Samenspel tussen formele en informele zorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenspel tussen formele en informele zorg"

Transcriptie

1 Samenspel tussen formele en informele zorg Een literatuurverkenning naar begrippen en werkwijzen Auteurs Ellen Witteveen Carla van Slagmaat (in samenwerking met Rense Hoekstra en Merel Jansen) Leo Admiraal Sascha van Gijzel Dave Kuiper 2013

2 COLOFON Auteurs Ellen Witteveen Carla van Slagmaat Leo Admiraal Sascha van Gijzel Dave Kuiper Lector Jean Pierre Wilken Onderzoekers zie auteurs Studentonderzoekers Rense Hoekstra Merel Jansen Jaar van uitgave 2013 Kenniscentrum Sociale Innovatie, Hogeschool Utrecht Postbus AJ Utrecht Heidelberglaan CS Utrecht Tel Samenspel tussen formele en informele zorg -- Inhoudsopgave 1

3 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE INLEIDING MANTELZORGERS FEITEN EN CIJFERS DEFINITIE BEGRIPPEN WERKWIJZEN Bereiken van mantelzorgers Signaleren van (over)belasting van mantelzorgers Ondersteunen van mantelzorgers Nazorg voor mantelzorgers SOCIAAL NETWERK FEITEN EN CIJFERS DEFINITIE BEGRIPPEN WERKWIJZEN Instrumenten en modellen Netwerkgericht werken Overige werkwijzen gericht op de context VRIJWILLIGERS FEITEN EN CIJFERS DEFINITIE BEGRIPPEN WERKWIJZEN MAATJES FEITEN EN CIJFERS DEFINITIE BEGRIPPEN WERKWIJZEN Methodische stappen en succesfactoren Voorbeelden van projecten in Utrecht WELKE ACCENTEN ZIEN WE BIJ DE KERNBEGRIPPEN IN DE LITERATUUR VERSCHIJNEN? BRONNENLIJST Samenspel tussen formele en informele zorg -- Inhoudsopgave 2

4 1. Inleiding Aanleiding Al een aantal jaren wordt vanuit het Kenniscentrum Sociale Innovatie (KSI) van de Hogeschool Utrecht gewerkt aan het ontwikkelen van kennis op het gebied van de Wmo. Het KSI maakt daarbij onderdeel uit van een netwerk van Wmo-werkplaatsen die op verschillende Hogescholen actief zijn. Een van de projecten van de Wmo-werkplaats Utrecht heeft de naam Samenspel Formele en Informele zorg. In dit project staat de vraag centraal op welke manier een steunend netwerk vorm kan krijgen in het samenspel tussen professionals en naaste betrokkenen (partners, kinderen), sociaal netwerk (familie, vrienden, buurt) en vrijwilligers. Het project richt zich daarbij specifiek op de ondersteuning van mensen met cognitieve beperkingen als gevolg van een progressieve ziekte (dementie), hersenletsel (NAH) of mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB IQ score 70-85) en hun naast betrokkenen. Deze publicatie bevat de resultaten van een literatuurstudie die als doel had de huidige Body of Knowledge rond informele zorg in kaart te brengen. Het betreft een eerste verkenning die als basis kan dienen voor de verschillende ontwikkelwerkplaatsen (OWP s) van het project Samenspel Formele en Informele zorg. Het kan worden gebruikt ter inspiratie en voor het scheppen van een eerste kader voor de activiteiten. Verder kan het in de OWP s ook verder worden ontwikkeld en aangescherpt. Bij de literatuurverkenning zijn de volgende vraagstellingen gehanteerd: Welke vormen van informele zorg zijn er? Welke begrippen worden gehanteerd met betrekking tot informele zorg? Welke betekenis wordt aan deze begrippen gegeven? Worden deze begrippen consistent toegepast? Welke accenten zien we op basis van de kernbegrippen in de literatuur verschijnen? Samenspel tussen formele en informele zorg -- Inleiding 3

5 Theoretisch kader Het project waarbinnen dit deelonderzoek valt heeft, zoals eerder genoemd, de titel Samenspel Formele en Informele zorg. Maar wat betekent informele zorg eigenlijk? Het Nationaal Kompas (RIVM, 2013) hanteert de volgende definitie: Informele zorg en mantelzorg zijn vaak synoniemen; soms maakt men onderscheid waarbij men bij de mantelzorg het vrijwilligerswerk (onbetaalde hulp in georganiseerd verband) expliciet uitsluit. Hier gebruiken we de bredere term informele zorg, omdat in de gebruikte databronnen het onderscheid tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk niet altijd is te maken (RIVM, 2013). Er zijn verschillende onderzoeken te vinden waarin de term informele zorg uitgewerkt wordt. Deze onderzoeken geven geen eenduidige betekenis van de term informele zorg. Hieronder een blik op de discussie die nog steeds actueel is: Informele zorg is het best te omschrijven als hulp die vrijwillig en onbetaald wordt gegeven. Het gaat om steun aan iemand uit het sociale netwerk die vanwege een bijzondere hulpbehoefte (als gevolg van ziekte of handicap) bepaalde activiteiten niet kan uitvoeren. Sommigen onderzoekers en beleidsmakers sluiten hulp aan huisgenoten uit, anderen stellen eisen aan de intensiteit van de geboden zorg (deze moet bijvoorbeeld geregeld plaatsvinden), of nemen specifieke groepen hulpbehoevenden onder de loep (ouderen, chronisch zieken). Soms valt ook de hulp aan niet-hulpbehoevenden onder de definitie. De verschillen in omschrijving hebben nogal wat gevolgen voor de inschatting van de omvang en samenstelling van de groep informele helpers (Timmermans, Schellingerhout, & de Boer, 2004). Informele zorg wordt vaak omschreven als de zorg die aan een hulpbehoevende wordt gegeven door een of meer leden uit zijn of haar directe omgeving, waarbij de zorgverlening rechtstreeks voortvloeit uit de sociale relatie en niet wordt verleend in het kader van een hulpverlenend beroep of vanuit georganiseerd vrijwilligerswerk (Kwekkeboom, 1990). Uit eerder onderzoek blijkt evenwel dat informele zorg binnen deze definitie op verschillende manieren kan worden uitgelegd (De Boer en Timmermans, 2007). In de deelstudies van deze verkenning verschilt de omschrijving van informele zorg per databestand. In bijna alle gevallen blijkt beroepsmatige hulp en hulp door vrijwilligers in de definities niet geheel uitgesloten. Wat de hulp betreft verschillen de databronnen in de breedte (meer dan huishoudelijke hulp of niet) en in de duur ervan (geregeld of incidenteel). Hulp aan gezinsleden is vaak uitgesloten, soms is alleen naar de steun aan bejaarde ouders gekeken. Deze verschillen maken het lastig om de uitkomsten van de deelstudies precies te vergelijken; volstaan moet worden met ze op de hand te wegen (De Boer en Timmermans, 2007). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Inleiding 4

6 Om helderheid te scheppen in de wijze waarop de begrippen gebruikt worden in het project Samenspel Formele en Informele Zorg hebben we ervoor gekozen om de volgende definitie van informele zorg te gebruiken: Zorg die onbetaald en niet beroepshalve wordt verricht: te onderscheiden in gebruikelijke zorg, mantelzorg, zelfhulp en vrijwillige zorg (ThesaurusZorgenWelzijn, 2013). In deze definitie wordt vrijwillige zorg ook als informele zorg gezien, of dat nu georganiseerd is of niet. In het project zien we de vrijwilligers als een belangrijke partner in de zorg. In het project willen we op zoek gaan naar werkwijzen om een goede match te maken tussen de cliënt, de centrale mantelzorger en de vrijwilliger. Eveneens gaan we op zoek naar werkwijzen om sociale netwerken uit te breiden. De vrijwilliger heeft daarin mogelijk een belangrijke plaats. Daarnaast zal in de toekomst de vrijwilliger belangrijke taken van de professional overnemen. We reserveren de term mantelzorger voor degene die de meeste en langdurig (langer dan 3 maanden) zorg levert, die een centrale positie heeft in het netwerk rond de zorgontvanger en die de eerste aanspreekpunt is voor professionals. Deze persoon noemen we de centrale mantelzorger. 1 De term informele zorg zien we als een overkoepelend (paraplu) begrip van alle zorg die niet beroepshalve wordt verricht. Dat is als volgt te verbeelden: Informele zorg Mantelzorg Sociaal netwerk Steunend Vrijwillige inzet 1 Er kunnen ook meerdere personen centrale mantelzorger zijn, bijvoorbeeld de ouders van een kind met een verstandelijke beperking. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Inleiding 5

7 In het model van Brian Lensink (Steyaert, 2012) wordt het sociale netwerk rondom de cliënt opgedeeld in 4 cirkels: De binnenste cirkel is de cirkel van intimiteit: dit zijn meestal rond de 6 tot 10 personen die je door dik en dun steunen. Denk aan ouders, partner, kinderen en heel goede vrienden. Daaromheen zit de cirkel van vrienden: dit zijn ook vaak ongeveer 6 tot 10 personen. Ze weten waar je mee bezig bent en kennen je zorgen en zwakke plekken, een kleine groep vrienden om wie je geeft. Daarbuiten de cirkel van bekenden: deze groep bedraagt vaak wel tussen de 150 en 200 personen. Deze mensen ken je wel, maar staan niet echt dichtbij. Deze mensen zijn vaak gekoppeld aan de plekken waar je komt. Het betreft mensen uit de buurt, je werk, de kerk, hobby. Cirkel van diensten: Mensen die in ruil voor geld bepaalde diensten verlenen, bijv. kapper, leraar, hulpverlener. Cirkel van partner, kinderen, ouders Cirkel van hele goede vrienden Cirkel van bekenden Cirkel van diensten De gevarieerdheid in het sociale netwerk is ook van belang, deze worden geordend in 4 segmenten te weten: Familie Professionele contacten Cliëntcontacten Samenleving Samenspel tussen formele en informele zorg -- Inleiding 6

8 In het literatuuronderzoek hebben we het model van Lensink gebruikt om bij de diverse werkwijzen aan te geven van welke actoren sprake is. Wie wil men ondersteunen? Wie wil men bereiken? Met wie wil men de inventarisatie van het steunende netwerk maken? Over welke samenwerkingspartners hebben we het? Het doel is om visueel te maken wie actief is in de specifieke werkwijzen. Leeswijzer In deze literatuurverkenning hebben we 4 groepen waarbij sprake is van informele zorg uitgewerkt te weten: mantelzorg; sociale netwerken; vrijwillige inzet en maatjesprojecten. In deze groepen zit een overlap. Dat wordt aangegeven waar het aan de orde is. In de uitwerking is eenduidigheid nagestreefd door te werken met een vaste hoofdstukindeling. In ieder hoofdstuk worden de volgende kopjes gehanteerd: feiten en cijfers; definitie van begrippen; werkwijzen zoveel mogelijk ingedeeld naar de doelgroepen van dit project (dementie, LVB en NAH). De realiteit leert dat bij de ene doelgroep veel meer ontwikkeld is dan bij de andere doelgroep. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Inleiding 7

9 2. Mantelzorgers 2.1 Feiten en cijfers Nederland In Nederland zorgen 2,6 miljoen mensen meer dan acht uur per week of langer dan drie maanden voor een ander. Zo'n 1,1 miljoen mantelzorgers zorgen meer dan acht uur per week én langer dan drie maanden voor een ander. Tussen en mantelzorgers voelen zich zwaar belast of zelfs overbelast. Dit zijn de mantelzorgers die 24 uur per dag zorg geven. Zij zorgen bijvoorbeeld voor hun dementerende man of voor hun vrouw die MS heeft, of voor een gehandicapt kind. Van de mantelzorgers zorgt: 15% voor hun partner 39% voor hun (schoon) ouder 9% voor hun (stief of pleeg) kind 17% voor een ander familielid 19% voor een kennis, vriend, buurman/vrouw 1% anders 81% van de mantelzorg wordt gegeven aan iemand buiten het eigen huishouden van de mantelzorgers, het meest aan de uitwonende ouders (Oudijk, de Boer, Woittiez, J., & de Klerk, 2010). Dementie en mantelzorg 65 % van de mensen met dementie woont thuis. 60% van deze dementerenden wordt verzorgd door familieleden. Twee derde van de mantelzorgers is vrouw. Alleenstaande dementerenden (waaronder veel vrouwen) vallen terug op (schoon)dochters (Mercken, 2005). De werkzaamheden en belasting van mantelzorgers zijn sterk afhankelijk van de aanwezigheid en toegankelijkheid van professionele hulpverlening (Alzheimer Nederland, april 2013). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 8

10 LVB en mantelzorg Nivel bracht in 2010 een factsheet uit (Jansen, 2010). In het beschreven onderzoek werd nagegaan in hoeverre mensen met een verstandelijke beperking die in een woonwijk wonen gebruik maken van ondersteunende voorzieningen voor één of meer levensdomeinen, zoals wonen en werken, en om welke vorm(en) van ondersteuning het gaat. Vrijwel alle mensen (99%) met een verstandelijke beperking maken gebruik van één of meer vormen van ondersteuning op één of meerdere gebieden, ongeacht hun leeftijd. Professionele ondersteuning is de meest voorkomende vorm van ondersteuning, 93% maakt hiervan gebruik. Ook springen familie, vrienden en bekenden vaak bij (informele ondersteuning). Ouderen ontvangen wel minder ondersteuning uit het eigen netwerk (informeel) dan jongeren (Wittenberg, 2012). NAH en mantelzorg Jaarlijks krijgen zo n mensen te maken met een vorm van niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Dit betekent dat minstens mantelzorgers jaarlijks met NAH worden geconfronteerd. NAH kan iedereen treffen: van jonge kinderen tot ouderen. De gevolgen voor de naasten kunnen zeer ingrijpend zijn, een kind dat plotseling constante zorg of toezicht nodig heeft, een partner die niet meer kan werken en je niet meer herkent (Vilans, 2012). In 2012 is er een gezondheidspeiling gedaan door de unit epidemiologie van de GG&GD Utrecht (Tak, 2012). Uit het rapport blijkt: Uitgaande van de schattingen van de gezondheidspeiling telde de Gemeente Utrecht in inwoners die de afgelopen 12 maanden mantelzorg hadden verleend en inwoners die dat deden op het moment dat de peiling werd gehouden. Van deze inwoners verleenden er 8460 intensieve mantelzorg en waren er bijna 4000 zwaar tot overbelast. (Tak, 2012) 2.2 Definitie begrippen Mantelzorg Mantelzorg is onbetaalde zorg voor zieke of gehandicapte familieleden of vrienden. Het gaat bij mantelzorg om intensieve zorg voor langere tijd. Mantelzorg is zorg die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt gegeven aan een hulpbehoevende door één of meerdere leden van diens directe omgeving, waarbij de zorgverlening direct voortvloeit uit de sociale relatie (Mezzo, z.d). Het gaat om zorg die meer is dan in een persoonlijke relatie gebruikelijk is; betaling van mantelzorg is mogelijk vanuit een persoonsgebonden budget (Expertisecentrum Mantelzorg, 2012). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 9

11 Mantelzorger Een mantelzorger zorgt langdurig en onbetaald voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende persoon met wie hij of zij een persoonlijke band heeft. Dat kan een familielid zijn, maar ook een vriend of kennis. Een mantelzorger is geen beroepskracht (Rijksoverheid, z.d.). Mantelzorgondersteuning De emotionele, technische en/of praktische ondersteuning en deskundigheidsbevordering voor mantelzorgers, bijvoorbeeld via cursussen bij steunpunten mantelzorg of thuiszorginstellingen, met als doel het vergroten van hun draagkracht en het verminderen van de draaglast (Expertisecentrum Mantelzorg, z.d.) Mantelzorgconsulenten Consulenten die met name bij steunpunten mantelzorg werken en zich daar richten op individuele of groepsbegeleiding en ondersteuning van mantelzorgers, het geven van voorlichting en advies, het bemiddelen tussen instanties, het regelen van bepaalde voorzieningen en op belangenbehartiging en versterking van de positie van mantelzorgers; verwant aan de functie van mantelzorgmakelaar, maar deze richt zich meestal met name op de regeltaken (Expertisecentrum Mantelzorg, z.d.) Mantelzorgsteunpunt De ondersteunings- en contactpunten voor mantelzorgers die onder meer emotionele ondersteuning en deskundigheidsbevordering bieden, informatie en advies geven en belangen behartigen; vaak ondergebracht bij organisaties voor vrijwillige thuishulp (Expertisecentrum Mantelzorg, z.d.) Mantelval De dreigende overbelasting van mantelzorgers. De meeste kans op overbelasting bestaat bij verzorgers van huisgenoten, mensen die meer dan drie maanden gedurende meer dan acht uur per week hulp bieden. Bij de professionele ondersteuning van mantelzorgers zou meer rekening moeten worden gehouden met de risicogroepen onder de mantelzorgers (Timmermans & De Boer, 2005). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 10

12 Mantelzorgbeleid Het beleid dat gemeenten en instellingen voeren ten aanzien van mantelzorgers, in het bijzonder over ondersteuning van mantelzorgers en het stimuleren van mantelzorg (Expertisecentrum Mantelzorg, z.d.) Vervangende mantelzorg/ respijtzorg Respijtzorg biedt mantelzorgers de mogelijkheid hun zorgtaken even helemaal aan een ander (of aan een organisatie, EW) over te laten. De bedoeling is dat de mantelzorger even vrijaf van de zorg heeft (Mezzo, z.d.) Als de mantelzorger even tijd voor zichzelf wil hebben, kan geregeld worden dat de zorg tijdelijk overgenomen wordt door een beroepskracht of vrijwilliger (Mezzo, 2010) Mantelzorgcompliment Het mantelzorgcompliment is een vergoeding voor mantelzorgers als blijk van waardering voor de zorg die zij verlenen. Degene die verzorgd wordt door een mantelzorger ontvangt automatisch een aanvraagformulier om het mantelzorgcompliment aan te vragen voor de mantelzorger (Rijn, 2013). Gebruikelijke zorg De zorg waarvan mag worden verwacht dat huisgenoten die binnen een leefgemeenschap van een gemeenschappelijk huishouden voor elkaar leveren. Dit betreft in principe de niet afdwingbare zorg die niet voor indicatiestelling in aanmerking komt (Centrum Indicatiestelling Zorg, 2013). Vrijwilligers in de zorg Hulp van een vrijwilliger buiten een vast dienstverband voor iemand met een chronische ziekte of handicap. Het gaat om onbetaalde hulp in de vorm van gezelschap, oppas, activiteitenbegeleiding binnen en buiten (Handje Helpen, z.d.) (Humanitas Utrecht, z.d.). Zie ook het hoofdstuk vrijwilligers (pagina 49). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 11

13 2.3 Werkwijzen Bereiken van mantelzorgers Hier volgt een inventarisatie van werkwijzen die gebruikt kunnen worden bij het opsporen en/of bereiken van mantelzorgers. Preventieve ondersteuning mantelzorg (POM) De methode 'Preventieve Ondersteuning Mantelzorgers' (POM) helpt overbelasting en verminderd welbevinden bij mantelzorgers voorkomen. Na telefonisch contact met de mantelzorger, vindt het (in principe eenmalige) POM-gesprek plaats, bij de mantelzorger thuis of op een andere locatie (Trimbos Instituut, 2012). Opgroeien met Zorg Een handreiking voor vroegsignalering problemen van jonge mantelzorgers. In regionaal samenwerkingsverband in overleg gaan over het belang van (vroeg)signalering en van een samenhangend ondersteuningsaanbod (Mezzo, z.d.). In het oog, in het hart, actieve ondersteuning van mantelzorgers bij NAH. Een beschrijving van praktijksituaties in het outreachend werken door professionals. Aan die praktijksituaties worden tips en tricks verbonden om isolement en overbelasting te voorkomen en om het samenspel van formele en informele ondersteuning te stimuleren. Ook worden de voorwaarden in de organisatie om outreachend te werken belicht evenals kansen voor het beleid daarop (Witteveen E. e., 2012). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 12

14 2.3.2 Signaleren van (over)belasting van mantelzorgers Hierna volgt een inventarisatie van werkwijzen die gebruikt kunnen worden bij het (vroeg)signaleren van (over)belasting bij mantelzorgers. CSI+ CSI staat voor Caregiver Strain Index, een instrument vragenlijst waarmee overbelasting door mantelzorg gemeten kan worden. Het instrument is ontwikkeld in de Verenigde Staten van Amerika in 1983 door B. Robinson. De Caregiver Strain Index (CSI) is één van de meest gebruikte (internationale) meetinstrumenten om belasting door mantelzorg te meten. De + staat voor de gereviseerde versie uit Er zijn positieve vragen toegevoegd aan de lijst zodat de partner of mantelzorger niet alleen maar negatieve zaken hoeft in te vullen. Uitgangspunt daarbij is dat een partner die positieve aspecten ziet aan' zorgen voor dat als een buffer kan gebruiken om ervaren zorglast beter aan te kunnen. Dit instrument is ook vertaald in het Nederlands. Het zijn dertien vragen die met ja of nee kunnen worden beantwoord. Er is een afkappunt, dat wil zeggen een score van zeven of hoger betekent overbelasting. Voordeel van dit instrument is dat het invullen nog geen vijf minuten kost. De CSI biedt veel voordelen omdat het kort en makkelijk af te nemen is. In principe is het instrument binnen de CVA revalidatie in heel Nederland geïmplementeerd (Mezzo, z.d.). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 13

15 Mantelscan Vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wordt veel waarde gehecht aan de zelfredzaamheid van burgers en de inzet van het eigen netwerk. De mantelscan is bedoeld om zicht te krijgen op het zorgnetwerk van een zorgbehoevende. Een zorgnetwerk is het netwerk van iedereen die iets bijdraagt. Met de Mantelscan worden zowel de risico s als de kracht van een netwerk in kaart gebracht. Hierdoor ontstaat zicht op knelpunten die kunnen worden verholpen en krachtbronnen die kunnen worden versterkt. De scan biedt visuele hulpmiddelen, zoals de ecomap en het genogram, die helpen bij het structureren van alle informatie over een netwerk. Informatie over het netwerk is belangrijk, omdat zorgen vaak verder reikt dan slechts het contact tussen één zorgvrager en één mantelzorger. Er zijn vaak meer mensen bij betrokken en ook de impact van de zorgsituatie reikt veelal verder dan de zorg alleen (Kruijswijk, 2012). Ontspoorde mantelzorg Vrijwilligers die het vermoeden hebben van ontspoorde mantelzorg kunnen dit melden bij de vrijwilligerscoördinator. Door systematisch stappen te doorlopen krijgt men zicht op de signalen, de risicofactoren en ontspoorde mantelzorg zowel bij de zorgvrager als bij de mantelzorger (Movisie, 2013). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 14

16 Inventarisatielijsten Mantelzorg De vragenlijsten zijn gericht op mantelzorgers van mensen met NAH, vooral de groep die complexe gevolgen van de aandoening ondervinden. De vragenlijsten geven inzicht in mate van overbelasting, geven getal en maat aan sociale steun, kwaliteit van leven. Het invullen van lijsten is niet belastend voor de mantelzorgers en geeft inzicht in de aard en omvang van de problemen. De ingevulde lijst geeft richting aan de begeleiding bv. informatie geven, emotionele ondersteuning en coördineren van de zorgverleners (Visser-Meily, Witteveen, & Wilken, 2012) Ondersteunen van mantelzorgers Hierna volgt een inventarisatie van werkwijzen die gebruikt kunnen worden bij het ondersteunen van mantelzorgers. Samenspelscan De Samenspelscan is ontwikkeld om te achterhalen welke verbeteringen er in zorgorganisaties nodig zijn om het samenspel met mantelzorg te optimaliseren. In de scan wordt nagegaan welke verbeteringen verschillende partijen aangeven dat wil zeggen bij uitvoerend medewerkers, leidinggevenden / middenmanagement, EVV ers/persoonlijk begeleiders, hoger management en staf, maar vooral bij mantelzorgers en zo mogelijk ook cliënten zelf. Hiermee wordt zoveel mogelijk draagvlak gecreëerd voor de veranderingen die daarna doorgevoerd worden naar aanleiding van de uitkomsten van de Samenspelscan. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 15

17 De Samenspelscan is in 2009 ontwikkeld en is uitgetest door organisaties die meededen aan het project Samenspel tussen hulpverleners, mantelzorgers en cliënten in de VVT-sector van het Expertisecentrum Mantelzorg, ActiZ, Vilans, MOVISIE en financieel mogelijk gemaakt door het Ministerie van VWS (Expertisecentrum Mantelzorg, 2011). Pakket Interventie Mantelzorg op Maat (PIMM) De ontwikkeling van een verpleegkundige interventie ten behoeve van de ondersteuning van mantelzorgers van ouderen met langerdurende meervoudige psychiatrische problematiek. Het project heeft als doel om in samenwerking met mantelzorgers en verpleegkundigen een interventie te ontwikkelen die mantelzorgers van ouderen met een functioneel psychiatrisch syndroom (FPS) ondersteunt en overbelasting of uitval van mantelzorgers helpt te voorkomen. Bestaande interventies zijn voor deze doelgroep in beperkte mate geschikt vanwege de specifieke ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers van oudere psychiatrische patiënten, de complexiteit van zorg die van deze mantelzorgers gevraagd wordt en het meervoud aan factoren die tot overbelasting kunnen leiden. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 16

18 De ontwikkeling van deze interventie gebeurt aan de hand van een interactief proces waarbij onderzoeker en belanghebbende partijen - dat zijn verpleegkundigen en mantelzorgers - nauw met elkaar samenwerken. Deze methode is in het verleden succesvol gebleken bij het ontwikkelen en testen van complexe verpleegkundige interventies (Zegwaard, 2008). Naast de mantelzorger Deze methode heeft als doel het geven van praktische en emotionele ondersteuning aan mantelzorgers, zodat ze weer zelf problemen kunnen oplossen. Een coördinator selecteert en koppelt mantelzorgers die overbelast dreigen te raken aan vrijwilligers. Zij bepalen vervolgens samen wat ze gaan doen. De vrijwillig neemt geen taken over, maar ondersteunt de mantelzorger bij het zelf actie ondernemen. In de methode zijn vier stappen te onderscheiden: werving en selectie, matching, het metgezellencontact en evaluatie en vervolg. De coördinator selecteert en koppelt mantelzorgers en vrijwilligers. De vrijwilliger voert de kern van de methode uit: het metgezellencontact. De vrijwilliger en mantelzorger bepalen samen wat zij gaan doen. De behoefte van de mantelzorger staat daarbij centraal. De coördinator voert tussentijdse evaluatiegesprekken. Na de afgesproken periode eindigt het metgezellencontact met een gesprek tussen coördinator, vrijwilliger en mantelzorger (Movisie, 2012). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 17

19 Respijtwijzer Informatie over het overdragen van mantelzorgtaken, zorgaanbieders en financiering. Op is onder meer te vinden (Mezzo, z.d.): - een landelijk overzicht van respijtzorgvoorzieningen - informatie over respijtzorg, wat is het? Wat zijn de kosten? - informatie over hoe je met een gerust hart de zorg overdraagt - nieuws en activiteiten van en door voorzieningen in het land - ervaringsverhalen Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 18

20 Goeie snap van elkaar Een werkwijze om de communicatie tussen de persoon met NAH, diens centrale mantelzorger en de professional te verbeteren. De mantelzorger wordt in deze werkwijze in drie rollen aangesproken: in de zorg voor de cliënt; in de zorg voor zichzelf en al spil in het steunende netwerk. In de zogenaamde trialoog worden via dialoogsturing systematisch enkele centrale thema s besproken in het licht van het herstel. Deze werkwijze maakt gebruik van een waaier met tips voor alle deelnemers aan de trialoog. Deze werkwijze is goed te gebruiken voor andere doelgroepen waarbij sprake is van cognitieve beperkingen (Witteveen, 2010) Nazorg voor mantelzorgers Hierna volgt een inventarisatie van werkwijzen die gebruikt kunnen worden bij de nazorg van patiënten waarbij ook de mantelzorgers in beeld blijven voor advies en/of ondersteuning. CVA-nazorgloket Eenmaal thuis worden de problemen en vragen, die door de gevolgen van een CVA zijn ontstaan, pas echt duidelijk. Het dagelijks leven is thuis immers anders dan in het ziekenhuis, verpleeghuis of revalidatiecentrum. Helemaal niet vreemd dus dat de cliënt of de mantelzorger wel eens vragen heeft. Of dat ze soms behoefte hebben aan ondersteuning of begeleiding om deze problemen op te lossen. Bij het CVA-nazorgloket kunnen ze bij de CVA-verpleegkundige terecht voor aanvullende informatie, advies en begeleiding. De CVA-verpleegkundige biedt ook een luisterend oor voor alle problemen die de aandoening met zich meebrengt (Rode Kruis Ziekenhuis, z.d.). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 19

21 De CVA-verpleegkundige kan de cliënt en zijn mantelzorger informeren over: - Wat een CVA of TIA is; - De gevolgen van een CVA voor het dagelijks leven - De praktische gevolgen van een CVA zoals: lichamelijke verzorging, bewegen/ verplaatsen, eten en drinken, dagelijkse bezigheden, werk, relaties en communicatie; - Hulpmiddelen en vergoedingen. De CVA-verpleegkundige kan u ook helpen bij het doen van aanvragen. - Inzet van vrijwilligers, sportmogelijkheden, alarmaanvraag, vervoersmogelijkheden, vakanties etc.; - Patiëntenverenigingen. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Mantelzorgers 20

22 3. Sociaal netwerk 3.1 Feiten en cijfers Als gevolg van een paradigma verandering en de daarbij horende stelselwijzigingen (Wmo, transitie jeugdzorg en participatiewet) zal er in de sector zorg en welzijn de komende jaren veel gaan veranderen. De zorg wordt dichter bij de burger georganiseerd. Er wordt meer gekeken naar de eigen kracht van de burger en zijn of haar (sociale) netwerk. De ontwikkelingen in zorg en welzijn vragen om een andere benadering zowel maatschappelijk als beroepsmatig. De verantwoordelijkheid komt steeds meer te liggen bij de burger en zijn of haar sociale netwerk. De nadruk bij de inzet van de professional ligt op het samen met burgers bezien op welke wijze zij zelf de problemen of klachten kunnen oplossen. Het probleemoplossend vermogen, zowel van individuen als groepen, moet geactiveerd worden. Het voorkomt daarnaast structurele afhankelijkheid van de professional. Zo kan eenzaamheid mogelijk beter bestreden worden door het herstellen van sociale netwerken (Wilken & Dankers, 2012). De burger, eventueel ondersteund door een professional, kijkt nu eerst wat hij zelf kan, wat zijn sociale netwerk kan betekenen en zal pas in laatste instantie een beroep doen op de gemeente voor hulp uit de Wmo of van geïndiceerde vormen van ondersteuning en zorg. 3.2 Definitie begrippen In de Wmo staan een aantal begrippen centraal. Er ligt veel nadruk op zelfredzaamheid, deelname aan de maatschappij (participatie) en verbondenheid met anderen (sociale samenhang). Daarbij gaat de aandacht weliswaar het meest uit naar wat ook wel de primaire of spilmantelzorg wordt genoemd de zorg verleend door partners of familieleden in de eerste graad maar er komt ook steeds meer belangstelling voor de mogelijkheden voor inzet van andere leden van het sociale netwerk: vrienden, buren of eventueel verre bekenden. (Kwekkeboom, 2012) Wilken (Wilken & Dankers, 2012) voegt hier in zijn definitie ook vrijwilligers toe als belangrijke personen in het sociale netwerk van de kwetsbare burger. Als het gaat om kwetsbare mensen, die sociaal geïsoleerd leven en een klein sociaal of soms zelfs destructief netwerk hebben wordt de inzet van het sociaal netwerk lastig en kan de inzet van professionals belangrijk zijn. De professional kan een bijdrage in de maatschappelijke ondersteuning betekenen en zich inspannen om participatie en sociale samenhang te realiseren (Wilken, 2011). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 21

23 Om dat te realiseren zijn de rehabilitatie-, herstel- en de supportbenadering bruikbaar, die allen vanuit het concept kwaliteit van leven en regie over eigen leven ontstaan zijn. Support is een proces van persoonlijke ondersteuning, gericht op het scheppen van voorwaarden om de persoon met een stoornis of beperking kansen en mogelijkheden te bieden op deelname aan de samenleving. Belangrijkste kenmerken daarbij zijn zelf de regie voeren, eigen keuzes maken, zich kunnen ontplooien en een gewaardeerde maatschappelijke rol kunnen vervullen. Support richt zich primair op participatie, maar ook op alles wat hiervoor nodig is. Centraal hierbij staat de samenwerking met de persoon en het sociaal netwerk van die persoon. Sociale netwerken dragen bij aan kwaliteit van leven. Mensen uit het sociale netwerk zijn een belangrijke schakel tussen formele en informele zorg en zij zijn vaak al aanwezig voordat formele zorg in een feit is (Wilken & Dankers, 2012). 3.3 Werkwijzen Om het netwerk in beeld te brengen en zo nodig te versterken of uit te breiden zijn de zogenaamde sociaal netwerk strategieën ontwikkeld. Zonder volledig te willen zijn noemen we hieronder een aantal veel gebruikte instrumenten en strategieën. Een aantal daarvan zijn in eerder onderzoek genoemd en sommigen zijn nader onderzocht Instrumenten en modellen Om het netwerk te kunnen versterken is het allereerst van belang om het in kaart te brengen. Hieronder staan een aantal instrumenten beschreven die daarbij gebruikt worden. Model van Lensink Het model van Lensink, zoals ook beschreven in de inleiding, is een manier om het sociaal netwerk van een persoon in kaart te brengen (Steyaert, 2012). Genogram Het genogram is een instrument om gezins- en familierelaties in beeld te brengen. Door verschillende symbolen worden het geslacht, relaties en de emotionele lading van deze onderlinge relaties aangegeven (Steyaert, 2012). Met de symbolen kunnen ook belangrijke familie gebeurtenissen worden aangeduid, zoals verhuizing en sterfgevallen. In een genogram worden meestal drie of vier generaties in beeld gebracht, de voorgaande generatie (ouders), de eigen generaties (broer(s), (schoon-zus(sen) en zwagers), de nageslachten en eventuele kleinkinderen (Expertisecentrum Mantelzorg, z.d.). Een genogram kan bijdragen aan het opsporen van hulpbronnen binnen de gezins- en familierelaties (Expertisecentrum Mantelzorg, z.d.). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 22

24 Ecogram In een ecogram wordt het sociaal netwerk van een cliënt weergegeven. Het verschil met een genogram, is dat het ecogram niet alleen de familie weergeeft in het schema maar ook, niet familieleden die dicht bij de cliënt staan, zoals vrienden, mede cliënten, kennissen, etc. Ook worden professionele relaties weergegeven, denk aan artsen, fysiotherapeuten, verzorgenden etc (Expertisecentrum Mantelzorg, z.d.). Het samen in beeld brengen van het netwerk en het bespreken van de kwaliteit hiervan gaat verder dan alleen het analyseren van het netwerk. Het samen hiermee aan het werk zijn brengt een proces van bewustwording en regie nemen over kwaliteit van eigen leven op gang. Samen kan op zoek worden gegaan naar mogelijkheden om het netwerk te verstevigen en/of uit te breiden Netwerkgericht werken Maastrichtse Sociale Netwerk Analyse De Maastrichtse Sociale Netwerk Analyse (MSNA) is erop gericht het sociaal netwerk van een cliënt in kaart te brengen en om hierna (anders dan de naam suggereert), het sociale netwerk van de cliënt bij de zorg te betrekken. Het sociaal netwerk van de cliënt wordt in kaart gebracht. Er wordt onderscheid gemaakt in drie zones sociale netwerken rondom de cliënt, te weten het persoonlijk sociaal netwerk (waar de cliënt direct contact mee heeft), het nominaal netwerk (waar de cliënt via direct contacten toegang toe heeft) en het extensief netwerk (waar de cliënt toevallig of kort contact mee heeft gehad). Binnen de sectoren wordt er gekeken naar de structuur van het netwerk zoals de omvang, frequentie, gevarieerdheid, bereikbaarheid en het gewicht. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 23

25 Naast de structuur van het netwerk worden de functies van het netwerk in kaart gebracht: de affectieve behoefte de behoefte aan aansluiting de behoefte aan materiële en instrumentele middelen de behoefte aan stabiliteit (Steyaert, 2012) Deze methode is ontwikkeld door Baars en collegae in de context van de ambulante psychiatrische hulpverlening (Baars, 1994). Deze methode is ook toegepast door SPD Gelderse Poort (nu MEE Gelderland) bij hulp aan cliënten met een verstandelijke beperking. Smit en van Gennip (1999) hebben dit model gebruikt en verbonden met de cirkel van Brian Lensink in het werken met sociale netwerken van mensen met een verstandelijke beperking. Eigen Kracht-conferentie De methode Eigen Kracht-conferentie heeft als doel om mensen regie en zeggenschap over hun eigen leven te laten houden, ook wanneer het moeilijk gaat. Het heeft ook als doel om burgers te activeren om samen te kijken naar wat de problemen zijn en hiervoor verantwoordelijkheid te nemen en een oplossing te bedenken (Lieshout, 2012). Een Eigen Kracht-conferentie kan door iedereen worden aangevraagd bij de Eigen Kracht Centrale. Er wordt dan een onafhankelijke eigen kracht-coördinator ingeschakeld. De eigen kracht-coördinator gaat samen met de hoofdpersoon (of hoofdpersonen) kijken wat de hulpvraag is en de conferentie voorbereiden, zoals kijken wie er aanwezig moet zijn bij de conferentie. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 24

26 Daarna verloopt de Eigen Kracht-conferentie in drie fasen: Het delen van informatie In deze fase wordt er informatie uitgewisseld die nodig is om een plan te maken. Er kunnen hierbij professionals aanwezig zijn om vragen van het netwerk te beantwoorden. De besloten tijd In deze fase wordt door de hoofdpersoon (of hoofdpersonen) en het netwerk gekeken naar een oplossing. Er komt een plan op tafel, dat bedacht is door de hoofdpersoon en zijn netwerk. De presentatie/acceptatie van het plan. In deze fase presenteert de groep het plan aan de coördinator. Dit heeft als doel om te kijken of het plan voor iedereen duidelijk is (Lieshout, 2012). Er zijn ook nog andere methoden die de zelfde fasering gebruiken als de methode eigen kracht conferentie. Het familie(netwerk)beraad en de familiezorgconferentie. het familieberaad en de familiezorgconferentie. Het familieberaad is een overleg tussen de zorgverleners met alle familieleden die voor de bewoner van belang zijn. De opzet van een familieberaad is kleiner dan de familiezorgconferentie. Bij de Familie zorg conferentie is er sprake van crisisverschijnselen en wordt gezocht naar het herwinnen en versterken van de eigen kracht van het sociale netwerk (Vilans, 2009). Familiezorgconferentie Het verschil tussen een Familieberaad en een Familiezorgconferentie is dat bij een Familieberaad bewoners, professionals en familieleden aanwezig zijn. Net zoals bij een Eigen kracht conferentie zijn bij een Familiezorgconferentie professionals alleen aanwezig bij de begin fase om hun deskundigheid te delen. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 25

27 Een familiezorgconferentie is een bijeenkomst van de cliënt en zijn sociale netwerk, waarin zij samen een plan bedenken om een probleem op te lossen (Vilans, 2009). Een familiezorg conferentie verloopt volgens een vaste fasering. De fases van een familiezorgconferentie lijken in vele opzichten op die van een Eigen kracht conferentie. De fases zijn als volgt: 1. Aanleiding 2. Uitnodigen van deelnemers 3. Organisatie 4. Het feitelijke familieberaad 5. Nazorg Belangrijk is dat bij de familiezorgconferentie ervoor gekozen kan worden om geen professionals bij het gesprek te hebben. Professionals kunnen uitgenodigd worden om kennis te delen en daarna gevraagd worden om de ruimte te verlaten. Daarnaast kan er gekozen worden om een onafhankelijk persoon in te huren om de conferentie te leiden. De familiezorgconferentie heeft een fase nazorg. Bij deze fase is het aan de coördinator om na ongeveer drie manden contact met de familie op te nemen om te kijken hoe de uitvoering van het plan is verlopen. Familie(netwerk)beraad Een familie (netwerk)beraad heeft dezelfde fasen als een familiezorgconferentie. Het familie(netwerk)beraad is een overleg tussen de zorgverleners met alle familieleden die voor de bewoner van belang zijn (Vilans, 2009). Het doel is de familie te informeren over de omstandigheden van de bewoner en over mogelijke beslissingen die genomen moeten worden (Vilans, 2009). De opzet van een familie(netwerk)beraad is kleiner dan de familiezorgconferentie. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 26

28 Bij de familiezorgconferentie is er sprake van crisisverschijnselen en wordt gezocht naar het herwinnen en versterken van de eigen kracht van het sociale netwerk (Vilans, 2009). Een Familie(netwerk)beraad wordt voornamelijk ingezet bij verandering in het zorg(leef)plan, miscommunicatie of conflicten tussen zorgverlener en tegenstrijdige boodschappen van familieleden (Vilans, 2009). Sociale netwerkstrategie MEE Het doel van de strategie is het schrijven van een actieplan om iemand weer de regie in handen te laten krijgen (Wmo-werkplaatsen, 2011). De netwerkstrategie van MEE verloopt in drie fases: Fase 1: netwerkverkenning en analyse De consulent gaat samen met de cliënt/het gezin het netwerk inventariseren met als doel helder te krijgen welke mensen uit zijn omgeving mee kunnen denken over de hulpvragen van de cliënt/het gezin (Vilans, 2009). Dit geeft duidelijk weer waar het in de eerste fase omgaat. Je kunt dit doen door het maken van een levenslijn en een sociogram (ecogram en genogram samen). Fase 2: familienetwerk-beraad Na het vastleggen en analyseren van het sociale netwerk, wordt er een beraad gehouden. In het beraad worden belangrijke betrokkenen uit fase één samen met een aantal professionals uitgenodigd, om met elkaar in gesprek te gaan over de problemen waar de cliënt en mantelzorger tegenaan lopen. Het familienetwerk-beraad is verdeeld in een aantal onderdelen welke zijn vastgelegd in de opgestelde agenda (Steyaert, 2012). Deze agenda wordt opgesteld door degene die het beraad heeft opgestart. De professionals die zijn uitgenodigd geven alleen informatie en verlaten daarna het beraad, omdat zij niet meedenken over fase drie. De rest van de genodigden stelt zich aan elkaar voor en gaan daarna aan de slag met de agenda punten en vragen die van te voren zijn opgesteld. Fase 3: actieteam en trajectcoördinatie De kern is dat cliënten met mensen uit hun sociale netwerk samen een plan maken, op grond van de vragen die door cliënten zijn geformuleerd en de informatie die door hulp- verleners is verstrekt (Steyaert, 2012). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 27

29 Dit plan kan op alle manieren worden ingevuld en vereisen niet altijd hulp van het netwerk, deze laatsten kunnen ook als functie hebben om mee te denken. Vanuit het plan wordt een actieteam opgesteld. Dit zijn de mensen die de cliënt langdurig kunnen steunen. Vaak bestaat dit team uit familie, vrienden en kennissen. De experts van MEE verlenen alleen informatie en trekken zich daarna terug. Persoonlijke Toekomst Planning Kortgezegd is Persoonlijke Toekomst Planning een strategie waarbij samen met de persoon en de mensen die hij/zij daarvoor uitzoekt, gesproken wordt over 'Wie is de persoon nu eigenlijk? (los van labels, vooroordelen en andere ballast), 'Wat zou een wenselijke zinvolle toekomst kunnen zijn?' en 'Wie gaat daarbij helpen om dat voor elkaar te krijgen?' (Wieringa, 2012). De methode is heel sterk values-driven waarbij een heldere, herkenbare positieve visie wordt ontwikkeld gebaseerd op relatie (netwerk) ontwikkeling, bevordering van keuzes en controle en positieve sociale rollen, gebaseerd op de talenten en mogelijkheden van de persoon. (Wieringa, 2012). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 28

30 Belangrijke uitgangspunten van de Persoonlijke Toekomst Planning zijn: Kijken naar de mogelijkheden en dromen van de cliënt. Kennis hebben over het verleden en de context van de hoofdpersoon. Het onderhouden en vergroten van het netwerk. Kijken naar de rol van personen in het netwerk. In kleine stappen werken. Bruggen bouwen naar de maatschappij (Dongen, 2006). Bij alle manieren van het uitwerken van het Persoonlijk toekomst plan is er een steungroep. De steungroep wordt gevormd met mensen die voor de hoofdpersoon belangrijk zijn, denk hierbij aan familie, vrienden, kennissen en begeleiders. Daarnaast is er bij elke manier van Persoonlijk toekomst plan een facilitator, die een ondersteunende rol heeft binnen het proces. Belangrijk binnen het Persoonlijk toekomst plan is dat de steungroep en hoofdpersoon de eigenaren zijn van de uitkomsten en dat de facilitator een ondersteuner is van het proces. Persoonlijke toekomst planning wordt voornamelijk ingezet binnen de gehandicaptenzorg (Wieringa, 2012). Natuurlijk een Netwerkcoach Een netwerkcoach kan worden ingezet om het netwerk van een mantelzorger en de zorgbehoevende te verbreden. Het kan zijn dat een netwerk verandert of zelfs verkleint wanneer iemand gediagnostiseerd wordt met dementie, NAH of wanneer je niet weet hoe een kind met een beperking te laten participeren in sociale netwerken. Het doel van Natuurlijk een netwerkcoach! is het sociale netwerk van hulpbehoevende burgers te versterken en/of uit te breiden waardoor hun participatiemogelijkheden in de samenleving toenemen (Steyaert, 2012). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 29

31 Wanneer iemand zijn netwerk wil verbreden kan deze hulp inschakelen van een professional, een netwerkcoach. Deze kan de hulpvrager ondersteunen en coachen om het netwerk te creëren dat hij/zij wenst. Dit gebeurt in de vorm van enkele adviezen en concrete tips/tops. Het is niet de bedoeling dat de netwerkcoach stappen onderneemt, maar dat deze slechts dient als steun en coach. Het traject is gebaseerd op het To Grow model (Wmo-werkplaatsen, 2012): TO staat voor Topic, onderwerp. G staat voor Goal, het doel wat de mantelzorg wil bereiken. Bij een netwerkcoach staat dat vaak vast, het verbreden of versterken van het netwerk. R staat voor Reality, de realiteit. In deze stap wordt het netwerk in kaart gebracht bijvoorbeeld met behulp van een ecogram of model van Lensink. O die staat voor Options, opties. Welke mogelijkheden kan het netwerk bieden en hoe kan dit netwerk ondersteuning bieden. Mensen uit het netwerk worden gevraagd om als hulpbron te dienen. De netwerkcoach organiseert een gesprek: rondje positief. Samen gaan ze kijken naar activiteiten die de hulpvrager kan organiseren. W: Wrap-up, afhandelen. Samen met de coach maakt de hulpvrager een persoonlijk actieplan waar afspraken en acties in staan. De sociaal netwerkmethodiek Sterk met een vitaal netwerk. De sociaal netwerkmethodiek, sterk met een vitaal netwerk van Scheffers gaat er vanuit dat mensen met een vitaal netwerk beter hun problemen kunnen oplossen en een betere basis hebben om mee te doen in de maatschappij. Een vitaal netwerk wordt gezien als er wederzijds contacten zijn en onderling begrip. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 30

32 Ieder vitaal netwerk kan er anders uitzien, het ene vitale netwerk met veel familieleden, het andere met veel kennissen en vrienden. Vitaal gaat meer om de kwaliteit dan om de kwantiteit. De methodiekbeschrijving gaat bij de cliënt van het volgende uit: De ervaring leert dat vaak meer personen tot een heel gezin bij een probleem betrokken zijn. Maar omdat meestal maar één persoon zich bij de hulpverlener aanmeldt, gaan we in de beschrijving van de sociaal netwerkmethodiek uit van die hulpvrager als cliënt. (Scheffers, 2010). De methodiek bestaat uit vijf fasen, waarbij de cliënt zoveel mogelijk regie heeft. De vijf fasen zijn (Scheffers, 2010): Fase 1: Inventariseren van het sociaal netwerk Met behulp van het ecogram wordt in deze fase het persoonlijke sociale netwerk van de cliënt in kaart gebracht. Fase 2: Analyseren van de mogelijkheden van het sociaal netwerk In deze fase wordt er gekeken naar de mogelijkheden van het sociaal netwerk. Aan de hand van de doelen die de cliënt heeft wordt gekeken wie ondersteuning kan bieden of voor wie dat een belemmering is. Fase 3: Opzetten van een werkplan De cliënt heeft hierin de leidende rol. Hij bepaalt welk doel het belangrijkst is en waar eerst aan gewerkt wordt. In de fasen kunnen eventuele netwerkleden, die al betrokken zijn, uitgenodigd worden om mee te denken over het werkplan. Fase 4: Uitvoeren van het werkplan In de vorige fase zijn afspraken gemaakt met de cliënt. In deze fase gaat de cliënt aan de slag met de afspraken. In elke gesprek met de cliënt wordt er terug gekeken naar de afspraken en de acties. De hulpverlener heeft nu nog meer de taak om de cliënt te ondersteunen, begeleiden en coachen. Fase 5: Eindevaluatie en het consolideren van de bereikte resultaten In deze fase staat het afronden van de hulpverlening centraal. Wanneer deze fase is bereikt heeft de cliënt een passend vitaal sociaal netwerk. In de eindevaluatie wordt er gekeken naar de doelen, zijn deze bereikt. Daarnaast wordt er gekeken naar de successen en de leerervaring van de cliënt. Het consolideren van de resultaten is dat de cliënt de bereikte resultaten vasthoudt en voortgaat. Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 31

33 3.3.3 Overige werkwijzen gericht op de context Vriendenkringen Deze wordt uitvoeriger beschreven in het hoofdstuk over vrijwilligers en in het hoofdstuk maatjes. Kwartier maken Bij kwartiermaken wordt heel breed geïnvesteerd in het creëren van ruimte in de samenleving voor mensen die anders zijn. Er wordt daarbij een beroep gedaan op het maatschappelijk besef en de verantwoordelijkheid van de maatschappij om open te staan voor mensen die deelname aan de samenleving niet als vanzelfsprekend ervaren. Er wordt daarbij niet alleen gekeken wat mensen met een beperking zelf kunnen doen het is ook belangrijk dat anderen zich inzetten voor sociale integratie. Het concept van kwartiermaken en bijbehorende methoden helpen de sociale professional om de samenleving beter toegankelijk te maken (Kal, 2001). Ouders op hun plek De positie van ouders is onderbelicht in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, stelt orthopedagoog Chiel Egberts. Centraal staat de cliënt en diens autonomie, mondigheid en zelfbepaling. Dit kan ertoe leiden dat de loyaliteit tussen ouders en hun kind onder druk komt te staan. Zo kunnen er spanningen ontstaan tussen de cliënt, diens ouders en begeleiders, zeker als begeleiders onvoldoende communiceren met ouders over hun werkwijze. Ouders op hun plek is een pleidooi om meer aandacht en betrokkenheid te tonen aan ouders, en om te erkennen dat goede begeleiding ook de zorg voor ouders omvat. Een goed onderling vertrouwen tussen begeleiders en ouders zal, zo meent Egberts, uiteindelijk namelijk ook de cliënt ten goede komen (Abma, 2013). Samenspel tussen formele en informele zorg -- Sociaal netwerk 32

Samenspel tussen formele en informele zorg

Samenspel tussen formele en informele zorg Samenspel tussen formele en informele zorg Eindrapportage Auteurs Mariët Brandts Dave Kuiper Datum Februari 2016 Colofon Het Kenniscentrum Sociale Innovatie van de Hogeschool Utrecht is een bundeling van

Nadere informatie

SAMENSPEL FORMELE EN INFORMELE ZORG

SAMENSPEL FORMELE EN INFORMELE ZORG SAMENSPEL FORMELE EN INFORMELE ZORG Nieuwsbrief No 1 Mei 2013 Dit is de eerste nieuwsbrief van het project Samenspel Formele en Informele zorg van de Wmo werkplaatsutrecht. Op de site www.wmowerkplaatsutrecht.nl

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM MANTELZORGBELEID VIERSTROOM Doel Het doel van deze tekst is een kader beschrijven waarbinnen doelstellingen en randvoorwaarden zijn vastgelegd die de samenwerking met mantelzorgers en ondersteuning van

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland Mantelzorgbeleid ZAB Nederland 1. Inleiding Mantelzorg is een thema dat momenteel veel aandacht krijgt in onze samenleving. Het gaat om zorg die noodzakelijkerwijs langdurig, onbetaald en vanuit een persoonlijke

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V.

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V. 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 : Visie op werken met mantelzorgers Hoofdstuk 2 : Wat kunnen mantelzorgers doen bij AYA Thuiszorg? Hoofdstuk 3 : Ondersteuning van mantelzorgers Hoofdstuk 4 : Mantelzorg en

Nadere informatie

Het perspectief van de mantelzorger. Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen

Het perspectief van de mantelzorger. Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen Het perspectief van de mantelzorger Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen Probleemstelling Ziekenhuizen moeten steeds meer terug naar de kerntaken. Daarbij

Nadere informatie

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh Opgesteld door: Bijlage: Albert Tahaparij Eveline Stehouwer Ellen van den Bosch Folder Mantelzorg Vastgesteld MT d.d. 10 september 2013 Opgesteld

Nadere informatie

Manifest. van de mantelzorger

Manifest. van de mantelzorger Manifest van de mantelzorger Manifest van de Mantelzorger Mantelzorgers zijn mensen die onbetaald en vanuit een persoonlijke band zorgen voor een hulpbehoevende oudere, chronische zieke of gehandicapte

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid. Mantelzorgbeleid De Gouden Leeuw Groep - mei

Mantelzorgbeleid. Mantelzorgbeleid De Gouden Leeuw Groep - mei Mantelzorgbeleid Mantelzorgbeleid De Gouden Leeuw Groep - mei 2016-1 Inleiding De Gouden Leeuw Groep hecht veel waarde aan een goede relatie tussen de cliënt, de mantelzorger en de medewerker(s) van De

Nadere informatie

Feiten en cijfers mantelzorg

Feiten en cijfers mantelzorg Feiten en cijfers mantelzorg Hieronder leest u de meest belangrijke feiten en cijfers op het gebied van mantelzorg in Nederland uit het SCP-rapport 'Informele hulp: wie doet er wat?' (2015). Aantal mantelzorgers

Nadere informatie

AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS

AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS Informatie voor managers en beleidsmedewerkers van thuiszorgorganisaties ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Inovum

Mantelzorgbeleid Inovum Paginanummer: 1 / 5 Mantelzorgbeleid Inovum 1. Doel Geven van duidelijkheid over wie mantelzorgers zijn, wat het verschil is tussen mantelzorgers en vrijwilligers en hoe Inovum en mantelzorgers elkaar

Nadere informatie

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug Dit beleid is in eerste instantie opgesteld voor intramurale cliënten van ISZ De Brug. De vertaalslag naar extramurale cliënten moet nog worden gemaakt. Inleiding

Nadere informatie

HOE U DE SAMENWERKING MET MANTELZORGERS VERBETERT

HOE U DE SAMENWERKING MET MANTELZORGERS VERBETERT HOE U DE SAMENWERKING MET MANTELZORGERS VERBETERT Tips voor professionals die voor thuiswonende ouderen zorgen ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen en verzorgenden Partner 1 2

Nadere informatie

Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon

Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon Scribent: Documenteigenaar: Bestemd voor: Datum besluit: 01-08-2015 Evaluatiedatum: 01-08-2016 Versie: 3.1 Rianne Burgers Divisie manager ouderen Geheel Atlant Docudatum:

Nadere informatie

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112 Beleid mantelzorg Herzieningsdatum 031112 Mantelzorgbeleid Cederhof Mantelzorg kan worden gedefinieerd als de extra zorg en begeleiding die mensen, vrijwillig, langdurig en onbetaald, verlenen aan personen

Nadere informatie

Training bij aanvang van het project: Hersenletsel en Netwerkondersteuning rond Mantelzorg. 26 oktober 2010 Ellen Witteveen

Training bij aanvang van het project: Hersenletsel en Netwerkondersteuning rond Mantelzorg. 26 oktober 2010 Ellen Witteveen Training bij aanvang van het project: Hersenletsel en Netwerkondersteuning rond Mantelzorg 26 oktober 2010 Ellen Witteveen Agenda voor 26 oktober ochtendgedeelte Deel 1 Korte introductie Wie is wie? Project

Nadere informatie

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model Workshop: Familiegericht werken SOFA-model In de zorg staat de zorgvrager centraal, maar ook de familie is betrokken partij als iemand wordt opgenomen in het WZC. Om de zorg goed te laten verlopen, is

Nadere informatie

Steunpunt Mantelzorg Dokkumer-Walden Het bieden van: Informatie (brochures, website, speciale gelegenheden) Advies en begeleiding (individueel) Emotionele steun: Luisterend oor Weg naar steunpunt soms

Nadere informatie

Project Mantelzorg- en netwerkondersteuning

Project Mantelzorg- en netwerkondersteuning Project Mantelzorg- en netwerkondersteuning 23 januari 2012 Aanleiding Project Goeie Snap van elkaar Collega werd mantelzorger NAH Project Goeie Snap van elkaar Communicatie in de driehoek: mantelzorger

Nadere informatie

AxionContinu heeft ten aanzien van het mantelzorgbeleid de volgende uitgangspunten geformuleerd:

AxionContinu heeft ten aanzien van het mantelzorgbeleid de volgende uitgangspunten geformuleerd: Mantelzorgbeleid 1. Wat is mantelzorg Mantelzorg is een overkoepelend begrip voor veel vormen van meer dan gebruikelijke zorg, die partners, ouders, kinderen, familieleden, vrienden en buren elkaar verlenen.

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015

Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015 Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015 April 2015 Ant Stremmelaar Adviseur Zorg en Kwaliteit Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doel 3 3. Begripsbepaling 3 4. Uitgangspunten WZU Veluwe 4 2 Inleiding Mantelzorg

Nadere informatie

Mantelzorgers. Mantelzorgen?... Nee hoor, gewoon Liefde!

Mantelzorgers. Mantelzorgen?... Nee hoor, gewoon Liefde! Mantelzorgers Als de alledaagse dingen niet meer vanzelfsprekend zijn, als de regie voeren over je leven een klus blijkt te zijn geworden en het misschien ook lastig is om jezelf te verzorgen, dan is het

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

3 VISIE OP MANTELZORG EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG

3 VISIE OP MANTELZORG EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG MANTELZORGBELEID EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG Dit beleid is opgesteld voor extramurale cliënten van ISZ De Brug en geldt vanaf 1 januari 2015. 1 INLEIDING Door veranderingen in de zorg wordt er een steeds

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Stichting Thuiszorg Groot Limburg. Inleiding. 1. Doel

Mantelzorgbeleid Stichting Thuiszorg Groot Limburg. Inleiding. 1. Doel 1 Mantelzorgbeleid Stichting Thuiszorg Groot Limburg Inleiding Mantelzorgers zijn onmisbaar voor de cliënt en verdienen ondersteuning en begeleiding bij het uitvoeren van hun zorg- en ondersteuningstaken.

Nadere informatie

Voorbereiden op het keukentafelgesprek?

Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Deze brochure helpt u daarbij! 2015 een coproductie van: Voor kinderen, partners, verwanten, vrijwilligers die mantelzorgtaken vervullen voor hen die hun dierbaar

Nadere informatie

Bronnen: Toolkit familieparticipatie, Poster goed verbonden, juridische aspecten van informele zorg, invoormantelzorg en exptertisecentrum mantelzorg

Bronnen: Toolkit familieparticipatie, Poster goed verbonden, juridische aspecten van informele zorg, invoormantelzorg en exptertisecentrum mantelzorg Betrokken mantelzorger(s) en/of sociaal netwerk Bronnen: Toolkit familieparticipatie, Poster goed verbonden, juridische aspecten van informele zorg, invoormantelzorg en exptertisecentrum mantelzorg Twee

Nadere informatie

Programma. 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph uur. 2. Presentatie van organisaties uur Pluspunt MEE Activite

Programma. 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph uur. 2. Presentatie van organisaties uur Pluspunt MEE Activite Programma 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph 19.35-19.55 uur 2. Presentatie van organisaties 19.55-20.10 uur Pluspunt MEE Activite 3. Presentatie 20.15-20.20 uur Gemiva Mezzo LVvm 4. Workshops in

Nadere informatie

Betrokken mantelzorger(s) en/of sociaal netwerk

Betrokken mantelzorger(s) en/of sociaal netwerk Betrokken mantelzorger(s) en/of sociaal netwerk Bronnen: Toolkit familieparticipatie, Poster goed verbonden, juridische aspecten van informele zorg, invoormantelzorg en exptertisecentrum mantelzorg Twee

Nadere informatie

Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg

Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg Welkom De steunpunten algemeen Stand van zaken steunpunt vrijwilligers Stand van zaken steunpunt mantelzorg Vragen Contactgegevens De steunpunten Startbijeenkomst

Nadere informatie

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film Mantelzorg bij kleinschalig wonen Handreiking bij film Colofon Datum: september 2012 Auteurs: Ilse de Bruijn (MOVISIE) en Nienke Blijham (Vilans) Met medewerking van: De Rinnebeek (locatie van zorgorganisatie

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid. Inleiding. Definitie

Mantelzorgbeleid. Inleiding. Definitie Mantelzorgbeleid Inleiding Een goede relatie tussen de cliënt, de mantelzorger en de medewerker(s) van SigmaZorg draagt bij aan het leveren van kwalitatief verantwoorde zorg. Kwaliteit van leven wordt

Nadere informatie

MANTELZORG BELEID 2015. Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT

MANTELZORG BELEID 2015. Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT MANTELZORG BELEID 2015 Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT Inhoud Wat is mantelzorg... 2 Visie op Mantelzorg... 2 De kwetsbaarheid van de mantelzorger... 2 Methode en werkwijze... 4 Mantelzorg ondersteuning

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Driezorg

Mantelzorgbeleid Driezorg Mantelzorgbeleid Driezorg Inleiding Mantelzorg is een belangrijk en omvangrijk deel van de zorg. Naar verwachting neemt het aandeel van mantelzorgers toe in verband met demografische en sociaal-economische

Nadere informatie

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT Tips voor mantelzorgers die voor thuiswonende ouderen zorgen ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen en verzorgenden Partner

Nadere informatie

Instructie voor het uitzetten, invoeren en analyseren van de Samenspelscan

Instructie voor het uitzetten, invoeren en analyseren van de Samenspelscan Instructie voor het uitzetten, invoeren en analyseren van de Samenspelscan Het Expertisecentrum Mantelzorg heeft de Samenspelscan ontwikkeld om te achterhalen welke verbeteringen er in uw zorgorganisatie

Nadere informatie

Clientprofielen maatwerkvoorzieningen Kempengemeenten Reusel-De Mierden, Bergeijk, Bladel en Eersel 19 mei 2014

Clientprofielen maatwerkvoorzieningen Kempengemeenten Reusel-De Mierden, Bergeijk, Bladel en Eersel 19 mei 2014 Welbevinden Doel Het bevorderen van welzijn en de kwaliteit van leven, achteruitgang vertragen en mantelzorgers ontlasten door het dragelijk houden van de effecten van de aandoening van de cliënt en langer

Nadere informatie

Invulling mantelzorgcompliment in Asten en Someren

Invulling mantelzorgcompliment in Asten en Someren Invulling mantelzorgcompliment in Asten en Someren Inleiding Tot 1 januari 2015 ontvingen mantelzorgers die aan bepaalde criteria voldeden via het SVB het mantelzorgcompliment. Per 1-1-2015 is deze regeling

Nadere informatie

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Welkom Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013 Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Inhoud presentatie Informatie en kengegevens Steunpunt Mantelzorg De praktijk aan het

Nadere informatie

Mantelzorg: wie is verantwoordelijk? Ellen Witteveen. Hersenletselcongres EW

Mantelzorg: wie is verantwoordelijk? Ellen Witteveen. Hersenletselcongres EW Mantelzorg: wie is verantwoordelijk? Ellen Witteveen Mantelzorg in cijfers 3,5 miljoen mensen verlenen mantelzorg 1,1 miljoen mantelzorgers geven langdurige en intensieve zorg (de Boer, 2009) 450.000 mantelzorgers

Nadere informatie

Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015

Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015 Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015 1. Inleiding Een van de nieuwe punten in de Bijzondere Subsidieverordening

Nadere informatie

Productbeschrijving Wmo contract 2016

Productbeschrijving Wmo contract 2016 Productbeschrijving Wmo contract 2016 In dit document worden de ingekochte producten beschreven. Het is bedoeld als handreiking bij de beoordeling van de in te zetten ondersteuning. Geen vaste criteria

Nadere informatie

Wij wensen u de komende tijd veel succes met het invullen van prestatieveld 4 van de Wmo, zodat ook uw gemeente in 2012 kan zeggen:

Wij wensen u de komende tijd veel succes met het invullen van prestatieveld 4 van de Wmo, zodat ook uw gemeente in 2012 kan zeggen: Goed Voor Elkaar Checklist basisfuncties lokale ondersteuning mantelzorg Toelichting Voor u ligt een vragenlijst over mantelzorgondersteuning binnen uw gemeente. Deze vragenlijst ligt er niet zomaar. Vanuit

Nadere informatie

Onderzoek naar wensen en behoeften op het gebied van dagbesteding van (kwetsbare) ouderen en hun mantelzorgers in het Schilderskwartier in Woerden

Onderzoek naar wensen en behoeften op het gebied van dagbesteding van (kwetsbare) ouderen en hun mantelzorgers in het Schilderskwartier in Woerden Onderzoek naar wensen en behoeften op het gebied van dagbesteding van (kwetsbare) ouderen en hun mantelzorgers in het Schilderskwartier in Woerden Voor wie is dit onderzoek? 1) Zelfstandig wonende ouderen

Nadere informatie

Mantelzorg, waar ligt de grens?

Mantelzorg, waar ligt de grens? Mantelzorg, waar ligt de grens? CDA Talentacademie 2014-2015 Anita Relou Wat is volgens het christendemocratisch gedachtengoed de grens van mantelzorg. Inleiding 2015. Een jaar met veel veranderingen in

Nadere informatie

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg 4-06-13 Inhoud - In welke mantelzorgsituaties kom je eenzaamheid tegen? - Welke drie stappen kun je zetten om eenzaamheid te

Nadere informatie

Mantelzorg/familiebeleid Leger des Heils Gelderland Apeldoorn mei 2013 Afdeling Kwaliteit en Beleid

Mantelzorg/familiebeleid Leger des Heils Gelderland Apeldoorn mei 2013 Afdeling Kwaliteit en Beleid Mantelzorg/familiebeleid Leger des Heils Gelderland Apeldoorn mei 2013 Afdeling Kwaliteit en Beleid Mantelzorg/familiebeleid Leger des Heils Gelderland Mei 2013 Pagina 1 Inleiding In maart 2011 verscheen

Nadere informatie

De (on) zichtbare rol van de mantelzorger

De (on) zichtbare rol van de mantelzorger De (on) zichtbare rol van de mantelzorger Even voorstellen Kelly Bekebrede Mantelzorgconsulent Carinova Doelgroep chronisch zieken, palliatief en GGZ Werkzaam bij Carinova sinds 2009 Tot 2009 maatschappelijk

Nadere informatie

Instrument Netwerk-analyse

Instrument Netwerk-analyse Netwerk-analyse In begeleiding die gericht is op competentievergroting is er altijd aandacht voor het versterken, uitbreiden en activeren van het sociale netwerk van de cliënt. Deze investering in beschermende

Nadere informatie

Beleidsplan Mantelzorg

Beleidsplan Mantelzorg Opsteller: Golein Klein Bramel Versie: 1 december 2010 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 INLEIDING... 3 1. WAT IS MANTELZORG?... 3 2. VISIE OP MANTELZORG... 4 3. WAT KUNNEN MANTELZORGERS VERWACHTEN VAN

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Familieparticipatie en mantelzorg

Familieparticipatie en mantelzorg Familieparticipatie en mantelzorg Inleiding: Mantelzorg en familieparticipatie zijn twee begrippen die vaak door elkaar gebruikt worden. Norschoten maakt onderscheid in deze twee begrippen. In deze notitie

Nadere informatie

MANTELZORGONDERSTEUNING BIJ HERSENLETSEL

MANTELZORGONDERSTEUNING BIJ HERSENLETSEL MANTELZORGONDERSTEUNING BIJ HERSENLETSEL Nieuwsbrief No 5 April 2012 Ontwikkelwerkplaatsen OWP-Groningen Bij OWP-Groningen is de casuïstiekbespreking in volle gang. Daarnaast is het voorstel voor het cliëntvolgsysteem

Nadere informatie

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Beslisnota voor de raad Openbaar Onderwerp Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Portefeuillehouder Nelleke Vedelaar Informant Erna van Dijk Eenheid/Afdeling Ontwikkeling / OWS Telefoon

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd December 2010 Auteur: Jan Hiemstra 1 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 H. 1. Actuele ontwikkelingen Blz. 4 H. 2. Afstemming mantelzorg en formele zorg Blz. 7 H. 3. Visie

Nadere informatie

DE MANTELZORGMAKELAAR. Henny Seiler Mantelzorgmakelaar 19 januari 2016

DE MANTELZORGMAKELAAR. Henny Seiler Mantelzorgmakelaar 19 januari 2016 DE MANTELZORGMAKELAAR Henny Seiler Mantelzorgmakelaar 19 januari 2016 INFORMATIE AVOND EVEN NIET? Wanneer bent u mantelzorger Knelpunten van mantelzorgers Wat is respijtzorg Wat kan een mantelzorgmakelaar

Nadere informatie

Informatie voor hulpvragers over Vrijwillige Hulp Thuis

Informatie voor hulpvragers over Vrijwillige Hulp Thuis Informatie voor hulpvragers over Vrijwillige Hulp Thuis postadres Postbus 149 2350 AC Leiderdorp T (071) 516 14 45 F (071) 516 13 09 E info@activite.nl I www.activite.nl thuis in wonen, welzijn en zorg

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Raads inforrnatiebrief

Raads inforrnatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer o8. Ray 8o. oox Inboeknummer o88stozogg Dossiernummer 848.4o4 zr oktober zoo8 Raads inforrnatiebrief Betreft Impuls mantelzorgondersteuning zoo8-zoog. Inleiding Op voorstel

Nadere informatie

Verordening Tegenprestatie 2015

Verordening Tegenprestatie 2015 Bijlage 2 Verordening Tegenprestatie 2015 De raad van de gemeente Hengelo, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 3 november 2014, gelet op artikel 8a, eerste lid, onderdeel b, van de

Nadere informatie

Meer ruimte voor de mantelzorger. Spreker: Berber Wesseling i.s.m. Ellen Dijkman, Esther

Meer ruimte voor de mantelzorger. Spreker: Berber Wesseling i.s.m. Ellen Dijkman, Esther Meer ruimte voor de mantelzorger Spreker: Berber Wesseling i.s.m. Ellen Dijkman, Esther van Limbeek, Alie Gijsbertsen, Klaaske Vercouteren, Gerdien van der Breggen Datum: Gluren bij de buren 7 oktober

Nadere informatie

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Zorgt u voor uw zoon of dochter? Is uw partner langdurig ziek? Is uw vader of moeder (ineens) hulpbehoevend? Dat heeft ook voor

Nadere informatie

Workshop symposium AWPG, 3 oktober 2016 Ans van der Borst, Antje Eugster en Noor Pleging

Workshop symposium AWPG, 3 oktober 2016 Ans van der Borst, Antje Eugster en Noor Pleging Workshop symposium AWPG, 3 oktober 2016 Ans van der Borst, Antje Eugster en Noor Pleging Inleiding Mantelzorg: definitie, cijfers en gevolgen Respijtzorg De praktijk Aan de slag met de Health Angels: Ans

Nadere informatie

Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014

Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014 Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014 Programma Welkom en korte kennismaking Pluspunt aan het werk Ouderen Mantelzorgers Visie Pluspunt op ontwikkelingen in sociaal domein Pluspunt aan het werk

Nadere informatie

Kaart 6: Ondersteuning mantelzorg Achtergrondinformatie voor patiënten en gemeenten. Informatie voor patiënten

Kaart 6: Ondersteuning mantelzorg Achtergrondinformatie voor patiënten en gemeenten. Informatie voor patiënten Kaart 6: Ondersteuning mantelzorg Achtergrondinformatie voor patiënten en gemeenten Informatie voor patiënten Speciale aandacht van gemeenten voor mantelzorg Met de Wmo heeft de gemeente een speciale verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Sociale netwerken. Waarom en hoe?

Sociale netwerken. Waarom en hoe? Sociale netwerken Waarom en hoe? Opbouw verhaal Zorg in Nederland -recente ontwikkelingen en hun achtergronden Verschijningsvormen en omvang informele zorg Zorg voor de informele zorg De kracht van netwerken

Nadere informatie

Kanteling Wmo Iedereen doet mee

Kanteling Wmo Iedereen doet mee Kanteling Wmo Iedereen doet mee Wmo-loket In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning Een brochure voor iedereen die ondersteuning nodig heeft vanuit de Wmo. Vrijwillige ouderenadviseur uit Gelderland

Nadere informatie

Mezzo Advies voor gemeenten Verordening WMO versie 2

Mezzo Advies voor gemeenten Verordening WMO versie 2 voor gemeenten Verordening WMO 2015 versie 2 Mezzo Auteur: Karin Verbeek Bunnik, oktober 2014 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. DE REIKWIJDTE VAN MANTELZORG... 3 2.1. Mantelzorg is altijd vrijwillig...

Nadere informatie

Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg. Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt!

Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg. Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt! 1 Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt! Ans Verdonschot Beleidsmedewerker IKNL Jopke Kruyt Zorginnovatie en begeleiding PROGRAMMA Waar

Nadere informatie

Documenthouder Regiomanager Assen-Groningen Datum evaluatie 10 juli 2015

Documenthouder Regiomanager Assen-Groningen Datum evaluatie 10 juli 2015 Onderwerp Mantelzorg Datum vaststelling 1 juli 2011 Documenthouder Regiomanager Assen-Groningen Datum evaluatie 10 juli 2015 Versie 3.0 Datum eerstvolgende evaluatie 1 juli 2016 Inleiding De cliënt, mantelzorgers

Nadere informatie

Dé mantelzorger bestaat niet

Dé mantelzorger bestaat niet Dé mantelzorger bestaat niet Deze notitie over mantelzorg is opgesteld is samenwerking met: Stichting Pulse, Plaatselijk Overleg Gehandicapten, het Nederlandse Rode Kruis, de Zonnebloem IJsselstein, de

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014.

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Zie ook http://www.amsterdam.nl/zorg-welzijn/zorg-ouderen/ Algemeen: Wat betekenen de bezuinigingen

Nadere informatie

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg Met elkaar, voor elkaar! Vrijwillige hulp Vrijwilligers zijn mannen en vrouwen die om een ander denken. Zij voelen zich betrokken bij hun medemens. Vrijwilligerswerk is voor hen een keuze. Ze zijn blij

Nadere informatie

Algemene gegevens Om te beginnen willen wij graag wat algemene informatie van u ontvangen. Uw gegevens worden geanonimiseerd verwerkt.

Algemene gegevens Om te beginnen willen wij graag wat algemene informatie van u ontvangen. Uw gegevens worden geanonimiseerd verwerkt. VRAGENLIJST Quickscan voorbereiding decentralisatie begeleiding Algemene gegevens Om te beginnen willen wij graag wat algemene informatie van u ontvangen. Uw gegevens worden geanonimiseerd verwerkt. Vraag

Nadere informatie

Tevredenheids- en ervaringsonderzoek Wmo over 2010 Klanten hulp bij het huishouden, mantelzorgondersteuning en andere individuele voorzieningen

Tevredenheids- en ervaringsonderzoek Wmo over 2010 Klanten hulp bij het huishouden, mantelzorgondersteuning en andere individuele voorzieningen Tevredenheids- en ervaringsonderzoek Wmo over 2010 Klanten hulp bij het huishouden, mantelzorgondersteuning en andere individuele voorzieningen Gemeente Huizen Inleiding... 3 1. Verantwoording onderzoek...

Nadere informatie

gemeente venray Gasenr.

gemeente venray Gasenr. O CM de Zorgondersteuner gemeente venray Gasenr. afdeling Proteion Welzijn De Zorgondersteuner Bezoek- en postadres: Dorpstraat 32 6095 AH Baexem Bezoekadres Venlo: Alberickstraat 3c 5922 BL Venlo College

Nadere informatie

Mantelzorg. Samenspel met mantelzorg en het netwerk: face to face & online. Inhoud 24-4-2014

Mantelzorg. Samenspel met mantelzorg en het netwerk: face to face & online. Inhoud 24-4-2014 Samenspel met mantelzorg en het netwerk: face to face & online Yvonne de Jong, 11 april 2014 Congres Wijkverpleegkundigen anno nu Inhoud Kennis van mantelzorg Visie op samenspel SOFA-model 4 stappen mantelzorgondersteuning

Nadere informatie

Mantelzorg in de gemeente Groesbeek

Mantelzorg in de gemeente Groesbeek Mantelzorg in de gemeente Groesbeek 1 Inleiding De gemeente is vanuit de Wmo verantwoordelijk voor ondersteuning van mantelzorgers. Met deze notitie wordt een eerste invulling gegeven aan die verantwoordelijkheid.

Nadere informatie

Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon

Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon Scribent: Documenteigenaar: Bestemd voor: Datum besluit: 01-08-2016 Evaluatiedatum: 01-08-2017 Versie: 3.2 Rianne Burgers Divisie manager ouderen Geheel Atlant Docudatum:

Nadere informatie

Zorgpact Teylingen

Zorgpact Teylingen Zorgpact Teylingen 2015-2016 In 2013 zijn de verschillende partijen gestart met het uitvoeren van het Zorgpact. In het Zorgpact werken de gemeente Teylingen, de huisartsen, Woonstichting Vooruitgang, Warmunda,

Nadere informatie

Mantelzorg. langdurige zorg voor uw naaste

Mantelzorg. langdurige zorg voor uw naaste langdurige zorg voor uw naaste 1 ers leveren een belangrijke bijdrage aan de zorg. En hun rol wordt steeds belangrijker; ook bij Valkenhof. Maar wat is mantelzorg precies en hoe geven we hier invulling

Nadere informatie

Ik sta er niet meer alleen voor!

Ik sta er niet meer alleen voor! Ik sta er niet meer alleen voor! Zelfredzaamheid en eigen kracht zijn centrale begrippen in onze participatiesamenleving. Eén gezin, één plan, één hulpverlener is al uitgangspunt van beleid. Daaraan wordt

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

P l a t f o r m M a n t e l z o r g A m s t e r d a m VISIEDOCUMENT & PRIORITEITEN 2015 2017. PMA geeft mantelzorger een stem

P l a t f o r m M a n t e l z o r g A m s t e r d a m VISIEDOCUMENT & PRIORITEITEN 2015 2017. PMA geeft mantelzorger een stem P l a t f o r m M a n t e l z o r g A m s t e r d a m VISIEDOCUMENT & PRIORITEITEN 2015 2017 PMA geeft mantelzorger een stem Mantelzorgen doe je niet alleen Amsterdam, februari 2015 1 INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

Onderzoek naar de belasting en ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers in de gemeente Leeuwarden; factsheet

Onderzoek naar de belasting en ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers in de gemeente Leeuwarden; factsheet Onderzoek naar de belasting en ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers in de gemeente Leeuwarden; factsheet April 2016 Inhoud Inleiding... 3 Methode... 3 Resultaten... 4 Achtergrondvariabelen... 4 Belasting...

Nadere informatie

Dementie, probleemgedrag en de mantelzorger

Dementie, probleemgedrag en de mantelzorger Dementie, probleemgedrag en de mantelzorger LOAG Gedragsstoornissen en psychiatrie bij dementie Utrecht, 16 april A. Kunneman, gz-psycholoog Introductie GZ-psycholoog Werkzaam op de GAAZ / poli geriatrie

Nadere informatie

Voorstel voor de gemeenteraad Voorstelnummer RAAD/ Behandelend ambtenaar N.H. Emck Postreg.nr. Tel.nr Datum: 22 juni 2010

Voorstel voor de gemeenteraad Voorstelnummer RAAD/ Behandelend ambtenaar N.H. Emck Postreg.nr. Tel.nr Datum: 22 juni 2010 Voorstel voor de gemeenteraad Voorstelnummer RAAD/10-00259 Behandelend ambtenaar N.H. Emck Postreg.nr. Tel.nr 0345-636169 Datum: 22 juni 2010 ONDERWERP: Vaststellen van de nota mantelzorg Leerdam 2010-2014

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 2009-2012. Overzicht. Aanleiding Wmo-werkplaatsen. Opzet, bevindingen en resultaten. Aanleiding Wmo-werkplaatsen

Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 2009-2012. Overzicht. Aanleiding Wmo-werkplaatsen. Opzet, bevindingen en resultaten. Aanleiding Wmo-werkplaatsen Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 2009-2012 Opzet, bevindingen en resultaten Lies Korevaar, lector Rehabilitatie Overzicht Aanleiding Wmo-werkplaatsen Opzet Wmo-werkplaats Groningen- Drenthe Activiteiten

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Betreft : Handreiking waardering mantelzorg door gemeenten Datum : 26-03-2014

Betreft : Handreiking waardering mantelzorg door gemeenten Datum : 26-03-2014 Mezzo memo Betreft : Handreiking waardering mantelzorg door gemeenten Datum : 26-03-2014 Waardering mantelzorg In het (concept)wetsvoorstel Wmo 2015 is geregeld dat de huidige grondslag voor het mantelzorgcompliment

Nadere informatie

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Inspirerende bijeenkomst over mantelzorg met aandacht voor: de kracht van zeggenschap van cliënten en mantelzorgers; eigen regie voor

Nadere informatie

Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg

Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg Onderzoek onder ouderen naar de relatie tussen het sociaal netwerk en het gebruik van formele zorg en mantelzorg Inleiding De relatie

Nadere informatie

Informatiekaart 2. Mantelzorg in de Wmo 2015. Gemeenten aan zet. Kennisdossier Mantelzorg en de Wmo

Informatiekaart 2. Mantelzorg in de Wmo 2015. Gemeenten aan zet. Kennisdossier Mantelzorg en de Wmo Informatiekaart 2 Mantelzorg in de Wmo 2015 In de vernieuwde Wmo staan participatie en zelfredzaamheid centraal. Nederland wordt steeds meer een participatiemaatschappij: de rol van de overheid in zorg

Nadere informatie

Bijlage 1. Criteria ondersteuning, dagactiviteiten, kortdurend verblijf

Bijlage 1. Criteria ondersteuning, dagactiviteiten, kortdurend verblijf Bijlage 1. Criteria ondersteuning, dagactiviteiten, kortdurend verblijf Als bedoeld in hoofdstuk 6, paragraaf 2. 1. Ondersteuning Ondersteuning thuis zijn activiteiten gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid

Nadere informatie