voor moderne kunst museum of modern ar t amstelveen Wim de Haan Tekeningen Drawings

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "voor moderne kunst museum of modern ar t amstelveen Wim de Haan Tekeningen Drawings 1954-1964"

Transcriptie

1 cobra amstelveen museum voor moderne kunst museum of modern ar t Wim de Haan Tekeningen Drawings

2 Voorwoord Foreword Als wapenfeiten van Stichting Wim de Haan zijn vermeldenswaard de tentoonstelling van schilderijen, assemblages en enkele tekeningen van Wim de Haan in de Verweyhal van het Frans Halsmuseum te Haarlem in 1999 en de totstandkoming in datzelfde jaar van de monografie over het leven en werk van Wim de Haan, met daarin opgenomen de oeuvrecatalogus van zijn Wim de Haan (14 June February 1967) was werk: Wim de Haan, red. Jan Brand e.a.; Waanders originally a commercial agent in the former Dutch East Ui tgevers, Indies. There he lived through dramatic times, being called up to fight in the war against Japan. He was held Samen met Mia de Haan heeft de stichting een groot as a POW for three and a half years in Burma and Siam aantal werken van Wim de Haan ondergebracht bij (Thailand) an experience that nearly killed him. After Nederlandse musea. Aldus is een aanzienlijk aantal repatriation and a period of recuperation Wim de Haan werken op papier van Wim de Haan terechtgekomen bij took up drawing and painting, initially by way of het Cobra Museum voor Moderne Kunst te Amstelveen. therapy and thereafter as a professional artist. Voorts zijn de geschreven en gedrukte bescheiden over het kunstenaarschap van Wim de Haan ondergebracht The Wim de Haan Foundation was set up by Wim de bij de Rijksdienst voor Kunsthistoris che Documentatie Haan s widow, Mia de Haan-van der Chijs, with a view te Den Haag. to publicising the work left by her late husband an assortment of paintings, assemblages, drawings, poems Het is steeds een grote wens geweest van Mia de Haan and other drawn, written and printed documents as dat er na de tentoonstelling in Haarlem in 1999 een widely as possible, and to preserve it for future genera- representatieve tentoonstelling zou komen van het werk tions. op papier van haar man. Het bestuur van Stichting Wim 2 de Haan is verheugd dat deze tentoonstelling thans tot 3 Two important feats that would not have been accom- stand is gekomen. Het bestuur is zeer erkentelijk voor plished without the Wim de Haan Foundation are the de plezierige samenwerking met directie en staf van het exhibition in 1999 of paintings, assemblages and a C obra Museum voor Moderne Kunst. Een speciaal woord small selection of drawings by Wim de Haan, in the van dank gaat naar de heer John Vrieze, directeur en Verwey Room at the Frans Hals Museum in Haarlem; mevrouw Els Drummen, assistent-conservator van het and the publication of a monograph in the same year on museum, voor hun inspanningen bij de organisatie van staff of the Cobra Museum of Modern Art; a special Wim de Haan omstreeks 1950 Wim de Haan s life and work, incorporating a complete catalogue of his art: Wim de Haan, ed. Jan Brand et al.; deze tentoonstelling, naar de heer Huigen, die zich door de hier tentoongestelde werken heeft laten inspireren word of thanks must go to the director, John Vrieze, and to Els Drummen, assistant curator at the museum, Waanders Publishers, tot de in dit magazine opgenomen begeleidende tekst en, for all the work they put into organising this exhibition; Wim de Haan (14 juni februari 1967) was aan- niet in de laatste plaats, naar de musea en particulieren to Mr Huigen, who, inspired by the works on display, vankelijk handelsagent in voormalig Nederlands-Indië. In collaboration with Mia de Haan, the Foundation has die werk van Wim de Haan hebben willen afstaan voor wrote the acc ompanying texts in this magazine and last, Daar maakte hij een dramatische tijd door als opgeroe- placed a large number of Wim de Haan s works in Dutch deze tentoonstelling. but not least the museums and private collectors who pen dienstplichtige in de oorlog tegen Japan en als Museums. A substantial collection of his works on paper agreed to lend works by Wim de Haan to the exhibition. krijgsgevangene gedurende drieëneenhalf jaar Birma was thus presented to the Cobra Museum of Modern Art Bert Reeser Cuperus en Siam (Thailand), waar hij bijna het leven liet. Na in Ams telveen, whilst all the written and printed docu- Voorzitter Stichting Wim de Haan Bert Reeser Cuperus repatriëring en herstel is Wim de Haan gaan tekenen ments relating to his artistic career have been trans- Chair of the Wim de Haan Foundation en schilderen, aanvankelij k als therapie en later als ferred to the Netherlands Institute for Art History beroepskunstenaar. (Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie) in The Hague. Stichting Wim de Haan is door de weduwe van Wim de Haan, mevrouw Mia de Haan-van der Chijs, in het leven geroepen met het oogmerk om aan het door haar echtgenoot nagelaten werk bestaande uit schilderijen, assemblages, tekeningen, gedichten en andere getekende, geschreven en gedrukte bescheiden een zo breed mogelijke, blijvende bekendheid te geven. Mia de Haan always hoped that the Haarlem show of 1999 would be followed up with a fully representative exhibition of her husband s works on paper. The trustees of the Wim de Haan Foundati on are delighted that this exhibition has now come to fruition. It has been a pleasure to collaborate with the management and 1963 inkt op papier ink on paper 27,5 x 20 cm Kröller Müller Museum, Otterlo

3 De volledige ruimte van een platte wereld Flatness in all its dimensions x 31 cm Flatlanders worden ze genoemd, de wezens van het platte vlak. Zij bestaan slechts op papier, in theorie dus, bijna als representanten van een ideale samenleving zou men kunnen zeggen. Als inwoners van een utopie. Hun wereld is plat zonder laag-bij-de-gronds te zijn. Hun verhevenheid ontlenen ze aan breedte en lengte, zeker niet aan hoogte, want die kennen zij niet. Evenmin is in hun wereld sprake van enig verval, omdat er geen punt is ten opzichte waarvan dat verval kan worden gemeten. Tegen niets wordt hier opgekeken, op niets neergezien. Geen andere tijd dan de eigen tijd wordt hier als voorbeeld genomen. Er heerst hier een lang uitgerekt heden, een permanente vrede. Koersstijgingen en -dalingen vormen er de toppen en dalen van be rgen aan een niet-bestaande horizon. Speculeren à la hausse en à la baisse zijn er uitgesloten, zoals bijna alle vormen van speculeren er uit den boze zijn. Alles in Flatland heeft aan zichzelf genoeg, is zelf - genoegzaam, zelfvoldaan, maar niet zoals wij dat gewend zijn op te vatten, als een teken van arrogantie. Dergelijke termen begrijpen ze niet. In Flatland wordt geen dieptepsychologie bedreven die mal le leer, die veronderstelt dat elk individu verborgen lagen heeft waartoe kan worden doorgedrongen om tot een of andere kern te komen. Het zogenaamde ik is voor hen een onbegrijpelijke illusie, individualisering een begrip waarom gelachen wordt. Termen als links en rechts begrijpen ze wel, evenals noord, oost, zuid en west. Maar in de politiek evenmin als in de economie voelen ze zich thuis. Overal in Flatl and is licht, maar er zijn geen ramen. Niemand heeft overigens enig idee waar het licht vandaan komt. Onder de slimsten van hen bestaat het vermoeden dat hun vormen daarom de schaduw moeten zijn van een wereld die hun begrip in dit geval letterlijk te boven gaat. Wim de Haan in zijn atelier te Amsterdam, omstreeks 1962 They are known as Flatlanders, the creatures of the flat surface. They only exist on paper: not in real terms in other words, and they could a lmost be considered as representatives of an ideal society. The inhabitants of a utopian world. Their world is flat without being pedestrian. They derive their loftiness from width and length but never from height, because height does not exist in their world. Neither does decline since there is no point from which decline could be measured. There is nothing to look up to, or down upon. Only the present s erves as an example. All that exists here is the elongated present; a permanent state of peace. Rising and dropping values make up the peaks and valleys of mountains on a nonexistent horizon. With virtually every form of fantasy out of bounds, speculations à la hausse and à la baisse are not an option. Everything in Flatland is self-sufficient, self-satisfied, self-congratulatory, though not, in the sense we usually 5

4 sprakeloos maakt en ruimte schept voor wat zich buiten het letterlijke en woordelijke ophoudt. In 1877 schreef Edwin A. Abbott de roman Flatland, waarin hij een vierkant, de hoofdpersoon, de moeilijkheid voor hem en andere Flatlanders laat onderzoeken om zich een andere wereld loodrecht op de hunne voor te stellen. Abbott gebruikte dit opmerkelijke vertelperspectief niet alleen om de lezer een begrip van de vierde dimensie bij te brengen, maar ook om de mogelijkheid tot een openbaring in een meetkundig model te vangen. Het even simpele als sprekende voorbeeld dat hij daarvoor gebruikt is dat van een bol die hij Flatland laat doorsnijden. Vanuit het niets verschijnt deze aan de verbaasde Flatlanders, eerst als een stip, daarna als een Despite their ignorance, the figures in the early drawings of Wim de Haa n seem untroubled. They gaze into the distance, looking slightly forlorn. Occasionally they remind us of the creatures in Miró s paintings or those in the work of Twombley. They tumble over each other and swarm out across the surface of the paper in little groups or alone away from the rest. Without apparently thinking about it, their creator has entrusted them to a virgin white world, where they hold up a mirror to us not by showing us what we already know, but by revealing what we are unable to describe adequately for want of the right words. These drawings show us a world before the arrival of language. Or, perhaps, rather than preceding the world of x 31,5 cm Onwetend zijn ze, maar gebukt daaronder gaan ze niet. Een beetje verdoold kijken ze voor zich uit, de figuren in het vroege tekenwerk van Wim de Haa n, die hier en daar doen denken aan de wezentjes op de schilderijen van Miró, of die in het werk van Twombley. Ze buitelen over elkaar heen en zwermen vrij uit over het vlak, in groepjes dan wel alleen, geïsoleerd van de rest. Ogenschijnlijk gedachteloos door hun schepper aan een maagdelijk witte wereld toevertrouwd, houden ze ons een spiegel voor. Niet door ons te tonen wat we kennen, maar door ons datgene te laten zien wat we bij gebrek aan de juiste woorden niet adequaat kunnen omschrijven. Het is een pretalige wereld die ons in de tekeningen geopenbaard wordt. Of wellicht gaan ze niet aan de taal vooraf, maar zijn ze eraan ontstegen. Hoe dan ook doordringt hun wereld de onze op een wijze die mean, as symptoms of arrogance. That concept is not understood here. In Flatland no one practises in-depth psychology that silly science based on the assumption that every individual has hidden layers, which can be penetrated to reveal some sort of core. To them the so-called I is an incomprehensible illusion; individualisation a risible concept. Concepts they understand without difficulty include left, right, and north, east, south and west. But when it comes to politics or economics they are out of their depth. There is light everywhere in Flatlan d, although there are no windows. Nobody knows, in fact, where the light comes from. Among the brightest creatures there is the budding suspicion, therefore, that their forms must be shadows of a world that quite literally transcends their understanding inktpen op papier ink on paper 21,5 x 25,2 cm

5 inktpen op papier ink on paper 24,7 x 32,6 cm ,3 x 25,7 cm Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden Zonder datum Undated inktpen op papier ink on paper 26 x 28,9 cm

6 language, they have risen above it. Whatever the c ase may be, their world penetrates ours in a way that renders us speechless, creating room for what lies beyond the realm of literal and verbal explanation. In 1877 Edwin A. Abbott wrote Flatland, a novella in which the protagonist of the story is a square who sets out to explore the difficulties he and his fellow Flatlanders encounter when trying to imagine a world perpendicular to their own. Abbott introduced this unusual narrative perspective not only to give his readers an understanding of the fourth dimension, but also to introduce the possibility of enlightenment through a geometric model. In order to achieve this, he uses the simple yet striking example of a sphere traversing Flatland. From nowhere, the sphere appears to the astounded Flatlanders, first as a dot, then a small circle and fina lly expanding into the space around them. The notion of a sphere is alien to the Flatlanders; its definition as a set of circles just baffles them. The sphere, for his part, is unable to take away the Flatlanders incomprehension, failing to 10 Zonder datum Undated waterverf en inktpen op papier watercolour and ink on paper 56,1 x 40,2 cm convey the essence of his shape through words they can understand. All the superior knowledge that this ultimate circle of circles has at his disposal becomes worthl ess when he tries to explain to these inferior little circles who he is 11 cirkeltje, om zich vervolgens tot al het hen omringende uit te breiden. De Flatlanders hebben geen begrip van wat een bol kan zijn en ze begrijpen al helemaal niets van de definitie ervan als een veelheid van cirkels. De bol op zijn beurt is niet bij machte om het onbegrip weg te nemen en met woorden de Flatlanders tot het wezen van zijn verschijning door te laten dringen. Alle kennis die hem als meest v olkomen cirkel ten deel valt, blijkt waardeloos om die zogenaamde inferieure cirkeltjes uit te leggen wie hij is en waar hij vandaan komt. Je zou kunnen zeggen dat hij ten prooi valt aan een zekere mate van regressie en teruggeworpen wordt op de enkelvoudige substantie in zichzelf, in zijn geval: de cirkel, of beter gezegd: het punt dat al het redeneren overbodig maakt. Zo wordt hij de gevangene van zijn eige n volkomenheid, waaraan hij door middel van de taal juist expressie had leren geven. Een beetje zoals die bol tegenover de Flatlanders, zo voel ik mij ten overstaan van de tekeningen van Wim de Haan, onmachtig woorden te geven aan de ervaring die zij constitueren. En toch geef ik er woorden aan, in een poging de ervaring die ze bewerkstelligen te omcirke ,5 x 29,6 cm Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden ,5 x 24 cm

7 len, dat wil zeggen te annexeren en te veroveren op een denkwereld, die u en ik begrijpen. We zijn gewaarschuwd, want we weten dat we als toeschouwers, als bezoekers van hun wereld, de regressie zoals eerder opgemerkt vooral niet psychologisch moeten opvatten. Immers, wat we in de spiegel zien die de Flatlanders ons voorhouden is al even plat. De regressie is niet het onderwerp van de tekeningen zelf, in te genstelling tot wat sommigen die kwaad wilden spreken in het verleden wel eens over dergelijke kunst beweerden. Dat kan een kind ook! Nee, de regressie, of liever transgressie is wat zich door de openbaring van het werk onvermijdelijk aan de toeschouwer opdringt, is er het product van dat in de verbinding tussen de waarnemer en het waargenomene ontstaat en de ontalige ervaring mogelijk maakt. Zoals de b ol op het platte vlak zichzelf gereduceerd weet tot zijn essentie: de cirkel, een punt, zo wordt de aanschouwer de mogelijkheid geboden om op te gaan in het mentale verdwijnpunt dat dit werk hem biedt. De jaren vijftig en het begin van de jaren zestig, de periode waarin de tekeningen van Wim de Haan tot stand zijn gekomen, ik heb ze niet meegemaakt, en toch and where he is from. In a sense you could say that he falls victim to a form of regression and has to fall back on the one-dimensional shape from which he has evolved; in his case a circle, or rather: the state at which all reasoning becomes pointless. Thus he turns into a prisoner of his own perfection, which he has learnt to express so immaculately through language. Looking at Wim de Haan s drawings I feel a bit like that sphere in the presence of the Flatlanders: unable to put into words the experience they constitute. And yet, in an attempt to capture the experience they produce, this is exactly what I do. I use words, that is I try to appropriate the experience, I try to translate it into the kind of mindset you and I both understand. We should be warned; we know, as I pointed out earlier, that as witnesses, as visitors to their world, under n o condition must we interpret the regression in a psychological sense. After all, what we see in the mirror held up by the Flatlanders is just as flat. Contrary to what may have been said by certain people in the past, eager to put art of this kind in a bad light, these drawings are not about regression. A child could do that! No, the sense of regression or rather 1956 inktpen op papier ink on paper 17 x 25,2 cm (bruikleen Stichting Wim de Haan) o.i. inkt op papier Indian ink on paper 25,1 x 32,4 cm Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden (bruikleen Stichting Wim de Haan) voel ik ten overstaan van zijn werk ontegenzeggelijk heimwee naar die periode, alsof het buiten tijd, plaats en handeling om anderen deelgenoot maakt van datgene waarvan men onmogelijk weet kan hebben. In die mate zelfs dat Vrouwe Melancholia haar wankele troon bestijgt. Alsof in dat spanningsveld tussen wat is en wat had kunnen zijn de naar zichzelf verwijzende tekens van Wim de Haans hoogst eigen taal, ondanks het semantische vacuüm dat ze veroorzaken, in staat blijken te communiceren. Want dat is wat ze doen. Ze brengen een innerlijke spraak op gang en dwingen de aanschouwer datgene te benoemen wat hij niet kent, door het telkens maar weer opnieuw, zoals eerder vastgesteld, te omcirkelen, zonder ooit tot de kern ervan te geraken. Bijna zoals die opwindtrein in dichtermond, ook wel het hart geheten*, zo wordt in de kunst het onmogelijke verlangen naar het sublieme maar vooral het verlangen dat met anderen te delen doorgegeven. De ontroering, en de troost die deze ontroering biedt, bestaat mijns inziens daarin dat men ondanks het tevergeefse de poging als een handreiking kan opvatten, om het eigen falen ten aanzien van dergelijke ultieme pogingen in het leven te aanvaarden. Dwars door alle tijden heen. Het is door diens tekeningen dat we Wim de Haan en de tijd waarin hij leefde leren kennen. Het is een eigenschap van alle kunst dat ze ons terugvoert transgression inevitably presents itself to the viewer through the revelation of the work; it arises from the connection that is established between the observer and the observed the very thing that renders the experience wordless. In fact, the way in which the sphere on the flat surface finds himself reduced to his essence a circle, a point is similar to how we as viewers may find ourselves drawn into the mental vanishing point provided by this work. Wim de Haan s drawings were produced in the 1950s and early 60s, I was not around then; yet they fill me with nostalgia for this era; it is as if regardless of time, place and action they make you s hare something you cannot possibly know. So much so, that Lady Melancholia mounts her unstable throne. In spite of the semantic vacuum which they create, the self-referring symbols of Wim de Haan s highly personal language seem to assume communicative properties in this area of tension between what is and what could have been. For that is what they do. They generate an inner language, forcing the viewer to name the unknown by circumventing it, as we saw earlier, again and again, without ever actually touching the essence. The impossible longing for the sublime in particular the wish to share this with others is passed on in art, almost like that windup train we call the heart*. 13

8 The emotion, and the comfort offered by this e motion, De reden hiervoor zou zijn dat afstand een met één stems, I believe, from the sense that the attempt, no kant naar het oog gerichte lijn is waarvan we derhalve matter how futile, is intended as a sympathetic gesture slechts een punt zien. Wat we wel als direct object van to help us accept our own failings in the face of life s het gezichtsvermogen waarnemen is licht in al zijn ultimate efforts. This applies in every era. It is through bestaansvormen en variaties, verschillende kleuren in his drawings that we become acquainted with Wim de soort, mate en hoeveelheid; sommige levendig, andere Haan and his period. Any work of art will lead us back vaag; van sommige meer, van andere minder; verschil- to the moment of its creation, allowing us to witness in lend in hun volgorde en toestand. Dat we uiteindelijk silence what inspired the artist. This constitutes the toch diepte waarnemen, komt volgens Berkeley door een point at which the two worlds one real, the other combinatie van gewaarwordingen die wij ontvangen via virtual converge and intersect. de verschillende zintuigen. Zo kent volgens hem elk This is also how, when we stand in front of Wim de zintuig zijn eigen object. Haan s drawings, it is as if our eyes are opened for the Het is misschien om die reden, bedenk ik mij nu, dat first time and we are forced to look afresh like the voor ons oog, en voor ons oog alleen, die vermeende blind man, you could say, at the conclusion of platte wereld in de tweedimensionale ruimte van het Berkeley s Essay towards a New Theory of Vision, where platte vlak - het papier - lijkt te kunnen w orden ontvou- the philosopher makes the point that our field of vision wen en de illusie van inzichtelijkheid, van een vermeend is strictly speaking just two-dimensional and lacks wezen, van een kern, een essentie kan worden gecreëerd. depth: When he (the blind man) saw for the first time, De vormen die in de tekeningen van Wim de Haan he felt so unsure about the business of judging dis- gestalte krijgen eerst nog figuratief en later, begin tances, that he thought all objects were touching his jaren zestig steeds abstracter, ja, geometrisch bijkans eyes. The zijn door de lijnvoering gesloten en open tegelijk te reason for this, Berkeley argues, is that distance is a noemen. Om binnen de analogie van de bol en Flatland line facing our eyes with one side, so that we only see a te blijven: we kunne n in hun inwendige kijken en het 14 point. Our field of vision does, however, take in light in onderscheid tussen binnen en buiten vervaagt. Tussen 15 all its forms and variations, in a range of colours and hier en daar. Tussen wat buitensluit en insluit, kortom naar de tijd waarin ze ontstaan is en ons, zwijgzaam, de strengths and in various quantities; some lively, some tussen exclusiviteit en inclusie. Daarmee lijkt de Haan ervaringen van de kunstenaar, die eraan ten grondslag vague; more of some, less of others; in varying orders aan de hiërarchie van bestaande structuren te willen liggen, laat delen. Daarin ligt het snijvlak van de twee and states. According to Berkeley it is thanks to a morrelen. Dit zou als een teken kunnen worden opgevat werelden de ene reëel, de andere virtueel die elkaar combination of sensual experiences that we do perceive van de tijd waarin deze tekeningen ontstaan zijn, de doordringen. depth in the end. Each of our senses, so he believes, has jaren vijftig en zestig: een periode waarin de mach t door Het is zó ook dat ten overstaan van de tekeningen its own object. middel van het experiment van haar gezagsdragers van Wim de Haan ons de ogen opnieuw geopend lijken It occurs to me that this might be the reason why the wordt losgeweekt. Maar nu ben ik aan het speculeren, te worden en we opnieuw moeten leren kijken, bijna supposed flat world in the two-dimensional space of the iets wat zoals we weten in Flatland niet op prijs wordt zoals een blinde, met w ie Berkeley zijn Essay towards a flat surface i.e. the sheet of paper appears to unfold gesteld. Het subtiele lijnenspel, opgevat als een voor- New Theory of Vision besluit ter adstructie van zijn idee itself to our eyes, and only to our eyes, and that the zichtig aftasten van deze zogenaamde opengeklapte, dat het gezichtsveld strikt genomen slechts tweedimen- illusion of something meaningful, a supposed creature, inzichtelijk gemaakte ruimte, zou ik daarom formeel sionaal is en geen diepte bezit. a core, an essence, can be created. gesproken als verkenningen willen zien, als pogingen Toen hij (de blinde) voor het eerst zag was hij zo The shapes that are formed in Wim de Haan s om de vormen voorbij zichzelf te l aten geraken en zo, in weinig in staat een oordeel te vellen over afstanden, dat drawings figurative at first, and from the early 1960s een eindeloze aarzeling de grenslijn, dat heet: zichzelf, hij dacht dat alle voorwerpen zijn ogen aanraakten, increasingly abs tract, if not geometrical can be te overschrijden en ten slotte aan zichzelf te ontkomen. aldus de filosoof. described as at once open and closed, due to their Het onontkoombare van deze tekeningen schuilt daarin construction from lines. To stick to the analogy of the sphere and Flatland: because we can see inside them, the contrast between inside and outside becomes 1956 gouache en inktpen op papier gouache and ink on paper 27,4 x 24,8 cm blurred. The difference between here and there, between what is in and what out, is difficult to define. In short, we no longer have a clear sense of the boundary b etween exclusivity and inclusion. De Haan seems to tinker with the hierarchy of existing structures on purpose. This could be interpreted as a sign of the 1950s and 60s, the 1956 ecoline op papier ecoline on paper 25,5 x 9 cm

9 16 17 dat dit onmogelijk is. Soms verdichten de lijnen zich tot punten, als waren het synapsen die belangrijke informatie doorgeven over de wegen waarlangs onze gedachten gaan om de herinnering aan een beeld, figuratief dan wel abstract, op te roepen. Dan weer lossen ze op in het niets of verdrinken ze in een inktvlek, die, als was deze een zwart gat, de omringende leegte in zich lijkt op te willen zuigen. Nergens wordt expliciet de suggestie van diepte of de illusie van een perspectief gewekt, een era to which these drawings belong and a time when experimentation was drawing power away from people in authority. But now I am just speculating and we know that speculation is not appreciated in Flatland. Formally, I would therefore like to view the subtle play of lines, which carefully defines the opened-up, transparent space, as a series of explorations: attempts to let the forms overtake themsel ves, to exceed the boundary, i.e. themselves, in endless hesitation and to break free ecoline op papier ecoline on paper 10,5 x 14 cm ecoline op papier ecoline on paper 10,5 x 14 cm

10 ecoline op papier ecoline on paper 32 x 22 cm 1957 ecoline op papier ecoline on paper 34 x 22 cm

11 in the end. What makes these drawings so intriguing is that this is impossible. Occasionally the lines converge into points, like synapses passing on important information about the paths that lead our thoughts to certain figurative or abstract images stored in the memory. Then, all of a sudden, they dissolve into nothing, or drown in an ink stain that seems to be swallowing up the surrounding emptines s, like a black hole. Nowhere is there an explicit suggestion of depth or the illusion of perspective; no vanishing point can be detected, except perhaps for the eye of the viewer, carefully absorbing the drawing, warming it up and bringing it to life; thus the preservation of these drawings and the ideal, preverbal world they represent, ultimately becomes something inescapable in the viewer himself. * Quoted from the poem Autopsychography by Fernando Pessoa verdwijnpunt gevonden, of het moet in het oog van de aanschouwer zijn, die de tekening in zich opneemt, verwarmt en tot leven brengt; zo is hun behoud en het behoud van hun ideale voorwoordelijke wereld uiteindelijk het onontkoombare in hemzelf geworden. * Citaat uit het gedicht Autopsychografie van Fernando Pessoa x 22 cm x 7 cm 1963 inkt op papier ink on paper 28 x 19,7 cm Kröller Müller Museum, Otterlo

12 22 Biografie Willem de Haan (Amsterdam 1913 Amsterdam 1967) Geboren te Amsterdam. De Haan groeit op in Haarlem. In 1937 wordt hij door een bedrijf uitgezonden naar Indonesië, waar hij tot 1942 onder meer werkzaam is als stuwadoor en verzekeringsagent. Daarnaast acteert hij. Hij is gefascineerd door de oosterse mentaliteit en neemt veel van deze cultuur in zich op. In 1942 wordt hij als Japans krijgsge vangene te werk gesteld aan de Birmaspoorweg. Hij overleeft deze kamptijd op het nippertje en keert in 1946 terug naar Nederland. Hij studeert enkele jaren filosofie, psychologie en sociale wetenschappen, is korte tijd beheerder van een kindertehuis, tekent en schrijft gedichten. In 1951 publiceert hij Vrijheid in gevangenschap, een scriptie over groepsverschijnselen in Japanse krijgsgevangenkampe n. In 1953 besluit hij zich geheel aan de teken- en schilderkunst te wijden. Vertonen zijn eerste schilderijen en tekeningen in de uitwerking van thema s en motieven aanvankelijk nog sterke aanwijzingen naar het vooroorlogse surrealisme, al spoedig ontwikkelt zijn werk zich in een abstract-expressionistische richting, waarbij een duidelijk onderscheid valt te maken tussen zijn tekeningen en schilderijen. Zijn tekeningen worden beheerst door expressieve lijnstructuren, waarin zich meer en minder inzichtelijke tekens laten onderkennen. Bij voortduring blijft hij de mogelijkheden van pen, penseel, inkt en papier onderzoeken. De vrije lijnvoering wordt kenmerkend voor zijn tekenstijl. De lyrisch-abstracte schilderijen die ontstaan worden gekenmerkt door abstracte tekens en onduidelijk begrensde, kleurige vlekken. Later gaat hij as, zand en andere materialen door zijn verf mengen. Zijn schilderkunst loopt dan enige tijd parallel aan die van zijn vriend Jaap Wagemaker. Beiden zijn lid van de Liga Nieuw Beelden. Voortdurend op zoek naar nieuwe mogelijkheden, slaat De Haan in 1957 een andere weg in. Het tweedimensionale vlak wordt doorbroken door middel van uitsnijdingen, vooruitspringende en terugwijken de vlakken. Tevens worden er alle mogelijke objets trouvés toegevoegd. In 1958 wordt een eerste tentoonstelling van zijn werk gehouden in Galerie t Venster in Rotterdam. Vanaf 1960 exposeert De Haan met een zekere regelmaat in Londen en daarnaast o.a. in Cambridge, Lyon en Frankfurt. Hij is in de jaren zestig lid van de groep Europa en van de groep Oekwa, waarmee hij in Nederland, Duitsland en België exposeert. Na 1962 ontstaan zijn vrijstaande objecten, waarin nog meer dan in zijn vroegere werk zijn belangstelling voor magie en mystiek tot uiting komt. Wim de Haan overlijdt in 1967 te Amsterdam. In dat jaar wordt in Londen een herdenkingstentoonstelling gehouden in de Grosvenor Gallery. Een grote retrospectieve tentoonstelling van zijn werk vindt in 1975 plaats in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Literatuur: Eijkelboom, J.: Wim de Haan en Joop Dielemans. Schilderijen met jute en radertjes in Vrij Nederland, 20 mei 1961; Spencer, Charles: Wim de Haan in Apollo, augustus 1962; Catalogus van de tentoonstelling Wim de Haan. Assemblages, De Moriaan s-hertogenbosch, november-december 1968; Catalogus van de tentoonstelling Wim de Haan, Stedelijk Museum Amsterdam, maart-april Biography Willem de Haan (Amsterdam 1913 Amsterdam 1967) Born in Amsterdam, De Haan grows up in Haarlem. In 1937 he is sent out to Indonesia by a commercial company. There he stays until 1942, taking various jobs, including work as a stevedore and an insurance agent. He also performs on the stage. Fascinated by the oriental mentality he absorbs many aspects of the culture. In 1942 he is forced to work on the Burma railway as a Japanese POW. He survives the labour camp by the skin of his teeth, returning to Holland in Over the next few years he engrosses himself in the study of philosophy, psychology and social sciences; manages a children s home for a while; draws and writes poems. In 1951 he publishes Freedom in captivity, a paper about group symptoms in Japanese POW camps. In 1953 he decides to devote h imself entirely to drawing and painting. In his earliest works he still draws and paints quite heavily on themes and motifs that have strong links with pre-war Surrealism, but soon the work begins to take on an Abstract-Expressionist character, with the drawings developing quite separately from the paintings. His drawings are dominated by expressive linear structures, in which symbols some more insigh tful than others can be recognised. He continually explores the possibilities of pen, brushes, ink and paper. The free use of line becomes a trademark of his drawing style. The lyrical-abstract paintings he produces at this stage are characterised by abstract signs, and blots of colour with blurry edges. Within a year he begins to mix ash, sand and other materials into his paints. For a while his work develops parallel to that of his friend Jaap Wagemaker. Both artists are members of the Liga Nieuw Beelden (League of the New Image) group. Constantly in search of new possibilities, De Haan takes himself in a different direction in He allows the two-dimensional surface to be broken up by means of cut-outs and areas that protrude and recede from the surface. In addition, he adds all kinds of objets trouvés. In 1958 he has his first show at Gallery t Venster in Rotterdam. From 1960 onwards De Haan exhibits fairly regularly in London as well as in Cambridge, Lyon, Frankfurt and elsewhere. In the 1960s he joins two artists groups, Europa and Oekwa, with whom he shows in Holland, Germany and Belgium. His freestanding objects, dating from after 1962, bring out his interest in magic and mysti cism even more clearly than his earlier work. Wim de Haan died in Amsterdam in A memorial show at the Grosvenor Gallery in London is held in the same year, followed in 1975 by a large retrospective exhibition at the Stedelijk Museum in Amsterdam. Literature: Eijkelboom, J.: Wim de Haan en Joop Dielemans. Schilderijen met jute en radertjes in Vrij Nederland, 20 May 1961; Spencer, Charles: Wim de Haan in Apollo, August 1962; Exhibition catalogue Wim de Haan. Assemblages, De Moriaan s-hertogenbosch, November-December 1968; Exhibition catalogue Wim de Haan, Stedelijk Museum Amsterdam, March-April Colofon Credits Deze publicatie verschijnt bij de tentoonstelling Wim de Haan. Tekeningen van 5 april t/m 1 juni 2008 Cobra Museum voor Moderne Kunst Amstelveen This publication accompanies the exhibition Wim de Haan. Drawings from 5 April to 1 June 2008 Cobra Museum of Modern Art Amstelveen Leiding Supervision John Vrieze Gastconservator Guest curator Jan Hein Sassen Coördinatie Coordination Els Drummen Redactie Editing Lieke Fijen Tekst Text Bert Reeser Cuperus René Huigen Vertaling Translation Jantien en Peter Black Grafische vormgeving Graphic design Bureau Mart. Warmerdam, Haarlem Lithografie Lithography Gravemaker, Amsterdam Druk Printing Grafinoord, Assendelft Fotografie Photography Archief Wim de Haan Teylers Museum Kröller-Müller Museum Stedelijk Museum De Lakenhal auteurs, fotogr afen 2008 Cobra Museum voor Moderne Kunst Amstelveen c/o Beeldrecht Amsterdam 2008 Het Cobra Museum bedankt The Cobra Museum would like to thank De BankGiro LoterijsteunthetCobra M useum New Founders Cobra Museum Businessclub Cobra Museum KPMG Zwitserleven Van Doorne KLM Het Cobra Museum bedankt tevens The Cobra Museum also expresses her attitude to Bruikleengevers Lenders Stichting Wim de Haan Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden Kröller Müller Museum, Otterlo Petra Verberne Afbeelding voorzijde omslag Illustration front cover 1957 ecoline op papier ecoline on paper 30 x 28 cm Cobra Museum voor Moderne Kunst Amstelveen Afbeelding achterzijde omslag Illustration back cover 1961 inktpen op papier ink on paper 32,7 x 25 cm (bruikleen S tichting Wim de Haan) Cobra Museum Sandbergplein 1 Amstelveen NL Tel. +31(0) Open: dinsdag t/m zondag uur Tuesday to Sunday from 11 to 17 hours Rondleidingen/Guided tours: Tel. +31(0) Het Cobra Museum is bereikbaar vanuit: Amsterdam met bus 142, 144, 170, 172 en tram 5, 51 Schiphol en Haarlem bus 300 A9 beide richtingen afslag Amstelveen, richting centrum, routeborden volgen (parkeergarage) The Cobra Museum is reached by busses 142, 144, 170, 172 and trams 5 and 51 from Amsterdam. Bus 300 from Schiphol and Haarlem. From the A9 (both directions) take the Amstelveen exit, follow the signs for Richting Centrum (town centre) and parking. 23

13

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt.

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt. Don t you worry There s an eternity behind us And many days are yet to come, This world will turn around without us Yes all the work will still be done. Look at ever thing God has made See the birds above

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM READ ONLINE AND DOWNLOAD EBOOK : HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN Click button to download this ebook READ ONLINE AND DOWNLOAD

Nadere informatie

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT AN URBAN PLAYGROUND 2005 Het vraagstuk van de openbare ruimte in naoorlogse stadsuitbreidingen, in dit geval Van Eesteren s Amsterdam West, is speels benaderd door het opknippen van een traditioneel stadsplein

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

over een weg About A road

over een weg About A road over een weg About A road werk 2004-2011 WIM BIEWENGA 101 over een weg About a road w e r k 2004-2011 WIM BIEWENGA een experimenteel spel met vorm, vlak en ruimte a playful experiment with surface, shape,

Nadere informatie

Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit van de projectmanager (Dutch Edition)

Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit van de projectmanager (Dutch Edition) Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit van de projectmanager (Dutch Edition) Ron Schipper Click here if your download doesn"t start automatically Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit

Nadere informatie

Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit van de projectmanager (Dutch Edition)

Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit van de projectmanager (Dutch Edition) Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit van de projectmanager (Dutch Edition) Ron Schipper Click here if your download doesn"t start automatically Duurzaam projectmanagement - De nieuwe realiteit

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

DANNY MATTHYS De wereld draait door - As the world turns around

DANNY MATTHYS De wereld draait door - As the world turns around DANNY MATTHYS De wereld draait door - As the world turns around title Danny Matthys De wereld draait door As the world turns around publisher Vision Publishers editor Danny Matthys design Lieven Herreman

Nadere informatie

TULP & PIET BOON.

TULP & PIET BOON. 1 TULP & PIET BOON Het verhaal TULP TULP, Het verhaal van passie voor vuur. Genieten van mooie momenten, bij haarden met pure ontwerpen. Geloven in tijdloze ontwerpen. En altijd gaan voor vuur zoals vuur

Nadere informatie

VOORZETSELS. EXERCISE 1 Bestudeer de bovenstaande voorzetsels en zinnen goed!

VOORZETSELS. EXERCISE 1 Bestudeer de bovenstaande voorzetsels en zinnen goed! ENGLISH, WE WILL DO BETTER! LESSON EIGHT VOORZETSELS at three o'clock = om drie uur around three o'clock = rond drie uur by three o'clock = tegen drie uur before Saturday = voor zaterdag for a week = voor

Nadere informatie

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR Read Online and Download Ebook WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR DOWNLOAD EBOOK : WEGWIJZER VOOR

Nadere informatie

The upside down Louisa tutorial by Dorothée: Noortjeprullemie.blogspot.be Written for Compagnie M.: m.com

The upside down Louisa tutorial by Dorothée: Noortjeprullemie.blogspot.be Written for Compagnie M.:  m.com The upside down Louisa tutorial by Dorothée: Noortjeprullemie.blogspot.be Written for Compagnie M.: www.compagnie- m.com Dorothée heeft een unieke Compagnie M. hack gemaakt: de Louisa op zijn kop. Als

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 2.1: My family Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: brother, sister, cousin, mother, father, aunt, uncle, grandmother,

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

In the classroom. Who is it? Worksheet

In the classroom. Who is it? Worksheet In the classroom 1 Lees wat de meester doet als hij s morgens op school komt. Lees ook wat een leerling doet. Wie van de twee doet het meest voordat de les begint? First, I go to my desk and take out my

Nadere informatie

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl)

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 1 Graphic Design Keuzevak GD1 Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 2 Expectations Attendance, creativity, motivation and a professional attitude

Nadere informatie

GROEPSTOEBEHOREN. Wat doen leden van een evangelische gemeente wanneer zij spanning ervaren tussen individualiteit en groepstoebehoren?

GROEPSTOEBEHOREN. Wat doen leden van een evangelische gemeente wanneer zij spanning ervaren tussen individualiteit en groepstoebehoren? INDIVIDUALITEIT EN GROEPSTOEBEHOREN Wat doen leden van een evangelische gemeente wanneer zij spanning ervaren tussen individualiteit en groepstoebehoren? Individuality and membership of a group What do

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2016

Nieuwsbrief december 2016 Nieuwsbrief december 2016 Jong geleerd, oud gedaan Leuk om een verrassing te krijgen zo vlak voor Sinterklaas. Wij hadden Putu Ari en Komang gevraagd om een stukje te schrijven voor de nieuwsbrief over

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

TAALFILOSOFIE. Docenten: Dr. Rosja Mastop en Menno Lievers

TAALFILOSOFIE. Docenten: Dr. Rosja Mastop en Menno Lievers TAALFILOSOFIE Docenten: Dr. Rosja Mastop en Menno Lievers WAT IS TAALFILOSOFIE? De plaats van taalfilosofie in de wijsbegeerte INLEIDING METAFYSICA ETHIEK LOGICA LOGICA I termen II oordelen III redeneringen

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Pattern Cronelia s Seashell blanket

Pattern Cronelia s Seashell blanket Pattern Cronelia s Seashell blanket I got the inspiration for his blanket from a postcard I once bought. Pagina 1 Cygnet Yarns has lovely colours in their range that reminded me of those shells. For this

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Joop Polder. Artipico Art Gallery

Joop Polder. Artipico Art Gallery Artipico Art Gallery was born in 1939 in The Hague, in The Netherlands. He graduated from several academies of visual arts in Europe and has successfully worked as an artist for many years. gets his inspiration

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

BiSL - Een Framework voor business informatiemanagement - 2de herziene druk (Dutch Edition)

BiSL - Een Framework voor business informatiemanagement - 2de herziene druk (Dutch Edition) BiSL - Een Framework voor business informatiemanagement - 2de herziene druk (Dutch Edition) Remko van der Pols & Ralph Donatz & Frank van Outvorst Click here if your download doesn"t start automatically

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Grammatica overzicht Theme 5+6

Grammatica overzicht Theme 5+6 Past simple vs. Present perfect simple Past simple: Ww + ed OF 2 e rijtje van onregelmatige ww. I walked I went Ontkenningen past simple: Did not + hele ww He did not walk. Present perfect: Have/has +

Nadere informatie

> hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is. bevestigend vragend ontkennend

> hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is. bevestigend vragend ontkennend PRESENT SIMPLE TENSE ( onvoltooid tegenwoordige tijd ) Hoe? > hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is!! als een werkwoord eindigt op een s-klank ( s,ch x) werkw. + es!! als een

Nadere informatie

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering.

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering. De L.Net s88sd16-n wordt via één van de L.Net aansluitingen aangesloten op de LocoNet aansluiting van de centrale, bij een Intellibox of Twin-Center is dat de LocoNet-T aansluiting. L.Net s88sd16-n aansluitingen

Nadere informatie

A2 Workshops Grammatica Toekomst

A2 Workshops Grammatica Toekomst Bestuderen Future Simple Normaal Hoe maak je de Future Simple? We beginnen met een rijtje voorbeelden. I will stay You will stay He will stay She will stay He will stay It will stay We will stay You will

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

1. Select design and sketches 2. Model making 3. Tent construction 4. Welding 5. Paper mache 6. Painting 7. picking flowers (Dahlia s) 8.

1. Select design and sketches 2. Model making 3. Tent construction 4. Welding 5. Paper mache 6. Painting 7. picking flowers (Dahlia s) 8. Bloemencorso 1. Select design and sketches 2. Model making 3. Tent construction 4. Welding 5. Paper mache 6. Painting 7. picking flowers (Dahlia s) 8. Flowers stabbing and tapping 9. Parade Sunday and

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017 www.iuscommune.eu INVITATION Ius Commune Masterclass 22 June 2017 Amsterdam Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to participate in the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers,

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

LES 10. Naar onze buurt verhuisd. Sabbat Doe Lees Johannes 1 en Hebreeën 2.

LES 10. Naar onze buurt verhuisd. Sabbat Doe Lees Johannes 1 en Hebreeën 2. LES Naar onze buurt verhuisd Ben je ooit verhuisd naar eenn nieuw huis? Vroeg je je af of je in de nieuwe buurt zou passen? Misschien is er een nieuw persoon in jouw buurt komen wonen. Wat heb je gedaan

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Davide's Crown Caps Forum

Davide's Crown Caps Forum pagina 1 van 6 Davide's Crown Caps Forum A Forum for Crown Cap Collectors Zoeken Uitgebreid zoeken Zoeken Forumindex Crown Caps Unknown Caps Lettergrootte veranderen vriend Afdrukweergave Gebruikerspaneel

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Bewijzen en Technieken 1 7 januari 211, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe.

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate.

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate. 1 Test yourself read a Lees de vragen van de test. Waar gaat deze test over? Flash info 1 In the morning I always make my bed. A Yes. B No. C Sometimes, when I feel like it. 2 When I see an old lady with

Nadere informatie

Op het potje Potty training

Op het potje Potty training Op het potje Potty training Wat is zindelijkheid? Je kind is zindelijk als het: - niet meer in zijn broek plast. - overdag droog is. - zelf op het potje of het toilet gaat zitten wanneer het moet plassen.

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wat mij gelijk opviel is dat iedereen hier fietst. Ik vind het jammer dat iedereen

Nadere informatie

28/10/2012. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate. Sluitersnelheid en belichting

28/10/2012. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate. Sluitersnelheid en belichting 8/0/0 Onderwerpen: Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte en Scherptediepte www.damcursus.nl

Nadere informatie

Functioneel Ontwerp / Wireframes:

Functioneel Ontwerp / Wireframes: Functioneel Ontwerp / Wireframes: Het functioneel ontwerp van de ilands applicatie voor op de iphone is gebaseerd op het iphone Human Interface Guidelines handboek geschreven door Apple Inc 2007. Rounded-Rectangle

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

vrij gedeelte

vrij gedeelte Wanda Project: resultaten www.wanda.community: vrij gedeelte Algemene informatie Methode Doelgroep Getuigenissen als teaser Informatie over Wanda trainingen Vorming op maat Open training Wanda gecertificeerde

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR Read Online and Download Ebook WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR DOWNLOAD EBOOK : WEGWIJZER VOOR

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

Free time! Better skills. Free time with Brenda and Brian. Worksheet

Free time! Better skills. Free time with Brenda and Brian. Worksheet 1 Free time! read a Stel je hebt een dag vrij van school. Schrijf op wat je dan gaat doen. b Lees de tekst en schrijf op welke dingen Brian en Brenda voorstellen om te doen op een vrije dag. Free time

Nadere informatie

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT THE WORK During the twenty years of its existence Studio Berkhout has evolved into the number one studio specialized in still life fashion photography. All skills needed for photography and styling, including

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

Tentamen Objectgeorienteerd Programmeren

Tentamen Objectgeorienteerd Programmeren Tentamen Objectgeorienteerd Programmeren 5082IMOP6Y maandag 16 november 2015 13:00 15:00 Schrijf je naam en studentnummer op de regel hieronder. Sla deze pagina niet om tot de surveillant vertelt dat het

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

Theodora Niemeijer Prijs. Het Oog. Van Abbemuseum. projectvoorstel Anna Bondt

Theodora Niemeijer Prijs. Het Oog. Van Abbemuseum. projectvoorstel Anna Bondt Theodora Niemeijer Prijs 2016 Het Oog Van Abbemuseum projectvoorstel Anna Bondt Private Investigation Ieder mens wil gezien en gehoord worden. Vroeger maakte men deel uit van een kleine, hechte gemeenschap

Nadere informatie

HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK. The Emptiness of Auschwitz. Linda Schouten

HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK. The Emptiness of Auschwitz. Linda Schouten HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK The Emptiness of Auschwitz Linda Schouten De leegte van Auschwitz The Emptiness of Auschwitz 2015 Uitgeverij Verbum en Linda Schouten Design: Van Boom & Rijnbende, Amsterdam

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual www.dentwise.eu Inhoud Content NEDERLANDS... 2 1. Installatie... 2 2. Algemene Functies... 2 3. Afstanden Meten... 3 4. Doorsneden Maken... 4 5. Weergave Aanpassen...

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

Geert Mul (Nederlandse tekst onderaan de pagina)

Geert Mul (Nederlandse tekst onderaan de pagina) NATUREALLY Commissioned work for the hospital of Enschede (MST) 2016 Transparent print and coloured backlight. 450 x 800 cm, Geert Mul 2016 (Nederlandse tekst onderaan de pagina) The work of art called

Nadere informatie

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van G eluidssystemen Cultuur ontwikkeling technologie Voorbeeld: luidsprekertechnologie & line arrays Technologie cultuur & gedrag

Nadere informatie

Anke Kuypers. multiple. sculpture

Anke Kuypers. multiple. sculpture Anke Kuypers multiple sculpture 1989 Marmer is het materiaal waaruit de vier schuine blokken zijn gemaakt. Alle blokken zijn gelijk en hebben de vorm van een rhomboeder, een kristalvorm met zes ruitvormige

Nadere informatie

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp Kennerschap en juridische haken en ogen Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp De Emmaüsgangers () Lucas 24, 13-35 Juridische haken en ogen Wat te doen als koper

Nadere informatie

Scourge of Ethar The Game

Scourge of Ethar The Game Scourge of Ethar The Game IG 101/102 Team 1, Firstblood teamleden: Daniel Bijlsma, Peter Martens, Sievajet Rahimbaksh, Mick Tozer, Dennis Balk en Joey Rommers docent: Casper van Est type game: Platform,

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

International Leiden Leadership Programme

International Leiden Leadership Programme International Leiden Leadership Programme Information Evening 1 November 2016 Universiteit Leiden.. LLP Programme team Menno Mennes Lucille Brakefield Janna van Helden Ratna Lachmansingh Programme Bij

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD

DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 11 THE FUTURE PERFECT TENSE DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD 11.1 FUTURE PERFECT The Future Perfect oftewel de Voltooid Tegenwoordig Toekomende Tijd bestaat uit "will" of "shall"

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie