Verslag van de cyclus van lezingen van de Kulturele Kring' Adriaen Poirters' seizoen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag van de cyclus van lezingen van de Kulturele Kring' Adriaen Poirters' seizoen 2008-2009"

Transcriptie

1 Verslag van de cyclus van lezingen van de Kulturele Kring' Adriaen Poirters' seizoen Op de eerste avond van het 63 ste seizoen kon de voorzitter een volle zaal met veel "oude "en nieuwe leden verwelkomen en een spreker aankondigen die na meerdere vergeefse pogingen eindelijk in de gelegenheid en bereid was voor onze Kring een lezing te houden. Prof.dr. Peter Nissen ging in zijn lezing "Mystiek rond 1900" allereerst in op de vraag "wat is mystiek". Het woord mystiek houdt in: dat wat verborgen is en verzwegen wordt. Een mystieke ervaring is in het christendom een intensieve religieuze ervaring waarbij de mens zich één voelt worden met het Goddelijke. Men kan ook een niet-religieuze mystieke ervaring hebben: bv. met de natuur of de kosmos. Prof. Nissen gaf aan hoe zich in het vroege Christendom een proces van drie wegen van mystieke ervaringen ontwikkelde: 1. De zuiverende weg 2. De weg van de verlichting 3. De weg van de eenwording. Voorbeelden zijn Hadewych, Ruusbroeck, en Theresa van Avila, die in hun geschriften in de volkstaal getuigenis afgelegd hebben van hun persoonlijke, diep ingrijpende mystieke ervaringen. Ook noemde hij de middeleeuwse mystici Bernardus van Clerveaux en Hildegard von Bingen, bij wie in de mystiek de mens centraal kwam te staan.ln de 17 e eeuw raakt de mystiek in diskrediet. In de 1g e eeuw worden de middeleeuwse mystici als reactie op rationalisme en materialisme weer herontdekt door intellectuelen en kunstenaars. Buiten de kerkelijke kaders om ging het vooral om authenticiteit (Voorbeelden zijn Tolstoj, Ibsen, Couperus en Frederik van Eeden). Het standpunt van de Rooms Katholieke Kerk was echter, dat er alleen binnen de kerkelijke kaders sprake kan zijn van ware mystiek. In enkele gevallen werd de ontdekking van de nieuwe mystiek gevolgd door een overgang of terugkeer naar het Katholicisme. Beroemdste voorbeeld is Joris Huysmans (van Nederlandse komaf). Wat zich aan het einde van de 1g e eeuw onder kunstenaars en intellectuelen voordeed, doet zich bij de overgang van de zo= naar de 21 ste eeuw op veel bredere schaal voor. Voor velen in de westerse wereld heeft het kerkelijk christendom afgedaan, terwijl de belangstelling voor religie, spiritualiteit en mystiek toeneemt, vercommercialiseert en gepopulariseerd wordt. Prof. Nissen eindigde met de vraag wat is het antwoord van de Kerk nu. Eind 1g e eeuw claimde ze de ware religiositeit, de ware spiritualiteit en de ware mystiek. Over de ware harde wetten van de wederkerigheid ging de lezing op dinsdag 11 november 2008 door Prof.mr.dr. Dorien Pessers. Met veel voorbeelden ging zij in op het mechanisme van de wederkerigheid, hoe het ritueel van schenken meer bezield is van de geest en de houding van de schenker en hoe deze belangrijker zijn dan het object zelf. De behoefte aan reprociteit is zo groot, omdat het sociaal kapitaal zo belangrijk is. Een voorbeeld: Prof. Pessers beloofde de tekst van haar lezing toe te sturen. De secretaris hoefde niets te noteren. Maar ondanks meerdere toezeggingen van haar kant is de tekst tot op heden nog niet ontvangen. Zegt dit meer over de geest en de houding van de gever, of over de Kulturele Kring als ontvanger. Wie haar lezing goed heeft begrepen, kent het antwoord. De geest en de houding van de stadsmens kwamen aan bod tijdens de lezing "De stad en duurzame banden tussen mensen"op dinsdag 25 november 2008 door Dr. Marcel Becker. Als uitgangspunt nam hij de vraag "Hoe leven mensen met elkaar? En brengt de stad eenzaamheid met zich mee?" De stad wordt hierbij gebruikt als metafoor voor de moderne samenleving, zoals wij die in het verstede-

2 lijkt West Europa kennen. _ Hij illustreerde zijn vraag met schilderijen over grootstedelijke eenzaamheid van E. Hopper. De stad is vanaf zijn opkomst verbonden met het idee dat mensen er eenzaam zijn en opzichzelf teruggeworpen in tegenstelling tot het platteland, dat echter geïdealiseerd wordt. Dr. Becker besprak met ons drie antwoorden op de vraag wat mensen kunnen delen met elkaar in de dynamische verstedelijkte wereld: 1. Het liberale model (Kant, Macchiavelli). Hierbij wordt uitgegaan van zelfstandigheid van het individu. Het individu houdt ervan alleen te zijn en is krachtig gerioeg om zelf te bepalen hoe hij leven moet. De paradox hierbij is dat het nemen van vrijheid gepaard gaat met toename van bureaucratie (b.v. verkeer). 2. Lichte gemeenschappen. Uit het onlangs verschenen WRR-rapport blijkt dat er bij Nederlanders weinig veranderd is omtrent opvattingen over waarden en normen en dat wij niet zo geïndividualiseerd zijn als we denken. Hij gaf ook hierbij voorbeelden uit het verkeer (allemaal dezelfde auto), mode en sport (top 10 van nu is dezelfde als in 1910). Hoewel zelfstandigheid als deugd wordt beschouwd, laat ons gedrag ook nu nog het tegenoverge- stelde zien. In tegenstelling tot de zware gemeenschappen van 50 jaar geleden, waarbij op- vang was voor de sociaal-zwakkeren, zijn de verbanden nu losser. Mensen kiezen voor lichte gemeenschappen op basis van interesses of gelijke belangen. Banden zijn van tijdelijke aard. 3. De filosofie van Hannah Arendt. Zij verdeelt de menselijke activiteit in drie domeinen. Arbeid (=werken voor de kost); Werken (= creëren); Handelen (= interactie met elkaar. Griekse polis) Handelen d.w.z. interacteren met elkaar draagt grote dynamiek in zich en zo kun je je leven mooi vorm geven. Interacteren in het publieke domein is de hoogste vorm van sociaal mens zijn en dan ben je niet eenzaam. Hier ontwikkelt de mens zich in dialoog met de ander en weet ik pas wie ik ben in de confrontatie met de ander. Dit in tegenstelling tot het liberale model, waarbij de mens eerst zijn keuze bepaalt en dan pas het publieke domein betreedt. Voor alle drie de modellen geldt dat het leven in de stad speciale vaardigheden vereist, omdat er anders een sociaal probleem ontstaat. Veel vaardigheden waren niet nodig op dinsdag 9 december 2008 om de musicoloog Ger van Oostaijen te volgen bij de toelichting van het Oratorium "De Messiah" van een der grootste barokcomponisten Georg Friedrich Händel, geboren in Halle (Dld.) in 1685 (zelfde geboortejaar als Bach) en gestorven in London in Händel schrijft op 18-jarige leeftijd 2 opera's, maakt operastudiereizen naar Italë en woont lange tijd in Engeland. Na 1740 schrijft hij nog uitsluitend oratoria en in 1757 wordt hij blind. Ger van Oostaijen gaf uitleg over het oratorium, waarvan de bakermat in Italië ligt. Oratoria worden geschreven voor orkest, koor en solisten en vóór 1750 alleen op Bijbelteksten. Händel heeft uitsluitend oratoria op Bijbelteksten geschreven. De Messiah, door Hándel in 3 weken tijd geschreven, bestaat uit 4 delen: de ouverture; Deel 1 de aankondiging van de geboorte van de Messiah; deel 2. Lijden, sterven en opstanding; deel 3 getuigenis van de overwinning. Het heeft veel recitatieven (stukken uit de Profeten, Psalmen en Evangeliën). De Christusfiguur is niet vocaal getoonzet, maar in aria's ter sprake gebracht. Het koor is lerend, profeterend en lofprijzend. De Messiah wordt gekenmerkt door veel tegenstellingen: sterk - zacht; legato - staccato; homofoon - polyfoon; hoog-laag; vocaal -instrumentaal; orkest tegenover koor. De opbrengst van alle uitvoeringen van de Messiah zijn door Händel gegeven aan een kindertehuis. Ger van Oostaijen liet ons grote delen van de Messiah horen, gaf er gepassioneerd uitleg bij, wees - ons op de kenmerken, en zijn "toontje hoger" galmde nog lang na in onze oren.

3 Hoe belangrijk het in onze tijd is dat economen het gesprek aangaan met de andere wetenschappen en met name vooral ook met theologen vertelde ons op dinsdag 20 januari 2009 Prof.dr. A.J.M. van den Hoogen tijdens zijn lezing "een theologisch perspectief op economische rechtvaardigheid". Alles is economie, zowel in het publieke, als privédomein. De economische wetenschap is zich er terdege van bewust, dat de mens keuzes moet maken bij de inrichting van de samenleving. Vanuit het christelijk perspectief moet gekeken worden naar de realiteit van de economische markt. Economie gaat niet alleen over prijs/product, maar ook over waarden. Hierop kan de theologie antwoord geven niet vanuit de leerstellingen, maar vooral vanuit de opvattingen over zinvol bestaan. Om te illustreren dat ook in oudere periodes van onze geschiedenis het christelijk geloof en de economische realiteit relaties hebben gekend, las Prof. Van den Hoogen uit de Bijbel de parabel van de wijngaard voor. Het is van het fictieve, maar realistische verhaal niet de bedoeling moralistisch te zijn (dat is achterhaald) maar het moet ons aan het denken zetten over onze eigen houding en standpunten. Tegen de achtergrond van de laatste zin uit de parabel - de laatsten zullen de eersten zijn - hebben de Amerikaanse bisschoppen in de jaren negentig een spraakmakende pastorale brief over de economie doen uitgaan. Omdat veel katholieken in Amerika latino's zijn en de meesten slechte arbeidsvoorwaarden hebben, hebben de bisschoppen vanuit hun verantwoordelijkheid uitspraken gedaan over rechtvaardigheid, beloning van arbeid en werkloosheid. Niet alvorens zij zich hadden laten voorlichten door economen. Na de pauze werden de begrippen religie en fundamentalisme verder uitgediept. Religie is een typisch, westers modern begrip, in zwang vanaf de 17 e eeuw, als onder scheid van het profane. Het is een geheel van rituelen en gedragscodes, waarin je de mensen laat kijken naar hun niet vanzelfsprekende leven en hun met andere ogen naar de werkelijkheid laat kijken zonder vragen te beantwoorden, omdat er niet één maar vele antwoorden zijn. Essentieel voor het christendom is de ander, dan volgt pas de structuur. De Bijbel geeft nauwelijks concrete richtlijnen, in tegenstelling tot de Islam. Fundamentalisme is een sociologisch verschijnsel en ontstaat daar waar groepen van mensen (geen individuen) proberen beschutting te vinden tegen de bedreigende buitenwereld, waar zekerheden gegeven worden en geen vragen gesteld. Dat wij het antwoord zelf moeten geven op de vraag "Kunnen wij iets leren van de integratieproblematiek in de Griekse en Romeinse wereld?" maakte ons op dinsdag 3 februari 2009 Prof.dr. F.J.A.M. Meijer duidelijk. Wij luisterden ademloos naar hem. Hij vertelde ons hoe de Grieken tussen 800 voor Christus tot 350 na Christus (Alexander de Grote) een duidelijke koers gevaren hebben t.a.v. de integratie en segregatie. (Beide zijn Griekse woorden). De Grieken dachten dat zij superieur waren en (na de verovering op de Perzen) als heersers geschapen waren. Zij hadden dichters, filosofen, tragedieschrijvers en architecten. Zij hadden grote steden, Olympische spelen en Delphi was het middelpunt van de aarde. Dit in tegenstelling tot de andere volkeren, die barbaren waren en geschapen als slaven. (De enige die daar verandering had kunnen brengen was Alexander de Grote). De Grieken keken niet alleen op de barbaren neer, maar ook op elkaar. De stadstaten waren hopeloos verdeeld en probeerden elkaar te onderwerpen. Het Griekse systeem van duidelijke segregatie is aan zichzelf ten onder gegaan. De Romeinen daarentegen, die met bloed,zweet en tranen, een groot imperium bij elkaar gevochten hebben, hebben dát gedaan wat de Grieken nooit deden namelijk zich openstellen voor andere culturen. Toen in 509 Rome op de Etrusken werd veroverd, werden de Etrusken eruit gegooid, maar de technische kennis en de godsdienst van gepersonificeerde (natuur)goden werd overgenomen. Daarna kwamen zij in contact met de Grieken,

4 keken met jaloezie naar hun cultuur, lieten zien dat zij militair de sterksten waren en veroverden hun steden met een grote migratie van kunstenaars naar Rome als gevolg. Rome parasiteerde door hoge belastingen te innen op overwonnen gebieden, de keizers lieten zich vereren als god keizer. Zij probeerden er één rijk van te maken en eenieder kon zich vrijelijk verplaatsen. Hierdoor kwam een grote immigratiestroom naar Rome op gang, waar de "vreemdelingen" met elkaar in contact kwamen in openbare baden, toiletten, in de bouw, in de vakbeweging, in de sport en niet te vergeten in de taal. Zij probeerden zich het Latijn snel eigen te maken. Daarbij mochten zij hun eigen goden behouden. De rellen die er voortdurend waren, liepen niet langs etnische lijnen. Niet-Romeinen staken de loftrompet over Rome - in tegenstelling tot de /I oude" ingezetenen als Tacitus en Cicero, die uit eigen belang teruggrepen op oude waarden en deugden. Met het nieuwe volk dat zich aandiende - de christenen - wisten de Romeinen geen raad. Ze waren reddeloos, redeloos, radeloos. De christenen die de religie van de Romeinen als bijgeloof betitelden, groeiden tegen de verdrukking in. Op het einde van de 2 e eeuw na Chr. bestaat er een grote kloof tussen het denken van de (heidense) Romeinen en de christenen. In de 3 e eeuw als het Romeinse Rijk bergafwaarts gaat, zoekt men een zondebok: de christenen. Zij worden vervolgd. Bij hen ontstaat radicalisme en fanatisme met als gevolg: aanvallen op de Romeinse tempels en zelfgekozen martelaarschap. Er ontstaat verdeeldheid tussen orthodoxen en ketters. In de 4 e eeuw geeft Keizer Constantijn de christenen vrijheid van godsdienst. Keizer Julianus praat over Oude en Nieuwe God. Van het Romeinse heidendom blijft steeds minder over en het christendom wordt tot staatsgodsdienst verheven. Begin van de Se eeuw is in het hele Rijk het christelijk systeem in gevoerd. Voor Prof. Meijer betekent dit het moment van het einde van het Romeinse Rijk Het einde van het drugstijdperk is nog lang niet in zicht. Op dinsdag 17 februari 2009 gaf Prof.dr.ir. J.e. van Ours een economische analyse van drugsverslaving, met name van cannabis, cocaïne en opium. In Nederland wordt vanwege het gezondheidsaspect onderscheid gemaakt tussen softdrug en hard drugs. Internationaal gezien heeft Nederland een vrij liberaal drugsbeleid. Een softdrug als cannabis is vrij eenvoudig te koop via coffeeshops, dit om overgaan op harddrugs te voorkomen. Hij gaf een overzicht van de percentages van gebruikers in verschillende landen en Amsterdam. Opvallend is dat in de Verenigde Staten het percentage gebruikers hoger is dan in Nederland. Cannabis:VerenigdeStaten:12.6Nederland.6.1, Cocaïne " 2,8 " 1.1 ecstacy Verder blijkt uit onderzoek dat het gebruik vooral leeftijd gebonden is (gemiddelde leeftijd is 16,5 jaar oftewel de experimentele leeftijd) en dat hoe jonger men begint, hoe moeilijker het te stoppen is. Dit geldt ook voor tabac en alcohol. Vervolgens besprak Prof. Van Ours het aanbod van crackdrugs en de organisatie van drugsbendes in Amerika, alsmede de organisatie van productie of verkoop van opium in voormalig Nederlands Indië. Daarbij liet hij aan de hand van grafieken zien dat hoe hoger de prijs, hoe lager het gebruik is. Prof. Van Ours kan geen enkele economische ratio vinden voor het tegenwoordige beleid. De reden waarom het alternatief van legalisering (het gebruik zal er zelfs door afnemen) moeilijk te realiseren is, komt omdat er te veel emoties bij de discussie erover een rol zullen spelen (criminaliteit, gezondheid enz.) Na de pauze vertelde ons lid Haraid Aarts vol vuur over zijn ervaringen in landen als Cambodja en Zuid Amerika, en hoe hij tot zijn ontsteltenis erachter is gekomen dat 90% van de drugshandel in handen is van de CIA. Hij heeft de organisatie ervan met - eigen ogen gezien. Onvoorzien en met ieders goedvinden en ons aller dank kon Haraid Aaarts zijn verhaal verder afmaken op dinsdag 3 maart 2009, toen door een misverstand Prof. Dr. René ten Bos niet verscheen. Hij vulde voor een deel de tijd in met het ongelooflijke verhaal over de betrokkenheid van de CIA bij

5 drugsaffaires en, de moord op Kennedy Dit alles aan de hand van het boek van A.W.Mc Coy : The polities of heroin. Gelukkig waren de leden niet desperated geraakt, want velen hebben met groot genoegen op dinsdag 17 maart 2009 geluisterd naar de lezing "desperate housewives' door Prof. Dr. Maarten B. van Buuren. Hij behandelde een aantal aspecten van de roman Anna Karenina en de bedoeling van Lev Tolstoj. De roman is een tweeluik en heeft een verpletterende literaire constructie. Prof. Van Buuren vertelde in het kort het verhaal van aan de ene kant Anna, haar man Karenin, haar minnaar Wronski en haar familie, die symbool staan voor het stadsleven in Petersburg en Moskou en aan de andere kant Kitty en haar man Ljewin die symbool staan voor het landleven en zijn broers, communisten avant la lettre. Dit tweeluik steunt op een ideologie, waarvan de grondslag wordt gevormd door arbeid en grond. Arbeid is uitsluitend boerenarbeid. De grond is bron van alle leven. Arbeid is zorg voor de grond. Op deze economische onderbouw verheft zich een sociale bovenbouw die zijn ideale uitdrukking vindt in de boerengemeenschap of mir. Naast de onderbouwen de bovenbouw is er nog een geestelijke wereld : God is het opperwezen dat samenvalt met gemeenschap en de cyclus van leven en dood. Hierin is Tolstoj geïnspireerd door Rousseau In de stad parasiteren de mensen op Wat boeren doen. Daar is ellende, decadentie als gevolg van de Vooruitgang, eigenliefde en gemeenschappen die uit elkaar vallen. (Hadden wij dit ook niet bij dr. Becker gehoord).kenmerkend voor Tolstoj - en hierin is hij tot heden toe onovertroffen -is, dat alle karakters realistisch overkomen, alles wat zijn personages denken, zeggen en doen is psychologisch en sociologisch gemotiveerd. Je herkent ook de patronen binnen de families; b.v. de stralende glimlach die Anna en ook haar broer naar hun omgeving schenken betekent naast overstromend van vitaliteit, ook gène en schuldgevoel. Prof. Van Buuren legde ook uit wat in de literatuur contrapuntische constructie betekent. Anna Karenina is hier een duidelijk voorbeeld van: de voortdurende tegenstellingen binnen het tweeluik van opgaande en neergaande lijn: geluk tegenover ongeluk, stad tegenover land enz. Tolstoj's ideologie is tegelijkertijd ultra vooruitstrevend en ultra reactionair. Zijn morele oordeel klinkt door het hele boek, en dát is ook de reden waardoor Anna ten gronde gaat. De Kulturele Kring zal niet ten gronde gaan, hoewel in dit seizoen niet alle avonden aan onze verwachting beantwoordden. Maar geïnspireerd door sprekers als Maarten van Buuren en Fik Meijer en door onderwerpen over drugs, westerse stadsamenleving, rechtvaardigheid wederkerigheid, mystiek en muziek, kregen wij steeds weer het onzichtbare beter in beeld, zoals de voorzitter in het voorwoord van het boekje schreef. De gemeente waardeerde dat met subsidie waarvoor onze dank. Mogen wij ook in de toekomst nieuwsgierig blijven naar het onzichtbare dan is er toekomst voor de Kring. M.J.A. Pijsel-Beckers VoerendaaljOisterwijk, 31 maart 2009

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie Geloven en redeneren Religie en filosofie Historisch overzicht Pantheïsme en polytheïsme De spiltijd Het oosten Boeddhisme Confucianisme Taoïsme Het westen Jodendom, christendom, islam Filosofie Het begin

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

Verspreiding Christendom - HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62218

Verspreiding Christendom - HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62218 Verspreiding Christendom - HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62218 Dit lesmateriaal is

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62218 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus

reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus Toelichting Door deze ontmoeting met Heraclitus gaan we terug naar het begin van de westerse filosofie. Zo rond 600 voor Christus komen we in het KleinAziatische

Nadere informatie

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen...

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Ton Schulten Woord vooraf Al van jongs af heeft Ton Schulten zich aangetrokken gevoeld tot schilderkunst en vormgeving. Op 53-jarige leeftijd

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Gemeente van Onze Heer Jezus Christus,

Gemeente van Onze Heer Jezus Christus, Gemeente van Onze Heer Jezus Christus, In het slot van Romeinen 8 vat Paulus samen waar het hem om te doen is. In zijn brief is hij de afgelopen drie hoofdstukken geprobeerd de gemeente te steunen. Hij

Nadere informatie

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen?

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? Toestanden, instellingen die gedurende een lange tijd min of meer onveranderd hebben bestaan, een verschijnsel

Nadere informatie

Van Bethlehem tot Golgotha

Van Bethlehem tot Golgotha Van Bethlehem tot Golgotha Het Mysterie van Inwijding Esoterische Begrippen Elly Lichtenberg De Bijbel, een mystiek verhaal of..? Deel I De Bijbel: een mystiek verhaal of..? Is het evangelieverhaal juist?

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

L E N N Y V A N G E N D E R E N

L E N N Y V A N G E N D E R E N L ENNY VAN G ENDEREN 2 Kinderen van het licht 3 4 Lenny van Genderen Kinderen van het licht Afbeelding 1. De Boodschapper (schilderij door Lenny van Genderen). 2015 Lenny van Genderen 2015 Quint Essence

Nadere informatie

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES Hoofdstuk 4 PARAGRAAF 4.1 Pruikentijd Standenmaatschappij De verlichting VERVAL EN RIJKDOM In de 17 e eeuw was Nederland het rijkste land ter wereld Van stilstand komt achteruitgang

Nadere informatie

Zondag 21 februari 2016; 2 e zondag van de 40-dagen; project: zet een stap naar de A/ander; kleur Paars; ds. A.J.Wouda

Zondag 21 februari 2016; 2 e zondag van de 40-dagen; project: zet een stap naar de A/ander; kleur Paars; ds. A.J.Wouda Zondag 21 februari 2016; 2 e zondag van de 40-dagen; project: zet een stap naar de A/ander; kleur Paars; ds. A.J.Wouda Ex. 1 e lezing Ex. 34: 27-35 Antwoordpsalm 27: 4 2 e lezing Lucas 9: 28-36 Gemeente

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding De enquête waarvan de resultaten hier gepresenteerd worden, is georganiseerd door de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Vrije

Nadere informatie

1 e jaar 2 e bijeenkomst. De vraag naar God

1 e jaar 2 e bijeenkomst. De vraag naar God 1 e jaar 2 e bijeenkomst De vraag naar God School voor geloofsverdieping 1 jaar 01. Samen starten 02. De vraag naar God A. GOD VAN HET VERBOND 03. De Bijbel als woord van God 04. Uittocht en verbond 05.

Nadere informatie

De stap tussen u en de genezing

De stap tussen u en de genezing De stap tussen u en de genezing profeet T.B. Joshua Introductie Er is een stap tussen u en het herstel, de genezing, de zegen en redding. Die stap is geloof in Christus. Jezus staat aan de ene kant en

Nadere informatie

Toelichting op de lezing uit 1 Tessalonicenzen 4 : 13-18

Toelichting op de lezing uit 1 Tessalonicenzen 4 : 13-18 Toelichting op de lezing uit 1 Tessalonicenzen 4 : 13-18 De apostel Paulus onderhield tijdens zijn zendingsreizen per brief contact met de gemeenten die hij gesticht had. In die brieven ging hij in op

Nadere informatie

Kopstukken: Constantijn de Grote I. Prof.dr. L.V. Rutgers

Kopstukken: Constantijn de Grote I. Prof.dr. L.V. Rutgers Kopstukken: Constantijn de Grote I Prof.dr. L.V. Rutgers Thema s Politieke geschiedenis Geschiedschrijving Religie Kunst Voorgeschiedenis: Problemen in de 3e eeuw 1. Erfopvolging: keizers = beroepssoldaten:

Nadere informatie

Dit product wordt u aangeboden door ComputerBijbel (http://www.computerbijbel.com) ComputerBijbel Alle rechten voorbehouden 1/5

Dit product wordt u aangeboden door ComputerBijbel (http://www.computerbijbel.com) ComputerBijbel Alle rechten voorbehouden 1/5 ComputerBijbel Alle rechten voorbehouden 1/5 STROMINGEN IN HET JUDAISME. De verschillende afdelingen of denominaties binnen het Judaisme worden over het algemeen stromingen genoemd. De verschillen zijn

Nadere informatie

Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars,

Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars, Preek over Johannes 20 vers 18: Ik heb de HEER gezien! Paasfeest 2011 Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars, Hoe zou Jezus eruit zien? Wat denken jullie? Ik heb hier een paar plaatjes

Nadere informatie

De straf op de zonde 15

De straf op de zonde 15 A1 1 De straf op de zonde 15 Lezen en bespreken Romeinen 2:1-12 Wat is het gevolg van de zonden van de mens? (vers 3) Hoe komt het dat mensen zich niet bekeren tot de Heere? (vers 5) Welke mensen ontvangen

Nadere informatie

De Organische Kerk. Iets Nieuws. Voor het geval je geïnteresseerd zou zijn

De Organische Kerk. Iets Nieuws. Voor het geval je geïnteresseerd zou zijn De Organische Kerk Iets Nieuws Voor het geval je geïnteresseerd zou zijn We zijn het moe naar de kerk te gaan en besluiten daarom zelf KERK te zijn Wij zijn Christenen. Ons verbond met de Heer is levend.

Nadere informatie

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme Prof. John A. Dick Inleiding 1. Een Amerikaan in Vlaanderen 2. Sprekend over het fundamentalisme kan verrassingen brengen 3. Fundamentalisme verschijnt soms

Nadere informatie

Project: Hou vol in de liefde. Hebben jullie het zwaar? Je krijgt als gemeente. Liturgie voor de morgendienst van 4 januari 2014, Zwijndrecht

Project: Hou vol in de liefde. Hebben jullie het zwaar? Je krijgt als gemeente. Liturgie voor de morgendienst van 4 januari 2014, Zwijndrecht Liturgie voor de morgendienst van 4 januari 2014, Zwijndrecht Votum en zegengroet Zingen: Psalm 134: 1-3 De Tien Woorden: Gezang 23 Kinderen naar kinderkring Gebed Lezen: Openbaring 22: 8-21 Zingen: Psalm

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Athanasius. tegen de heidenen / over de menswording van het woord

Athanasius. tegen de heidenen / over de menswording van het woord De overwinning van het christendom ~ Athanasius tegen de heidenen / over de menswording van het woord Ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Eginhard Meijering d a m o n BW_ATHANASIUS_v_ALEXANDRIE_02-01-2013.indd

Nadere informatie

Er waren twee dingen waar Jezus vaak op wees in Zijn bediening geloof in God en de kracht van de Heilige Geest.

Er waren twee dingen waar Jezus vaak op wees in Zijn bediening geloof in God en de kracht van de Heilige Geest. Leven door geloof Veel christenen hebben door de eeuwen heen oprecht gezocht naar heiligheid en overwinning over de zonde, door hun kruis op zich te nemen en zichzelf te verloochenen. Maar ze hebben het

Nadere informatie

Geloven is niet zomaar instemmen met een geheel aan abstracte waarheden. Geloven is een weg gaan, die voert tot gemeenschap met de levende God.

Geloven is niet zomaar instemmen met een geheel aan abstracte waarheden. Geloven is een weg gaan, die voert tot gemeenschap met de levende God. GELOVEN Encycliek Lumen Fideï zegt: Geloven is niet zomaar instemmen met een geheel aan abstracte waarheden. Geloven is een weg gaan, die voert tot gemeenschap met de levende God. PROBLEEM VAN PAROCHIES

Nadere informatie

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan.

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. De lessen Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. Voor de lessen over het christendom heb je het lesboek Wegen van navolging nodig. Daarnaast neem je elke les het bronnenboek, een

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker Kapstok Proces van Geestelijke Groei Dick Slikker 1 Inhoud 1 Komt het weer goed tussen mens en God? 5 2 In Sync met God 11 3 Uitdaging van de Leerschool 17 4 Onze waarom vragen als God het net anders doet

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië.

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Kenmerkende aspecten: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat De klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur De ontwikkeling

Nadere informatie

Is een Europese islam mogelijk?

Is een Europese islam mogelijk? Brahim Laytouss Imam, islam theoloog Is een Europese islam mogelijk? De islam is steeds prominenter aanwezig in de Europese samenlevingen, zoveel is duidelijk. Maar islamitisch extremisme en religieus

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Hazrat Inayat Khan en het Universeel Soefisme

Hazrat Inayat Khan en het Universeel Soefisme Hazrat Inayat Khan en het Universeel Soefisme Hazrat Inayat Khan Geboren 5 juli 1882 te Baroda (India) Gestorven 5 februari 1927 in India Hazrat is een aanspreking voor een hooggeplaatst iemand Hazrat

Nadere informatie

WERKEN MET MANDALA S Inhoud

WERKEN MET MANDALA S Inhoud WERKEN MET MANDALA S Inhoud Mandala betekent: cirkel... 2 Het getal vier... 2 Werken aan innerlijke rust... 2 Archetype... 2 Concentratie en structuur... 3 Een parabel... 3 Werkwijze... 3 Literatuur:...

Nadere informatie

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje Gemeente van Christus geliefden van God Valt het u ook op, nu we al een tijdje

Nadere informatie

Samenvatting. De Japanners en het christendom: een complexe relatie

Samenvatting. De Japanners en het christendom: een complexe relatie 12-Summary-NLS.qxd 10/8/2013 5:27 PM Page 241 De Japanners en het christendom: een complexe relatie Het christendom is sinds het midden van de zestiende eeuw zichtbaar actief in Japan, en toch is Japan

Nadere informatie

De evangeliën en hun betrouwbaarheid

De evangeliën en hun betrouwbaarheid De evangeliën en hun betrouwbaarheid blok F - nivo 3 - avond 3 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik en intro 19.20 Discussie: het evangelie van Judas 19.30 Historisch betrouwbaar?

Nadere informatie

Het Platform Levensbeschouwing Halle een korte terugblik

Het Platform Levensbeschouwing Halle een korte terugblik Het Platform Levensbeschouwing Halle een korte terugblik 2016 januari 2016 debat over het boek Open geloven een bijzondere avond met een wel heel veelkleurig gezelschap achter de tafel. Totaal waren we

Nadere informatie

Onthullingen van Kennis

Onthullingen van Kennis Onthullingen van Kennis Caleidoscoop van Kennis Facetten verschuiven door tijd Vorm en structuur doemen op Gestalte gegeven door Kennis Patronen behouden het ritme De potentie van het punt Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Heilig Schrift. Tanach Bijbel Koran Docentenhandleiding OMG!

Heilig Schrift. Tanach Bijbel Koran Docentenhandleiding OMG! 2 Museum Catharijneconvent, 2016 De tentoonstelling informeert u en uw leerlingen op een interactieve manier over de heilige geschriften van de drie monotheïstische wereldreligies. Ondanks onderlinge verschillen

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het Geloven Geloven is vertrouwen GGeloven is ten diepste je vertrouwen hechten aan iets of iemand, de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het geloven in God zegt de Bijbel: Het geloof is de vaste

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Wim Jurg. De vierde eeuw. of hoe het christendom staatsgodsdienst werd DAMON. JURG, De vierde eeuw.indd 3 18-07-11 10:40

Wim Jurg. De vierde eeuw. of hoe het christendom staatsgodsdienst werd DAMON. JURG, De vierde eeuw.indd 3 18-07-11 10:40 Wim Jurg De vierde eeuw of hoe het christendom staatsgodsdienst werd DAMON JURG, De vierde eeuw.indd 3 18-07-11 10:40 Inhoud Vooraf 7 1. De tuinierende god 9 2. Een net niet heilige keizer 34 3. Het nieuwe

Nadere informatie

Ouder worden en de kracht van verhalen. Levensverwachting bij geboorte. Ingesleten opvattingen uit de 19 e eeuw

Ouder worden en de kracht van verhalen. Levensverwachting bij geboorte. Ingesleten opvattingen uit de 19 e eeuw Ouder en de kracht van verhalen Lezing door Prof. dr. Jan Baars Universiteit voor Humanistiek www.janbaars.nl Op uitnodiging van Stichting Levensverhalen Inspiratiemiddag in Zaandam, 2 oktober 2014 Levensverwachting

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt bedoeld: het Israël dat wij ontmoeten in de bijbel en

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen?

LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen? LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen? Vak: Godsdienst Klas(sen): 6la en 6lb Leerkracht(en): Mevr. Vandamme Semester: 2 Leerstof notities, handboek, werkboek. De cursus, verbetersleutels

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Bedenk de dingen die boven zijn.. niet die op de aarde zijn. Johannes 3: 3-6

Bedenk de dingen die boven zijn.. niet die op de aarde zijn. Johannes 3: 3-6 Johannes 3: 3-6 3 Jezus zei: Waarachtig, ik verzeker u: alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien. 4 Hoe kan iemand geboren worden als hij al oud is? vroeg Nikodemus. Hij kan toch

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

Genieten van het echte leven

Genieten van het echte leven Genesis 3: 19 Tot de dag van je dood zul je zwetend het land bewerken om te kunnen leven. 1 De Hamvraag Mag ik genieten en wat is dan eigenlijk genieten? Het leven is toch vooral lol maken! X Het moet

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent De Bijbel Een geloofsboek EWe kunnen vele wegen gaan met de Bijbel. De één ervaart het vooral als een mooi kunstobject. Vele kunstenaars hebben er inspiratie in gevonden om een kunstwerk te maken. We kennen

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Vorige week, op de eerste zondag van advent, zijn we begonnen met de lezingen uit het evangelie van Lukas. En ik heb toen gezegd dat het bij Lukas gaat

Nadere informatie

Augustinus. Utrecht verhaalt: ( ) bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt. Doornburgh/ Dames en heren (bewoners)/

Augustinus. Utrecht verhaalt: ( ) bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt. Doornburgh/ Dames en heren (bewoners)/ Utrecht verhaalt: Augustinus (354 430) bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt Augustinus (354 430) Zr.Mirjam, Priorij Emmaus te Maarssen 2015 Utrecht verhaalt is een concept van ar-gitect Bij gebruik

Nadere informatie

Als ik het goed heb heeft Marcel het een paar jaar geleden in een boodschap over godsvertrouwen gehad.

Als ik het goed heb heeft Marcel het een paar jaar geleden in een boodschap over godsvertrouwen gehad. Als ik het goed heb heeft Marcel het een paar jaar geleden in een boodschap over godsvertrouwen gehad. Omdat het voor de kwaliteit van ons leven, zeker ons geestelijk leven zo belangrijk is- wij worden

Nadere informatie

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

Werkstuk Christologie en de interreligieuze dialoog.

Werkstuk Christologie en de interreligieuze dialoog. Werkstuk Christologie en de interreligieuze dialoog. Nell Notermans Nr: 0323128 Arcen. Oktober 2006. 1 Christologie en de interreligieuze dialoog. Christologie betekent de leer van Jezus Christus. Maar

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

Liturgie voor de viering van het Avondmaal te Commugny. Welkom en mededelingen en aansteken van de kaarsen

Liturgie voor de viering van het Avondmaal te Commugny. Welkom en mededelingen en aansteken van de kaarsen Liturgie voor de viering van het Avondmaal 26-8-2012 te Commugny Orgelmuziek Welkom en mededelingen en aansteken van de kaarsen Psalm 100: 1,2,3 juich aarde Votum en groet Inleiding op de dienst: We zijn

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

De Bijbel open (07-12)

De Bijbel open (07-12) 1 De Bijbel open 2013 48 (07-12) Stel je voor, bovenop een kerktoren zie je een zwaard, geen haan of een kruis, maar een zwaard. Dat zouden we wel vreemd vinden. Want wat heeft de kerk en het christelijk

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de

Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de Tijdvakken Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid K.A. * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat * klassieke vormentaal

Nadere informatie

Democratie als cultus

Democratie als cultus SUB Hamburg A/570762 Marin Terpstra Democratie als cultus Over politiek en religie BOOM AMSTERDAM IN HOUD Voorwoord 9 Hoofdstuk 1 De democratie en het probleem van de theolo^ia politikê. Varro, Augustinus,

Nadere informatie

LESONDERWERP - LESINHOUD ALGEMENE DOELSTELLINGEN WERKVORMEN MEDIA

LESONDERWERP - LESINHOUD ALGEMENE DOELSTELLINGEN WERKVORMEN MEDIA ORTHODOXE GODSDIENST MINISTERIE VLAAMSE GEMEENSCHAP DEPARTEMENT ONDERWIJS School: Titularis: Klas: 2 Lestijden/week: 2 Studierichting: JAARPLAN Sept. LISEERD LESONDERWERP - LESINHOUD ALGEMENE DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal

140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal 140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal Psalm 124: 1 en 4 Stil gebed, votum en groet Psalm 147: 1 en 4 Voortzetting en dankzegging voor het Avondmaal Gedachtenis van Christus Gebed

Nadere informatie

Het religieuze bevrijd van religie

Het religieuze bevrijd van religie Het religieuze bevrijd van religie John Dewey Gebaseerd op de Terry Lectures gehouden aan Yale University in 1934. Vertaald en ingeleid door Kees Hellingman ISVW UITGEVERS John Dewey 4 Wij, die nu leven,

Nadere informatie

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Floris Sieffers 07 October 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/65623 Dit

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

De Bijbel open (04-05)

De Bijbel open (04-05) 1 De Bijbel open 2013 17 (04-05) Een paar weken geleden dachten we in ons programma na over Jona. Als u toen mee luisterde herinnert u het zich wellicht. Na zijn vlucht voor God en na zijn redding uit

Nadere informatie

Opmerkingen voor bestuurders en leidinggevenden 95 Vragen aan de auteur 99 Dankwoord 103 Over de auteur 107

Opmerkingen voor bestuurders en leidinggevenden 95 Vragen aan de auteur 99 Dankwoord 103 Over de auteur 107 Inhoud Voorwoord 7 Het Goede Boek 13 Max 19 Zeno 23 Waarom 27 Zelfs het onmogelijke 35 Omhoog 39 Reus 45 Eruit 49 Wie heeft mijn kaas gepikt? 53 Ik heb jouw kaas gepikt 59 Muren 65 De doolhof in de muis

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Zondag 24 november 2013 * 10e zondag van de herfst * preek Maleachi 3, 19-24 = 4, 1-6 / Lucas 21, 5-19 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, In de ideale wereld zou het mogelijk zijn, dat

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed Het Jezusgebed de woestijnvaders en het Jezusgebed deel 3... door abba Yvan De vader of de abba is een vergeestelijkt iemand die de ziel van de mens kent door zijn eigen ervaring. Hij hoeft niet noodzakelijk

Nadere informatie

Het levende in het sterven

Het levende in het sterven Het levende in het sterven Het levende in het sterven Paulus Rijntjes Schrijver: Paulus Rijntjes Voor informatie over ons werk of over andere publicaties: www.hesychia.net ISBN: 4400006618 Paulus Rijntjes

Nadere informatie