De toekomstige professional

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De toekomstige professional"

Transcriptie

1 Thema Loopbaanontwikkeling (8): Leer- en loopbaancompetenties van hbo-abituriënten De toekomstige professional De jonge professionals die we nodig hebben in een dynamische kenniseconomie worden voor een groot deel opgeleid in het hoger beroepsonderwijs. Verwerven ze daar de leerhouding gericht op een leven lang leren en competenties om de persoonlijke loopbaan vorm te geven? Wat weten we daarover uit onderzoek? Marinka Kuijpers & Frans Meijers Het streven naar een kenniseconomie vergt hoogopgeleide werknemers, die in staat zijn een leven lang te leren en hun persoonlijke loopbaan zelf vorm te geven. Een groot deel van deze professionals wordt voorbereid in het hoger beroepsonderwijs. Het hoger beroepsonderwijs wordt echter geconfronteerd met een aantal urgente problemen. Veel studenten zijn weinig gemotiveerd: niet alleen is er sprake van een grote drop-out (tot wel 40% in sommige opleidingen), maar ook zeer velen die in het onderwijs blijven, doen dat alleen om een diploma te halen en niet omdat ze inhoudelijk geïnteresseerd zijn in hun opleiding. De motivatie van studenten in het hbo daalt met ieder jaar dat zij ingeschreven staan (Zijlstra & Meijers, 2006). Dit motivatieprobleem wordt voor een deel veroorzaakt door het feit dat studenten geen duidelijk toekomstbeeld hebben, wat op zijn beurt waarschijnlijk wordt veroorzaakt door het feit dat de opleiding hen niet in staat stelt een toekomstbeeld op te bouwen. De meeste studenten hebben geen beroepswens en kiezen daardoor vaak lukraak een studie (Kruijtzer, 2008; Kruijtzer & Meijers, 2009). Het gevolg is dat zij, wanneer zij gekozen hebben, niet in staat zijn leervragen te formuleren (Den Boer, Mittendorff & Sjenitzer, 2004). Het leren formuleren van leervragen is niet alleen voor de opleiding van belang, maar eveneens in het kader van een leven lang leren. Er lijkt sprake van reflectiedwang zolang hogescholen geen communicatie op gang brengen die werkelijk ontwikkelingsgericht is Motivatieproblemen Het ontbreken van een goede motivatie en zelfsturing in leren en, in het verlengde daarvan, de geringe effectiviteit van de leerprocessen is maatschappelijk problematisch geworden, omdat zowel de individualisering van de samenleving (Beck, 1994) als de flexibilisering van de arbeidsverhoudingen (Arthur, Inkson & Pringle, 1999) de noodzaak tot meer zelfsturing prominent op de agenda hebben gezet. Zelfsturing in het kader van de loopbaan definiëren wij als een proces van reflectief en actief onderzoeken en realiseren van mogelijkheden, waarden en ambities. Onderzoek onder eerstejaarsstudenten in het hbo laat zien dat deze vorm van zelfsturing nog ver weg is: in de vooropleidingen is veelal geringe aandacht voor de vaardigheid reflecteren en studenten ervaren de eisen die aan hen worden gesteld inzake reflecteren O&O / NR

2 vaak als te hoog (Warps, 2003, p.49 en p.52; Warps 2004, p.59 en p.62; Warps 2005, p.47 en p.51). Uit kwalitatief onderzoek blijkt dat studenten nauwelijks weten wat reflecteren precies is; zij leggen geen verbinding tussen de leerstof en zichzelf. Daarnaast blijkt reflectie te worden ervaren als een verplicht nummer. Er lijkt sprake van reflectiedwang zolang hogescholen geen communicatie op gang brengen die werkelijk ontwikkelingsgericht is (Zijlstra & Meijers, 2008). Ook blijken studenten weinig mogelijkheden te hebben om zelf invloed uit te oefenen op hun leren (Kuijpers & Meijers, 2009). Er zijn veel aanwijzingen dat de motivatieproblemen en daarmee deels ook de daaruit resulterende problemen inzake de transfer van theorie naar handelen en de zelfsturing - slechts opgelost kunnen worden wanneer de leeromgeving dialogischer wordt. Uit de motivatiepsychologie weten we dat participeren in het vaststellen van de doelen een belangrijke voorwaarde is voor goal commitment en goal acceptance (Ajzen & Fishbein, 1980; Arnold, Cooper & Robertson, 1998). Tinto (1993, 1997, 2000) en Hurtado & Faye Carter (1996) hebben laten zien dat inhoudelijke betrokkenheid bij, en intrinsieke motivatie voor de studie (en daarmee: studiesucces) ontstaat: a) wanneer er hoge verwachtingen aan studenten worden gesteld (juist ook aan studenten uit milieus met weinig scolair, economisch en cultureel kapitaal), b) wanneer de studenten zowel op het gebied van de leerstof als op persoonlijk en sociaal gebied ondersteuning kunnen krijgen, c) wanneer de studenten veelvuldig constructieve feedback ontvangen op hun studieresultaten, d) wanneer de studenten medezeggenschap hebben in hun studie en daarvoor door de staf positief gewaardeerd worden, en e) wanneer zij, ten slotte, onderwijsarrangementen krijgen aangeboden die hen uitnodigen en dwingen om samen met anderen te leren. Intrinsieke motivatie ontstaat, aldus Tinto, als het resultaat van een voortdurende dialoog in een veeleisende omgeving tussen de opleiding (i.c. de docenten) en de studenten. Meijers, Kuijpers & Bakker (2006) en Mittendorf, Jochems, Meijers & den Brok (2008) laten zien dat de ontwikkeling van reflectieve competenties positief samenhangt met de aanwezigheid van een dialogische leeromgeving. Onder een dialogische leeromgeving verstaan zij een omgeving waarin niet alleen kennis wordt overgedragen, maar waarin met studenten ook wordt gesproken over de persoonlijke zin en de maatschappelijke betekenis van hun opleiding en van concrete leerprocessen daarbinnen. Ten slotte laat ook het onderzoek vanuit het constructivisme het belang zien van een dialoog tussen student en docent voor het realiseren van hogere orde leerprocessen (Simons, Van der Linden & Duffy, 2000). Biedt het HBO een dialogische leeromgeving? Deze vraag trachten wij te beantwoorden op basis van de resultaten van een recent onderzoek naar loopbaanleren onder studenten en 371 studieloopbaanbegeleiders, afkomstig uit diverse studierichtingen van elf hogescholen (Kuijpers & Meijers, 2009). Onder loopbaanleren verstaan wij het leerproces waarin studenten gaandeweg een toekomstperspectief opbouwen en op basis daarvan meer zelfsturend worden wat betreft de invulling van hun (studie)loopbaan. Gezien de resultaten van eerder onderzoek in het (v)mbo (Meijers, Kuijpers & Bakker, 2006) zijn wij ervan uitgegaan dat loopbaanleren ontstaat wanneer met de studenten een reflectieve, activerende op de loopbaan gerichte dialoog wordt gevoerd over concrete ervaringen, die bij voorkeur in een vraaggestuurde (dat wil zeggen, op leervragen van de student gebaseerde) en praktijkgerichte context zijn opgedaan. Gelet op deze overwegingen luiden onze onderzoeksvragen: 1. In welke mate is de leeromgeving in het hoger beroepsonderwijs praktijk- en vraaggericht? 2. Wat is de inhoud en vorm van de begeleidingsgesprekken die in het hoger beroepsonderwijs plaatsvinden tussen student en docent, en wat is de bijdrage van de werkomgeving van de begeleider hierin? 3. In welke mate beschikken studenten in het hoger beroepsonderwijs over loopbaancompetenties en wat is de rol van een loopbaangerichte leeromgeving hierin? Praktijk- en vraaggerichtheid van het onderwijs Het hoger beroepsonderwijs als geheel is, aldus de studenten, beperkt praktijkgericht. Studenten krijgen weinig te maken met de levensechte problemen en ontwikkelingen in de praktijk van het beroep waarvoor zij studeren. Studenten in de Techniek en Economie minder nog dan de studenten uit andere sectoren (p<.001). Op de vraag in welke mate de school studenten stimuleert om buiten de school ervaringen op te doen en in hoeverre deze meetellen voor de studie, antwoordt het overgrote deel van de studenten dat dit niet of nauwelijks het geval is. Op de vraag of men in de praktijk ziet hoe een vakman/vrouw zaken aanpakt, zijn de studenten positiever: 62% is van mening dat dit het geval is. Aan de studenten is gevraagd waar het van afhangt wat zij in hun praktijkstage gaan doen. De meeste studenten blijken hierin een weinig actieve opstelling te (kunnen) hebben: 42% stelt dat het afhangt van de praktijkplaats die men krijgt toegewezen en 23% meent dat het afhangt van de leeropdrachten die men op school krijgt. Slechts 12% stelt zich ac- 12 O&O / NR

3 tief op en maakt wat zij in hun praktijkstage gaan doen afhankelijk van wat er in de begeleidingsgesprekken op school aan de orde komt. Studenten schatten de vraaggerichtheid van hun opleiding nog lager in dan de praktijkgerichtheid ervan. Onder vraaggerichtheid verstaan we de mogelijkheid dat studenten invloed uitoefenen op de inhoud van hun studieloopbaan. Alleen de studenten van agrarische opleidingen en van de sector Zorg & Welzijn geven aan dat er in hun opleiding enigszins sprake is van vraaggerichtheid. Op de vraag of zij in het leerprogramma de keuze hebben wat ze willen leren, antwoordt 64% ontkennend; slechts 8% van de respondenten meent dat zij keuze heeft. Op de vraag of zij op school uit verschillende opdrachten kunnen kiezen, antwoordt 49% ontkennend, terwijl 30% stelt dat zij wel kunnen kiezen maar dat het helemaal aan henzelf wordt overgelaten. Slechts 11% van de studenten geeft aan dat zij op school geholpen worden om de opdrachten te kiezen die het beste bij hen passen. De loopbaandialoog De studenten is allereerst gevraagd met wie zij hoe vaak spreken over hun (studie)loopbaan. Studenten zeggen veel vaker met medestudenten over hun loopbaan te spreken dan met de officiële loopbaanbegeleiders, zoals decanen, mentoren en studieloopbaanbegeleiders. Studieloopbaanbegeleiders zien de meesten een tot vier keer per jaar wanneer ze een verplicht gesprek hebben. Met stagebegeleiders en vakdocenten wordt iets meer over de studieloopbaan gesproken dan met de studieloopbaanbegeleider zelf. Uit verdere analyses blijkt dat derde- en vierdejaars studenten significant minder spreken met hun studieloopbaanbegeleider dan eerste- en tweedejaars. Vervolgens is de studenten gevraagd wie de inhoud van het gesprek met hun studieloopbaanbegeleider bepaalt: hun begeleider of zijzelf. De helft geeft aan dat dit vooral de begeleider is, een kwart zegt dat dit gelijk verdeeld is en nog een kwart zegt dat zij vaker dan hun begeleider de inhoud van het gesprek bepalen. Studenten uit de sectoren Economie en Onderwijs ervaren minder eigen inbreng in het gesprek met hun studieloopbaanbegeleider. Ouderejaars ervaren significant meer eigen inbreng in de (studie)loopbaangesprekken dan jongerejaars. Via een aantal vragen is nagegaan in hoeverre de studenten de gesprekken met hun studieloopbaanbegeleider ervaren als helpend, in termen van zich begrepen voelen, vertrouwen ervaren, relevante informatie over werk en opleiding krijgen, en reflectief en activerend. Het gesprek met de studieloopbaanbegeleider wordt door de totale groep studenten weinig als helpend en nauwelijks als reflectief en activerend ervaren. De studenten van de sectoren Zorg & Welzijn en Onderwijs ervaren de gesprekken met hun studieloopbaanbegeleider meer als helpend en reflectief/activerend dan de studenten van de andere studierichtingen. Overigens blijken jongerejaars studenten significant vaker dan ouderejaars van mening dat het gesprek dat zij met hun studieloopbaanbegeleider voeren, zowel helpend als reflectief/activerend is. Het dominante gespreksthema in de begeleidingsgesprekken is de studievoortgang. Niet of nauwelijks wordt gesproken over zelf- en toekomstbeelden en concrete acties gericht op werk en loopbaan. In de sectoren Techniek en Economie wordt significant minder gesproken over zelf- en toekomstbeelden (p<.001) en werk- en loopbaanacties (p<.001) dan in andere sectoren. In het eerste studiejaar, ten slotte, wordt significant meer over zelf- en toekomstbeelden gesproken dan in de hogere studiejaren (p<.005). Welke factoren dragen bij aan het voeren van loopbaangerichte gesprekken door studieloopbaanbegeleiders? Uit de resultaten blijkt dat de eigen werksituatie van de begeleider significant bijdraagt aan het reflectieve en activerende karakter van de gesprekken. Naarmate begeleiders meer draagvlak (ondersteuning op de werkplek) en draagkracht (of ze bekwaam zijn dergelijke gesprekken te voeren of zich hierin kunnen ontwikkelen) ervaren, en er meer samenwerking is met het bedrijfsleven, zijn ze geneigd meer reflectieve en activerende gesprekken met de studenten te voeren. Of in een studieloopbaangesprek het accent vooral ligt op zelf- en toekomstbeelden wordt bepaald door de eigen werksituatie en daarin vooral door de draagkracht. Hoe competenter de studieloopbaanbegeleider zich voelt en hoe meer er Niet of nauwelijks wordt gesproken over zelf- en toekomstbeelden en concrete acties gericht op werk en loopbaan sprake is van samenwerking met het bedrijfsleven, des te vaker zal er in de studieloopbaangesprekken worden gesproken over werk en concrete acties die studenten kunnen en wellicht ook moeten ondernemen met betrekking tot hun loopbaan. Hoewel de werkomgeving een bijdrage levert aan de wijze waarop begeleidingsgesprekken worden gevoerd met studenten, blijken de relevante ken- O&O / NR

4 merken, met name draagvlak en samenwerking met het bedrijfsleven, volgens het overgrote deel van de begeleiders onvoldoende aanwezig te zijn. Loopbaancompetenties In hoeverre ontwikkelen studenten in het hoger beroepsonderwijs loopbaancompetenties? In het hier gepresenteerde onderzoek zijn vier (van de vijf zoals onderzocht door Kuijpers, 2003) loopbaancompetenties goed van elkaar te onderscheiden: loopbaanreflectie, werkexploratie, loopbaansturing en netwerken. Loopbaanreflectie is het actief nadenken over de wensen en waarden die van belang zijn voor de eigen (studie)loopbaan. Werkexploratie is het actief onderzoeken van eisen en waarden in werk en van de mogelijkheden om te veranderen van werk. Loopbaansturing is het actief plannen en beïnvloeden van leren en werken. Het gaat om het maken van weloverwogen keuzes, het onderzoeken van consequenties van keuzes en het daadwerkelijk acties ondernemen om werk en leren aan te laten sluiten bij eigen kwaliteiten en motieven. Netwerken, ten slotte, is het (leren) opbouwen en onderhouden van contacten op de arbeidsmarkt, gericht op de eigen loopbaanontwikkeling. Motivatieproblemen bij studenten worden deels veroorzaakt doordat studenten geen duidelijk toekomstbeeld hebben Hbo-studenten blijken nauwelijks loopbaancompetenties te ontwikkelen. Alleen qua loopbaanreflectie scoort de onderzoeksgroep redelijk (net boven het schaalmidden). Er is een positieve samenhang tussen alle loopbaancompetenties enerzijds, en een praktijk- en vraaggerichte leeromgeving anderzijds. Er is ook een positieve samenhang tussen de eigen inbreng van studenten in het gesprek met de studieloopbaanbegeleider (hét kenmerk van het bestaan van een dialoog) en alle loopbaancompetenties. Oftewel, hoe meer er sprake is van een vraag- en praktijkgerichte leeromgeving, en hoe meer er sprake is van een dialoog (dus van een gesprek met studieloopbaanbegeleiders waarin de student een duidelijke eigen inbreng heeft), des te meer is er sprake van loopbaancompetenties. Interessant is dat een helpende gespreksvorm negatief, en een reflectieve en activerende gespreksvorm positief bijdraagt aan de ontwikkeling van loopbaancompetenties. Bekijken we de loopbaancompetenties afzonderlijk, dan zien we dat spreken over zelf- en toe- komstbeelden bijdraagt aan loopbaanreflectie. De competentie werkexploratie komt vaker voor bij studenten die met de studieloopbaanbegeleider spreken over werk en concrete acties met betrekking tot hun loopbaan. Loopbaansturing en netwerken treffen we aan bij studenten die spreken over zelf- en toekomstbeelden, werk en concrete acties met betrekking tot hun loopbaan. Op weg naar meer toekomst De onmiskenbare motivatieproblemen bij studenten worden, zo stelden we aan het begin van deze bijdrage, voor een deel veroorzaakt door het In zijn meest complexe vorm gaat het om het realiseren van een loopbaanwerkomgeving met uitgangspunten zoals in een loopbaanleeromgeving feit dat studenten geen duidelijk toekomstbeeld hebben. Onze hypothese was dat het ontbreken van een duidelijk toekomstbeeld wordt veroorzaakt door het feit dat de opleiding de studenten niet in staat stelt een toekomstbeeld op te bouwen. Deze hypothese lijkt door de onderzoeksresultaten bevestigd te worden: l het onderwijs is weinig praktijkgericht. Studenten krijgen dus weinig gelegenheid om in realistische beroepscontexten hun ideeën over zichzelf en over werk te toetsen en aan te scherpen; l er wordt in de opleiding weinig met hen gesproken over hun zelf- en toekomstbeelden en zij worden ook niet aangemoedigd om concrete acties te ondernemen om hun ideeën over zichzelf en over het door hen gewenste werk te realiseren; l verschillende contexten waar studenten zich in begeven, hebben geen verbinding met elkaar (denk aan studie, stages, projecten, privé-leven, bijbanen, hobby s, verenigingsleven, etc.); l docenten ervaren weinig draagvlak (ondersteuning van collega s en manager) om de begeleiding van studenten om te zetten, van een traditionele aanpak (gericht op een eenmalige keuze, in de vorm van een monoloog) in een begeleiding gericht op een leven lang leren (gericht op leren kiezen als proces, in de vorm van een dialoog); l het onderwijs is onvoldoende flexibel ingericht om maatwerk voor studenten te bieden, om aan te sluiten bij de mogelijkheden van de studenten en om het beste uit elke student te halen. 14 O&O / NR

5 Op basis van de uitkomsten van de dialoog kunnen keuzes gemaakt worden in leren en werk Studenten die als professional aan de slag gaan in een organisatie moeten dan nog gaan leren hoe ze hun loopbaan kunnen vormgeven en hoe een leven lang te leren. Wat betekent dit voor de begeleiding hiervan in arbeidsorganisaties? In zijn meest eenvoudige vorm betreft dit eenmalige workshops in bedrijven rond loopbaanplanning en het realiseren van development centres. In zijn meest complexe vorm gaat het om het realiseren van een loopbaanwerkomgeving met de uitgangspunten zoals in een loopbaanleeromgeving van studenten. Dit betekent dat werknemers naast of in hun dagelijkse werkzaamheden ervaringen moeten kunnen opdoen die voor hun loopbaanontwikkeling van belang zijn, dat er een dialoog op gang komt tussen werkgever en werknemer over de kwaliteiten en motieven van de werknemer naar aanleiding van deze ervaringen in relatie tot de competentiebehoeften van het bedrijf, en dat op basis van de uitkomsten van deze dialoog keuzes gemaakt kunnen worden in leren en werk die richting geven aan de persoonlijke loopbaan van de werknemer en bijdragen aan de collectieve visie en doelen van het bedrijf. Daartussenin bevindt zich een samenhangend systeem van loopbaanbegeleiding, dat begint met de mogelijkheid om via internet zicht te krijgen op de eigen employability en de mogelijkheden deze in de eigen branche te vergroten, en verder vorm krijgt via de mogelijkheid om door de branche betaalde loopbaanconsulenten te raadplegen en eventueel te worden doorverwezen naar gespecialiseerde hulp bij de loopbaanontwikkeling. Literatuur - Adviesraad Diversiteit en Integratie (2008). Doorlopende of doodlopende leerwegen? Een advies over in- en doorstroom in het onderwijs. Amsterdam: Gemeente Amsterdam. - Ajzen, I. & M. Fishbein (1980). Understanding Attitudes and Predicting Social Behaviour. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. - Arnold, J., C.L. Cooper & I.T. Robertson (1998). Work Psychology: Understanding Human Behaviour in the Workplace. Harlow: Pearson Education. - Arthur, M.B., K. Inkson & J. Pringle (1999). The New Careers - Individual Action and Economic Change. London: Sage. - Beck, U. (1994). The reinvention of politics - towards a theory of reflexive modernisation. In: U. Beck, A. Giddens & S. Lash, Reflexive Modernisation (pp. 1-56). Cambridge: Polity Press. - Boer, P. den, K. Mittendorff & T. Sjenitzer (2004). Beter kiezen in het (v) mbo. Een onderzoek naar keuzeprocessen van leerlingen in herontwerpprojecten Techniek in VMBO en MBO. Wageningen: Stoas Onderzoek. - Hurtado, S. & D. Faye Carter (1996). Latino students sense of belonging in the college community: Rethinking the concept of integration on campus. In: College Students: The Evolving Nature of Research. Needham Heights, MA: Simon & Schuster Publishing. - Kuijpers, M.A.C.T. (2003). Loopbaanontwikkeling. Onderzoek naar Competenties (diss.). Enschede: Twente University Press. - Kuijpers, M. & F. Meijers (2009). Loopbaanleren en begeleiden in het hbo. Den Haag: Platform Bèta/Techniek. - Kruijtzer, K. (2008). Het leereffect van voorlichtingsactiviteiten. In: A. van Ginkel-Boon et al., Praten of (b)laten: over de behoefte aan dialoog in het onderwijs. (pp ) s-gravenhage: De Haagse Hogeschool. - Kruijtzer, K. & F. Meijers (2009). Naar een nieuwe manier van voorlichten. Effect van voorlichtingsactiviteiten gemeten. TH&MA- Tijdschrift voor Hoger Onderwijs & Management, 16 (1), Meijers, F., M. Kuijpers & J. Bakker (2006). Over leerloopbanen en loopbaanleren. Loopbaancompetenties in het (v)mbo. Driebergen: Het Platform BeroepsOnderwijs. - Mittendorff, K., W. Jochems, F. Meijers & P. den Brok (2008). Differences and similarities in the use of the portfolio and personal development plan for career guidance in various vocational schools in The Netherlands. Journal of Vocational Education and Training, 60 (1), Simons, R.J., J. van der Linden & T. Duffy (Eds.) (2000). New learning. Dordrecht: Kluwer. - Tinto, V. (1993). Leaving college: Rethinking the causes and curses of student attrition. 2nd. Ed. Chicago: The University of Chicago Press. - Tinto, V. (1997). Classrooms as communities: Exploring the educational character of student persistence. Journal of Higher Education, 68 (6), Tinto, V. (2000). Linking learning and leaving: Exploring the role of college classrooms in student departure. In: J. Braxton (ed.), Reworking the student departure puzzle. Nashville: Vanderbilt University Press. - Warps, J. (2003, 2004, 2005), Hbo-Instroomonderzoek Haagse Hogeschool/TH Rijswijk. Nijmegen: IOWO. - Zijlstra, W. & F. Meijers (2006). Hoe spannend is het hoger beroepsonderwijs? TH&MA Tijdschrift voor Hoger Onderwijs & Management, 13 (2), Zijlstra, W. & F. Meijers (2008). Draagt studieloopbaanbegeleiding bij aan een dialogische leeromgeving in het hoger beroepsonderwijs? Tijdschrift voor Hoger Onderwijs, 26 (2), Dr. Marinka Kuijpers en dr. Frans Meijers zijn beiden als lector Pedagogiek van de Beroepsvorming verbonden aan De Haagse Hogeschool (www.dehaagsehogeschool.nl). Daarnaast zijn beiden vrijgevestigd onderzoeker en adviseur (www.carpe-carriereperspectief.nl en Zij zijn gespecialiseerd in onderzoek naar en advies over de vormgeving van krachtige leeromgevingen voor loopbaanleren en in training van loopbaanbegeleiders. O&O / NR

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen. Marinka Kuijpers & Frans Meijers

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen. Marinka Kuijpers & Frans Meijers Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Marinka Kuijpers & Frans Meijers De Haagse Hogeschool Januari 2009 Management Samenvatting Studieloopbaanbegeleiding is hot in het hoger beroepsonderwijs.

Nadere informatie

Voorwoord. dr. Marinka Kuijpers dr. Frans Meijers

Voorwoord. dr. Marinka Kuijpers dr. Frans Meijers Voorwoord Studieloopbaanbegeleiding is hot in het hoger beroepsonderwijs. De afgelopen jaren hebben alle hogescholen flink geïnvesteerd om dit een belangrijk onderdeel van het curriculum te maken. Maar

Nadere informatie

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen)

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Workshop HGZO maart 2010 Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Alex de Veld, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Eric Entken, Hogeschool Rotterdam Insteek dialoog HGZO 2010 Onderbouwing

Nadere informatie

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Marinka Kuijpers & Frans Meijers Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden

Nadere informatie

Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker. Over leerloopbanen en loopbaanleren

Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker. Over leerloopbanen en loopbaanleren Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker Over leerloopbanen en loopbaanleren Aandacht voor loopbaanontwikkeling Perkamentus in Harry Potter: It s not the talent you have, but the choises you make,

Nadere informatie

Loopbaanleren en -begeleiden in het hbo

Loopbaanleren en -begeleiden in het hbo Loopbaanleren en -begeleiden in het hbo Marinka Kuijpers & Frans Meijers De Haagse Hogeschool November 2008 Colofon Uitgave Platform Bèta Techniek Lange Voorhout 20, 2514 EE Den Haag Postbus 556, 2501

Nadere informatie

Een loopbaangerichte leeromgeving in het vmbo

Een loopbaangerichte leeromgeving in het vmbo Een loopbaangerichte leeromgeving in het vmbo Marinka Kuijpers & Frans Meijers Scholen die leren in het teken van de persoonlijke loopbaan van leerlingen zetten, zijn nog niet te vinden in het voortgezet

Nadere informatie

Integreren van leren in school en praktijk. Een studie naar werkzame bestanddelen

Integreren van leren in school en praktijk. Een studie naar werkzame bestanddelen Integreren van leren in school en praktijk. Een studie naar werkzame bestanddelen Frans Meijers (De Haagse Hogeschool) Marinka Kuijpers (Open Universiteit, De Haagse Hogeschool) Een omgeving waarin jongeren

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Vragenlijst Printversie Verantwoording 2017 Vernieuwenderwijs, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om zonder voorafgaande

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING. Leren kiezen, een onmisbare competentie. oktober 2012

LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING. Leren kiezen, een onmisbare competentie. oktober 2012 LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING Leren kiezen, een onmisbare competentie Auteurs Hester Smulders, Expertisecentrum Beroepsonderwijs oktober 2012 Oneerbiedig gezegd heeft het beroepsonderwijs wel wat

Nadere informatie

Op weg naar competente loopbaanbegeleiders

Op weg naar competente loopbaanbegeleiders Op weg naar competente loopbaanbegeleiders Dirk van Woerkom Utrecht, januari 2013 Inleiding Middelbaar opgeleide werknemers hebben moeite om een passende baan te vinden of te houden. Op Volkskrant.nl staat

Nadere informatie

Programma sessie. Vraag. theorie naar. praktijk. Van wie heeft u geleerd na te denken over de keuzes in uw loopbaan? VMBO Congres 31 januari 2013.

Programma sessie. Vraag. theorie naar. praktijk. Van wie heeft u geleerd na te denken over de keuzes in uw loopbaan? VMBO Congres 31 januari 2013. Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding op het VMBO Ahmed Mahamed Jan Lauwrens Haisma Programma sessie van theorie naar praktijk en in gesprek daarover Vraag Van wie heeft u geleerd na te denken over de keuzes

Nadere informatie

Samen verantwoordelijk voor studiesucces

Samen verantwoordelijk voor studiesucces BIJLAGE 1 De pilot samen verantwoordelijk voor studiesucces biedt de kans om gezamenlijk aan visieontwikkeling te doen. Op basis van een gedeelde visie en gezamenlijk beleid kan onderzocht worden waar

Nadere informatie

Verbreden van de loopbaandialoog met sociale media

Verbreden van de loopbaandialoog met sociale media Mariëlle Rutten Verbreden van de loopbaandialoog met sociale media Minisymposium 16 november 2011 Programma Kaders onderzoek op basis van literatuurstudie Workshop versterken individuele begeleidingsgesprekken

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo De inrichting van een doorlopende ontwikkelings- en begeleidingslijn LOB VMBO-MBO Werknemers doen er goed aan

Nadere informatie

Paper Onderwijs Research Dagen 2010 Enschede. Dr. Henk Ritzen, Hogeschool Edith Stein. E-mail: ritzen@edith.nl Postbus 568 7550 AN Hengelo (Ov)

Paper Onderwijs Research Dagen 2010 Enschede. Dr. Henk Ritzen, Hogeschool Edith Stein. E-mail: ritzen@edith.nl Postbus 568 7550 AN Hengelo (Ov) Loopbaanleren: wat vinden studenten, docenten en opleiders van de loopbaangerichtheid van de leeromgeving op en tijdens de BPV? Casus: ROC van Twente. Paper Onderwijs Research Dagen 2010 Enschede Dr. Henk

Nadere informatie

De LOB-scan voor mbo

De LOB-scan voor mbo 35 BIJLAGE 3 De LOB-scan voor mbo De LOB-scan Doel van de LOB-scan is om zicht te krijgen op hoe Loopbaanontwikkeling en -begeleiding (LOB) in jullie onderwijsinstelling er op dit moment voor staat. De

Nadere informatie

Handleiding. Toolkit voor schoolcoaches

Handleiding. Toolkit voor schoolcoaches Toolkit voor schoolcoaches 1 Inleiding In deze Toolkit zit informatie voor schoolcoaches die in hun eigen onderwijsorganisatie collega s of teams opleiden tot het voeren van het professionele loopbaangesprek.

Nadere informatie

De creatie van een krachtige loopbaangerichte leeromgeving: monoloog, dialoog of trialoog?

De creatie van een krachtige loopbaangerichte leeromgeving: monoloog, dialoog of trialoog? 11.7-9. De creatie van een krachtige loopbaangerichte leeromgeving: monoloog, dialoog of trialoog? Dr. F. Meijers & dr. M. Kuijpers Handboek Effectief Opleiden 44/129 11.7-9.01 11.7 LEREN VAN INDIVIDUEN/

Nadere informatie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Kariene Mittendorff, lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Studieloopbaanbegeleiding Binnen scholen wordt op verschillende manieren gewerkt aan

Nadere informatie

Aan de weg timmeren: studietrajectbegeleiding en loopbaanleren 12/01/2015

Aan de weg timmeren: studietrajectbegeleiding en loopbaanleren 12/01/2015 Aan de weg timmeren: studietrajectbegeleiding en loopbaanleren 12/01/2015 Taken van studiekeuzebegeleider/stb er Ll n/stud. sensibiliseren voor het belang van de keuze; het feit dat dit tijd kost en dat

Nadere informatie

LOB in de vernieuwing vmbo & mbo

LOB in de vernieuwing vmbo & mbo LOB in de vernieuwing vmbo & mbo Spirit4you Versterkt loopbanen Even kennismaken? Naam / organisatie / functie? Wat betekent LOB in het vernieuwde vmbo/ mbo voor jou? Waar ben je trots op? 30 november

Nadere informatie

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant Onderzoeksbureau Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem en hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

GROEI LOOPBAAN ONTWIKKELING EIGEN REGIE TALENT INNOVATIEKRACHT BEWUST PERSONEEL FLEXIBILITEIT ZELFSTURING EMPLOYMENT NETWERKEN TOEKOMST WERKNEMER

GROEI LOOPBAAN ONTWIKKELING EIGEN REGIE TALENT INNOVATIEKRACHT BEWUST PERSONEEL FLEXIBILITEIT ZELFSTURING EMPLOYMENT NETWERKEN TOEKOMST WERKNEMER KADER LOOPBAANONTWIKKELING DIALOOG BEWUST TOEKOMST ZELFSTURING TALENT INNOVATIEKRACHT LOOPBAAN ONTWIKKELING FLEXIBILITEIT EIGEN REGIE NETWERKEN GROEI PERSONEEL KWALITEITEN EMPLOYMENT WERKNEMER INLEIDING

Nadere informatie

Visie op LOB van het Summa College

Visie op LOB van het Summa College Visie op LOB van het Summa College Datum: 21 mei 2013 Auteur(s): Linda van Steenhoven (manager onderwijs) en Claudine Hogenboom (Dienst O&S) Versie: 1.0 (definitief) Visie op LOB van het Summa College

Nadere informatie

LOB en Vernieuwing VMBO. Landelijke dag Zorg en Welzijn Edith Vissers, KPC Groep

LOB en Vernieuwing VMBO. Landelijke dag Zorg en Welzijn Edith Vissers, KPC Groep LOB en Vernieuwing VMBO Landelijke dag Zorg en Welzijn Edith Vissers, KPC Groep Wat gaan we doen? Reflecteren op de bedoeling: loopbaanleren waarom? Inzoomen op de eisen die de vernieuwing stelt Inzoomen

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld?

Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld? Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld? Een onderzoeksartikel over de evaluatie van een nieuw werkplan loopbaanbegeleiding bij de afdeling Pedagogisch Werk 17-3-2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Samenvatting...

Nadere informatie

LOB-spiekbriefje. 3. In dialoog: feedback vragen. 4. Formuleren vervolgstap. 2. Delen van de ervaring. 5. Profiel op- of bijstellen en netwerken

LOB-spiekbriefje. 3. In dialoog: feedback vragen. 4. Formuleren vervolgstap. 2. Delen van de ervaring. 5. Profiel op- of bijstellen en netwerken LOB-spiekbriefje LOB is een relatief nieuw fenomeen binnen het onderwijs. De standaard - woordenboeken hebben deze afkorting nog niet opgenomen in hun woordenlijst. LOB staat voor Loopbaanoriëntatie en

Nadere informatie

Jongeren ondersteunen en inspireren elkaar bij LOB

Jongeren ondersteunen en inspireren elkaar bij LOB Laat jezelf elf verrassen, dan komen er mooie dingen uit voort! Jongeren ondersteunen en inspireren elkaar bij LOB Laat jezelf verrassen, dan komen er mooie dingen uit voort! Jongeren ondersteunen en

Nadere informatie

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Koning Willem 1 College Professionalisering op het gebied van loopbaanbegeleiding Maart 2014 1 Inleiding/Voorwoord Loopbaan oriëntatie en begeleiding (LOB) is een

Nadere informatie

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

Het Bouwens: ouders zijn makkelijk te betrekken bij loopbaanbegeleiding van hun kind Vernieuwende elementen

Het Bouwens: ouders zijn makkelijk te betrekken bij loopbaanbegeleiding van hun kind Vernieuwende elementen Het Bouwens: ouders zijn makkelijk te betrekken bij loopbaanbegeleiding van hun kind Op de vmbo-afdeling van het Bouwens van der Boijecollege in de gemeente Peel en Maas zijn ouders actief betrokken bij

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant Onderzoeksbureau Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem en hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst. Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal

Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst. Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal Fontys Lerarenopleiding Tilburg Dorien Doornebos-Klarenbeek en William Buys 2011 Aanleiding van de pilot In het totale

Nadere informatie

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs Ons Onderwijs Kwaliteit in onderwijs Voorwoord Bij Marianum staat de ontwikkeling van de leerling voorop. Wij staan voor aantrekkelijk en afgestemd onderwijs, gemotiveerde leerlingen en goede eindresultaten.

Nadere informatie

Keuzeprocessen voor opleiding en beroep

Keuzeprocessen voor opleiding en beroep Keuzeprocessen voor opleiding en beroep Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant freelance onderzoeker Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem Hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

Een krachtige praktijkgerichte leeromgeving: dé uitdaging voor LOB

Een krachtige praktijkgerichte leeromgeving: dé uitdaging voor LOB Een krachtige praktijkgerichte leeromgeving: dé uitdaging voor LOB LOB/loopbaanleren Hoe krijgt LOB/loopbaanleren vorm? Doel De leerling maakt zijn eigen loopbaanontwikkeling inzichtelijk door middel van

Nadere informatie

Praten of (b)laten? Over de behoefte aan dialoog in het onderwijs

Praten of (b)laten? Over de behoefte aan dialoog in het onderwijs Praten of (b)laten? Over de behoefte aan dialoog in het onderwijs Ankie van Ginkel-Boon, Rainer Hensel, Ton de Keyser, Oda Kok, Keete Kruijtzer, Peter Menger, Frans Meijers en Wâtte Zijlstra De Haagse

Nadere informatie

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding regio s-hertogenbosch en omgeving LOB is een verzameling van activiteiten binnen een loopbaangerichte leeromgeving om jongeren actief te laten werken aan hun

Nadere informatie

Motivatie voor loopbaanleren door de inzet van sociale media Hoe organiseer je het? Hoe manage je het? Hoe realiseer je het?

Motivatie voor loopbaanleren door de inzet van sociale media Hoe organiseer je het? Hoe manage je het? Hoe realiseer je het? Motivatie voor loopbaanleren door de inzet van sociale media Hoe organiseer je het? Hoe manage je het? Hoe realiseer je het? Ruim 90% van de werkgevers zoekt via sociale media naar informatie over sollicitanten.

Nadere informatie

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld Wat gaan we doen? Inventarisatie vragen / verwachtingen Presentatie Vragen / discussie Wat kan ik er mee? Afronding 24-3-2015 2 Vragen? Met welke

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS

Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS INHOUD Aanleiding van het onderzoek. Onderzoeksvragen. De deelnemers. Kritieke succesfactoren volgens de literatuur.

Nadere informatie

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten Marinka Kuijpers Het voeren van begeleidingsgesprekken waarin met en niet tegen de lerende wordt gesproken over de sterke kanten, de waarden en het

Nadere informatie

Post-hbo cursus Loopbaanbegeleiding

Post-hbo cursus Loopbaanbegeleiding Post-hbo cursus Loopbaanbegeleiding Actuele ontwikkelingen zoals flexibilisering van arbeid, de noodzaak tot het vergroten van de in- en externe mobiliteit van de werknemer, maar ook wetswijzigingen zorgen

Nadere informatie

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten Marinka Kuijpers Het voeren van begeleidingsgesprekken waarin met en niet tegen de lerende wordt gesproken over de sterke kanten, de waarden en het

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie

Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding LIC

Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding LIC Leer- en Innovatiecentrum Breda, 's-hertogenbosch, Tilburg Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding LIC datum 17 december 2013 contactpersoon Floor van der Boon onderwerp Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

Leren luisteren en loopbaanleren. De effecten van een professionaliseringstraject voor mbo-docenten

Leren luisteren en loopbaanleren. De effecten van een professionaliseringstraject voor mbo-docenten Leren luisteren en loopbaanleren De effecten van een professionaliseringstraject voor mbo-docenten 1 Inhoud Vooraf 3 Hoofdstuk 1: Loopbaanoriëntatie en begeleiding als probleem 5 Hoofdstuk 2: De opzet

Nadere informatie

Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15. Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek

Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15. Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15 Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek Artesis Plantijn Hogeschool 6 campussen, centrum Antwerpen VERSTERKEN INSTROOM Secundair

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid bij Loopbaanoriëntatie

Ouderbetrokkenheid bij Loopbaanoriëntatie Ouderbetrokkenheid bij Loopbaanoriëntatie Eerste inzichten project Leerling, ouders en school samen voor de loopbaan p2 Inleiding De vo-scholen in Rotterdam Zuid hebben loopbaanoriëntatie- en begeleiding

Nadere informatie

Werkexploratie en Ouderbetrokkenheid. Overzicht van het project werkexploratie

Werkexploratie en Ouderbetrokkenheid. Overzicht van het project werkexploratie Werkexploratie en Ouderbetrokkenheid Overzicht van het project werkexploratie Van december 2015 tot - september 2017 vindt een project werkexploratie plaats. Dit vindt plaats in het kader van de kabinetsbrede

Nadere informatie

FM Academy. FM Academy. Facility Management HBO bedrijfskunde 2017

FM Academy. FM Academy. Facility Management HBO bedrijfskunde 2017 Facility Management HBO bedrijfskunde 2017 Voorwoord HBO bedrijfskunde leergang Facility Management 15 deelnemers 5 organisaties De biedt u een functiegerichte opleiding met specifieke aandacht voor Facility

Nadere informatie

Kader Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool

Kader Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool Leer- en Innovatiecentrum Breda, 's-hertogenbosch, Tilburg Kader Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool datum oktober 2014 onderwerp Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool van Floor van

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

Begeleiding bij de koffieautomaat

Begeleiding bij de koffieautomaat Begeleiding bij de koffieautomaat Kleine gesprekken binnen (studie-)loopbaanbegeleiding Peter Loonen - p.loonen@oabdekkers.nl (Studie-)loopbaanbegeleiding (SLB/LOB) is een intensieve onderwijsvorm. Een

Nadere informatie

Loopbaanbegeleiding, een vak apart

Loopbaanbegeleiding, een vak apart Loopbaanbegeleiding, een vak apart Een discrepantieanalyse van beleid versus praktijk van loopbaanbegeleiding binnen het ROC van Amsterdam, opleiding Onderwijsassistent Student: Studentnummer: Opleiding:

Nadere informatie

Checklist Stagebeleid en loopbaangerichte leeromgeving

Checklist Stagebeleid en loopbaangerichte leeromgeving Checklist Stagebeleid en loopbaangerichte leeromgeving 1. Organiseer een omkering in het denken bij management en docenten: het verwerven van vakbekwaamheid blijft voorop staan, maar gestuurd vanuit (de

Nadere informatie

Loopbaancoaching Module 2

Loopbaancoaching Module 2 Loopbaancoaching Module 2 Tijdens deze tweede module binnen de leergang Loopbaanbegeleiding wordt je klaargestoomd om aan de slag te gaan als loopbaancoach. Actuele ontwikkelingen, zoals de flexibilisering

Nadere informatie

Onderzoeken Werkplekleren

Onderzoeken Werkplekleren Onderzoeken Werkplekleren Leeromgeving Sapfabriek Competenties en professionaliseringsbehoeften Opzet presentatie Verbinding tussen de onderzoeken Aanleiding voor de onderzoeken Onderzoek Sapfabriek Respondenten

Nadere informatie

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren hebben behoefte aan LOB Uit het onderzoek blijkt dat scholieren behoefte hebben aan meer LOB. Dat begint in leerjaar één. In de laatste

Nadere informatie

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant Onderzoeksbureau Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem Hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding: de rol van communicatie.

Loopbaanoriëntatie en begeleiding: de rol van communicatie. Inleiding Loopbaanoriëntatie en begeleiding: de rol van communicatie. drs. Annemie Winters 1,2, dr. Marinka Kuijpers 1 en dr. Frans Meijers 1 Een belangrijk aandachtspunt in het deeltijds onderwijs is

Nadere informatie

De toekomst van de leerling

De toekomst van de leerling Rupert Spijkerman & Margriet Bienemann De toekomst van de leerling Kloosterhof De toekomst van de leerling Een handig boek voor mentoren bij de loopbaanbegeleiding van leerlingen De toekomst van de leerling

Nadere informatie

Samen werken van school en bedrijf aan de loopbaan van de leerling

Samen werken van school en bedrijf aan de loopbaan van de leerling Samen werken van school en bedrijf aan de loopbaan van de leerling Marinka Kuijpers (Open Universiteit, De Haagse Hogeschool) Frans Meijers (De Haagse Hogeschool) Leerlingen in het vmbo hebben, net als

Nadere informatie

Kwaliteit van SLB en reflectie

Kwaliteit van SLB en reflectie Kwaliteit van SLB en reflectie dr. Kariene Mittendorff Lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Agenda Definitie van reflectie (Onderzoekslijn kwaliteit SLB en reflectieprocessen) Herontwerptrajecten

Nadere informatie

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie?

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie? Handleiding jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Inhoudsopgave Leeswijzer 3 Inleiding 4 1. Het portfolio 5 1.1 Kwaliteitseisen 5 1.2 Samenstelling van het portfolio 5 1.3 Inleveren portfolio 6 1.4

Nadere informatie

Loopbaanontwikkeling voor de toekomst: ruimte en richting

Loopbaanontwikkeling voor de toekomst: ruimte en richting Onderwijs zou als volgt moeten ingericht worden: wat leerlingen willen leren mogelijk maken (ruimte geven) en leerlingen laten leren wat nodig is om werk te kunnen krijgen en te behouden (richting geven).

Nadere informatie

Samen opleiden. Vlaanderen. Nederland. Leuven, 3 mei Jeannette Geldens Herman L. Popeijus

Samen opleiden. Vlaanderen. Nederland. Leuven, 3 mei Jeannette Geldens Herman L. Popeijus Samen opleiden in Vlaanderen en Nederland Jeannette Geldens Herman L. Popeijus Kempelonderzoekscentrum Helmond Tue-Eindhoven School of Education Leuven, 3 mei 2011 Doel en opbrengst Kennis en inzicht verwerven

Nadere informatie

Competentieprofiel loopbaanbegeleider

Competentieprofiel loopbaanbegeleider Competentieprofiel loopbaanbegeleider 1 De loopbaanbegeleider is coachend, sensitief en communicatief, r betrouwbaar en integer, vakkundig en deskundig, reflectief en lerend, praktijkgericht. 1 Competentieprofiel

Nadere informatie

Loopbaanbegeleiding Novacollege ETech

Loopbaanbegeleiding Novacollege ETech Loopbaanbegeleiding Novacollege ETech Onderzoek naar de loopbaan begeleiding Nova College unit techniek elektrotechniek. Master Professioneel Meesterschap Centrum voor nascholing Onderzoek begeleiding:

Nadere informatie

Loopbaanleren in de overgang van vmbo naar mbo

Loopbaanleren in de overgang van vmbo naar mbo 18.4-11. Loopbaanleren in de overgang van vmbo naar mbo Dr. M. Kuijpers, dr. F. Meijers & drs. A. Winters Handboek Effectief Opleiden 51/267 december 2009 18.4-11.01 18.4 BEST PRACTICES IN OPLEIDINGENLAND/

Nadere informatie

Pijnpunten PBS. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

Pijnpunten PBS. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g Pijnpunten PBS Programma Welkom en voorstellen Pijnpunten SWPBS - Pijnpunten kort toelichten - World café: pijnpunten verkennen - Plenair inventariseren Wettelijk kader SWPBS Pedagogische kwaliteit van

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek?

Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek? Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek? Juliette Walma van der Molen Center for Science Education

Nadere informatie

LOOPBAANCOMPETENTIES EN LOOPBAANSUCCES: DE MODERERENDE INVLOED VAN SEKSE Nikky Wessels Hogeschool de Kempel

LOOPBAANCOMPETENTIES EN LOOPBAANSUCCES: DE MODERERENDE INVLOED VAN SEKSE Nikky Wessels Hogeschool de Kempel LOOPBAANCOMPETENTIES EN LOOPBAANSUCCES: DE MODERERENDE INVLOED VAN SEKSE Nikky Wessels Hogeschool de Kempel SAMENVATTING Volgens Kuijpers en Meijers (2009) is er een positieve samenhang tussen loopbaancompetenties

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

Zijn stagegesprekken in het hbo reflectief en dialogisch?

Zijn stagegesprekken in het hbo reflectief en dialogisch? Zijn stagegesprekken in het hbo reflectief en dialogisch? Mariëtte Harlaar-Oostveen & Frans Meijers * Een aanzienlijk deel van de studenten in het hoger onderwijs heeft geen duidelijk idee waarom zij een

Nadere informatie

Loopbaanreflectiegesprekken! Dag 2!

Loopbaanreflectiegesprekken! Dag 2! Loopbaanreflectiegesprekken Dag 2 Keuze als een product: incidenteel, rationeel (Rees & Bartlett, 199; Watts & Fretwell, 2004; Phillips,1997; OECD, 2004; RWI, 2008) Alternatieven weten Consequenties van

Nadere informatie

Een Goed Begin is het Halve Werk

Een Goed Begin is het Halve Werk VU University Amsterdam Een Goed Begin is het Halve Werk Jos Akkermans j.akkermans@vu.nl TNO/NSVP Bijeenkomst Job Engineering: Ontwikkelbanen Woensdag 9 oktober 2013 OVERZICHT 1) Intro: kort overzicht

Nadere informatie

Werken de projectresultaten van loopbaanleren? Resultaten kwantitatief onderzoek.

Werken de projectresultaten van loopbaanleren? Resultaten kwantitatief onderzoek. Werken de projectresultaten van loopbaanleren? Resultaten kwantitatief onderzoek. Loopbaanleren: Prepared for your future Resultaten begin- en eindmeting Lectoraat: Onderwijsarrangementen in maatschappelijke

Nadere informatie

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Oefening van mbo-er naar succesvolle hbo-student Toelichting Als docent aan de opleiding voor apothekersassistent

Nadere informatie

De docent beroepsonderwijs: Jongleren op het grensvlak van verschillende werelden. Elly de Bruijn 24 januari 2013 NOT Profiel Lezing

De docent beroepsonderwijs: Jongleren op het grensvlak van verschillende werelden. Elly de Bruijn 24 januari 2013 NOT Profiel Lezing De docent beroepsonderwijs: Jongleren op het grensvlak van verschillende werelden Elly de Bruijn 24 januari 2013 NOT Profiel Lezing Warming up Door de ervaringen als sociaal pedagogisch hulpverlener begreep

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Loopbaanontwikkeling in het. beroepsonderwijs; draagvlak en daadkracht

Loopbaanontwikkeling in het. beroepsonderwijs; draagvlak en daadkracht Loopbaanontwikkeling in het beroepsonderwijs; draagvlak en daadkracht Intreerede Marinka Kuijpers Loopbaanontwikkeling in het beroepsonderwijs; draagvlak en daadkracht In verkorte vorm uitgesproken bij

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

Resultaten onderzoek. Good practices in (studie)loopbaanbegeleiding

Resultaten onderzoek. Good practices in (studie)loopbaanbegeleiding Resultaten onderzoek Good practices in (studie)loopbaanbegeleiding Haagse Hogeschool Lectoraat Pedagogiek van de Beroepsvorming Nanda Lodders, Marinka Kuijpers & Frans Meijers Mei 2010 Voorwoord Dit rapport

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding: de rol van communicatie

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding: de rol van communicatie IMPULS, 39e JG., NR. 1, JULI-SEPTEMBER 2008, 10-19 Loopbaanoriëntatie en -begeleiding: de rol van communicatie Annemie Winters Marinka Kuijpers Frans Meijers 1 10 Inleiding Een belangrijk aandachtspunt

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00 Elly de Bruijn Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden Zaal 3 Tijdstip 11.00 Warming up De docent in het beroepsonderwijs opent de deuren naar de kennis, zienswijzen, vaardigheid, opvattingen

Nadere informatie

Competentiemeter docent beroepsonderwijs

Competentiemeter docent beroepsonderwijs Competentiemeter docent beroepsonderwijs De beschrijving van de competenties in deze competentiemeter is gebaseerd op: - de bekwaamheidseisen uit de Algemene Maatregel van Bestuur als uitwerking van de

Nadere informatie

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING ZELFMANAGEMENT VAN COMPETENTIES WAAR LIGGEN UW KWALITEITEN? WAT MAAKT U UNIEK? EN WELKE KANT WILT U DAARMEE OP? WAT IS

Nadere informatie

Jeroen Groenewoud. Het rolmodellenproject

Jeroen Groenewoud. Het rolmodellenproject Jeroen Groenewoud Het rolmodellenproject Inhoud presentatie Aanleiding project Theoretische achtergrond Inhoud rolmodellenproject Ervaringen en uitkomsten onderzoek Werving rolmodellen en randvoorwaarden

Nadere informatie

DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN STUDIEKEUZEN

DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN STUDIEKEUZEN DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN STUDIEKEUZEN Inleiding congres Kiezen is een werkwoord voor wie? van de Vereniging van Schooldecanen en Loopbaanbegeleiders, Amersfoort, 24 maart 2011 Tom Luken Luken Loopbaan

Nadere informatie