, Mexie. Een boekje over hoe goed het voor je is om dutjes te doen. De sneer naar mijn nog onafgemaakte studie negeer ik even, en denk aan hoe ze heeft gegiecheld tijdens het inpakken van dit cadeautje. Als ze hier was geweest had ik met een gezicht als een oorwurm oh, vals! geroepen. En dan zou ze me keihard toelachen met een triomfantelijke blik die zegt: Ik heb je door, je kunt niet ontsnappen. En toch hou ik van je. Ik mis haar. / Nicolette Meerstadt OOIJEVAAR NAAR WINTERSPELEN STUDENTEN Schaatser Mark Ooijevaar doet mee aan de Olympische Winterspelen voor studenten, van 17 tot en met 27 januari in Turijn. De student Bos- en natuurbeheer aan Wageningen Universiteit mag op de Winter Universiade starten op de vijf en tien kilometer. / YdH Tijdens de drukbezochte borrel van de studentenraad op Unitas werd de Leermeesterprijs 2007 uitgereikt en hield rector Kropff zijn nieuwjaarstoespraak. / foto GA ARIE TERLOUW DOCENT VAN HET JAAR Arie Terlouw van de leerstoelgroep Experimentele zoölogie is uitgeroepen tot docent van het jaar De jury, die de winnaar bekend maakte tijdens de nieuwjaarsborrel van de studentenraad op dinsdag 9 januari, roemde de manieren waarop hij studenten kennis laat opdoen. Ruim 940 studenten brachten hun stem uit bij de verkiezing. Een jury van zeven studenten nomineerde aan de hand daarvan vijf docenten, en koos na interviews en het bijwonen van colleges uiteindelijk Terlouw als winnaar. Terlouw, die onder meer Mens- en dierkunde I en II doceert, vertelde zeer verrast te zijn over de benoeming. Een eerdere nominatie in 2004 was niet verzilverd. Terlouw s stimulerende en innoverende manieren om studenten zelf te laten zoeken naar kennis door bijvoorbeeld het organiseren van quizzen, overtuigde de jury- FANSITE VOOR RECTOR De populariteit van rector Martin Kropff lijkt geen grenzen te kennen. Sinds kort heeft hij een eigen fansite. Enkele studenten hebben op Hyves een account aangemaakt waar medefans zich kunnen aanmelden als vriend van Martin Kropff. En zoals het hoort op een heuse fansite zijn er al foto s geplaatst van de rector met enthousiaste fans. Ook juichen voor Kropff? Kijk op / LH Arie Terlouw. / foto GA OPEN GESPREK OVER MENSA S Het eerste gesprek over een eventueel nieuw contract voor de mensa s in Wageningen is goed verlopen. Het was een open gesprek, aldus bestuurslid Katrien de Smet van SSR-W. In de week voor kerst vergaderden bestuurders van de drie verenigingen met een mensa (KSV St. Franciscus, SSR-W en Unitas) en leden van de studentenraad met Ab Groen, hoofd van de stafafdeling Onderwijs en onderzoek. Namens de raad van bestuur had hij ze uitgenodigd voor een gesprek over de financiële bijdrage leden om hem de Leermeesterprijs te overhandigen. Terlouw greep zijn overwinningsspeech aan om de raad van bestuur te waarschuwen voor verengelsing van het onderwijs. Het is belangrijk dat docenten moeilijke problemen uit kunnen leggen in hun eigen taal. Zeker in de eerste fase van de bachelor waarin studenten de fundamentele aspecten van wetenschappelijk onderzoek leren, is communicatie belangrijk. Zodra docenten overgaan op een tweede taal wordt het moeilijker om een complex probleem uit te leggen. Zelfs docenten die goed Engels spreken hebben daarvoor minder mogelijkheden. Een goede docent moet goed kunnen communiceren. Dat is kostbaar. Terlouw pleit er daarom voor Engelstalige colleges pas in te voeren als studenten verder zijn met hun opleiding. De Leermeesterprijs is een initiatief van het Wageningen Universiteitsfonds om de kwaliteit van het onderwijs aan de universiteit te stimuleren. Naast een replica van het beeld de Leermeester, ontving Terlouw 2500 euro van de raad van bestuur. De andere genomineerden waren Dane Bicanic, Adriaan van Haaften, Jan den Ouden en Huub Savelkoul. / LH voor de mensa s. Het huidige mensacontract loopt af in De Smet van SSR-W: We hebben er een goed gevoel bij. De universiteit lijkt bereid mee te denken over de mensa s. Ook Groen is tevreden. We hebben een gezamenlijk traject besproken en er worden gegevens uitgewisseld. Bekeken wordt ook hoe we de belangstelling voor de mensa s kunnen verhogen. Daarvoor doen we eerst een nulmeting van de klandizie. Hoe en wanneer het gesprek een vervolg krijgt, is nog niet bekend. / YdH

19 11 JANUARI RESOURCE #16 Een bierglas meenemen uit een café? Peanuts. De politie in het Britse Southampton is op zoek naar een bezoeker van de Royal Oak pub die na zijn toiletbezoek een compleet urinoir van de muur heeft geschroefd en heeft meegenomen in zijn rugzak. De man en zijn vracht zijn vastgelegd op de webcam bij de uitgang van het toilet. Onze tropische entomoloog prof. Arnold van Huis probeert mensen er weer van te overtuigen dat insecten eten nog niet zo gek is. In Trouw legt hij uit dat er in China zelfs fabrieken zijn waar eetbare schorpioenen worden geweekt. Bij het klaarmaken wel graag de hele gifklier verwijderen. Een restaurant dat dacht dat het afknippen van de staart voldoende zou zijn, kwam bedrogen uit. Drie medewerkers moesten worden afgevoerd naar het ziekenhuis. Na het succes van Boer zoekt vrouw, staan we nergens meer versteld van. Het agrarisch vakblad Veeteelt meldt verheugd in haar decembernummer dat steeds meer veehouders gebruik maken van een paringsprogramma. Eiwit, benen en uier blijven met afstand de belangrijkste kenmerken voor veehouders. Bij het bepalen van de stierkeuze, natuurlijk. STUDENTEN WENSEN DUURZAME UNIVERSITEIT Studenten willen een duurzame universiteit die rekening houdt met de natuur. Dat blijkt uit de sinterklaaswensen die de studentenraad in december verzamelde. De ruim dertig studenten deponeerden hun verlanglijstje in de speciale sinterklaasschoenen van de studentenraad. Ze opperden onder andere om groene stroom, tijdschakelaars op licht en computers, fair-trade koffie en spoelstoppen op de wc s te gaan gebruiken, en plastic bekertjes af te schaffen. Naast duurzaamheid pleiten studenten voor betere informatie over het Erasmus uitwisselingsprogramma, voor draadloos internet en voor warme lunches in de kantines. Internationale studenten gaven aan een betere integratie te willen met Nederlandse studenten en een Engelstalige Resource te willen ontvangen. Rector Martin Kropff besprak de wensen tijdens de nieuwjaarsborrel van de studentenraad, dinsdag 9 januari. Hij beloofde te bekijken of ze kunnen worden gerealiseerd, maar waarschuwde dat niet alle wensen in vervulling kunnen gaan. Niet alles ligt in onze handen, waaronder de catering. Ook afstappen van de chipknip is niet reëel. / LH HET ECHTE WERK ERGOMETERTITEL VOOR PETER VOS Peter Vos is Nederlands kampioen indoorroeien. De Argonaut deed op 16 december in Amsterdam net geen zes minuten over twee virtuele kilometers. De NK op de ergometer werden tegelijk met de Europese kampioenschappen gehouden. De tijd van Vos, die al twee jaar deel uit maakt van de Holland acht, was tevens goed voor Europees zilver. De bestgeklasseerde Argonaut bij de dames was Jorna Arisz, met een dertiende plek. Bij de roeiers onder 23 ging lichte roeier Jolmer van der Sluis op het droge harder dan ooit. Hij werd tweede van Nederland en derde van Europa. Jochem van der Hout eindigde bij de jonge zware roeiers als vierde Nederlander. / YdH HEFTIGE TIJD IN INDONESIË Rieneke Terink. / foto GA TWEEMAAL GOUD VOOR ZWEMSTER Met een persoonlijk record op beide afstanden is Rieneke Terink Nederlands kampioen geworden op de tweehonderd en de vierhonderd meter vrije slag. Bij de vierhonderd meter wisselslag greep de Wageningse student net naast de titel. Op de Nederlandse Kampioenschappen zwemmen op de 25-meterbaan, van 15 tot 17 december in Drachten, ontbraken een aantal zwemmers vanwege een trainingskamp in Zuid-Afrika ter voorbereiding op de WK. Maar dat maakt de titels voor Terink niet minder mooi. Ik heb wel mijn tijden verbeterd. Bovendien heb ik de afgelopen maanden niet optimaal getraind en wat weinig geslapen omdat ik mijn bachelor Biologie wilde afronden. De studente die woont in Barneveld en traint bij DWK-XCESS, gaat door met haar master. Maar wel op een lager pitje. Ik wil echt wat uit het zwemmen halen nu het kan gezien mijn leeftijd en mijn tijden. Ik ga waarschijnlijk vaker in een vijftigmeterbad trainen, om dichter bij de limieten voor de Europese kampioenschappen te komen die in 2008 in Eindhoven worden gehouden. Je kunt je daar kwalificeren voor de Olympische Spelen in Peking, en dat is nog steeds mijn droom. / YdH Meri Orth, vierdejaars Tropische bosbouw op Van Hall Larenstein in Velp, liep stage in Indonesië, het geboorteland van haar grootouders. Op Sumatra en Borneo ging ze van dorp tot dorp om te ontdekken wat de aanleg van grootschalige oliepalmplantages betekent voor de lokale bevolking. Miljoenen hectares landbouwgronden en regenwoud zijn veranderd in oliepalmplantages. In sommige gebieden kun je uren rijden en zie je alleen maar oliepalm. Bedrijven uit de grote steden of multinationals uit China en Maleisië gaan het platteland op om mensen over te halen hun land te verkopen. Ze doen veel beloftes: geld, werk op de plantages, goede wegen of scholen voor de kinderen. Maar er komt vaak weinig van terecht. De organisatie Sawit Watch helpt mensen bij de keuze om hun land wel of niet af te staan. En zo nodig helpen ze hen om zich te verzetten, of juist een goede deal te sluiten. Ik heb voor die organisatie onderzocht wat de impact is van de oliepalmplantages op de lokale bevolking in Tapanuli Selatan, een district in Noord-Sumatra. Ik ging daarvoor een heleboel dorpen langs om mensen te interviewen. De dorpen waren soms heel erg afgelegen en alleen te voet bereikbaar. Ik bleef slapen bij families. Dan sliep je met het hele gezin op rieten matjes op de grond van hun houten huis op palen. Soms waste ik me bij een waterput, maar meestal in de rivier. Dezelfde rivier waar het drinkwater vandaan kwam en waar ik mijn behoefte moest doen. Vaak ging er iemand met me mee. Zit je daar met z n tweeën op een stammetje boven het water. Verder vond ik mijn stagetijd soms wel heftig. De armoede, het gebrek aan scholen en communicatie en dat mensen niet naar de dokter kunnen omdat hun dorp zo afgelegen ligt. Intenser was nog dat de dorpelingen ondanks de armoede zo vriendelijk en tevreden zijn. Ik voelde me erg thuis. In Kalimantan ben ik een keer ontvangen door een optocht van een inheemse Dayak-stam. Ik deed aan allerlei rituelen mee, vooral het drinken van de lokale rijstewijn, zodat ik een lid van hun stam werd. In Nederland had ik al een paar woorden Indonesisch geleerd. Door veel te praten lukt dat nu vloeiend. Ze vonden het natuurlijk hartstikke mooi dat een westerling Indonesisch sprak. De Indonesiërs wilden graag hun verhaal vertellen. Er zijn door de plantages veel problemen met verdroging en vervuiling van de rivier waardoor landbouw nu moeilijker is. Enkelen zijn er beter op geworden, maar er is lang niet genoeg werk op de plantages. Veel mensen vroegen me of ik Nederland en de rest van de wereld wil vertellen wat er daar gebeurt, dus dat doe ik ook. / Koen Moons

20 STUDENT 24 RESOURCE #16 > De digitale kerstkaart van Wageningen UR heeft iedereen uitgenodigd voor een winterwandeling door de botanische tuinen van Wageningen Universiteit. Volgens de kerstkaart staan daar in de maanden december en januari immers verschillende bomen in bloei zoals de meidoorn en de maretak of mistletoe. De natuur is inderdaad van slag, maar dit is een foutje: deze soorten dragen in deze maanden bessen. Met de groeten van de University for Life Sciences. Een echte opstand op Animal Farm. Een 51-jarige Britse veehouder is afgelopen zondag aangevallen door een kudde varkens. Volgens de politie van Norfork werd de man eerst omver gelopen door een van zijn zeugen, waarop de rest van de varkens zich op hem stortte. De onfortuinlijke Brit werd met hoofdletsel, kneuzingen en blauwe plekken naar het ziekenhuis vervoerd, maar was niet in levensgevaar. Volgens de politiewoordvoerder wordt waarschijnlijk geen actie tegen de agressieve varkens ondernomen. PRIKBORD VOOR JE MOOISTE FOTO, JE EERSTE VERHAAL, JE EIGEN CARTOON De Wageningse studentenverenigingen hebben 2007 feestelijk verwelkomd en de feestgangers vastgelegd op foto. Unitas (boven) hield een groot open feest. Op SSR-W (rechtsboven) ging het bestuur het nieuwe jaar in samen met het barpersoneel en enkele andere leden. En tijdens een besloten feest op KSV (rechts) vierden de leden behalve nieuwjaar ook de terugkeer van het biermerk Jupiler. / LH PORNO DOWNLOADEN KAN WÉL Studenten die thuis een internetaansluiting van Wageningen UR hebben mogen achter hun computer haast niets anders meer doen dan studeren. Dat lijkt de boodschap van een mail ondertekend door Aalt Dijkhuizen die alle studenten in december ontvingen. Naar aanleiding van enkele ernstige overtredingen wijst de raad van bestuur medewerkers én studenten van Wageningen UR op het internetreglement van het WUR-netwerk. Kort gezegd moet al het gebruik van internet ten dienste staan van onderwijs en onderzoek. Studenten die een kamer huren bij Idealis zijn automatisch aangesloten op het WUR-netwerk. Dat is snel en dus ideaal om muziek of films te downloaden. Maar als studenten de gedragscode opvolgen is dat niet langer toegestaan. Zelfs chatten met vrienden is verboden als het langer duurt dan zeer kort. Overtreding kan vervelende gevolgen hebben en de kans op ontdekking is groot omdat ICT regelmatig het totale internetverkeer zal analyseren. Dat kan tot op het niveau van het werkstation, staat er dreigend bij. De intimiderende mail belandde bij veel studenten in de prullenbak. En dat is eigenlijk maar goed ook, zegt Jaap Booij van de afdeling ICT. Wat de studenten thuis doen, mogen ze helemaal zelf weten. In de bewuste mail doelt de raad van bestuur namelijk op het computergebruik binnen de gebouwen van Wageningen UR. De reglementen gelden alleen daar. Het netwerkgebruik bij de studenten thuis staat er los van. Wel dient iedereen zich natuurlijk te houden aan de landelijk regels zoals het verbod op kinderporno. Dus geen Big Brother WUR? Nee, we kunnen het internetverkeer wel herleiden naar studentenkamers, maar doen dit niet. Tenzij, en daar is alsnog het addertje, ICT klachten krijgt van buitenaf. Veel studenten verspreiden film- en muziekbestanden. Wij ontvangen dan klachten van organisaties zoals Stichting Brein en sluiten dan de internetaansluiting af. Maar vaak gaat dit verspreiden onbewust. Als ze de bestanden laten staan waar ze binnenkomen, stellen de gebruikers ze automatisch beschikbaar voor anderen. Zet binnengekomen bestanden op een andere plek van je harde schijf, en zelfs opgehaalde plaatjes van pornosites vormen geen probleem meer voor de waakhonden van WUR. / Laurien Holtjer

Albert Voogd. Healthy living De consument is ook maar een mens

Albert Voogd. Healthy living De consument is ook maar een mens Albert Voogd Healthy living De consument is ook maar een mens Strategische uitgangspunten Albert Heijn Voeding en Gezondheid Wetenschappelijk gedegen onderbouwd Maatschappelijk geaccepteerd Simpel en inspirerend

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

2. Vetten in je voeding

2. Vetten in je voeding 2. Vetten in je voeding Regelmatig kun je lezen dat veel mensen te dik zijn en dat dik zijn slecht is voor je gezondheid. In de basisstof heb je geleerd dat je dagelijks wel vet moet binnenkrijgen, maar

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Evidence-based richtlijn van de German Nutrition Society Van vezels tot suikers: koolhydraten omvatten een brede range van voedingsstoffen. Wat is er precies

Nadere informatie

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap?

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Sinds vele jaren erkennen wetenschappers de belangrijke rol die

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Gezonde voeding (voor ouderen)

Gezonde voeding (voor ouderen) Gezonde voeding (voor ouderen) We worden steeds ouder Europe 29% North America 25% Eastern Asia 21% LA & Caribbean 14% 1953 Schijf van vijf 2004 1981 voorjaar van 2016 1965 1991 Algemene voedingsadviezen

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

De richtlijnen zijn bedoeld voor de ogenschijnlijk gezonde bevolking

De richtlijnen zijn bedoeld voor de ogenschijnlijk gezonde bevolking Samenvatting De zogeheten Richtlijnen goede voeding zijn bedoeld om de overheid steun te bieden bij het ontwikkelen van een voedingsbeleid en bij het volgen van de effecten van dat beleid. Het advies vormt

Nadere informatie

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K.

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K. Testlab Er zitten heel veel voedingsstoffen in gezonde producten. Dat hebben jullie in de film gezien. Nou ja gezien? Voedingsstoffen zijn niet zichbaar in producten, maar we kunnen ze wel aantonen. Daar

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten. voor Marokkaanse Nederlanders. Zorg goed voor uw hart

Hart- en vaatziekten. voor Marokkaanse Nederlanders. Zorg goed voor uw hart Hart- en vaatziekten voor Marokkaanse Nederlanders Zorg goed voor uw hart Zorg goed voor uw hart Deze folder gaat over gezondheid en hart- en vaatziekten. Eerst vertellen we wat hart- en vaatziekten zijn.

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition % LICHAAMSVET Wie wil je worden? Waar ben je nu? % LICHAAMSVET Vrouw 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Man 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Te laag

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten. voor Nederlanders. Zorg goed voor uw hart

Hart- en vaatziekten. voor Nederlanders. Zorg goed voor uw hart Hart- en vaatziekten voor Nederlanders Zorg goed voor uw hart Zorg goed voor uw hart Deze folder gaat over gezondheid en hart- en vaatziekten. Eerst vertellen we wat hart- en vaatziekten zijn. Daarna vertellen

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Docentenhandleiding KlasseLunch 2008:

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Docentenhandleiding KlasseLunch 2008: Over gezond eten 1 WAAROM IS GEZOND ETEN BELANGRIJK? Je bent nu in de groei. Je lichaam is nog lang niet klaar. Goed en gezond eten is daarom erg belangrijk. Want alleen dan krijg je voldoende voedingsstoffen

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen.

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen. VOORW OORD VOORWOORD Over dit boekje Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4 tot 18 jaar? Bij de titel van dit boekje vraag je je misschien af wat een kleuter te maken heeft met iemand die

Nadere informatie

Voedingsgids voor volwassen honden

Voedingsgids voor volwassen honden Terug naar vorige hoofdstuk Terug naar Inhoudsopgave Verder naar volgende hoofdstuk Voedingsgids voor volwassen honden De inhoud van dit hoofdstuk: De doelstelling van het voerplan De grondstoffen van

Nadere informatie

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten, rozijnen, gedroogde pruimen en andere gedroogde zuidvruchten bevatten veel gezonde vetten, vezels, vitamines en mineralen. Uit

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Voeding en Gezondheid. Een bewuste weg naar een betere leefstijl

Voeding en Gezondheid. Een bewuste weg naar een betere leefstijl Voeding en Gezondheid Een bewuste weg naar een betere leefstijl Een goede leefstijl Het geheim van gezondheid zit 'm in het juiste evenwicht. MINDER STRESS/ MEER RELAXEN MEER BEWEGEN BETERE VOEDING 2 Uitgebalanceerde

Nadere informatie

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Je lichaam heeft overal energie voor nodig. Sporten, werken, fietsen, wandelen, tuinieren,

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008:

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008: Werkbladen 2008: Over gezond eten 1 WAAROM IS GEZOND ETEN BELANGRIJK? Je bent nu in de groei. Je lichaam is nog lang niet klaar. Goed en gezond eten is daarom erg belangrijk. Want alleen dan krijg je voldoende

Nadere informatie

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage.

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. Mensen in de ruimte GROEP 5-6 58 50 minuten 1 en 23 Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. De leerling: weet dat voedsel in de ruimte gaat zweven weet

Nadere informatie

- Cacao als medicijn - Cacao, godenvoeding - Chocolade gunstig voor hart en bloedvaten. Cacao als medicijn

- Cacao als medicijn - Cacao, godenvoeding - Chocolade gunstig voor hart en bloedvaten. Cacao als medicijn - Cacao als medicijn - Cacao, godenvoeding - Chocolade gunstig voor hart en bloedvaten Cacao als medicijn De indianen gebruiken al eeuwenlang cacao als medicijn. De eerste beschreven therapieën dateren

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

WAT IS GENETISCHE MODIFICATIE?

WAT IS GENETISCHE MODIFICATIE? SPREEKBEURT OF WERKSTUK WAT IS GENETISCHE MODIFICATIE? Hier vind je informatie voor een spreekbeurt of werkstuk over genetische modificatie. De informatie is ingedeeld in stappen. Dit zijn de verschillende

Nadere informatie

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk?

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders niet weten hoe het precies zit. In dit dossier staan alle ins- en outs over bloeddruk,

Nadere informatie

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Ontdek hoe kleine veranderingen elke dag een verschil maken Nicolas Guggenbühl, diëtist-voedingsdeskundige, met de medewerking van prof.

Nadere informatie

Vetverbranding in de hersenen?

Vetverbranding in de hersenen? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Kan een synthetische olie helpen om de hersenen van voedsel te voorzien

Nadere informatie

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Ik zal eerlijk met je zijn. Afvallen is één van de moeilijkste dingen die je kan doen als mens. Waarom? Omdat ons lichaam

Nadere informatie

Wat zijn vetten? Soorten vetten Onverzadigde vetten Verzadigde vetten Transvetten Vetpercentages Tips

Wat zijn vetten? Soorten vetten Onverzadigde vetten Verzadigde vetten Transvetten Vetpercentages Tips Vetten 1 Onderwerpen Wat zijn vetten? Soorten vetten Onverzadigde vetten Verzadigde vetten Transvetten Vetpercentages Tips 2 Wat zijn vetten? Vetten zijn naast eiwitten en koolhydraten, een van de drie

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding 1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding Op de pabo opleiding leren de studenten hoe ze kinderen de vaardigheden kunnen bijbrengen die ze nodig hebben om een succesvolle en evenwichtige volwassene te worden. In

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

DE BASIS VOOR EEN VITAAL LEVEN

DE BASIS VOOR EEN VITAAL LEVEN DE BASIS VOOR EEN VITAAL LEVEN ALOE INSPIRED 2016 EEN GEZONDE BASIS. DE DRUKTE VAN HET DAGELIJKS LEVEN MAAKT DAT WE OP HET GEBIED VAN VOEDING SOMS VOOR DE MAKKELIJKSTE WEG GAAN. DE KEUZE VALT DAN SNELLER

Nadere informatie

AARDAPPELS. voedzaam & veelzijdig

AARDAPPELS. voedzaam & veelzijdig KENNIS PLATFORM AARDAPPELS AARDAPPELS voedzaam & veelzijdig Deze brochure is voor diëtisten en andere gezondheidsprofessionals en bevat praktische informatie over de voedingswaarde van aardappels en de

Nadere informatie

Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken

Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken EENVOUDIG EN GEZOND AFSLANKENN www.bcminfo.be Diëten met maaltijdvervangers Eenvoudig, snel en gezond afslanken KOM MEER TE WETEN OVER MAALTIJD- VERVANGERS

Nadere informatie

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015 Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

Rawfood. tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02

Rawfood. tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02 Rawfood tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02 Auteur: Noëlle Kabel VOEDING In augustus 2013 kwam ik in aanraking met rawfood. Ik had toen al een jaar alle geraffineerde suikers uit mijn eetpatroon geschrapt,

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter Het Ultieme Vetverbranding Programma Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter In de afgelopen weken heb ik je verteld over De Superverbrander Methode en de 4 fasen van het

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition BMI Body Mass Index = gewicht in kg lengte x lengte in m BMI < 18,5 ondergewicht 18,5 24,9 normaal 25 29,9 overgewicht 30 34,9 zwaar

Nadere informatie

De filosofie van het voeren

De filosofie van het voeren Terug naar Voorwoord Terug naar Inhoudsopgave Verder naar volgende hoofdstuk De filosofie van het voeren Inhoudsopgave van dit hoofdstuk: Het algehele beeld Hoe voeding in de Natuur er uit zou zien...

Nadere informatie

2. Vetten in je voeding

2. Vetten in je voeding 2. Vetten in je voeding Regelmatig kun je lezen dat veel mensen te dik zijn en dat dik zijn slecht is voor je gezondheid. In de basisstof heb je geleerd dat je dagelijks wel vet moet binnenkrijgen, maar

Nadere informatie

Bewegen x vakleerkracht = toekomst 2

Bewegen x vakleerkracht = toekomst 2 Bewegen x vakleerkracht = toekomst 2 Workshop voeding Vincent Verdoorn Fontys Sporthogeschool (Bewegen + voeding) x vakleerkracht = toekomst 2 Workshop voeding Vincent Verdoorn Fontys Sporthogeschool Inhoud

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen In publiceerde de toenmalige oedingsraad de Nederlandse voedingsnormen. Deze waren hoofdzakelijk gericht op de preventie van deficiëntieverschijnselen. De laatste

Nadere informatie

Informatieboekje. GRIP- Studie GRoente Inname Peuters

Informatieboekje. GRIP- Studie GRoente Inname Peuters Informatieboekje GRIP- Studie GRoente Inname Peuters Contactgegevens Onderzoeksteam Prof. Dr. Ir. Kees de Graaf (hoofdonderzoeker Humane Voeding) Dr. Gerry Jager (Universitair Docent) Ir. Victoire de Wild

Nadere informatie

Schijf van Vijf-spel. Opdracht 4C. Opdracht

Schijf van Vijf-spel. Opdracht 4C. Opdracht Opdracht 4C Schijf van Vijf-spel Opdracht Doel: Introductie: 15 min. Opdracht 1: Opdracht 2: Kinderen worden bewust gemaakt van wat gezonde basisvoeding is. Dit zijn producten uit de Schijf van Vijf. Als

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Vitamine C. Lisanne Damsma ; ; CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58645

Vitamine C. Lisanne Damsma ; ; CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58645 Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Lisanne Damsma ; ; 11 June 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/58645 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

GEZONDE VOEDING! Linda Verhaegh, diëtist De Zorggroep Groene Kruis Voeding en Dieet

GEZONDE VOEDING! Linda Verhaegh, diëtist De Zorggroep Groene Kruis Voeding en Dieet GEZONDE VOEDING! Linda Verhaegh, diëtist De Zorggroep Groene Kruis Voeding en Dieet Stelling 1 BMI is hetzelfde als vetpercentage BMI is hetzelfde als vetpercentage BMI meet je door gewicht (kg) / lengte²

Nadere informatie

Voedingsrichtlijnen zwangerschap

Voedingsrichtlijnen zwangerschap Voedingsrichtlijnen zwangerschap Hoera! Je bent zwanger. Een nieuwe tijd breekt aan. Wat gaat deze zwangerschap brengen? Hoe zorg je dat je baby goed groeit? Hoe blijf je zelf fit tijdens je zwangerschap?

Nadere informatie

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding Module Voeding & Gezondheid Grip op je gezondheid met voeding Introductie Olivia Bijman, dietist i.o. aan Haagse Hogeschool, The Happy Green Lifestyle.com Holistische gezondheid, duurzame levensstijl en

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Een goed gewicht Ben je ook een van die miljoenen Nederlanders die worstelen met de weegschaal? Of je nu een paar kilo wilt afvallen of juist

Nadere informatie

Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal

Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Verkiezingen in de provincie Op 18 maart 2015 zijn er verkiezingen in de provincie Utrecht. Iedereen die in Utrecht

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding bij borstkanker Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding en borstkanker Antioxidanten, het wondermiddel tegen kanker? Anti-oxidanten helpen kanker

Nadere informatie

Opinieonderzoek. Inleiding

Opinieonderzoek. Inleiding Opinieonderzoek Inleiding Voor deze rapportage is gebruik gemaakt van twee opinieonderzoeken. Prominent in dit deel is het Onderzoek consumentenzorgen, Residuen bestrijdingsmiddelen van het Voedingscentrum

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Management summary Schuttelaar & Partners 001-01.ppt december 00 Marieke Gaus Context en doel van het onderzoek Doel onderzoek Het onderzoek wordt uitgevoerd

Nadere informatie

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes Lekker en gezond eten met diabetes 3 Gezond eten heeft zin Met diabetes heb je extra veel plezier van gezond eten: je zit lekkerder in je

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 april 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 april 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Gezonde leefstijl, hoe pak je dit op?

Gezonde leefstijl, hoe pak je dit op? Gezonde leefstijl, hoe pak je dit op? Jolande van Teeffelen, diëtist Van de mensen met OSAS heeft 90% overgewicht Vetafzetting door overgewicht kan obstructie van de luchtweg veroorzaken. Maar de apneu

Nadere informatie

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN.

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. GEZONDHEID INFOBLAD DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. BRON: VIGeZ, 2011. De actieve voedingsdriehoek. De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee

Nadere informatie

d :vitamine D Kai gaat picknicken. Ga je mee? Met goed vet bak je er méér van! Voorleesboekje Beste ouder,

d :vitamine D Kai gaat picknicken. Ga je mee? Met goed vet bak je er méér van! Voorleesboekje Beste ouder, Beste ouder, Het verhaal van Kai wordt je aangeboden door onderstaande organisaties. Zij zetten zich ervoor in dat peuters in Nederland voldoende onverzadigde vetten binnenkrijgen, zodat ze zich GOED kunnen

Nadere informatie

Kai gaat picknicken. Ga je mee?

Kai gaat picknicken. Ga je mee? Met goed vet bak je er méér van! Voorleesboekje Kai gaat picknicken in het park. Hij mag mama helpen met het inpakken van de picknickmand. Zo leert hij over lekker en gezond eten. Kai gaat picknicken.

Nadere informatie

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Esther Pekel diëtist Diabetescentrum 2015 1 Voedingsrichtlijn 2015 1e wetenschappelijke onderbouwde voedingsrichtlijn DM geschreven i.o.v. de NDF in 2006. 2e herziene richtlijn

Nadere informatie

Voeding bij kanker: fabels en feiten. Dr. Sandra Beijer, diëtist-epidemioloog Afdeling onderzoek Integraal Kankercentrum Nederland

Voeding bij kanker: fabels en feiten. Dr. Sandra Beijer, diëtist-epidemioloog Afdeling onderzoek Integraal Kankercentrum Nederland Voeding bij kanker: fabels en feiten Dr. Sandra Beijer, diëtist-epidemioloog Afdeling onderzoek Integraal Kankercentrum Nederland 11 juni 2015 Website www.voedingenkankerinfo.nl Superfoods Kurkuma is

Nadere informatie

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten:

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten: Naam: GEZOND ETEN Gezonde voeding zorgt voor een gezond lichaam. Als je daarbij genoeg beweegt blijf je op een gezond gewicht. Daardoor word je minder snel ziek. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light INFOKAART n van margarine-, halvarine- en bak- en braadproducten December 2016 - Het assortiment margarineproducten wordt steeds groter en sluit steeds beter aan op de wensen en eisen van de consument.

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes U bent zwanger en halverwege de zwangerschap krijgt u te horen dat u diabetes heeft. Er komt dan veel op u af. U wilt weten wat zwangerschapsdiabetes precies

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Voedingsmiddenenbedrijven hebben verschillende manieren om consumenten erop te attenderen dat bepaalde producten goed zouden zijn voor de gezondheid. Sinds enkele jaren worden daar in Nederland

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77 Inhoud Voorwoord 3 Voeding 6 Slaap 22 Houding 30 Naar de dokter 37 Kleding 65 Mode 74 Kleding wassen 77 6 VOEDING Weet wat je eet Je eet elke dag. Alles wat je eet (en drinkt) heet voeding. Is elke voeding

Nadere informatie

Diabetes type 2. Het belang van gezonde voeding

Diabetes type 2. Het belang van gezonde voeding Diabetes type 2 Het belang van gezonde voeding Gezond eten is voor iedereen belangrijk, maar voor mensen met diabetes type 2 zijn er extra aandachtspunten. Onze voedingsadviezen helpen je. Wat gebeurt

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal POSTBUS EA DEN HAAG. Datum 30 september 2010 Betreft Dioxine in paling

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal POSTBUS EA DEN HAAG. Datum 30 september 2010 Betreft Dioxine in paling > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal POSTBUS 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Agroketens en Visserij Prins Clauslaan 8 2595 AJ Den Haag Postbus

Nadere informatie

RESEARCH & DESIGN. keuzeonderzoeken. Verwondering: het begin van wetenschap. klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A:

RESEARCH & DESIGN. keuzeonderzoeken. Verwondering: het begin van wetenschap. klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A: RESEARCH & DESIGN klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A: Verwondering: het begin van wetenschap keuzeonderzoeken locatie Mariënburg, Leeuwarden Research & Design Project: Verwondering: het begin

Nadere informatie