Familie en andere naastbetrokkenen! Onmisbare partners in de ggz.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Familie en andere naastbetrokkenen! Onmisbare partners in de ggz."

Transcriptie

1 Familie en andere naastbetrokkenen! Onmisbare partners in de ggz. Naastbetrokkene ben je gedurende het hele leven, en het hele leven heb je naastbetrokkenen nodig. GGNet, Apeldoorn, 4 okt Dit congres vindt plaats in het kader van het thema van de Landelijke dag Psychische Gezondheid 2011 en het verschijnen van het boek van Erwin van Meekeren en Jan Baars: Psychische stoornissen en naastbetrokkenen Een praktijkboek voor behandelaars. Deze dag wordt gesponsord door GGNet en qua PR ondersteund door Benecke Organisatie: Inhoud: Erwin van Meekeren en Jan Baars mede namens het podium Naastbetrokkenen van het Kenniscentrum persoonlijkheidsstoornissen, en door de expertkring Ouderenpsychiatrie en de familieraad van GGNet Logistiek: De ggzacademie (contactpersoon: Lia Davelaar) Inleiding De mens is een sociaal dier. De Waal stelt het begrip empathie als evolutionair gegeven: Wij zijn voorgeprogrammeerd om elkaar de helpende hand te reiken. Volgens de filosoof Paul Cobben is Mens zijn ondenkbaar buiten de gemeenschap. En het leven in een gemeenschap heeft altijd met erkenning te maken, want je wordt in of uitgesloten; en je wordt alleen ingesloten als je op een of andere manier bij de groep hoort. Daarom is die groep zo belangrijk. Vanuit dit gegeven is de behoefte van naastbetrokkenen van mensen met psychische stoornissen menselijk: zij maken zich zorgen, willen informatie (schuldvraag, prognose) en willen weten wat zij kunnen bijdragen aan herstel. Bij sommige psychiatrische aandoeningen wordt de familie vrijgesproken, bij andere ligt dit gecompliceerder. Daarbij kan de omgeving zelf overbelast raken. Moeilijke gedrag is onder andere door extramuralisering meer in de directe leefomgeving van families en vrienden terecht gekomen. Relationele stress heeft invloed op psychopathologie en visa versa, het is een circulair proces. Op dit congres beantwoorden deskundigen uit verschillende vakgebieden, vanuit uiteenlopende invalshoeken de vraag hoe we de omgeving en belangrijke naasten ook daadwerkelijk kunnen betrekken in ons werk. Hiermee is sprake van integratie van ogenschijnlijk uiteenlopende modellen als psycho educatie en systeemtheorie. Op deze studiedag krijgt u behalve theorie en wetenschap veel aanwijzingen voor de dagelijkse praktijk en er is voldoende tijd voor interactie. Accreditatie wordt aangevraagd voor psychiaters, psychologen en verpleegkundigen. Dagvoorzitter: Erwin van Meekeren 1

2 Programma (hou de berichtgeving in de gaten dit programma wordt nog verder aangevuld) Ochtend: Plenair Ontvangst en registratie Perspectief naastbetrokkenen: familielid Perspectief (hoger) management: Kees Lemke Perspectief familieraad: Marian Rikhof Perspectief publieke gezondheid: Els Bransen pauze/koffie Psycho educatie & Systeemtherapie op een kussen, daar slaapt geen duivel tussen: Jan Baars Discussie En hoe zit het bij de jongvolwassenen?: Mariëtte Robbe En hoe zit het bij ouderen? Marja Aartsen Discussie Lunch Middagsessies met interactief karakter. Iedere deelnemer kan aan twee workshops deelnemen (inschrijving workshops bij aanvang symposium) e ronde wisseling/pauze e ronde Slotdiscussie plenair uur Einde programma/borrel Middagsessies 1. ACT, Ando Rokx 2. Versterken veerkracht GGZ mantelzorgers, Els Bransen (ea) 3. Asperger in love, Guus van Voorst 4. Waarom zou ik mijn ouders meenemen? Ik ben toch volwassen? Over het belang van het betrekken van familieleden voor de diagnostiek van ADHD bij volwassenen, Anne van Lammeren 5. Een psychoticus is zelden in de war. Praten met psychotische mensen en hun omgeving, Jules Tielens 6. Jong volwassenen, Mariëtte Robbe 7. Direct systemisch!, Elien van Oostendorp & Marc Schoffelen 8. De impact van langerdurende psychiatrische problematiek op het dagelijks leven van de naasten. Een verhaal van winst en verlies, Marian Zegwaard 9. Alleen tussen velen, Jan te Winkel en Lia Davelaar 10. Prospect: Mariette Slaats en Doreen Visser. 2

3 Voordrachten plenair Na een ervaringsverhaal volgen drie perspectieven op het thema van de dag. Wat is de rol van het (hoger) management (Kees Lemke)? Wat is de betekenis van een familieraad, wat kunnen zij doen (Marian Rikhof)? Hoe zit het met de publieke zaak, de taak van een centraal orgaan als het Trimbos Instituut (Els Bransen)? Kees Lemke Deze bijdrage zal zich bewegen rondom de vraag waarom het toch vooral de eenvoudige en voor de hand liggende dingen zijn die het aller moeilijkst te veranderen blijken te zijn in het leven. Zoals ook het betrekken van de familie en naasten in de ggz. En waarom wij als het niet zo goed lukt dit wijten aan het feit dat het allemaal zo complex is. Is de triade het ei van Columbus of een pain in the... Marian Rikhof Steeds meer ggz instellingen raken gelukkig overtuigd van het belang van familiebetrokkenheid. Zij zorgen ervoor dat familiebeleid niet langer het doel is van de familieraad maar onderdeel wordt van het instellingsbeleid. De rol van de familieraad wordt daarmee niet minder belangrijk, maar wel veel duidelijker. Zij adviseert de instelling over de ontwikkeling van familiebeleid en draagt actief bij aan de toetsing ervan in de praktijk. In 2010 heeft het management van GGNet familiebeleid tot speerpunt van beleid gemaakt. De familieraad wordt op veel niveaus en plaatsen in de instelling betrokken bij de inkleuring hiervan. Familieleden brengen hun eigen ervaringen in en denken mee over verbeteringen. De ervaring leert dat familiebeleid op papier niet vanzelfsprekend wordt uitgevoerd. Wat zijn de succes en faalfactoren in de rol van de. familieraad bij het overbruggen van de kloof tussen beleid en praktijk? Els Bransen Voor veel mensen is zorgen voor een ander vanzelfsprekend. Niettemin lopen mantelzorgers een aanzienlijk risico op (ernstige) overbelasting, met name degenen die zorgen voor iemand met gedragsproblemen of een psychische stoornis. Goed functionerende mantelzorg draagt bij aan de kwaliteit van leven van mensen met een zorgbehoefte en bespaart bovendien kosten. Het Trimbos instituut wil met kennis en innovatie eraan bijdragen dat familieleden en andere naastbetrokkenen hun rol als informele zorgverlener kunnen vervullen zonder dat zij er zelf aan onderdoor gaan. Jan Baars, Mariëtte Robbe en Marja Aartsen. In de diagnostiek en behandeling van volwassenen in de psychiatrie staat de individuele hulpvraag van de patiënt centraal. Contacten met familie en naastbetrokkenen worden door professionals vaak als overbetrokken, bemoeiend en belastend ervaren. Dit wordt door familie en naastbetrokkenen veelal als afwijzend en verwaarlozend beleefd. Familieleden en naastbetrokkenen hebben recht op steun, maar kunnen ook fungeren als belangrijke bron om het proces van diagnostiek en behandeling te ondersteunen. Het is van groot belang om de volwassenen te bezien in het licht van de levensloop: de tussenpositie in termen van mogelijke zorg voor de kinderen en mogelijk de zorg voor de oudere ouders verdient meer aandacht. Jan Baars verenigt twee ogenschijnlijk tegenstrijdige interventies: psycho educatie en systeemtheorie. Psycho educatie wordt geassocieerd met het medische model, gericht op het individu. Systeemtheorie richt de aandacht op het systeem op de omgeving en de relaties, en juist niet op het individu. Hij laat zien dat dit achterhaalde tegenstellingen zijn en dat the best of both worlds iets moois oplevert. 3

4 Daarna komt aan de orde welke specifieke aspecten voor jongvolwassenen en ouderen daaraan toegevoegd moeten worden. Naastbetrokkene ben je immers gedurende het hele leven, en het hele leven heb je naastbetrokkenen nodig. Mariëtte Robbe werkt in de dagelijkse praktijk met jongvolwassenen en kent de specifieke behoeften van hen zelf en hun omgeving. Marja Aartsen gaat in op het proces van informele zorgverlening bij ouderen. Op basis van verschillende theoretische inzichten en empirisch onderzoek wordt ingegaan op het ontstaan van overbelasting bij mantelzorgers en de rol die omstandigheden daarbij spelen Omschrijving middagsessies 1. Ando Rokx Komt een vrouw bij de psychiater Acceptance en Commitment Therapie voor partners Wat als je geliefde, de man of vrouw met wie je je leven deelt, wordt getroffen door psychische klachten of een psychiatrische ziekte? Op het moment dat er ingrijpende en belastende gebeurtenissen in je leven plaatsvinden word je geconfronteerd met emotionele en psychische reacties die niet altijd louter sociaal wenselijk, nobel, heroïsch of romantisch zijn. Machteloosheid, angst, somberheid, verdriet, maar ook weerzin, uitputting, schaamte, twijfel,ontsnappingsfantasieën, (zelf )beschuldiging en gemis. Het zijn volstrekt normale reacties op de rampen die je kunnen overkomen, maar het gevaar is groot dat ze leiden tot zelfveroordeling en conflicten in jezelf. Acceptance en Commitment Therapie (ACT) gaat er vanuit dat emotionele pijn en psychologische worstelingen inherent zijn aan het menselijk bestaan. In de begrijpelijke pogingen om die pijnlijke belevenissen in jezelf te ontkennen, te veroordelen of te vermijden, dreig je van de regen in de drup te belanden. Door juist ook in tijden van zwaar weer te erkennen en te aanvaarden hoe het leven voor je is en wat er in je leeft, hoe gruwelijk en akelig soms ook, voorkom je dat je vastloopt in al die ingewikkelde spoken in je hoofd. Je kunt de werkelijkheid niet naar je hand zetten, maar een rigoureuze verandering van die werkelijkheid vraagt wel om een heroverweging van wat je nastreeft en wat je te doen staat. Het betekent soms pijnlijke keuzes en confrontaties; het herdefiniëren van wie je voor elkaar wilt en kunt zijn, maar ook het vinden van alternatieve wegen die, gegeven de nieuwe situatie, recht blijven doen aan wat je zelf nodig hebt en wat je met je leven wilt doen. Aan de hand van het ACT model staan we in deze workshop stil bij de valkuilen én de mogelijkheden om partners van mensen met psychische of psychiatrische klachten erkenning en ondersteuning te bieden in plaats van ze te negeren of ze als onderdeel van het probleem te zien. 2. Els Bransen Mantelzorgers lopen een aanzienlijk risico op (ernstige) overbelasting, met name degenen die zorgen voor iemand met gedragsproblemen of een psychische stoornis. Daarom is versterking van hun veerkracht van belang. Een goed familiebeleid in instellingen en een passend overheidsbeleid voor mantelzorg en zorg voor mensen met psychische beperkingen dragen hieraan bij. Mantelzorgers zelf kunnen hun veerkracht versterken door zich te informeren en (beter) te leren omgaan met de gevolgen van de stoornis voor henzelf en hun gezin. Preventiewerkers van GGZ instellingen ontwikkelden hiervoor in samenwerking met het Trimbos instituut een psycho educatie cursus onder de noemer Psychische problemen in de familie. Er zijn versies van de cursus voor mantelzorgers van mensen met respectievelijk schizofrenie, borderline of depressie. De cursus is erkend als theoretisch goed onderbouwde methodiek door het Loket Gezond Leven van het RIVM. In 4

5 de workshop gaan we in op de theorie en praktijk van de cursus die inmiddels door vrijwel alle ggz instellingen wordt aangeboden. Ook bespreken we de mogelijkheden om het bereik van de cursus te vergroten. 3. Guus van Voorst "Asperger in Love", relatieproblemen bij personen met een autismespectrumstoornis. Autisme is een ontwikkelingsstoornis die gepaard gaat die gepaard gaat met sociale en informatieverwerkingsproblemen (theory of mind, centrale coherentie, executief functioneren). Mensen met autisme hebben net als anderen gebaat bij het hebben van duurzame relaties. Gezien de aard van hun problematiek zijn ze onvoldoende uitgerust met relationele vaardigheden. Er ontstaan problemen in communicatie en sociale wederkerigheid. 4. Anne van Lammeren Bij volwassen patiënten met ADHD wordt getracht de familie op allerlei manieren te betrekken: voor de diagnostiek (o.a. de ontwikkelingsanamnese), tijdens de psychoeducatie individueel en op zogenaamde familieavonden. Met name bij volwassenen roept dit vaak vragen op. De meeste gehoorde opmerking is: ik ben toch al volwassen? Hoe gaat een hulpverlener in de praktijk hiermee om? Waarom is het zo belangrijk de ouders te spreken voor een ontwikkelingsanamnese en is de informatie nog wel betrouwbaar?is psycho educatie eigenlijk wel effectief voor de patiënt en zijn omstanders? Op deze vragen rondom de diagnostiek en behandeling van volwassenen met ADHD zal worden ingegaan, voornamelijk vanuit de praktijkervaring en zo mogelijk wetenschappelijk onderbouwd. 5. Jules Tielens Voor de omgeving is het vaak erg moeilijk om een adequaat gesprek met iemand met een psychose te voeren. De visie van de psychoticus is geheel anders dan die van de omgeving. Dit leidt tot woede, onbegrip en frustraties En de patiënt kan er weinig aan doen; het is een defect. Maar goed: wat doe je dan? Hoe krijg je als omgeving toch contact? Motivational Interviewen volgens de LEAP methode geeft oplossingen om met ontbrekend ziekte inzicht om te gaan. Jules Tielens zal u daar in een uur enkele praktische tips uit geven. 6. Mariëtte Robbe Hoe betrek je familieleden en naastbetrokkenen bij diagnostiek en behandeling van jong volwassenen. Over motivatie, ambivalenties, claim op autonomie en overige voetangels en klemmen bij de behandeling van jong volwassenen. 7. Elien van Oostendorp & Marc Schoffelen Moeder belt. Haar zoon heeft ernstige gedragsproblemen. Ze denkt aan ADHD. En de huisarts adviseert onderzoek en medicatie. Ze wil graag zo snel mogelijk een afspraak maken. Aan de hand van deze casus wordt in een interactieve workshop getracht de meerwaarde aan te tonen van een directe systemische aanpak, vanaf het eerste telefoontje. Of de zoon nu 8, 14 of 33 jaar is. Wat zijn de voordelen van het betrekken van het hele gezin? Hoe doe je dat? Wat zijn de nadelen? Wat vindt de therapeut? Wat vinden moeder en zoon? En de andere gezinsleden? Iedereen komt aan het woord. 5

6 8. Marian Zegwaard De impact van de zorg voor het familielid met ernstige psychiatrische problematiek op het leven van familieleden en naasten in ogenschijnlijk identieke situaties is verschillend. In de workshop wordt ingegaan op de achtergronden van deze impact en worden factoren besproken die bijdragen aan dit verschil. 9. Jan te Winkel en Lia Davelaar Een interactieve workshop waarbij we aan de hand van inzichten en ervaringen van de deelnemers en van een ervaringsdeskundige, handreikingen geven in de samenwerking tussen naastbetrokkenen en hulpverleners. 10. Prospect: Mariette Slaats en Doreen Visser Wanneer mensen geconfronteerd worden met een ernstige psychiatrische ziekte van een familielid of naastbetrokkene, gaat in eerste instantie veel aandacht uit naar de patiënt. De onbekendheid en het onbegrip, maar ook de verbijstering en het ongeloof ten aanzien van een psychiatrische ziekte, leiden aanvankelijk tot ontreddering, desoriëntatie en isolement van de naastbetrokkenen. Langzaam groeit het besef van de aard en de ernst van de stoornis van het familielid. Voorlichting over de ziekte en de behandeling van de patiënt (psycho educatie) kan ertoe leiden dat de betrokkenen (cliënt én familie) beter met de ziekte om leren gaan. Maar dit is slechts het begin van een proces waarin patiënt én familieleden moeten leren leven met een (veelal levenslang) veranderd perspectief. Prospect kan daarin een handreiking zijn. Achtergrond van Prospect Prospect is het resultaat van een project dat ontwikkeld is door de European Federation of Family Associations of People with Mental Illness (EUFAMI). Hierin zijn de belangen en ervaringen gebundeld van zestien partnerorganisaties en van vertegenwoordigers van mensen met een psychiatrische stoornis, zorgende familieleden en professionals in de geestelijke en sociale gezondheidszorg uit twaalf Europese landen. Prospect kan beschouwd worden als een vernieuwend Europees trainingsinitiatief dat nieuwe perspectieven biedt aan personen die uit de eerste hand ervaring hebben met psychiatrische stoornissen. Hieronder verstaan we mensen met de aandoening zelf, hun naastbetrokkenen, alsmede de professionele hulpverleners in GGZ en aanverwante organisaties. Het trainingsprogramma heeft als uitgangspunt dat binnen een atmosfeer van aanvaarding en begrip, familieleden weer hoop ervaren en opnieuw oog krijgen voor hun eigen behoeften, los van de behoeften van het zieke familielid en diens hulpverleners. Emancipatie en versterking van de GGZ mantelzorgers staan daarbij centraal. In het trainingsprogramma wordt aandacht besteed aan: o Rouw en verliesverwerking o Het (h)erkennen en hanteren van stress o Het leren verdragen van dilemma's in de omgang met de patiënt o Het aanboren van hulp/levensbronnen o De bewustwording van eigen keuzemogelijkheden In de training ligt de nadruk op de zelfwerkzaamheid van de deelnemers. De gecertificeerde trainers zijn familieleden en gaan uit van de ervaringsdeskundigheid die ieder familielid of naastbetrokkene reeds op zijn eigen wijze opgebouwd heeft in de 6

7 omgang met het zieke familielid. Het aan en van elkaar leren in relatie tot het cursusaanbod maakt iedere deelnemer bewust van zijn/haar eigen rol in dit proces. Personalia (alfabetisch) Marja Aartsen is universitair docent en onderzoeker aan de VU Universiteit, afdeling sociologie, te Amsterdam Jan Baars is organisatiepsycholoog en klinisch psycholoog/psychotherapeut. Hij gewerkt binnen de verschillende gebieden van de geestelijke gezondheidszorg en de forensische psychiatrie. Op dit moment is hij hoofd van het behandelprogramma persoonlijkheidsstoornissen en het behandelprogramma psychotische stoornissen van de Rembrandthof te Hilversum (GGZ Centraal). Hij is gespecialiseerd in systeemtherapie en is opleider en supervisor. Hij heeft diverse keren gepubliceerd. Els Bransen is wetenschappelijk medewerker bij het programma Publieke Geestelijke Gezondheid van het Trimbos instituut. Zij werkt aan de onderbouwing, evaluatie en implementatie van methodieken ter versterking van de psychische veerkracht van mantelzorgers en andere naastbetrokkenen van mensen met beperkingen. Zij richtte de landelijke werkgroep 'familie en mantelzorg' op waarin GGZ preventiewerkers, familieorganisaties, landelijke kennisinstituten en organisaties voor belangenbehartiging van mantelzorgers samenwerken. Lia Davelaar is beleidsadviseur Zorgeenheid Ouderen GGNet en inhoudelijk directeur van de ggz academie. Anne van Lammeren is psychiater van het team ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen, Universitair Centrum Psychiatrie, UMC Groningen. Samen met R. Bruggeman schreef zij het hoofdstuk Psychoeducation for adults with ADHD: impression from the field (in ADHD in adults, characterisation, diagnosis and treatment, edited by Buitelaar, Kan en Asherson, Cambridge 2011). Kees Lemke, psychiater, Raad van Bestuur GGNet Erwin van Meekeren is psychiater en hoofd behandelzaken van Scelta, centrum voor persoonlijkheidsproblematiek, Den Haag. Elien van Oostendorp (GZ psycholoog & systeemtherapeut) werkt bij Molemann Mental Health te Hilversum als gezins en relatietherapeut en groepstherapeut (o.a. gezinstherapiegroepen. Daarnaast geeft ze les in systeemtherapie. Marian Rikhof (1948) was tot haar vervroegde pensionering werkzaam bij een Provinciale Adviesorganisatie Zorg en Welzijn, gericht op instellingen, gemeenten en provincie. Eerst in de adviespraktijk, later in het management. Heeft twee kinderen 'met ervaring in de ggz'. Sinds 2008 voorzitter van de Familieraad van GGNet. De koppeling van mijn professionele vaardigheden en mijn persoonlijke ervaringen geven mij veel voldoening in dit vrijwilligerswerk. Mariëtte Robbe is psychotherapeute en heeft een lange ervaring binnen de Kinder en Jeugdpsychiatrie. Op dit moment is ze hoofd van het behandelprogramma Jong Volwassen, 7

8 van het behandelprogramma Eetstoornissen en van het behandelprogramma Onderzoek en Advies van de Rembrandthof te Hilvesum (GGZ Centraal). Ze is gespecialiseerd in systeemtherapie is hierin opleider, supervisor en leertherapeut. Mariëtte is medeauteur van diverse artikelen en maakt zich binnen organisaties sterk voor 'familievriendelijk beleid'. Ando Rokx is klinisch psycholoog/psychotherapeut en is als behandelaar werkzaam geweest in diverse sectoren van de ggz; verslavingszorg, klinische psychiatrie, forensische psychiatrie en een vrijgevestigde praktijk voor psychotherapie. Momenteel doet hij behandelingen en onderzoek met Acceptance en Commitment therapie op de polikliniek stemmingsstoornissen van GGNET in Apeldoorn. Hij schrijft artikelen, geef lezingen en workshops en organiseert (inter)nationale symposia en congressen over ACT. In juni 2011 verscheen zijn boek Het leven is geen feest, de mythe van het maakbare geluk. Marc Schoffelen is psychiater chef bij Molemann Mental Health in Amsterdam Noord. Zijn werk bestaat uit psychiatrische consulten, relatie en gezinstherapieën, groepstherapieën en het aansturen van een team. Het zoeken naar normaliserende en verbindende krachten ziet hij als de basis van het psychiatrische werk, waarbij plezier, creativiteit en compassie als leidraad fungeren. Mariëtte Slaats Gels is Prospecttrainer en daarnaast als psycholoog verbonden aan een aantal forensische klinieken in Noord Nederland. Jules Tielens, 50 jaar, was van 1998 tot 2010 met veel genoegen als psychiater fulltime werkzaam bij het Bemoeizorgteam, een van de Rehab teams voor Dak en Thuislozen van Arkin in Amsterdam. Hier worden 200 merendeel psychotische dak en thuislozen ambulant en outreachend begeleid. Zijn interesse is altijd uitgegaan naar de begeleiding van mensen met schizofrenie en ernstige persoonlijkheidsstoornissen, alsmede naar het ontwikkelen van systematiek hierin en de gesprekstechniek die hierbij nodig is. In 1999 ontving hij de Ypsilon aanmoedigingsprijs. Hij is adviseur bij Ypsilon en Anoiksis. Naast zijn werk geeft hij les op diverse opleidingsinstituten. In februari 2010 heeft hij het leerboek Bemoeizorg uitgebracht over het mooie ambacht wat deze tak van sport binnen de psychiatrie is. In 2010 ontving hij de erepenning Fonds Psychische Gezondheid en in 2011 de Banninck Cocq penning van de stad Amsterdam voor het opzetten van Bemoeizorg in die stad. In 2010 werkte hij kort bij het team Vroege Interventie Psychosen van het AMC. Sinds mei 2011 is hij bezig binnen Molemann Mental Health een ambulante zorginstelling op te richten voor psychotische mensen in Amsterdam. Doreen Visser, kaderlid Ypsilon en familie ervaringsdeskundige van het FACT team GGZ Delfland. Guus van Voorst is klinisch en neuropsycholoog. Verder is hij psychotherapeut en als hoofd verbonden aan Emerhese, Centrum voor volwassenen met autisme (GGZ Centraal, locatie Zon & Schild te Amersfoort). Hij is gespecialiseerd in de systeemtherapie en is zowel opleider, supervisor als leertherapeut. Hij publiceert regelmatig. Jan te Winkel, klinisch psycholoog en psychotherapeut Zorgeenheid Ouderen GGNet, locatie Apeldoorn Marian Zegwaard, promovendus Pakket Interventie Mantelzorg op Maat en behandelaar Familieleden in het familieprogramma van Altrecht Senior. 8

Postmaster opleiding systeemtherapeut

Postmaster opleiding systeemtherapeut Postmaster opleiding systeemtherapeut mensenkennis In de context met cliënten, gezinnen en kinderen was dit leerzaam en direct bruikbaar in mijn werk. evaluatie deelnemer Postmaster opleiding systeemtherapeut

Nadere informatie

Samen werken aan herstel. Riek Sijbring & Martin Voerman MoleMann Tielens / de Brouwerij Well Being Award 2014 Vught

Samen werken aan herstel. Riek Sijbring & Martin Voerman MoleMann Tielens / de Brouwerij Well Being Award 2014 Vught Samen werken aan herstel Riek Sijbring & Martin Voerman MoleMann Tielens / de Brouwerij Well Being Award 2014 Vught De Brouwerij / MoleMann Tielens - een terugblik - Wie is MoleMann? Kleine 2 e lijns GGZ

Nadere informatie

Maak kennis. met GGZ Friesland

Maak kennis. met GGZ Friesland Maak kennis met GGZ Friesland Psychische klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven. Elke dag is een uitdaging en het is moeilijk om een normaal leven te leiden, contacten te onder houden, naar

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen

De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen 3 Parnassia Groep is specialist in geestelijke gezondheid Psychische klachten, een psychische stoornis of ziekte: ze kunnen iedereen treffen en ernstig

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum stoornis. Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum stoornis. Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum Congres stoornis Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

Nadere informatie

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling Informatie voor patiënten, familie en naastbetrokkenen INTER-PSY Vechtdal Kliniek Algemene informatie INTER-PSY

Nadere informatie

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Inleiding In deze brochure geven wij

Nadere informatie

GGzE centrum autisme volwassenen

GGzE centrum autisme volwassenen GGzE centrum autisme volwassenen GGzE centrum autisme volwassenen Centrum voor specialistische zorg, kennis en ontwikkeling op het gebied van autisme Informatie voor verwijzers >> GGzE centrum autisme

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >> GGzE centrum psychotische stoornissen GGzE centrum psychotische stoornissen Algemene informatie >> We zijn er zowel voor mensen met een eerste psychose als voor mensen met langer durende psychotische klachten.

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Inleiding

Nadere informatie

Psychosomatiek Eikenboom

Psychosomatiek Eikenboom specialistische geestelijke gezondheidszorg informatie voor patiënten en verwijzers Psychosomatiek Eikenboom Er zijn mensen, die jarenlang tobben met lichamelijke klachten waarvoor artsen geen afdoende

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Aardbevingen en psychische klachten

Aardbevingen en psychische klachten Aardbevingen en psychische klachten (Karin Folkers, Klinisch Psycholoog) Jantien Mast, Verpleegkundig Specialist Peter Pijper en Coosje Klootwijk, verpleegkundigen Bouke Koopmans, psychiater Loppersum,

Nadere informatie

De huisarts. De psycholoog. Published on 113Online zelfmoordpreventie (https://www.113online.nl)

De huisarts. De psycholoog. Published on 113Online zelfmoordpreventie (https://www.113online.nl) Published on 113Online zelfmoordpreventie (https://www.113online.nl) Home > Over hulpverleners Verschillende soorten hulpverleners hebben verschillende opleidingen. Door dit verschil zijn ze goed in verschillende

Nadere informatie

Dagbehandeling. Ouderen

Dagbehandeling. Ouderen Dagbehandeling Ouderen Dagbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340 98 34 www.rijksoverheid.nl Kenmerk

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

Centrum Integrale Psychiatrie

Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Het Centrum Integrale Psychiatrie (CIP) biedt ambulante zorg aan volwassenen met (zeer) complexe psychische en/of psychiatrische problemen.

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

INTER-PSY Vechtdal Kliniek Informatie voor verwijzers INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek, deeltijdbehandeling en kliniek /opname Informatie voor verwijzers INTER-PSY Vechtdal Kliniek Algemene informatie INTER-PSY Vechtdal Kliniek

Nadere informatie

Vrijdag 14 juni 2013 Jaarbeurs Utrecht Mindfulness in de behandeling van angst, depressie, autisme, ADHD, psychose en borderline

Vrijdag 14 juni 2013 Jaarbeurs Utrecht Mindfulness in de behandeling van angst, depressie, autisme, ADHD, psychose en borderline Mindfulness in de praktijk Congres Vrijdag 14 juni 2013 Jaarbeurs Utrecht Mindfulness in de behandeling van angst, depressie, autisme, ADHD, psychose en borderline Mindfulness Mindfulness mag zich de laatste

Nadere informatie

EMOTIEREGULATIE. Jaarbeurs Utrecht. Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline

EMOTIEREGULATIE. Jaarbeurs Utrecht. Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline EMOTIEREGULATIE Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline Congres Dinsdag 26 november 2013 Jaarbeurs Utrecht prof.dr. Bram Orobio de Castro prof.dr.

Nadere informatie

In de put, uit de put

In de put, uit de put In de put, uit de put Ouderen In de put, uit de put Introductie Wachten tot het beter gaat? Wachten in de hoop dat het gepieker en verdriet vanzelf overgaat? In de put, uit de put 1 Veel piekeren, weinig

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

PersonaCura. Uw specialist in persoonlijkheid & gedrag bij senioren

PersonaCura. Uw specialist in persoonlijkheid & gedrag bij senioren PersonaCura Uw specialist in persoonlijkheid & gedrag bij senioren Inleiding We willen allemaal oud worden, maar het liever niet zijn. Ouder worden betekent immers omgaan met verlies van gezondheid, van

Nadere informatie

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

Grenzen verleggen 10E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014

Grenzen verleggen 10E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014 Grenzen verleggen 10 E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014 Programma 09.00 Ontvangst en registratie 09.45 Opening door dagvoorzitter dr. R. Bruggeman, psychiater, Universitair Centrum Psychiatrie

Nadere informatie

Angst de baas voor 55+

Angst de baas voor 55+ Angst de baas voor 55+ Ouderen Angst de baas voor 55+ Introductie Ben ik mijn angst de baas? Ieder mens is wel eens bang. Gelukkig maar, want angst kan mensen waarschuwen voor gevaar. Angst is pas een

Nadere informatie

Na een s uïcide s Jos de Keijser

Na een s uïcide s Jos de Keijser Na een suïcide Jos de Keijser 20-9-2013 2013 overzicht Rouw en gecompliceerde rouw professioneel handelen na een suïcide, volgens de MD richtlijn ihlij ( veilig melden ) Gz psycholoog als nabestaande Normale

Nadere informatie

Poliklinische behandeling

Poliklinische behandeling Poliklinische behandeling Ouderen Poliklinische behandeling Introductie Mondriaan Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van 65 jaar en ouder, die behoefte hebben aan behandeling,

Nadere informatie

ANGST, DWANG EN TICSTOORNISSEN BIJ KINDEREN

ANGST, DWANG EN TICSTOORNISSEN BIJ KINDEREN ANGST, DWANG EN TICSTOORNISSEN BIJ KINDEREN 10 maart 2015 CONGRES Regardz WTC Arnhem Angst, dwang en ticstoornissen Angst, dwang en tics komen bij meer dan 10% van alle kinderen en adolescenten voor. Maar

Nadere informatie

Informatie voor cliënten en familieleden. FACT Centrum. Locatie Zuiderpoort

Informatie voor cliënten en familieleden. FACT Centrum. Locatie Zuiderpoort Informatie voor cliënten en familieleden FACT Centrum Locatie Zuiderpoort Wat is FACT? FACT staat voor Flexible Assertive Community Treatment'. Het is een vorm van behandeling en begeleiding, waarbij cliënten

Nadere informatie

Mét familie gaat het beter

Mét familie gaat het beter Mét familie gaat het beter GGZ ingeest staat voor een gelijkwaardige samenwerking tussen patiënt, hulpverlener en u. In deze brochure leest u hoe we u als familielid, vriend of andere naaste van de patiënt

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Opname op afdeling Argo en gedwongen opname. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Opname op afdeling Argo en gedwongen opname. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Opname op afdeling Argo en gedwongen opname Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Opname op afdeling Argo en gedwongen opname Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

Zorgprogramma Angststoornissen

Zorgprogramma Angststoornissen Zorgprogramma Angststoornissen Doelgroep Het Zorgprogramma Angststoornissen is bedoeld voor volwassenen die een angststoornis hebben. Mensen met een angststoornis hebben last van angsten zonder dat daar

Nadere informatie

Inleiding 11. 1 Sociale psychiatrie 19 Ivonne van der Padt. 2 Elementen van een sociaal- psychiatrische methodiek 45 Ben Venneman

Inleiding 11. 1 Sociale psychiatrie 19 Ivonne van der Padt. 2 Elementen van een sociaal- psychiatrische methodiek 45 Ben Venneman Inhoud Inleiding 11 1 Sociale psychiatrie 19 Ivonne van der Padt 1.1 Inleiding 19 1.2 Stand houden ondanks golfbewegingen 19 1.3 Uitgangspunten van de sociale psychiatrie 24 1.4 Sociale psychiatrie in

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

GGzE centrum ouderenpsychiatrie. Autisme bij ouderen. Informatie over autisme en onze mogelijkheden. informatie voor cliënten >>

GGzE centrum ouderenpsychiatrie. Autisme bij ouderen. Informatie over autisme en onze mogelijkheden. informatie voor cliënten >> GGzE centrum ouderenpsychiatrie Autisme bij ouderen Informatie over autisme en onze mogelijkheden informatie voor cliënten >> Ervaring leert dat een aantal ouderen en hun naasten eerder een beroep hebben

Nadere informatie

Voor familie en betrokkenen

Voor familie en betrokkenen Voor familie en betrokkenen Familiebeleid Voor familie en betrokkenen Introductie Het is niet gemakkelijk als uw partner, familielid of kennis met psychische problemen en/of een verslaving worstelt. U

Nadere informatie

Post-hbo opleiding bemoeizorg. Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer

Post-hbo opleiding bemoeizorg. Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer mensenkennis Post-hbo opleiding bemoeizorg Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer Bemoeizorg Hulpverleners in de bemoeizorg hebben te

Nadere informatie

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >>

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >> GGzE Centrum Bipolair Centrum Bipolair Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis cliënten >> De bipolaire stoornis komt voor bij ongeveer 1 à 2 procent van de bevolking. Het

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Familie en Altrecht hebben elkaar nodig!

Familie en Altrecht hebben elkaar nodig! Familie en Altrecht hebben elkaar nodig! informatie voor familie en direct betrokkenen 3 Familie en vrienden zijn vaak betrokken bij de behandeling en begeleiding van patiënten van Altrecht. Zij vormen

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013 congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren dinsdag 4 juni 2013 www.voorzet.nl Programma congres 4 juni 2013 10.00-10.05 Opening Dagvoorzitter Dhr. Karel Bootsman Arbeidsdeskundige bij TATA

Nadere informatie

Postmaster opleiding medische psychologie

Postmaster opleiding medische psychologie me nse nkennis Postmaster opleiding medische psychologie Het accent ligt op de generieke psychologische problemen waar patiënten met een ernstige chronische ziekte voor komen te staan. Postmaster opleiding

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen

DESKUNDIG AAN HET WERK. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen DESKUNDIG AAN HET WERK Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen 2 INHOUDSOPGAVE PAGINA Kennis over psychische problemen nodig?! 4 Praktische informatie 5 Zicht op

Nadere informatie

volwassenen en ouderen

volwassenen en ouderen volwassenen en ouderen Inhoudsopgave 1. Aanmelding... 1 2. Eerste gesprek... 1 3. De verdere behandeling... 2 4. Privacy en kwaliteit... 2 5. Kosten... 3 6. Eigen risico... 3 7. Tot slot... 4 AmaCura is

Nadere informatie

Familie als bondgenoot

Familie als bondgenoot Familie als bondgenoot Wat hulpverleners moeten weten over gezinnen 14 december 2006 Hers Dinie Alemans Ellen van Berlo He 1 Centraal in het project Familieleden, clienten en professionals werken samen

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Post-hbo opleiding seksuologie

Post-hbo opleiding seksuologie Post-hbo opleiding seksuologie mensenkennis Plezierige overdracht, de docent spreekt uit ervaring en brengt veiligheid en openheid in de groep door haar respectvolle wijze van benaderen. Top! Post-hbo

Nadere informatie

Expertisecentrum Begeleid Leren. Succesvol studeren met steun voor (jong)volwassenen met een psychiatrische aandoening

Expertisecentrum Begeleid Leren. Succesvol studeren met steun voor (jong)volwassenen met een psychiatrische aandoening Expertisecentrum Begeleid Leren Succesvol studeren met steun voor (jong)volwassenen met een psychiatrische aandoening Expertisecentrum Begeleid Leren Ê Succesvol studeren met steun voor (jong)volwassenen

Nadere informatie

Erkenning van de positie van naastbetrokkenen.

Erkenning van de positie van naastbetrokkenen. Familie als Bondgenoot, deel 2 'Gewone menselijkheid' mag nooit ontbreken Ervaringsverhalen van familieleden en patiënten vormen de basis van de scholing aan hulpverleners. Dat kon u lezen in het vorige

Nadere informatie

EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING

EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING 1 2 EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING 3 INFORMATIE OVER PSYMENS PsyMens is een kleinschalige GGZ instelling met vestigingen in Utrecht, Nieuwegein, Woerden en Amersfoort. Wij bieden een

Nadere informatie

Dementiepoli. Ouderen

Dementiepoli. Ouderen Dementiepoli Ouderen Dementiepoli Informatie voor cliënten, familie en betrokkenen Met deze folder willen we u en uw familieleden en/of verzorgers graag informeren over de gang van zaken bij de dementiepoli.

Nadere informatie

Leven met een psychotische stoornis

Leven met een psychotische stoornis Leven met een psychotische stoornis Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de

Nadere informatie

MINDFULNESS PUBLIEKSSYMPOSIUM. voor patiënten, mantelzorgers, professionals en overige belangstellenden

MINDFULNESS PUBLIEKSSYMPOSIUM. voor patiënten, mantelzorgers, professionals en overige belangstellenden MINDFULNESS PUBLIEKSSYMPOSIUM voor patiënten, mantelzorgers, professionals en overige belangstellenden Zaterdag 30 augustus 2014 Toelichting Ook dit jaar organiseert het Radboud Universitair Medisch Centrum

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Postmaster opleiding psychosociale oncologie

Postmaster opleiding psychosociale oncologie Postmaster opleiding psychosociale oncologie mensenkennis Door de rollenspellen kon ik een betere verbinding maken tussen de theorie en de praktijk. Psychosociale oncologie Professionals die met oncologiepatiënten

Nadere informatie

Ambulant. Algemene informatie voor patiënten

Ambulant. Algemene informatie voor patiënten Ambulant Algemene informatie voor patiënten 2 In deze folder staat wat u van de ambulante afdeling van Altrecht Senior kunt verwachten. Wanneer kunt u behandeld worden bij Altrecht Senior, Ambulant? Ambulant

Nadere informatie

Bemoeizorg. De Musketon 26 mei 2011

Bemoeizorg. De Musketon 26 mei 2011 Uitgangspunten en attitude in de Bemoeizorg Studiedag V&VN SPV De Musketon 26 mei 2011 Jules Tielens Niets is moeilijker dan het eenvoudige Een goed gesprek; dat kan toch iedereen? Wie van de aanwezigen

Nadere informatie

uw antwoord op de Basis GGZ

uw antwoord op de Basis GGZ uw antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Mirro:

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 1 Ervaringsverhalen van naastbetrokkenen 11

Inhoud. Inleiding 9. 1 Ervaringsverhalen van naastbetrokkenen 11 Inhoud Inleiding 9 1 Ervaringsverhalen van naastbetrokkenen 11 2 Vuistregels om overeind te blijven 17 2.1 Algemene regels 17 2.2 Specifieke regels 26 3 Psychische stoornissen 29 3.1 Oorzaken 29 3.2 Diagnostiek

Nadere informatie

Rosalien Wilting Klinisch psycholoog en psychotherapeut bij GGZ Eindhoven. NVA Congres 2013

Rosalien Wilting Klinisch psycholoog en psychotherapeut bij GGZ Eindhoven. NVA Congres 2013 Rosalien Wilting Klinisch psycholoog en psychotherapeut bij GGZ Eindhoven NVA Congres 2013 Autismespectrumstoornissen bij ouderen Rosalien Wilting klinisch psycholoog-psychotherapeut 2 3 Inhoud van mijn

Nadere informatie

Extra hulp indien nodig

Extra hulp indien nodig Extra hulp indien nodig Minder als het kan F-ACT volwassenen F-ACT biedt zorg aan volwassenen tot 60 jaar die te maken hebben met een grote kwetsbaarheid vanwege hun psychoses of ernstige persoonlijkheidsproblematiek.

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Deze folder geeft informatie over de diagnostiek en behandeling van cluster C persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een cluster C Persoonlijkheidsstoornis? Er bestaan verschillende

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Vergroot uw deskundigheid en behandel uw patiënten nóg beter. Ouderenpsychiatrie Consultatie, lessen en trainingen

Vergroot uw deskundigheid en behandel uw patiënten nóg beter. Ouderenpsychiatrie Consultatie, lessen en trainingen Vergroot uw deskundigheid en behandel uw patiënten nóg beter Ouderenpsychiatrie Consultatie, lessen en trainingen Inhoudsopgave Ondersteuning bij zorg aan ouderen met psychiatrische problemen 3 Voor wie

Nadere informatie

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Ouderen Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Introductie Op dit moment is uw dementerend familielid in behandeling bij Mondriaan Ouderen van Mondriaan.

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid 2 INHOUDSOPGAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij jongeren nodig?! 4 Praktische informatie 5 Het

Nadere informatie

Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen

Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen www.babyextra.nl Dineke Brouwers (JGZ) en Cecilia van der Zeeuw (GGzE) Baby Extra Transformeren doe je

Nadere informatie

De Seks, de Context en het Spreken. CLAS symposium Vrijdag 23 september 2011 Beatrixzaal, Rubicon jeugdzorg in Horn

De Seks, de Context en het Spreken. CLAS symposium Vrijdag 23 september 2011 Beatrixzaal, Rubicon jeugdzorg in Horn JUBILEUM CLAS 20 JAAR De Seks, de Context en het Spreken CLAS symposium Vrijdag 23 september 2011 Beatrixzaal, Rubicon jeugdzorg in Horn PROGRAMMA De Seks, de Context en het Spreken De CLAS methodiek wordt

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

Maak het waar met de cliëntenraad

Maak het waar met de cliëntenraad Maak het waar met de cliëntenraad Ouderen Maak het waar met de cliëntenraad Wat is de Cliëntenraad ouderen De cliëntenraad is een groep van vijf tot tien mensen die met de directeur overlegt over bepaalde

Nadere informatie

Psychologisch onderzoek

Psychologisch onderzoek Psychologisch onderzoek Ouderen Psychologisch onderzoek Introductie Tijdens uw behandeling kan aan u gevraagd worden om mee te werken aan een psychologisch onderzoek. Dit onderzoek vindt plaats onder verantwoordelijkheid

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

Aanpakken! Zo krijgt de familie een goede plek in de zorg

Aanpakken! Zo krijgt de familie een goede plek in de zorg Aanpakken! Zo krijgt de familie een goede plek in de zorg Ypsilon studiedag 6-11-2010 Ingeborg Siteur Psychiater / Systeemtherapeut Altrecht Afdeling ABC Winnaar familiester 2009 1 Inleiding 2 Familie

Nadere informatie

Poliklinieken Volwassenenzorg

Poliklinieken Volwassenenzorg Poliklinieken Volwassenenzorg Yulius, voor geestelijke gezondheid Bijna één op de vier Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met psychische problemen. Sommige mensen leren hier zelf mee om

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt volwassenen met zowel een verstandelijke beperking als

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT EXECUTIEVE FUNCTIES Kinderen en adolescenten met problemen met inhibitie, cognitieve controle, emotieregulatie, werkgeheugen, motivatie en zelfregulatie thuis en op school Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

Postmaster opleiding spelpsychotherapie. De docenten hebben veel ervaring, staan dichtbij het werkveld en halen het beste in je naar boven.

Postmaster opleiding spelpsychotherapie. De docenten hebben veel ervaring, staan dichtbij het werkveld en halen het beste in je naar boven. mensenkennis De docenten hebben veel ervaring, staan dichtbij het werkveld en halen het beste in je naar boven. Postmaster opleiding spelpsychotherapie Postmaster opleiding spelpsychotherapie Kinderen

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Deeltijdbehandeling Informatie voor cliënten Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Deeltijdbehandeling De Divisie Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van

Nadere informatie

Dementiepoli. Ouderen

Dementiepoli. Ouderen Dementiepoli Ouderen Dementiepoli Informatie voor cliënten, familie en betrokkenen Met deze folder willen we u en uw familieleden en/of verzorgers graag informeren over de gang van zaken bij de dementiepoli.

Nadere informatie

Buitengewoon Delta. algemene informatie

Buitengewoon Delta. algemene informatie Buitengewoon Delta algemene informatie Buitengewoon Delta Delta Psychiatrisch Centrum is gespecialiseerd in diagnostiek, behandeling en begeleiding van mensen met een psychische of psychiatrische aandoening.

Nadere informatie

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ Inhoudsopgave Indigo Brabant 2 Wat is de Basis GGZ? 2 Wat kan Indigo mij bieden? 4 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Specialistische GGZ 7 Heeft u vragen? 7 Contact

Nadere informatie

Epilepsiezorg Waarden vanuit patiëntperspectief

Epilepsiezorg Waarden vanuit patiëntperspectief Epilepsiezorg Waarden vanuit patiëntperspectief Een onderzoek naar waarden binnen ondersteuning aan mensen met epilepsie samenvatting januari 2017 Epilepsiezorg Waarden vanuit patiëntperspectief Een onderzoek

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd Deeltijdbehandeling Barneveld volwassenen deeltijd Inhoudsopgave Wat is deeltijdbehandeling? 2 Voor wie is de behandeling bedoeld? 2 De behandeling 3 Doel 3 Behandelplan 3 Inhoud 3 Programma 4 Individuele

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten 2 Deze folder geeft u informatie over het deeltijdprogramma (gedeeltelijk) onbegrepen lichamelijke klachten op de zorgeenheid Psychiatrie van het CWZ.

Nadere informatie

GGz Centraal op het Voorjaarscongres 2015. Psychiatrie op maat

GGz Centraal op het Voorjaarscongres 2015. Psychiatrie op maat GGz Centraal op het Voorjaarscongres 2015 Psychiatrie op maat GGz Centraal op het Voorjaarscongres 2015 Psychiatrie op maat Wij behandelen, begeleiden en ondersteunen mensen met psychische problemen opdat

Nadere informatie

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels?

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? ASS-ist: diagnose en behandeling voor volwassenen met autisme 2 Stel: u loopt telkens vast in uw werk, relaties of sociale contacten. Uw omgeving vraagt

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie