SER magazine. Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie: Op alle leeftijden is het spitsuur. Arbeidsmigratie. Onderwijs. Jongerenorganisaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SER magazine. Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie: Op alle leeftijden is het spitsuur. Arbeidsmigratie. Onderwijs. Jongerenorganisaties"

Transcriptie

1 MEI e JAARGANG - NR.5 Jongerenorganisaties Vurig pleidooi voor nieuwe arbeidsverhoudingen SER magazine Arbeidsmigratie Weinig misstanden, maar nog wel problemen Onderwijs Leren doe je vooral op de werkvloer Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie: Op alle leeftijden is het spitsuur

2 FOTO Christiaan Krouwels SERmagazine is een maandelijkse uitgave met nieuws en informatie over de Sociaal- Economische Raad en de Stichting van de Arbeid. Met dit blad wil de SER de overlegeconomie en de sociale dialoog bevorderen. Een jaarabonnement is gratis. Opgave jaarabonnementen en adreswijzigingen via Redactie Liesbeth Breeveld (hoofdredactie), Mariek de Valk, Berber Bijma en Corien Lambregtse (eindredactie) T (0) F (0) E Aan dit nummer werkten mee Ton Bennink, Felix de Fijter, Désirée van der Jagt, Pieter-Paul Jansen, Dirk Hol, Dorine van Kesteren, Christiaan Krouwels, Loek Kusiak, Jeroen Poortvliet, Elke van Riel, Martin Spanjers, Yvonne Zonderop Redactieraad Michaela Drahos, Sophia Geelkerken, Tyche Riemens Ontwerp 2D3D Opmaak Riccardo van der Does Productie SER huisdrukkerij Internet Werken en leven Ooit leek ons leven zo simpel. We kozen één opleiding, één baan en als het meezat, beperkten we ons ook tot één partner. Een leven lang wisten we precies wat we hadden en ook waar we op konden rekenen. Maar die tijd ligt ver achter ons. Verantwoordelijkheden dicteren ons dagelijks leven. We moeten werken, leren én zorgen, en dan willen we ook nog tijd voor onszelf overhouden. Het is af en toe een hele kunst om al deze verantwoordelijkheden te combineren. Mede doordat we langer doorwerken, verandert onze levensloop. Op je 45ste kun je nog makkelijk een carrièreswitch maken en aan een nieuwe opleiding beginnen. Ook digitalisering heeft grote invloed. Een kun je ook thuis beantwoorden. De scheidslijn tussen werk en privé wordt steeds diffuser. De werkende mens krijgt keer op keer nieuwe vragen op zijn bord en moet steeds opnieuw keuzes maken. Een deel van die keuzes gaat vooral over de vraag hoe al die zaken toch te combineren zijn. Uit eigen ervaring weet ik dat ieder mens bijna onherroepelijk een piekperiode voor de kiezen krijgt waarin alle verantwoordelijkheden zoals zorg en werk samenkomen en het moeilijk is om alles aan elkaar te knopen. De SER gaat deze dilemma s in kaart brengen. Binnenkort krijgen we de adviesaanvraag voor het advies Werken en leven in de toekomst. De vraag is hoe we in iedere levensfase meerdere verantwoordelijkheden met elkaar kunnen combineren. We beperken ons daarbij niet tot de korte termijn, maar kijken ook hoe de bevolkingssamenstelling, de arbeidsparticipatie, de zorgvraag en de vraag naar burgerparticipatie zich op langere termijn zullen ontwikkelen. Want als iets de laatste jaren duidelijk is geworden, dan is het dat werken en leven niet meer los van elkaar kunnen worden gezien. Mariëtte Hamer Voorzitter Sociaal-Economische Raad 2 MEI NR.5

3 Jongeren 4 Tijd om de loopgraven te verlaten en te werken aan moderne arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden. Vier jongerenorganisaties zoeken steun voor hun ideeën. Arbeidsmigratie 7 Dramatische misstanden rond arbeidsmigranten zijn verleden tijd, maar problemen zijn er nog wel. Op een SER-conferentie stonden vragen uit de praktijk centraal. Spitsuur 10 Werken, leren, opvoeden en zorgen. Werkenden hebben het tegenwoordig in alle levensfasen druk. Dat kan verrijkend zijn, maar heeft ook risico s, waarschuwt hoogleraar sociologie Tanja van der Lippe. Akkerbouw heeft potentie 14 De Nederlandse akkerbouw heeft een sterke positie. Om die te behouden zijn volgens Bram Bierens van de Brancheorganisatie Akkerbouw investeringen nodig. Deel 3 in de serie Verder na de schappen. Leren op de werkplek 16 Werknemers leren niet alleen tijdens cursussen, maar meer nog op de werkvloer. Met een leven lang leren is het nog niet zo slecht gesteld. Een verslag van de tweede verkenningssessie van de SER over leren in de toekomst. Failliet gaan is geen schande 20 Over vijftien jaar is het taboe op faillissementen verdwenen, voorspelt schuldhulpverlener Jacqueline Zuidweg. Ondernemers mogen in 2030 vallen en weer opstaan. Deel 15 in de serie Verrekijkers. Verder in dit nummer 9 Zeepkist: Martin Spanjers, Vitale senioren 19 Column: Yvonne Zonderop, Vernieuwing 22 SER Kort SERmagazine 3

4 Jongerenorganisaties willen barrières slechten Pleidooi voor nieuwe arbeidsverhoudingen Het wordt tijd dat de sociale partners hun loopgraven verlaten en gezamenlijk werk maken van de modernisering van de arbeidsmarkt, arbeidsvoorwaarden en de cao. Dat is het pleidooi van vier vertegenwoordigers van jongerenorganisaties. TEKST Felix de Fijter FOTO Jeroen Poortvliet De voorzitters Michiel Hietkamp en Robbert Coenmans van CNV Jongeren en FNV Jong, coördinator Elwin Wolters van VCP Young Professionals en Evelien Zielschot, coördinator van het netwerk AWVN Young HR, schreven recent een gepeperd opinieartikel in dagblad Trouw. We horen weer over staken en bonden passeren woorden die je ook terugleest in de Kamerstukken uit Werknemers houden vast aan een starre cao en werkgevers dreigen zonder cao verder te gaan. Waarom niet focussen op de gezamenlijke belangen? Want die zijn er genoeg. De vier gingen om de tafel op initiatief van Michiel Hietkamp. Een belletje met Evelien was genoeg om het gesprek te beginnen. Robbert Coenmans en Elwin Wolters sloten al snel aan. De vier maken zich zorgen. 4 MEI NR.5

5 jongeren Op het niveau van individuele organisaties is er al wel beweging zichtbaar, zegt Robbert, maar de vakbonden zijn reactief. Ze houden veel tegen. De jongerenvoorman van FNV kan dat maar moeilijk bevatten. Ik zie een koetsiersvakbond voor me, die er alles aan doet om de entree van de automobiel tegen te houden. Kom op nou! Keuzevrijheid Moet de cao dan maar de prullenbak in? Zeker niet, schreven de vier al in Trouw. De cao zorgt ervoor dat de werkgever niet met iedere werknemer afzonderlijk hoeft te onderhandelen over zijn arbeidsvoorwaarden. En de werknemer weet duidelijk welke rechten en plichten hij heeft. Evelien Zielschot, Michiel Hietkamp, Robbert Coenmans en Elwin Wolters In hun dagelijkse praktijk lopen ze keer op keer aan tegen vooroordelen over halsstarrige vakbonden en onwillige werkgevers; stereotypen die resoneren in de media. Bah: de vakbond, vat Elwin samen. Maar als je dan een kwartiertje doorpraat en uitleg geeft over de problemen waar jongeren tegen aanlopen en het belang van een moderne arbeidsmarkt, dan klinkt het: Hé ja, toch wel goed dat jullie die problemen adresseren. Scholingsbudget Die problemen spitsen zich toe op de arbeidsvoorwaarden. De arbeidsmarkt wil vooruit, maar de juiste randvoorwaarden ontbreken, zegt Evelien. Robbert: Mensen wisselen vaker van baan, maar ons pensioensysteem kan daar nauwelijks mee overweg. Of denk aan het scholingsbudget binnen organisaties. Dat is niet effectief georganiseerd, waardoor werknemers niet proactief aan hun ontwikkeling kunnen werken. Werkgevers zijn nogal eens huiverig om hun mensen op te leiden, haakt Elwin aan. Want stel je voor dat m n werknemer straks aan de slag gaat bij de buurman? Dan leid ik op voor de concurrent. Er is weinig vertrouwen in de individuele werknemer, concludeert Michiel. Waarom leggen werkgever en werknemer de toekomst van die werknemer niet open op tafel: waar wil jij naar toe en hoe kan ik daarbij helpen? Lonen die meebewegen met het economisch tij maken bedrijven, en daarmee ook werknemers, weerbaarder Evelien vult aan: De cao heeft toekomst, maar daarbij is een moderne invulling onmisbaar. Dus niet een cao die van a tot z is geregeld, maar een variant die binnen een zekere bandbreedte ruimte en keuzevrijheid geeft. Bijvoorbeeld wat de indeling van je werkweek, je persoonlijke ontwikkeling en het vieren van je vakantie betreft. Na één uur bakkeleien, waren wij het op hoofdlijnen eens, zegt Robbert. En die eensgezindheid is vooral toe te schrijven aan één gedeelde observatie: de werknemer van 2015 heeft allerlei wensen, maar ook drijfveren en ambities die niet of nauwelijks vertolkt worden in de vigerende cao s. Michiel: Veel jongeren hechten meer aan een vrije indeling van hun agenda dan aan een hoog salaris. Ze willen kunnen wisselen van baan zonder moeilijkheden te krijgen met hun pensioen. Ze hoeven niet per se vrij op Tweede Pinksterdag, maar willen wel het Suikerfeest kunnen vieren. Niet voor niets, zegt Elwin, is veel uitval op de arbeidsmarkt anno 2015 toe te schrijven aan stress of burn-out. De dynamiek van de samenleving van vandaag past niet bij de strakke kaders die nog altijd gelden in veel arbeidsvoorwaarden. SERmagazine 5

6 Generatieneutraal De cao van de 21ste eeuw die de jongeren voor zich zien, zet ook een streep door generatiediscriminatie. Michiel: Waarom zou een oudere werknemer meer moeten verdienen, eenvoudigweg omdat hij een jaar ouder wordt? Beloning zou moeten worden gebaseerd op prestaties, niet op leeftijd. Bovendien, vult Elwin aan, heb je juist in de periode tussen je twintigste en je veertigste met de grootste stijging van uitgaven te maken. Na je veertigste nemen die vaak af, of blijven gelijk. In het verlengde hiervan zouden jongeren, net als oudere werknemers, aanspraak moeten kunnen maken op vrije dagen, ouderschaps- en vaderschapsverlof. Volgens de jongerenorganisaties vertaalt het gezamenlijk belang van werkgevers en werknemers zich ook in een flexibel loongebouw. In onze visie dragen werkgevers en werknemers gezamenlijk de lasten bij economische tegenwind en profiteren ze gezamenlijk van voorspoed, aldus Evelien. De meebewegende lonen maken bedrijven, en daarmee ook werknemers, weerbaarder. In de afgelopen crisisjaren zijn misschien wel onnodig veel ontslagen gevallen, omdat de loonkosten conform eerder gemaakte afspraken gelijk moesten blijven of soms zelfs nog stegen, terwijl omzet en winst hevig onder druk stonden. De flexibiliteit ontbrak om de loonkosten te laten zakken, waardoor werkgevers soms nog maar één uitweg zagen: een ontslagronde. Moederorganisaties De vier hebben hun visie ook bij de moederorganisaties op tafel gelegd. Er was veel waardering voor het initiatief, zegt Elwin, maar er was op punten ook kritiek. Evelien knikt. We hopen op nieuwe bewustwording en een nieuwe bezinning op de manier waarop we in ons land de arbeidsvoorwaarden vormgeven. Om hun geluid kracht bij te zetten, presenteren de vier jongerenorganisaties deze zomer als de Tweede Kamer over de cao debatteert een jongerenakkoord, dat de visie op de arbeidsmarkt van de 21ste eeuw uitgebreider vertolkt. We hopen dat het gehoord wordt, want er is veel meer dat ons bindt dan dat ons scheidt. Hierover zijn de jongerenorganisaties het eens Generatieneutraliteit Dezelfde arbeidsvoorwaarden voor iedereen, ongeacht leeftijd. Ook jongeren verdienen vrije dagen, ouderschaps- en vaderschapsverlof. Regelingen op dit vlak gelden voor alle werknemers, dus niet alleen voor ouderen. Flexibele werktijden De arbeidsmarkt van de 21ste eeuw vraagt om vrije dagen à la carte. De werknemer bepaalt in overleg met zijn werkgever welke feestdagen hij vrij neemt en wanneer hij met vakantie gaat. Jongeren vinden het normaler om in de avonduren of weekenden iets te doen, maar uitrusten blijft van groot belang. Laat werkenden daarom per jaar hun vrije weekeinden bepalen. Flexibele contractvormen Het verschil tussen werkgever en werknemer vervaagt. Met een laptop op schoot ben je vandaag werknemer en morgen werkgever, of allebei. De juridische term maakt jongeren niet veel uit. Als er maar werkzekerheid op niveau is. Voor zzp ers, werknemers en werkgevers komt daarom een (algemeen) minimumuurloon en een cao. Duurzame inzetbaarheid Werknemers kunnen zelf een opleiding kiezen met een individueel scholingsbudget. Deze budgetten zijn nu nog te veel op sectoren gericht, maar de moderne werknemer moet zich ook kunnen omscholen. Het belang van continue scholing is voor alle werkenden groot, al helemaal voor de flexwerker. Meebewegende lonen Werkgever en werknemer gaan gezamenlijk de lasten dragen wanneer het slecht gaat met het bedrijf. Daar staat tegenover dat beide partijen in de winst delen als het goed gaat. Zo kunnen werkenden meeprofiteren in goede tijden en kan het bedrijf in slechte tijden overleven. 6 MEI NR.5

7 Werkconferentie over EU-arbeidsmigratie in de praktijk Minder misstanden, maar nog wel problemen Wat is er meer nodig om arbeidsmigratie in goede banen te leiden? Tijdens de werkconferentie EU-arbeidsmigratie in de praktijk stonden de vragen uit de praktijk centraal. Met de Westlandse seizoensmigratie als voorbeeld. TEKST Dorine van Kesteren FOTO Dirk Hol De SER wil adviezen levend houden nadat ze zijn uitgebracht. De interactieve werkconferentie over EU-arbeidsmigratie in de praktijk die de SER op 15 april organiseerde, past in dit streven. Een andere aanleiding voor de bijeenkomst was het verschijnen van het Jaarboek Migratie en Integratie, waarin diverse auteurs de arbeidsmigratie uit Midden- en Oost- Europa naar Nederland belichten. Ruim vijftig vertegenwoordigers van gemeenten, ministeries, politiek, brancheorganisaties en wetenschap bogen zich gezamenlijk over de arbeidsmigratie uit Polen, Roemenië en Bulgarije. En dan in het bijzonder over de seizoensmigratie in de kassen van het Westland, een van de casestudies in het SER-advies Arbeidsmigratie, dat half december verscheen. Grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit is een gegeven, constateert de SER in dit advies. In de politiek en samenleving bestaat echter geen overeenstemming over de komst van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa. Sommigen zijn blij met hun bijdrage aan de economie en het arbeidspotentieel in ons land; anderen vrezen verdringing, misstanden en overlast. Ik ben blij dat het SER-advies enige verzakelijking heeft gebracht in een discussie die soms vrij emotioneel wordt gevoerd, zei Mariëtte Hamer in haar welkomstwoord. Aanzienlijke groep Jaco Dagevos, bijzonder hoogleraar Integratie en Migratie aan de Erasmus Universiteit, werkzaam bij het Sociaal en Cultureel Planbureau en een van de auteurs van het jaarboek, zette de feiten en cijfers op een rij. Vorig jaar stonden mensen uit Midden- en Oost-Europa ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie. Het is volgens Dagevos echter aannemelijk dat SERmagazine 7

8 het werkelijke aantal tweemaal zo groot is, omdat lang niet alle arbeidsmigranten zich officieel laten registeren. We hebben het dus over een aanzienlijke groep mensen. Ter vergelijking: er wonen Turken en Marokkanen in Nederland. De grootste groep arbeidsmigranten komt uit Polen. Er zijn maar weinig Midden- en Oost-Europeanen die een beroep doen op de bijstand, maar het aantal WW-uitkeringen is wel relatief hoog. Volgens Dagevos bestaat er onder autochtone Nederlanders doorgaans weinig sympathie voor arbeidsmigranten. Dat komt doordat zij bang zijn voor verdringing. Het is dus belangrijk dat uitbuiting en onderbetaling worden aangepakt. Enerzijds vanuit moreel oogpunt, anderzijds om een gelijk speelveld te creëren. Ons land werd volgens hem eerst verrast door de grote toestroom arbeidsmigranten, maar inmiddels lijken de beleidsmakers meer grip te hebben op de problemen. Waarom zien we arbeidsmigranten niet als aanwinst? Werkgevers en gemeenten investeren bijvoorbeeld in betere huisvesting, voorlichting en begeleiding. Ook heeft het kabinet maatregelen genomen tegen malafide uitzendbureaus en schijnconstructies die het Nederlandse arbeidsrecht omzeilen. De wilde jaren lijken voorbij, maar het is moeilijk vast te stellen in welke mate nog steeds gebruik wordt gemaakt van schijnconstructies. Westland Volgens Jos van der Knaap van LTO Glaskracht Westland is de zaak in het Westland, waar voornamelijk Poolse arbeidskrachten hun geld verdienen in de glastuinbouw, inderdaad nagenoeg onder controle. In een tweegesprek met kroonlid Paul Schnabel, voorzitter van de SER-adviescommissie en conferentievoorzitter, zei Van der Knaap: De arbeidsmigratie in het Westland is een overwegend succes. De cao Glastuinbouw verplicht werkgevers om in zee te gaan met gecertificeerde uitzendbureaus. Daarnaast eist de retail van haar toeleveranciers dat hun sociale beleid op orde is. Op de vraag van Schnabel of het kabinet de arbeidsmigratie op de agenda moet zetten tijdens het Nederlands voorzitterschap van de EU, antwoordde Van der Knaap onmiddellijk: Ja, en dan vooral het ontbreken Ruim vijftig vertegenwoordigers van overheid, brancheorganisaties en wetenschap bogen zich over arbeidsmigratie 8 MEI NR.5

9 zeepkist van een gelijk speelveld. De huidige regelgeving kan leiden tot oneerlijke concurrentie voor werknemers en bedrijven. Harmonisatie van de sociale paragraaf is dus van groot belang. Welzijn kinderen Veel van de Midden- en Oost- Europeanen die in het Westland werken, wonen in Den Haag. Rabin Baldewsingh, wethouder van Sociale Zaken in Den Haag, vertelde dat zijn stad officieel Polen en Bulgaren herbergt, maar officieus waarschijnlijk veel meer. Baldewsingh merkt dat er onder hen steeds meer gezinnen zijn. Hij maakt zich grote zorgen over het welzijn van hun kinderen, omdat er relatief vaak sprake is van drankmisbruik, huiselijk geweld en verwaarlozing. Dat komt doordat de ouders van vroeg tot laat aan het werk zijn, het verblijfsperspectief onzeker is en de sociale infrastructuur ontbreekt. Om de inbedding van deze gemeenschappen te versterken, ondersteunt de gemeente Den Haag een aantal lokale Poolse en Bulgaarse verenigingen. Ook is er in het gemeentehuis een speciaal loket voor hulp en vragen ingericht en moedigt de gemeente arbeidsmigranten op allerlei manieren aan om zich formeel te laten registreren. Baldewsingh benadrukte dat autochtone Nederlanders arbeidsmigranten niet moeten buitensluiten. We zijn allemaal EU-onderdanen. Hij eindigde de middag met een positieve noot. We moeten arbeidsmigratie niet problematiseren. Waarom zien we arbeidsmigranten niet als aanwinst voor onze samenleving en economie, net als in Amerika? Dat is een heel andere mindset. Vitale senioren In de zeventiger jaren gingen vrouwen massaal aan het werk. Deeltijdwerk was toen hét issue in discussies over de arbeidsmarkt. In de tachtiger jaren maakten we kennis met uit Amerika overgewaaid uitzendwerk. In 1986 werd de eerste cao voor uitzendkrachten afgesloten. Vanaf de negentiger jaren werd de arbeidsmarkt aangevuld met zzp ers in allerlei soorten en maten. In 1999 werd FNV Zelfstandigen opgericht. Nu is er opnieuw een groep die zijn plekje opeist op de arbeidsmarkt: de vitale ouderen; dat zijn er ruim 1 miljoen. Is het wenselijk dat ouderen langer doorwerken? Nee, zeggen sommigen, want doorwerkende ouderen verdringen de jongeren. Ja, zeggen anderen, want werken (betaald én onbetaald) is gezond; mensen die werken, leven langer dan mensen die dat niet doen. Vrijwilligerswerk is goed voor mensen, geeft zin aan het leven en draagt in hoge mate bij aan het verzorgingsniveau van ons land. Feit is ook dat vrijwilligerswerk steeds vaker betaald werk verdringt. Moeten we langer doorwerken verbieden? Nee, zegt de een, want sommige mensen hebben alleen maar AOW. Mensen die lang in het buitenland hebben gewoond, hebben zelfs maar een gedeeltelijke AOW. Die zijn blij dat ze een paar centen kunnen bijverdienen. Ook zijn er mensen die willen doorwerken omdat zij werken prettig vinden, er hun vakmanschap in kwijt kunnen of gewoon de contacten met collega s niet willen missen. De ander is wél voor een verbod op doorwerken, want het pensioen is er niet voor niets. En zeker in tijden van crisis moeten ouderen plaats maken voor jongeren. De vraag is: hoe gaan we hiermee om? Het belang van de één mag niet ten koste gaan van het belang van de ander. Senioren moeten vrij zijn om te kiezen voor werk of vrijwilligerswerk, dat is een grondrecht. Maar er mag zeker geen concurrentie zijn op arbeidsvoorwaarden. Tijd voor een gedegen debat. Martin Spanjers Voorzitter FNV Senioren FOTO Christiaan Krouwels SERmagazine 9

10 TEKST Berber Bijma FOTO Christiaan Krouwels Hoogleraar sociologie Tanja van der Lippe: Op alle leeftijden is het spitsuur 10 MEI NR.5

11 coverstory Een betaalde baan, zorg voor kinderen of zieke ouders, bijscholing, vrijwilligerswerk hoe houden werkende mensen alle ballen in de lucht? Het is een van de onderwerpen waarover het kabinet een adviesaanvraag heeft aangekondigd. Hoogleraar sociologie Tanja van der Lippe over de combinatie van werk en leven. Het zit niet in het aantal uren dat we nu kwijt zijn aan verantwoordelijkheden op het werk en daarbuiten. Want dat verschilt volgens Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie aan de Universiteit Utrecht, niet veel van vroeger. Het is vooral de complexiteit van het leven, waardoor mensen zich tegenwoordig drukker voelen dan vorige generaties. De SER verwacht binnenkort een adviesaanvraag van het kabinet over het toenemende aantal verantwoordelijkheden dat mensen hebben op hun werk en daarbuiten: van scholing om duurzaam inzetbaar te blijven tot en met vrijwilligerswerk en steeds vaker mantelzorg. De vraag zal onder meer zijn tegen welke knelpunten werknemers aanlopen, welke groepen extra risico lopen op overbelasting en wat werknemers, werkgevers en overheid kunnen doen om ervoor te zorgen dat werknemers niet overbelast raken, minder productief worden of hun economische zelfstandigheid kwijtraken door de optelsom van hun verschillende verantwoordelijkheden. Met dat soort vraagstukken houdt Van der Lippe zich al langere tijd bezig. Ze doet onder meer vergelijkend Europees onderzoek. Hoe kan het dat de combinatie van werk en leven zo complex is geworden? Het is goed om daarbij twee dingen te onderscheiden: hoe mensen hun tijd besteden en hoeveel druk ze daarbij ervaren. Alles bij elkaar besteden we in Nederland in vergelijking met andere Europese landen niet méér tijd aan betaald werk, huishouden en zorg, en dat is ook zeker niet toegenomen de afgelopen jaren. Dat komt met name omdat hier veel vrouwen in deeltijd werken. Daarbij is het wel zo dat de arbeidsproductiviteit van de gemiddelde Nederlandse werknemer tot de hoogste van de wereld behoort. Uitzondering zijn overigens de voltijdswerkers, die tegen de trend in juist wat méér gingen werken. Maar het leven is wel voor iedereen complexer geworden, en daardoor voelen we ons drukker. Een van de redenen daarvoor is dat werk en privé de afgelopen jaren meer door elkaar zijn gaan lopen. Een op de drie Nederlandse werknemers werkt regelmatig thuis; in dat opzicht staan we in de Europese top. Dat heeft positieve kanten: je hebt meer controle over je werktijd en werkplek. Maar de druk is ook hoog: je kunt thuis je Wie is Tanja van der Lippe? Tanja van der Lippe is hoogleraar sociologie van huishoudens en arbeidsrelaties aan de Universiteit Utrecht, voorzitter van de afdeling sociologie en lid van de KNAW. Haar onderzoek richt zich vooral op de relatie tussen werk en privé, onder andere in internationaal vergelijkend perspectief. Van der Lippe studeerde economische sociologie in Wageningen en promoveerde in 1993 op een studie naar de arbeidsverdeling tussen echtgenoten. Recent kreeg zij een grote subsidie van de Europese Commissie voor onderzoek naar Investments in a sustainable workforce in Europe. SERmagazine 11

12 De overheid kan zich afvragen of ze tegelijkertijd grotere economische zelfstandigheid van vrouwen kan nastreven én meer mantelzorg werkmail nog even beantwoorden of onder werktijd iets voor de kinderen doen. Het is nooit af. Dat er in Nederland voor ouders met jongere kinderen een lappendeken is aan verlofregelingen, kinderopvangen schooltijden maakt het er voor deze groep niet eenvoudiger op. Iedere werknemer moet voor zichzelf een werkbare situatie organiseren. Vrije tijd De complexiteit van het leven wordt volgens Van der Lippe nog eens versterkt doordat we niet alleen veel moeten, maar ook veel willen. We stellen hoge eisen aan onze vrije tijd. De kinderen die nu opgroeien, worden wel de achterbankgeneratie genoemd: we brengen ze overal naartoe. Met name hoger opgeleiden zien graag dat hun kinderen én een muziekinstrument leren bespelen én bij een sportclub zitten. We besteden dan ook meer tijd aan onze kinderen dan vroeger. Wie het kan betalen, gaat daarnaast vaak met vakantie; vaker dan mensen uit de meeste andere Europese landen. Bovendien verrichten Nederlanders vergeleken met andere Europeanen ook relatief veel vrijwilligerswerk. We werken dan gemiddeld misschien niet veel uren betaald, maar doordat we daarnaast nog zo veel meer willen doen, ligt er ook een bepaalde druk op de tijd buiten het werk. En dan zitten we op de Fransen na ook nog eens het langst met ons gezin aan tafel, want we hechten aan de Nederlandse gezinscultuur. Hoe druk we het ook hebben met betaalde arbeid, vrijwilligerswerk, mantelzorg en scholing, we willen niet als Amerikaanse gezinnen even snel voor de tv eten. Spitsuur Van der Lippe heeft veel onderzoek gedaan naar de combinatie van werk en privé, met name als het gaat om zorgtaken. We hebben lange tijd gezegd: werknemers tussen de 30 en 45 jaar die de zorg voor jonge kinderen combineren met carrière maken, zitten in het spitsuur van hun leven. Maar nu mantelzorg steeds belangrijker wordt, zitten werkenden eigenlijk op alle leeftijden in het spitsuur. Is het nadelig dat werknemers meer tijd in mantelzorg moeten steken? In wetenschappelijk onderzoek gaat het niet alleen om het aantal uren dat een bepaalde taak van je vraagt, maar ook om het eventuele verrijkende effect van die taak. Iedereen kent het wel: als je op je werk een productieve dag hebt gehad, ben je thuis ook leuker, en vice versa. Uit onderzoek blijkt dat zorg voor jonge kinderen en betaald werk elkaar verrijken. Bij vrijwilligerswerk is dat ook het geval: vrijwilligerswerk geeft je als het ware energie voor je betaalde werk en andersom. Maar het is nog maar de vraag of dat ook voor mantelzorg geldt. We stellen hoge eisen aan onze vrije tijd Uit een SCP-rapport dat in maart verscheen, blijkt dat mensen die beginnen met mantelzorg, zich vaker ziek melden, zeker als die mantelzorg lang duurt. Bij mensen die minstens twee jaar mantelzorger zijn, stijgt het percentage langdurig ziekteverzuim meer dan twee weken achtereen in één jaar van 11 procent vóór het mantelzorgen naar 24 procent tijdens het langdurige mantelzorgen. Alertheid is dus geboden, want meer mantelzorg kan betekenen dat de kosten van het ziekteverzuim hoger worden dan de kosten voor professionele zorg die worden bespaard. Ik hecht eraan om hierbij op te merken dat de solidariteit binnen families in Nederland groot is: familieleden verlenen mantelzorg aan elkaar wanneer dat nodig is. De vraag is nu onder welke voorwaarden deze familiesolidariteit mogelijk blijft. Een ander onbedoeld gevolg van meer mantelzorg 12 MEI NR.5

13 Laat regelingen flexibel zijn, zodat werknemers in verschillende levensfasen ermee uit de voeten kunnen coverstory kan zijn dat de economische positie van vrouwen er niet door verbetert. Mantelzorgers zijn vaak vrouwen. Op dit moment is de helft van de vrouwen economisch zelfstandig, tegen driekwart van de mannen. Lager opgeleide vrouwen zijn vaker niet economisch zelfstandig. De overheid hoort zich af te vragen of ze tegelijkertijd een grotere economische zelfstandigheid van vrouwen kan nastreven én meer mantelzorg. Meer mantelzorg zou ook kunnen betekenen dat de ongelijkheid tussen allochtonen en autochtonen toeneemt. Allochtonen zijn relatief vaker laagopgeleid. Bovendien behoort mantelzorg bij bepaalde etnische groepen tot hun cultuur. Die zorg wordt niet snel uitbesteed. Het is belangrijk dat de overheid niet alleen onderzoek hiernaar laat doen, maar dat er ook over wordt gesproken en gedebatteerd: wat vraagt de overheid hiermee van haar burgers, wat zijn de effecten ervan en is dat gewenst? Daar kan meer over worden nagedacht. In hoeverre is een werknemer zelf verantwoordelijk voor de combinatie van zijn verantwoordelijkheden? Mensen hebben vaak hun eigen slimme wegen om hun dagelijkse leven te organiseren. Als het gaat om zorgtaken zetten veel mensen hun netwerk in van buurtgenoten en familieleden. Maar de een is daar beter in dan de ander. Een individuele werknemer die vastloopt door een opstapeling van verantwoordelijkheden, moet dat zeker bij zijn leidinggevende aankaarten, om te proberen daar samen een oplossing voor te bedenken. De rol van werkgevers is minstens zo belangrijk. Het is ook in hun belang dat werknemers tevreden en gezond zijn. Als werkgever regel je wat er nodig is om ervoor te zorgen dat werknemers hun werk met plezier kunnen doen. Zeggenschap over de eigen werkplek en werktijden is daarin een belangrijke factor, wijst onderzoek uit. En als blijkt, zoals het SCP-rapport aantoont, dat mensen zich ziek melden als ze mantelzorg in hun eigen tijd moeten doen, dan kun je daar als werkgever dus ook beter iets voor regelen. Hoe? Er is niet één weg naar Rome. In grote bedrijven met veel werknemers kan het verstandig zijn om de verlofbepalingen uit de cao te hanteren. In het mkb zou ik me kunnen voorstellen dat je het eerder in onderling overleg oplost. Er is niet één panacee. Het hangt van het soort werk en van de grootte en het type bedrijf af hoe je je werknemers het best kunt faciliteren. Het is daarbij belangrijk om in overkoepelende regelingen zoals cao s oog te hebben voor de verschillende levensfasen. Dertigers zorgen relatief vaak voor kleine kinderen, vijftigers en zestigers zijn relatief vaak mantelzorger. Regelingen zijn daarom bij voorkeur geen eenheidsworst, maar bieden de nodige flexibiliteit zodat werknemers in verschillende levensfasen ermee uit de voeten kunnen. Voor jonge ouders blijft de beschikbaarheid van goede kinderopvang een belangrijk onderdeel van een goede combinatie van werk en privé. Die twee onderwerpen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de kinderopvang is in Nederland nog altijd een wereld te winnen. Wij doen vanuit de Universiteit Utrecht internationaal vergelijkend onderzoek naar kinderopvang, en dan blijkt dat die in Finland veel beter is. Zo hebben de ouders van niet-schoolgaande kinderen recht op een plek op de kinderopvang, anders dan in Nederland. Ook is de Finse opvang niet alleen flexibeler in de openingstijden, maar de pedagogische kwaliteit is ook beter, met hoger opgeleide leidsters. Een op de drie Finse leidsters in de formele opvang moet een relevante universitaire graad hebben, terwijl in Nederland alleen om een mbo-diploma wordt gevraagd. Niet zonder resultaat, zo lijkt het, want Finse kinderen die naar de kinderopvang gaan, scoren hoger op cognitieve ontwikkeling dan Nederlandse kinderen. SERmagazine 13

14 Bram Bierens, voorzitter Brancheorganisatie Akkerbouw Kennis voor de akkerbouw van morgen De Nederlandse akkerbouw heeft een sterke positie op de wereldmarkt. Mede dankzij onze vruchtbare bodem, productkwaliteit en voorsprong in kennis. Die kennis moeten we wel onderhouden en uitbreiden. Voorzitter en kwartiermaker Bram Bierens over de missie van de Brancheorganisatie Akkerbouw. TEKST Loek Kusiak FOTO Dirk Hol Op weersinvloeden, schommelende prijzen en exportbeperkingen heeft de akkerbouw geen grip. Desondanks heeft de akkerbouw in Nederland, met een productiewaarde van 6 miljard euro, sterke troeven in handen. Zoals vruchtbare grondsoorten voor graan, aardappelen en suikerbieten, een gunstige logistieke ligging en een voorsprong in agrokennis. Om onze concurrentiepositie te versterken en duurzame agrobusiness een boost te geven, moeten we blijven investeren in kennisontwikkeling en innovatie, zegt Bram Bierens. Hij heeft het voorzitterschap van het opgeheven Productschap Akkerbouw verruild voor dat van de Brancheorganisatie (BO) Akkerbouw, die begin 2015 officieel van start is gegaan. De BO Akkerbouw is er om praktijkgerichte oplossingen te bevorderen voor collectieve vraagstukken op het gebied van de bodem, water, plantgezondheid, bedrijfsvoering en verduurzaming. Samen aanpakken wat individueel niet kan, vat Bierens samen. Kennisontwikkeling Voor bestuur en organisatie van de BO Akkerbouw is jaarlijks tot euro nodig. Aan reserves uit de tijd van het Productschap Akkerbouw ligt er nog ruim 7 miljoen euro voor collectieve activiteiten. Om een meerjarig onderzoeks- en innovatieprogramma te financieren, is het nodig dat de hele akkerbouwsector meebetaalt, zegt Bierens. Omdat ook niet-leden profiteren van het onderzoek vragen wij aan de minister van Economische Zaken om de heffing waarmee het programma wordt gefinancierd, verbindend te verklaren. Daardoor kan de begroting van de BO Akkerbouw oplopen tot boven de 3 miljoen. 14 MEI NR.5

15 schappen De aanvraag tot verbindendverklaring gaat nog voor de zomer naar het Ministerie van Economische Zaken. Als de verbindendverklaring er is, zegt Bierens, kunnen we vanaf 2016 grote, gewasoverschrijdende programma s opzetten. Voorwaarde is dat de leden van een brancheorganisatie minstens twee derde van de sector vertegenwoordigen. Omdat alle grote partijen meedoen aan de BO Akkerbouw, is dat geen probleem. Iedereen gaat naar rato van het aantal hectares meebetalen. Tienduizenden gezinnen zijn voor hun werk en inkomen afhankelijk van de akkerbouw De BO Akkerbouw richt zich op vier thema s: vitale bodem; vitaal gewas; energie en kringlopen; management, economie en data. Het verkrijgen en in stand houden van vitaal gewas vraagt om kennis op het gebied van bestrijding van ziekten en plagen. Bierens: Denk daarbij aan de bestrijding met specifieke maatregelen van het maïswortelknobbelaaltje of de aardappelziekte phytophthora. Of neem het thema energie en kringlopen. Een derde van het energiegebruik in de akkerbouw is toe te Hoe verder na de schappen? De product- en bedrijfschappen zijn per 1 januari 2015 opgeheven. Daarmee is ook een eind gekomen aan de wettelijke taken die de SER sinds 1950 voor de schappen uitvoerde, zoals financieel toezicht, goedkeuring van verordeningen en toezicht op goed schapbestuur. Het werk van de schappen wordt (deels) in nieuwe vormen voortgezet. In een kleine serie kijken betrokkenen vooruit. Deel 4: Bram Bierens, voorzitter van de Brancheorganisatie Akkerbouw. rekenen aan de energiekosten van de kunstmestproductie. Nutriëntenkringlopen kunnen op regionaal niveau worden gesloten door afnemers van akkerbouwproducten te betrekken bij de kringlopen van akkerbouwbedrijven. Reststromen uit de verwerking van die producten kunnen als meststof worden ingezet. Daarmee wordt de kringloop gesloten. Dankzij onderzoek naar de waarde van reststromen en bodemen structuurverbeteraars kunnen we goede en waardevolle producten aan de bodem toevoegen. Hiervoor lopen al projecten, maar die willen we uitbreiden. Via de website Akkerbouwplaza.nl, die sinds 1 april in de lucht is, is alle informatie toegankelijk. Groot exportbelang De sociaal-economische betekenis van het akkerbouwcluster is evident, benadrukt Bierens. Ons land telt circa ondernemingen die zich bezighouden met de veredeling, teelt, handel en verwerking van akkerbouwproducten. We hebben goed opgeleide boeren en kundige landbouwvoorlichters. Tienduizenden gezinnen in Nederland zijn voor hun werk en inkomen van de akkerbouw afhankelijk. De primaire sector alleen al omvat ongeveer bedrijven. Nederland is een belangrijke exporteur van uitgangsmateriaal als zaaizaad en pootaardappelen. We zijn de grootste pootgoedexporteur ter wereld. Ook producten van de aardappelverwerkende industrie, zoals frites, zijn prachtige exportproducten. Omdat de vraag naar akkerbouwproducten op de wereldmarkt stijgt door de groeiende wereldbevolking en de toenemende welvaart, moeten we ons met onze producten blijven onderscheiden. Niet door enkel bulkproducten te leveren, maar ook door kwaliteit toe te voegen en nog sterker de relatie te leggen tussen voedsel, gezondheid en duurzaamheid. Want daar interesseert de consument zich steeds meer voor. Daarnaast is schaalvergroting van bedrijven een belangrijke ontwikkeling. Om ons leiderschap te behouden, moeten we ons continu inzetten voor verbetering van efficiëntie en kwaliteit, tegen een zo laag mogelijke kostprijs. Daar is veel kennis en innovatie voor nodig. Met de leden van de BO Akkerbouw werken we dit jaar verder aan ons werkplan onderzoek en innovatie. Zodat we in 2016, als de verbindendverklaring hopelijk een feit is, een vliegende start kunnen maken. 15

16 Tweede verkenningssessie over leren in de toekomst Leren gebeurt vooral op de werkplek Leren doe je niet alleen in cursussen, maar vooral ook in je dagelijkse werk. De tweede verkenningssessie van de SER over leren in de toekomst leverde nieuwe inzichten op. Een leven lang leren moet breed worden opgevat. TEKST Elke van Riel FOTO Dirk Hol 16 MEI NR.5

17 onderwijs adviezen. Volgens hem blijft informeel leren tijdens het werk learning by doing veelal buiten beschouwing, terwijl een fulltimer gemiddeld maar liefst 540 uur per jaar aan informeel leren besteedt, tegenover slechts 37 uur aan cursussen. Dat komt neer op 94 procent informeel leren, tegenover 6 procent formeel. Informeel leren gebeurt ook als cursusdeelnemers hun kennis doorgeven aan collega s, iets wat de helft van de werknemers doet. Al dit informele leren is echter moeilijker meetbaar dan formeel leren met een cursus of training. In veel onderzoeken wordt uitsluitend gekeken naar het percentage 25- tot 64-jarigen dat de afgelopen vier weken een opleiding of cursus heeft gevolgd, aldus Golsteyn. Leven lang leren is een breed concept, maar wordt vaak te smal opgevat. Hij bepleit om meer te kijken naar EVC (de erkenning van verworven competenties). De SER adviseerde in het rapport Werk maken van scholing (2012) ook al om EVC te bevorderen. Werkenden kunnen geen decennia meer teren op wat ze hebben opgestoken in het initiële onderwijs. De technologische ontwikkelingen gaan zo snel dat kennis en vaardigheden veel eerder dan vroeger gedateerd raken. Ook zullen door de robotisering bepaalde beroepen verdwijnen. Daardoor moeten mensen zich oriënteren op andersoortig werk. Bovendien moet iedereen door de hogere pensioenleeftijd langer doorwerken. Dit alles betekent dat werkenden tijdens hun loopbaan met enige regelmaat opnieuw de schoolbanken in moeten. Over dit onderwerp hield de SER op 30 maart een verkenningsbijeenkomst (zie kader op pagina 18). Drie deskundigen gaven een korte voordracht, daartussendoor waren er dialoogtafels waar zo n zestig onderwijsprofessionals en vertegenwoordigers van bedrijven, sociale partners en overheid aan meededen. Informeel leren In een discussiepaper dat vooraf aan de deelnemers was toegestuurd ging het onder meer om de vraag: is er een probleem met leven lang leren? Het beeld is dat het onderwerp al decennia op de beleidsagenda staat, maar niet echt van de grond komt. Dat klopt echter niet. Volgens Bart Golsteyn van de Universiteit Maastricht is de situatie rooskleuriger dan we denken. Dat blijkt onder meer uit de analyse die hij in 2012 maakte van de effecten van vier in de jaren daarvoor verschenen Durf te vragen Een groot knelpunt is dat we mensen in het onderwijs niet leren om informeel te leren, stelt Hans van Driel, oud-vicedecaan van de faculteit geesteswetenschappen aan de Universiteit Tilburg, aan een van de dialoogtafels. We leren ze alleen om vakken en diploma s te halen. Het huidige onderwijs leidt volgens hem te veel op tot imitatiegedrag. Studenten hebben heel sterk de houding: zeg maar wat ik moet doen. Van Driel pleit ervoor om leren breed op te vatten. Werkgevers kunnen bijvoorbeeld maandelijks een Studium Generale of een Durf-te-Vragen-bijeenkomst organiseren. Een leven lang leren wordt vaak te smal opgevat Anka Mulder, vicevoorzitter van het college van bestuur van de TU Delft, denkt dat, al het informele leren ten spijt, de behoefte aan formele scholing ook groot blijft. Voor formele scholing krijg je een certificaat. Mensen willen toch graag zo n stempel. Het hoger onderwijs moet zich daarbij volgens haar minder richten op het aanbieden van opleidingen en meer op kort modulair onderwijs. Dit bleek ook uit het vorig jaar maart SERmagazine 17

18 SER werkt aan Verkenning leren in de toekomst De bijeenkomst over een leven lang leren op 30 maart was de tweede in een serie van drie verkenningssessies over onderwijs en arbeidsmarkt. Die leveren input op voor de Verkenning leren in de toekomst die de SER Commissie Arbeidsmarkt- en onderwijsvraagstukken (AMV) voorbereidt. De eerste verkenningssessie op 19 februari ging over skills van de toekomst. De laatste is op dinsdagmiddag 12 mei en gaat over de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. De verkenning verschijnt naar verwachting rond de zomer. verschenen rapport Flexibel hoger onderwijs voor volwassenen van de commissie-rinnooy Kan. Deelnemers aan de dialoogtafels pleiten voor scholing van middengroepen Scholingsdeelname Wat kunnen we doen om te voorkomen dat groepen achterblijven, was een ander thema in de discussiepaper. Uit onderzoek blijkt dat ouderen, laagopgeleiden, flexwerkers (die vaak jong zijn) en zzp ers op dit moment de minste scholing ontvangen. De scholingsdeelname van ouderen is de afgelopen jaren wel gestegen. Bij deze groep gebeurt scholing relatief vaak op initiatief van de werkgever. Die scholing is gericht op hun huidige baan. In de discussie werden ook de middengroepen en administratieve beroepen, zoals secretaresses, genoemd als groepen die extra scholing nodig hebben. Als vakbonden vinden we scholing en het je verder kunnen ontwikkelen voor alle werknemers van belang, maar we maken ons de meeste zorgen over laagopgeleiden en flexwerkers, vertelt Isabel Coenen, beleidsadviseur bij de FNV aan een van de dialoogtafels. Zij worden vaak slechts voor korte tijd ingezet en werken minder vaak in een stimulerende leeromgeving. Veel bedrijven kennen een regeling waarin werknemers (een deel van de) scholingskosten moeten terugbetalen als ze binnen een bepaalde tijd het bedrijf verlaten. Dat pakt ongunstig uit voor werknemers met een tijdelijk contract. Verder ontbreekt het volgens Coenen in Nederland aan leermogelijkheden voor mensen die moeten overstappen naar een andere functie. Ze noemt het voorbeeld van een 26-jarige meubelstoffeerder met schouderklachten. Zijn werkgever wilde zijn omscholing niet betalen. Hij moest in zijn eigen tijd een opleiding volgen en betalen, maar kon die niet zelf financieren, omdat hij dan 30 procent terugging in salaris. Hij zat dus vast. Reflex Werkgevers moeten wegblijven van de opleidingsreflex om iemand te parkeren bij een formele opleiding. Het is belangrijk om informeel leren te stimuleren, zo benadrukt Bauke Zeilstra, directeur van de Belastingsdienst Academie in zijn voordracht. Het doel van leren is volgens hem de prestatie te verhogen. Hij benadrukt dat leren niet alleen gebeurt op individueel niveau, maar ook op omgevingsniveau. Kenmerken van een lerende organisatie zijn volgens hem: bereidheid tot veranderen, tolerantie voor fouten, een experimentele houding en openheid, tijd voor reflectie en ruimte voor dialoog. Koninklijke De Vries Scheepsbouw wil met scholing de duurzame inzetbaarheid van werknemers bevorderen, vertelt personeelsadviseur Erica Immerzeel aan een dialoogtafel. Dit is nodig, omdat het werk fysiek vaak zwaar is. Een lasser kan dat werk niet tot op hoge leeftijd volhouden. Dat betekent dat hij binnen of buiten het bedrijf iets anders moet gaan doen. Het scheepsbouwbedrijf werkt met een leerling-meestermodel om mensen intern te laten doorgroeien naar een gespecialiseerd niveau. Urgentiegevoel Vaak regeert in bedrijven de productiedruk van de orderportefeuille, zegt Erik Yperlaan, directeur van 18 MEI NR.5

19 column OOM, Stichting Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor de metaalbewerking, in zijn voordracht. OOM probeert daarom het urgentiegevoel op het punt van scholing bij zowel werkgevers als werknemers te vergroten. Zo worden werknemers geprikkeld tijdens kennisavonden : regionale bijeenkomsten over innovaties in de metaalbewerking, zoals 3D-printen. Er zijn jaarlijks zo n twintig van deze avonden, vaak bij een ROC. Studenten hebben sterk de houding: zeg maar wat ik moet doen Ook organiseert OOM workshops voor 45-plussers onder de noemer Ervaring telt, om ze meer inzicht te geven in hun waarde, kennis en ontwikkelingsmogelijkheden. Volgens Yperlaan zijn werknemers vaak onzeker over de koers die een bedrijf kiest. Daardoor weten ze niet hoe ze zinvol in zichzelf kunnen investeren. Hij benadrukt dat het belangrijk is om als werkgever de dialoog hierover aan te gaan. Daarin moet het dan vooral gaan om het vinden van gedeelde belangen. Het aangaan van de dialoog is een van de concrete adviezen die de deelnemers meekrijgen naar huis. Zij hebben op hun beurt na iedere discussieronde een flinke stapel ophaalkaarten volgeschreven met concrete aandachtspunten en suggesties die de SER-commissie voor haar verkenning kan gebruiken. Vernieuwing Subtiliteit is niet het eerste waar je aan denkt bij VNO- NCW-voorzitter Hans de Boer. Hij prikkelt doelbewust. Soms krijgt hij de kous op de kop van Volkskrantcolumniste Sheila Sitalsing. Maar vaak brengt hij het gemoed in beroering en dat is volgens mij precies zijn bedoeling. Recentelijk zei hij dat niet de SER, maar een onafhankelijke commissie het kabinet zou moeten adviseren over de toekomst van de arbeidsverhoudingen. In de SER schiet iedereen in de oude krampen. Gaf hij hiermee zichzelf en zijn collega s een openlijk brevet van onvermogen? Of schiep hij juist ruimte voor noodzakelijke vernieuwing? Ik moest hieraan denken toen vijftig jongeren met een vakbondsachtergrond begin april in het ReflexLAB hun plannen presenteerden voor een sociale zekerheid die past bij onze flexibele tijden. Het was een inspirerende gebeurtenis. Ze kwamen met creatieve oplossingen voor de vraag hoe jongeren zich permanent kunnen blijven scholen, nu werk steeds van aard verandert. De jongeren van nu zullen in hun leven misschien wel vijf keer van carrière switchen. Ze moeten het volhouden tot hun 72ste. Dan red je het niet met een O&O-fonds dat alleen betaalt voor specifieke scholing binnen de eigen branche. Toch houden werkgevers en werknemers hardnekkig vast aan hun grote, zorgvuldig opgebouwde fondsen binnen hun eigen sector. Hoort dit soms bij de oude krampen waar De Boer over sprak? De digitale revolutie brengt een nieuwe mentaliteit met zich mee van dynamiek en beweeglijkheid. Jongeren weten niet beter dan dat de wereld zo is. Dan moeten ze ook de middelen krijgen zoals scholing om zich daarin staande te houden. Ik ben benieuwd of de SER hierin het noodzakelijk verschil kan maken en daarmee De Boers ongelijk kan aantonen. Gaat Mariëtte Hamer, die de plannen van de jongeren enthousiast in ontvangst nam, de daad bij het woord voegen? Yvonne Zonderop Journalist, gespreksleider, auteur en eigenaar van FOTO Christiaan Krouwels SERmagazine 19

20 Zakenvrouw van het jaar en schuldhulpverlener Jacqueline Zuidweg Ondernemer mag vallen, opstaan en weer doorgaan Ondernemer Jacqueline Zuidweg is optimistisch over de toekomst: in 2030 zijn we trots op onze independent professionals en is het niet erg om als ondernemer financieel op je gezicht te gaan. TEKST Ton Bennink FOTO Dirk Hol Met haar bedrijf Zuidweg & Partners vond Jacqueline Zuidweg een wrang gat in de markt. Voor particulieren met financiële problemen is er de schuldhulpverlening, voor grote bedrijven een batterij van adviseurs en juristen, maar voor het mkb en in het bijzonder de zelfstandigen was er niets. Zelfstandigen hebben vaak botte pech als ze in de problemen komen, bijvoorbeeld na een echtscheiding of door ziekte. Ze gebruikt nooit de term zzp er. Zonder poen, zonder pensioen je kent het wel. Ik spreek liever van independent professionals, ip ers. We krijgen steeds meer van die creatieve ondernemende geesten. In 2030 naar verwachting 1,2 miljoen. Maar die vallen nog steeds vaak buiten de boot. Wij maken ons hard voor dit soort mensen. Haar werk vulde duidelijk een gat in de markt: in 2012 werd Zuidweg uitgeroepen tot Zakenvrouw van het jaar. Volgens haar hebben we over vijftien jaar veel meer waardering voor de ip er, met of zonder personeel. De eerste tekenen zijn hoopvol. Zo gaat de wet op de schop die regelt dat je automatisch in gemeenschap van goederen trouwt, tenzij je het anders regelt. Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen wordt de partner meegezogen in een eventuele grote schuld. Daarnaast is er steeds meer mogelijk voor ip ers op het gebied van pensioen. Ook werken enkele banken en de Belastingdienst volgens Zuidweg mee aan vroegsignalering van problemen van mkb ers en zelfstandigen. Daarvoor werken ze samen met de door Zuidweg opgerichte stichting MKB Doorstart. Banken kunnen naar MKB Doorstart doorverwijzen als ze financieel onraad ruiken. De kosten van de hulpverlening worden betaald door de banken en gemeenten. Via ons kan dan een passende krediet- 20 MEI NR.5

21 verrekijkers verstrekker worden gevonden, maar vaak spelen er ook zaken als een gezondheidsdip, persoonlijke problemen of een gebrek aan bepaalde ondernemersvaardigheden. Na de intake koppelen we een bedrijfskundige aan de ondernemer. Die helpt hem verder in de match met een kredietverschaffer en fungeert zo nodig als coach. Overigens alleen als de onderneming levens-vatbaar is. Helikopterview Naar eigen zeggen heeft ze al veel ondernemingen samen met de ondernemer aan de praat gekregen. Maar er zijn er slechts weinigen die daarvoor uit willen komen. Want financiële problemen zijn taboe. Zelfstandigen hebben vaak botte pech als ze in de problemen komen In 2030 is dat taboe bij ondernemers weg, verwacht Zuidweg. En ook de kortzichtige manier waarop bijvoorbeeld gemeenten omspringen met schuldhulpverlening voor ondernemers is dan geschiedenis. Mijn bureau heeft 160 gemeenten als klant en de schuldproblematiek onder kleine ondernemers neemt toe. Naar schatting heeft een kwart van de kleine ondernemers meer dan Verrekijkers Waar verdienen we in 2030 ons brood mee? Wat zijn dan onze problemen? Wat is dan opgelost? In de serie Verrekijkers kijken deskundigen naar de toekomst. Deel 15: schuldhulpverlener Jacqueline Zuidweg euro schuld. Tegelijk neemt het aantal schuldhulpvragen af dat wij via gemeenten binnenkrijgen. Dat is raar. Veel gemeenten zien de ondernemer blijkbaar liever failliet gaan en in de bijstand belanden, dan dat ze de helpende hand toesteken. Dat is een gebrek aan helikopterview. Die bijstand kun je voorkomen door op tijd in te grijpen, waardoor de onderneming dóór kan en je langdurige bijstandsuitkeringen bespaart. Jeugd Met de komst van een nieuwe generatie ondernemers ziet Zuidweg veel veranderen. Jongeren beseffen dat opleiding, creativiteit, kennis en vaardigheden meerwaarde geven op de arbeidsmarkt. En daar hoort ook vallen, opstaan en weer doorgaan bij. Jongeren worden niet meer opgeleid tot werknemers zoals vroeger. De jeugd snapt hoe ondernemen werkt: een organisatie moet winst maken om te blijven bestaan en moet creatief zijn. En dat moet je dus ook weliswaar goed voorbereid maar eens proberen. Het verdwijnen van het taboe op financiële problemen is volgens haar een must. In de Verenigde Staten tel je als ondernemer pas mee als je twee keer op je gezicht bent gegaan en het geprobeerd hebt. Die houding moeten we hier ook meer krijgen. Traditionele multinationals gaan volgens haar verdwijnen. Er komen meer grote samenwerkingsverbanden tussen ip ers, ook internationaal. Grote bedrijven slanken af naar een kleine vaste kern met een grote flexibele schil. Daarmee kunnen ze beter inspelen op behoeften van de klant en de markt. Consumenten veranderen steeds sneller in hun gedrag en bedrijven moeten daarop inspelen. Die losse arbeidsverbanden vereisen wel meer onderling vertrouwen. Daarom worden de onafhankelijkheid van de ip er en meer samenwerking cruciaal. In de VS tel je pas mee als je twee keer op je gezicht bent gegaan Ondanks de problemen die zij ziet, heeft ze vertrouwen in de toekomst. Wij hebben de beste handelsgeest van Europa én we hebben een technologische voorsprong. De toekomst ziet er goed uit. SERmagazine 21

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Argumentenkaart Deeltijdwerken 3. Samenleving. Wat zijn de voor- en nadelen voor de samenleving als vrouwen meer gaan werken?

Argumentenkaart Deeltijdwerken 3. Samenleving. Wat zijn de voor- en nadelen voor de samenleving als vrouwen meer gaan werken? Argumenten Deeltijdwerken Wat zijn de - en nadelen de samenleving als meer gaan werken? Argumenten Deeltijdwerken Wat zijn de - en nadelen de samenleving als meer gaan werken? Argumenten Deeltijdwerken

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Algemene beschouwing

Algemene beschouwing Algemene beschouwing Arbeidsmigratiebeleid begint bij Nederlands arbeidsmarktbeleid Voor de Nederlandse economie en dus voor bedrijven en werknemers is het van belang om de juiste mensen op de juiste arbeidsplek

Nadere informatie

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht De dagelijkse dichtheid van het bestaan Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Iedereen aan het werk Meer mensen - M. 80% - V. 55% Meer jaren - 61/62 jr.

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH In de metaalsector worden scholingsfondsen nu ingezet voor persoonlijke opleidingstrajecten. Niet meer per se voor losse cursussen 24 OMSCHOLING REGELEN ONDERNEMERS

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

Werken in een andere sector of branche: iets voor u?

Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Uw hele loopbaan blijven werken in dezelfde sector of branche? Voor veel werknemers is het bijna vanzelfsprekend om te blijven werken in de sector of

Nadere informatie

Lesbrief Werk en Werkloosheid 1 e druk

Lesbrief Werk en Werkloosheid 1 e druk Hoofdstuk 1. 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 B D B A B Werken of vrije tijd 1.17 a. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt en het aantal vrouwen met een grote deeltijdbaan is het sterkst gestegen in de periode

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking Blijvend beter inzetbaar Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking mogelijkheden Aanleiding Door vergrijzing en ontgroening kan in de nabije toekomst het aantal mensen dat met pensioen

Nadere informatie

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang Special Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl Het (economisch) belang van kinderopvang 2 Het (economisch) belang van kinderopvang Voorwoord Wat levert kinderopvang

Nadere informatie

Wat draagt bij aan een gelukkig pensioen? Een vergelijking tussen Nederland, België, Denemarken en Zweden

Wat draagt bij aan een gelukkig pensioen? Een vergelijking tussen Nederland, België, Denemarken en Zweden Wat draagt bij aan een gelukkig pensioen? Een vergelijking tussen Nederland, België, Denemarken en Zweden Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Delta Lloyd is continu bezig het pensioenbewustzijn te

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie

Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer. Tijd voor nieuwe HR-inzichten

Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer. Tijd voor nieuwe HR-inzichten Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer Tijd voor nieuwe HR-inzichten I. Opzet van het onderzoek Enquête bij 4.000 Belgen: face-to-face decision en opinion makers Representatieve quota-steekproef

Nadere informatie

eca Manifest FNV Hor 2015

eca Manifest FNV Hor 2015 Manifest FNV Horeca 2015 Inleiding De arbeidsvoorwaarden in de horeca staan al tijden onder flinke druk. De verhoudingen tussen cao-partijen zijn verhard en verslechterd. Onderhandelingen lopen al jaren

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE PvdA manifest Inleiding Werk, werk, werk! is wat de Almeerse PvdA betreft één van de belangrijkste opdrachten voor een nieuwe coalitie in Almere. De gemeente Almere

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

EEN LEVEN LANG LEREN

EEN LEVEN LANG LEREN EEN LEVEN LANG LEREN Martin van der Dong, 48 allround operator mengvoeder Agrifirm, Meppel Waarom ben je een EVC-traject gaan volgen? Wat was je motivatie? Mijn werkgever Agrifirm besloot om voor alle

Nadere informatie

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders Marjolein Korvorst en Tanja Traag Het krijgen van kinderen dwingt ouders keuzes te maken over de combinatie van arbeid en zorg. In de meeste gezinnen

Nadere informatie

CAO voorstellenbrief Royal Philips

CAO voorstellenbrief Royal Philips CAO voorstellenbrief Royal Philips Werken in een veranderende wereld Inleiding: Het zijn interessante tijden voor werknemers in de industrie. De economische crisis is voorbij en er is sprake van een voorzichtige

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Wensdenken en illusoire politiek

Wensdenken en illusoire politiek Wensdenken en illusoire politiek Flexwerkers sneller laten doorstromen naar vaste contracten. Dat is wat minister Asscher wil bewerkstelligen met de Wet werk en zekerheid. Het omgekeerde lijkt te gebeuren,

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

1. Werkgevers en vakbonden willen jou meer betrekken bij het cao-overleg. Dat vind ik..

1. Werkgevers en vakbonden willen jou meer betrekken bij het cao-overleg. Dat vind ik.. CNV Unie ledenenquête kunststof- en rubberindustrie oktober 2015 1. Werkgevers en vakbonden willen jou meer betrekken bij het cao-overleg. Dat vind ik.. Onzin, daar hebben we vakbonden voor Ben benieuwd

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet!

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! 30 november 2012 Vraag 1: Welke mogelijkheden zijn er om tot startkwalificatie opgeleid te worden? BOL opleiding BBL opleiding Niveau 2 mbo BOL

Nadere informatie

Nieuwjaarstoespraak 2017 Burgemeester Visser. Beste inwoners van Twenterand, jong en oud, dames en heren,

Nieuwjaarstoespraak 2017 Burgemeester Visser. Beste inwoners van Twenterand, jong en oud, dames en heren, Nieuwjaarstoespraak 2017 Burgemeester Visser Beste inwoners van Twenterand, jong en oud, dames en heren, Van harte welkom in de vernieuwde Zandstuve, hier in Den Ham. Zoals u inmiddels weet, is het voor

Nadere informatie

29 november 2013 Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid

29 november 2013 Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Fractievoorzitters en leden van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Datum Onderwerp 29 november 2013 Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren. Het gevolg: meer verzuim

Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren. Het gevolg: meer verzuim Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren Het gevolg: meer verzuim Het aantal mantelzorgers in de Nederlandse samenleving neemt in hoog tempo toe. Niet alleen omdat mensen steeds ouder worden, maar

Nadere informatie

1 Inleiding. 1.1 Discriminatie in arbeidsmarktperspectief

1 Inleiding. 1.1 Discriminatie in arbeidsmarktperspectief 1 Inleiding 1.1 Discriminatie in arbeidsmarktperspectief Breed maatschappelijk en politiek debat In Nederland is een breed maatschappelijk en politiek debat gaande over discriminatie en de vraag hoe dit

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2006-I

Eindexamen maatschappijleer vwo 2006-I Opgave 4 Mens en werk: veranderingen op de arbeidsmarkt tekst 9 5 10 15 20 25 30 35 Volgens de auteurs van het boek Weg van het overleg? komen de nationale overheid en de sociale partners steeds verder

Nadere informatie

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst 4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst De arbeidsvoorwaarden van veel werknemers zijn vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst. Dit is een overeenkomst die per bedrijf of bedrijfstak wordt afgesloten

Nadere informatie

Factsheet kinderopvang januari 2013

Factsheet kinderopvang januari 2013 Factsheet kinderopvang januari 2013 Inleiding Het kabinet Rutte/Ascher heeft onlangs besloten ook voor 2013 verdere bezuinigingen op de kinderopvang door te voeren. Er wordt vanaf 2010 elk jaar fors bezuinigd

Nadere informatie

WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID

WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID HEALTH WEALTH CAREER MERCER WERKNEMERS- ONDERZOEK SERIES WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID DUURZAME INZETBAARHEID PRODUCTIEVE, GEMOTIVEERDE EN GEZONDE WERKNEMERS DIE IN STAAT ZIJN

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Denk Breed. Inhuren van SW-medewerkers Veelgestelde vragen

Denk Breed. Inhuren van SW-medewerkers Veelgestelde vragen Denk Breed Inhuren van SW-medewerkers Veelgestelde vragen Mensen met iets kunnen een organisatie verrijken. Deze mensen kunt u inhuren via Breed. Dit kan via individuele detachering of groepsdetachering.

Nadere informatie

Feiten en cijfers mantelzorg (en werk) Maak werk van mantelzorg. januari 16

Feiten en cijfers mantelzorg (en werk) Maak werk van mantelzorg. januari 16 Feiten en cijfers mantelzorg (en werk) Maak werk van mantelzorg januari 16 1 Maatschappelijke ontwikkelingen Door de vergrijzing neemt de vraag naar zorg toe. De nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans In maart 2014 heeft PGGM haar leden gevraagd naar hun persoonlijke balans: wat betekent persoonlijke balans voor

Nadere informatie

Resultaten cao-review cao NWb

Resultaten cao-review cao NWb Resultaten cao-review cao NWb Op 15 september 2015 is de cao-review online verschenen en een paar dagen later hadden bijna 1.200 collega s de cao-review ingevuld. Wij zijn blij dat jullie in zo n grote

Nadere informatie

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan.

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan. Kanker, waarbij het verleden, het heden en de toekomst niet langer met elkaar verbonden lijken. Kanker... je hebt het niet alleen en je hoeft er niet alleen voor te staan Werk en kanker: je hoeft er niet

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Prinsjesdag 2015: 10 wijzigingen voor je portemonnee

Prinsjesdag 2015: 10 wijzigingen voor je portemonnee Prinsjesdag 2015: 10 wijzigingen voor je portemonnee Prinsjesdag 2015: wijzigingen voor je portemonnee Op Prinsjesdag presenteert het kabinet in de Miljoenennota zijn financiële toekomstplannen voor 2016.

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

PE,PEPP en Samen Werken

PE,PEPP en Samen Werken PE,PEPP en Samen Werken Permanente Educatie Platform voor Pedagogische Professionals Begeleiding, Ondersteuning, Tijd en Moeite 15-10-2015 Alex Cornellissen Kleine Ikke lid AGOOP 1 Permanente Educatie

Nadere informatie

Scheiding privé en werk

Scheiding privé en werk Scheiding privé en werk We leven in een tijd waarin werk en privé steeds meer door elkaar lijken te lopen. Veel mensen zijn ook in hun vrije tijd bereikbaar voor hun baas. De andere kant van de medaille

Nadere informatie

Minder personeelskosten? 12 praktische tips

Minder personeelskosten? 12 praktische tips Minder personeelskosten? 12 praktische tips Inleiding Wanneer u met uw bedrijf bezig bent, dan kijkt u vaak naar de toekomst. Welke doelen stellen we? Wat moeten we nog verbeteren? En wat doet de concurrentie?

Nadere informatie

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim Deze visienota richt zich specifiek op preventie van arbeidsverzuim. Deze visie is door te vertalen naar terugkeer vanuit arbeidsverzuim en op instroom, doorstroom en uitstroom vraagstukken. Deze doorvertaling

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 AFSCHAFFEN ZELFSTANDIGENAFTREK IS GEEN OPLOSSING 4 MEER VROUWEN ALS FREELANCER AAN DE SLAG 5 MEER FREELANCERS,

Nadere informatie

van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Jet Bussemaker, tijdens de 4 e Nationale Mantelzorglezing 2009 Rotterdam, 11 juni 2009

van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Jet Bussemaker, tijdens de 4 e Nationale Mantelzorglezing 2009 Rotterdam, 11 juni 2009 Directie Voorlichting en Communicatie Parnassusplein 5 Postbus 20350 2500 EJ Den Haag T 070 340 79 11 T 070 340 60 00 F 070 340 62 92 Hebt u 's avonds of in het weekend dringend een voorlichter nodig,

Nadere informatie

Innovatie HR. Innovatie. Modewoord of toverstaf InspiHRe 19 oktober 2015

Innovatie HR. Innovatie. Modewoord of toverstaf InspiHRe 19 oktober 2015 Innovatie HR Modewoord of toverstaf InspiHRe 19 oktober 2015 1 Innovatie Wat is innovatie? Product Proces Instrumenten Conventies In onze wereld veelal de term Sociale innovatie: d.i. is vernieuwing van

Nadere informatie

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Het aantal ondernemers blijft groeien. In 2015 heeft

Nadere informatie

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering Samenvatting rapportage Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid Contractcatering In samenwerking met: Rijnland Advies 1 Inleiding Even terugkijken.. De komende jaren verandert de arbeidsmarkt

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Gewijzigde voorstellenbrief betreffende de onderhandelingen voor de Grafimedia-cao

Gewijzigde voorstellenbrief betreffende de onderhandelingen voor de Grafimedia-cao 12-12-2014 Gewijzigde voorstellenbrief betreffende de onderhandelingen voor de Grafimedia-cao Met deze (opnieuw) gewijzigde voorstellenbrief brengen wij het volgende onder uw aandacht: Hernieuwd inzicht

Nadere informatie

AWVN. Enkele feiten over AWVN

AWVN. Enkele feiten over AWVN AWVN Enkele feiten over AWVN 850 direct aangesloten leden 17.500 indirect aangesloten leden 4 miljoen banen 500 cao s Beloningsdatabase 4,2 miljoen werknemers Marktleider met ORBA (> 800 bedrijven) 1400

Nadere informatie

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Werken aan een gezonde toekomst Kom in beweging! 2 Wat gaan we doen? Kennismaking: Wie zijn wij? Actieve kennismaking Ik ga

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel Daling personeel Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Invloed Conclusie Bronnen Daling personeel Het aantal medewerkers dat werkzaam is in de sector / branche zal gemiddeld genomen hoger opgeleid zijn,

Nadere informatie

Jaargang 2013 / nieuwsbrief 17 / september en oktober 2013 INHOUD:

Jaargang 2013 / nieuwsbrief 17 / september en oktober 2013 INHOUD: Jaargang 2013 / nieuwsbrief 17 / september en oktober 2013 INHOUD: Verzuim daalt naar 3,8%, maar wel vaker ziek aan het werk Twee derde arbodiensten schendt privacy niet Naleving arbozorgverplichtingen

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Persbericht. Nieuwe Inzichten grensoverschrijdend werken en uitzenden. Let op: op pagina 4 melding van een zeer interessante panel discussie

Persbericht. Nieuwe Inzichten grensoverschrijdend werken en uitzenden. Let op: op pagina 4 melding van een zeer interessante panel discussie Persbericht Let op: op pagina 4 melding van een zeer interessante panel discussie Nieuwe Inzichten grensoverschrijdend werken en uitzenden CEE = Central & Eastern Europe Centraal en Oost Europa Het Groei

Nadere informatie

JAARMONITOR 2016 JANUARI Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

JAARMONITOR 2016 JANUARI Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland JAARMONITOR 2016 JANUARI 2017 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 FREELANCERS GEBAAT BIJ ONRUST OP ARBEIDSMARKT 4 BEDRIJVEN MAKEN MEER GEBRUIK VAN FREELANCERS EN FLEXWERKERS

Nadere informatie

Grip op later. Uw financiële toekomst in beeld

Grip op later. Uw financiële toekomst in beeld Grip op later Uw financiële toekomst in beeld 2 Natuurlijk vinden wij overzicht over onze financiën belangrijk. Maar andere zaken lijken altijd nog veel belangrijker. Bovendien vinden wij het moeilijk.

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties

Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties in de architectenbranche QUICKSCAN mei 2013 Inhoud Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties 3 Resultaten 6 Bureau-intermediair I Persoonlijk urenbudget 6 Keuzebepalingen

Nadere informatie

DE LAATSTE 10 JAAR TOT AAN HET PENSIOEN

DE LAATSTE 10 JAAR TOT AAN HET PENSIOEN HEALTH WEALTH CAREER MERCER WERKNEMERS- ONDERZOEK SERIES DE LAATSTE 10 JAAR TOT AAN HET PENSIOEN VORM RUIM VOOR DE FORMELE PENSIOENDATUM EEN STRATEGIE VOOR DE LAATSTE JAREN TOT AAN PENSIOEN De AOW-leeftijd

Nadere informatie

In juli 2015 heeft u via het online KvK Ondernemerspanel deelgenomen aan een ZZP onderzoek. Nogmaals hartelijk dank voor uw deelname!

In juli 2015 heeft u via het online KvK Ondernemerspanel deelgenomen aan een ZZP onderzoek. Nogmaals hartelijk dank voor uw deelname! Panelonderzoek ZZP Geacht panellid, In juli 2015 heeft u via het online KvK Ondernemerspanel deelgenomen aan een ZZP onderzoek. Nogmaals hartelijk dank voor uw deelname! Graag delen wij de belangrijkste

Nadere informatie

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN Ieder jaar krijgen in Nederland 30.000 werknemers dat is 1 op de 250 - te horen dat zij kanker hebben. Een nog groter aantal, 1 op de 79 mannelijke

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien?

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien? FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl Minder gaan werken? Of stoppen misschien? Minder werken. Of stoppen, misschien? Je loopt met het idee rond om

Nadere informatie

Over het EenVandaag Opiniepanel. Over het onderzoek

Over het EenVandaag Opiniepanel. Over het onderzoek 26 februari 2015 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen onder

Nadere informatie

Flexibilisering van de arbeidsmarkt

Flexibilisering van de arbeidsmarkt September 2016 Flexibilisering van de arbeidsmarkt De wereld om ons heen verandert. Zo ook de arbeidsmarkt. De tijd waarin werknemers louter voor onbepaalde tijd in dienst werden genomen, ligt (heel) ver

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG

ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG Streekproef Geslacht Leeftijd Heb je momenteel een baan in loondienst? n % man 138 45,7 vrouw 164 54,3 Total 302 100,0 n % 18-25 jaar 124 41,1 26-35 jaar 178 58,9 Total

Nadere informatie

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werkgevers

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werkgevers Intersectorale mobiliteit Informatie voor werkgevers Deze folder is onderdeel van een drieluik. Er is ook een folder voor werknemers en professionals. Om belemmeringen in kaart te brengen bij intersectorale

Nadere informatie

hoe aantrekkelijk bent u? employer branding is de basis voor toekomstig arbeidskapitaal

hoe aantrekkelijk bent u? employer branding is de basis voor toekomstig arbeidskapitaal hoe aantrekkelijk bent u? employer branding is de basis voor toekomstig arbeidskapitaal Waarom is employer branding belangrijk? Het speelveld van de HRmanager verandert. In de toekomst wordt het meer dan

Nadere informatie

Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering

Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering Resultaten onderzoek KvK-Ondernemerspanel over Vernieuwing en Internationalisering In december 2014 is onder alle 6000 deelnemers van het KvK-Ondernemerspanel

Nadere informatie

Aanbod van Arbeid 2016

Aanbod van Arbeid 2016 Aanbod van Arbeid 2016 Samenvatting Rapport over werken, zorgen en leren op een flexibele arbeidsmarkt. In het rapport wordt verslag gedaan van een langlopend onderzoek onder ca. 4500 werkenden en niet-werkenden

Nadere informatie

Inleiding Michaël van Straalen, voorzitter MKB-Nederland ter gelegenheid van het jaarcongres MKB-Nederland d.d. 11 oktober 2016

Inleiding Michaël van Straalen, voorzitter MKB-Nederland ter gelegenheid van het jaarcongres MKB-Nederland d.d. 11 oktober 2016 EMBARGO TOT DI 11 OKTOBER 18.00 uur Het gesproken woord geldt Inleiding Michaël van Straalen, voorzitter MKB-Nederland ter gelegenheid van het jaarcongres MKB-Nederland d.d. Dames en heren, Ik ben blij

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie

Werken aan morgen We gaan langer doorwerken, maar willen en kunnen we dat wel?

Werken aan morgen We gaan langer doorwerken, maar willen en kunnen we dat wel? Werken aan morgen We gaan langer doorwerken, maar willen en kunnen we dat wel? De pensioengerechtigde leeftijd wordt geleidelijk aan verhoogd. We gaan dus langer doorwerken. Hoe denken werkgevers en werknemers

Nadere informatie

De Kies Nu voor Kinderen campagne heeft bijgedragen

De Kies Nu voor Kinderen campagne heeft bijgedragen 1 Widen the circle Beste Mensen Wij zijn trots op Kies nu voor Kinderen De Kies Nu voor Kinderen campagne heeft bijgedragen aan een betere start voor kinderen in Nederland 1. Voor het eerst is er serieus

Nadere informatie

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA. Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. tijdenveranderen.be www.s-p-a.be PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.indd 1 24/02/14 11 NA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen

Nadere informatie

Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij

Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij. Dit kan leiden tot vervelende gezondheidsklachten, waar vaak weinig aandacht aan besteed wordt. Zo blijkt uit een onderzoek van

Nadere informatie

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Martijn Souren Ongeveer 7 procent van de werknemers met een verleent zelf mantelzorg. Ze maken daar slechts in beperkte mate gebruik van aanvullende

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie