Bewegen. moet beloond. worden! Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bewegen. moet beloond. worden! Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk"

Transcriptie

1 Bewegen moet beloond worden! Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk

2 Colofon DRO Projectgroep Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk: Jos Gadet, stadsgeograaf (projectleider) Remco Daalder, ecoloog Ed Buijs, bioloog Femke Haccoû, landschapsarchitecte Errik Buursink, historicus Ton Muller, ontwerper lay out: Femke Haccoû foto s: Errik Buursink, Niek Bosch, Jos Gadet 2 september 2010 Dienst Ruimtelijke Ordening, gemeente Amsterdam

3 Bewegen moet beloond worden! Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk

4 Inhoudsopgave Colofon 2 Proloog 5 Samenvatting 6 I Experiment De Gezonde Wijk 8 II Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk: methode van onderzoek 10 III Schouw Geuzenveld Buurt 5 Noord 12 IV Schouw Haveneiland 14 V Schouw Noordelijke Jordaan 16 VI Schouw Oosterparkbuurt 20 VII Schouw Van der Pekbuurt 22 VIII Analyse: ruimtelijke condities die bewegen bevorderen! 24 IX Beschouwende conclusie: bewegen moet beloond worden! 30 Epiloog 33 Geraadpleegde literatuur 35 4

5 Proloog Een groot aantal welvaartsziekten wordt in verband gebracht met te weinig beweging. Volgens Johan Mackenbach, hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg aan het Rotterdamse Erasmus MC, denken veel mensen dat de meeste van deze welvaartsziekten onvermijdelijk zijn. Maar dat minder eten en meer bewegen positieve effecten op de gezondheid van mensen heeft, daarover bestaat consensus in de academische gezondheidswereld (Economist 2010). Bovendien kun je volgens Mackenbach nog steeds meer dan de helft van de ziektelast voorkomen door het veranderen van omgevingsfactoren (Köhler 2010). Hebben ruimtelijke omgevingsfactoren invloed op gezondheid? Wellicht! In het recent in Amsterdam uitgevoerde Grote Groenonderzoek wordt een significant verband geconstateerd tussen obesitas en monofunctionele stadsdelen in de hoofdstad (Gadet e.a. 2009). Volgens het onderzoek Gezonde Wijk naar de relatie tussen fysieke wijkkenmerken en lichamelijke activiteit is het goed voorstelbaar dat de inrichting van de buurt hierbij een belangrijke rol speelt (Hertog e.a. 2006). Hoe die relatie er uitziet is momenteel onderwerp van een langjarig onderzoek van het RIVM in samenwerking met de Vrije Universiteit Amsterdam: Park of Perk. Daarin is men op zoek naar welke aspecten in de omgeving bewegen makkelijker of juist moeilijkermaken. Middels enquêtes, interviews en GPSanalyses wil men daarachter komen. Het project wordt in 2011 afgerond. Het onderhavige project Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk bouwt voort op het onderzoek Gezonde Wijk van Hertog en anderen. Wij gaan nog preciezer in op de ruimtelijke condities die uitlokken tot bewegen. Bovendien is hiervoor de veel snellere methode van het schouwen gekozen. Of die snellere methode informatie oplevert die vergelijkbaar is met die uit Park en Perk, wordt pas na afloop van dat laatste onderzoek duidelijk. Je kunt mensen niet gezonder laten leven door een beroep te doen op hun eigen keuze (Köhler 2010). Het helpt veel beter om gezondheid en te weinig bewegen te zien als een collectief probleem en door collectieve maatregelen te nemen. Je moet er, volgens Mackenback, in de gezondheidszorg actiever op inspelen, maar ook dingen in de omgeving veranderen. Een taak voor de ruimtelijke ordening? We gaan het zien! 5

6 Samenvatting In juni 2008 is het Charter Amsterdamse Wijkaanpak ondertekend. In dit charter zijn zes experimenten benoemd. Eén van deze zes experimenten is: De gezonde wijk. De GGD trekt dit project Gezonde wijken, in samenwerking met de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling, Dienst Ruimtelijke Ordening, en de stadsdelen Geuzenveld Slotermeer en Noord. De DRO participeert hierin met de Voedselstrategie en speelvoorzieningen in de wijken en met het project Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk. Hierin richten we ons enkel en alleen op de ruimtelijke condities, niet op andere manieren die een gezond leven in de stad beïnvloeden. De volgende beweging uitlokkende ruimtelijke condities zijn uit de schouwen afgeleid: 1. congestion is our friend : in dichtbevolkte en dichtbebouwde buurten is de meeste beweging op straat te zien. = 2. eyes on the street : doordat woningen hun woonkamer aan de straatkant hebben, zijn er voortdurend ogen op straat gericht die bewust of onbewust de gebeurtenissen op straat in de gaten houden, en de (speel)veiligheid bevorderen. Om die ruimtelijke condities in kaart te brengen zijn vijf wijken geschouwd, in vijf stadsdelen met een onderscheidend stedenbouwkundig profiel. Deze schouwen zijn te zien als visit by experts. Tijdens deze schouw bezoeken experts van verschillende disciplines een bepaald gebied om plaatseigen potenties te ontdekken die benut kunnen worden om het bewegen van bewoners en bezoekers te bevorderen. Voor onze schouw(en) naar de ruimtelijke condities voor een gezonde wijk zijn schouwteams samengesteld uit ontwerpers, ecologen, verkeersplanologen en voorzieningenplanologen, die ter plekke de potenties van een gebied uitonderhandelen. Het verrassende van deze schouwen is dat de meeste resultaten onvoorzien zijn. Zo blijkt contra-intuïtief dat dichtbebouwde, gemengde buurten meer tot bewegen uitnodigen dat buurten in lage dichtheden. De volgende buurtcombinaties zijn geschouwd: Buurt 5 Noord (stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer) Haveneiland (IJburg, stadsdeel Zeeburg) Noord Jordaan (stadsdeel Centrum) Oosterparkbuurt (stadsdeel Oost-Watergraafsmeer) Van der Pekbuurt (stadsdeel Amsterdam-Noord) gebrek aan schaarste: hoe schaarser de ruimte (of het groen), hoe waardevoller deze gevonden wordt, hoe meer mensen er gebruik van maken en hoe hoger de waardering. verticaal reliëf nodigt uit: met verspringende gevels, geveltuinen, erkers, bochtige straten (verticaal reliëf), verliest de wijk haar monotonie, en verhoogt ze de spannende verwachting van wat ná de geveltuin, erker of bocht staat te gebeuren of te zien is. horizontaal reliëf dwingt tot inspanning: horizontaal reliëf is effectief voor de gezondheid van buurtbewoners. diversiteit stimuleert bewegen: variatie in winkelaanbod, gevelversieringen, kunst in de openbare ruime, galeries of andere interessante etalages, markten en stads- en vergezichten, stimuleert uithuizigheid en de vorm van wandelen, fietsen en spelen. stad als afwisselend decor, liefst groen decor: het stedelijk decor is een betekenisvolle ambiance om de vrijetijd in door te brengen, waar een groen accent van dat decor een extra waarde toevoegt. relatieve afstand tot centrumstedelijk milieu: nabijheid tot het centrumstedelijke milieu, de binnenstad en grote delen van de 19e-eeuwse gordel, trekt het merendeel van de Amsterdamse activiteiten aan (woon- en werkadressen, publieke en commerciële voorzieningen, en vrijetijdsattracties). Woongebieden op loop- en fietsafstand zullen dat lopen en fietsen eerder uitlokken dan plekken ver weg gelegen. bestemmingsdifferentiatie: vele bestemmingen in een geconcentreerd gebied lokken veel meer beweging uit dan als dit niet het geval is. 6

7 Kortom, enerzijds moet bewegen beloond worden (variatie in winkelaanbod, gevelversieringen, kunst in de openbare ruime, galeries, interessante etalages, markten, stads- en vergezichten, architectuur, stedenbouw, reliëf); anderzijds moet gemotoriseerd verkeer ontmoedigd worden (verhogen parkeerdruk, obstakels in straten, vergroten nabijheid voorzieningen). Deze ruimtelijke condities zijn algemeen van aard, en moeten aan de hand van locatiespecifieke situaties (mogelijkheden, kansen) interventievoorstellen leiden. Een schouw is daarvoor het geëigende instrument. De interventies zijn in vier schaalniveaus te onderscheiden: stedenbouwkundige ingrepen ingrepen in routes inrichtingsingrepen programmatische ingrepen Per schaalniveau verschillen de financiële en sociale kosten. Met ruimtelijk beleid kunnen die interventies vervolgens gerealiseerd worden (structuurvisie, bestemmingsplannen, inrichtingseisen, verkeersplannen, parkeerbeleid, commissie winkelplanning, groenbeleid, openbare ruimtebeleid en dergelijke). De ruimtelijke kansen en interventies zijn legio, zoals ook in het rapport vermeld, maar vormen geen blauwdruk. Ze zijn locatiespecifiek. Hierop kan niet genoeg de nadruk worden gelegd. Sommige zijn geschikt voor ook andere wijken in de stad, andere weer niet. De essentie van het onderzoek is dat locatiespecifieke interventies het resultaat zijn van schouwen (visit by experts) op basis van de negen genoemde ruimtelijke condities. Stadsontwikkeling op basis van plaatseigen potenties zorgt verder voor zich onderscheidende plekken in de stad en verhinderen ruimtelijke sjablonen of stempelstedenbouw. Dat doorbreekt monotonie, en stimuleert bewegen. Het stimuleert en passant ook de aantrekkelijkheid van de buurt voor bewoners en bedrijven. Het mes snijdt aan meerdere kanten: werken aan gezond bewegen in de buurt is werken aan de economische aantrekkelijkheid van de buurt. 7

8 I Experiment De Gezonde Wijk In juni 2008 is het Charter Amsterdamse Wijkaanpak ondertekend. Hierin staat onder meer wat de inzet van zowel het Rijk als de gemeente is om de ambities binnen de Wijkaanpak te realiseren, met duidelijke en meetbare afspraken. Amsterdam en het Rijk hebben elkaar nodig voor de Wijkaanpak en hebben daarom een vitale coalitie gesloten, waarbij gestreefd wordt naar inspirerende vormen van samenwerking. In dit charter zijn onder andere zes experimenten benoemd. Deze experimenten maken deel uit van het programma van het Rijk om ruimte te creëren voor gemeenten om innovatieve en onorthodoxe aanpakken mogelijk te maken waarmee op bepaalde terreinen de voor de uitvoering benodigde doorbraken worden geforceerd. Eén van deze zes experimenten is: De gezonde wijk. De Amsterdamse invulling van dit laatste is het door de GGD en DMO getrokken project Gezonde wijken, in samenwerking met de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling, Dienst Ruimtelijke Ordening, en de stadsdelen Geuzenveld Slotermeer en Noord. Hierin staat centraal het verbeteren van de gezondheid in aandachtswijken. Deze Amsterdamse wijkaanpak richt zich op 17 buurten die veel tot zeer veel aandacht vragen. Er is een sterke relatie tussen gezondheid en sociaaleconomische status. Kwetsbare groepen bewoners die veelal in achterstandswijken wonen zijn al langer een aandachtspunt vanuit verschillende invalshoeken. Het doel van de experimenten De Gezonde Wijk (behorend bij het actieplan krachtwijken) is de gezondheid van inwoners van krachtwijken te verbeteren via een integrale aanpak gericht op gezonde bewoners gezonde leefomgeving samenhangend zorg- en welzijnsaanbod met een preventieve insteek. De DRO participeert hierin met een aantal projecten, zoals de Voedselstrategie en speelvoorzieningen in de wijken. Daarnaast heeft DRO het project ruimtelijke condities voor een gezonde wijk ingebracht. 8

9 IJburg 9

10 II Ruimtelijke condities voor een gezonde wijk: methode van onderzoek Bij ruimtelijke ingrepen die een gezonde wijk bevorderen kan gedacht worden aan verbetering van de luchtkwaliteit, het verminderen van geluidshinder, duurzame stedenbouw (bouwwijze en bouwmaterialen) met als gevolg optimale inpandige klimaatbeheersing. In het project ruimtelijke condities voor een gezonde wijk zijn we op zoek gegaan naar ruimtelijke condities die bewegen bevorderen en condities die bewegen belemmeren, alsook het ontdekken van potenties in de buurt die beweging kunnen stimuleren. Uiteindelijk worden noodzakelijke ruimtelijke condities in buurten benoemd die uitnodigen tot bewegen en die kunnen worden toegepast bij herstructurering van bestaande of inrichting van nieuwe wijken. Om die ruimtelijke condities in kaart te brengen zijn we gaan schouwen in vijf stadsdelen met een onderscheidend stedenbouwkundig profiel. Wij hebben een nieuwe planologische methode gehanteerd: de schouw (zie Van Zanen 2007). Onze schouw is te zien als een visit by experts, dus geen excursie. Tijdens deze schouw bezoeken experts van verschillende disciplines een bepaald gebied om plaatseigen potenties te ontdekken die benut kunnen worden om het bewegen van bewoners en bezoekers te bevorderen. Voor onze schouw(en) naar de ruimtelijke condities voor een gezonde wijk hebben we schouwteams samengesteld uit ontwerpers, ecologen, verkeersplanologen en voorzieningenplanologen, die ter plekke de potenties van een gebied als het ware uitonderhandelen. Het verrassende van deze schouwen is dat de meeste resultaten onvoorzien waren. Zo bleek, vooruit lopend op de resultaten, contra-intuïtief dat dichtbebouwde, gemengde buurten meer tot bewegen uitnodigen dat buurten in lage dichtheden. De plaatseigen kwaliteiten en (om)mogelijkheden bekijken op basis van de relatieve ligging van een plek, levert steeds weer verrassende inzichten op. Stadsontwikkeling op basis van plaatseigen potenties zorgt verder voor zich onderscheidende plekken in de stad en verhinderen ruimtelijke sjablonen of stempelstedenbouw. De volgende buurtcombinaties worden geschouwd: Buurt 5 Noord (stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer) Haveneiland (IJburg, stadsdeel Zeeburg) Noord Jordaan (stadsdeel Centrum) Oosterparkbuurt (stadsdeel Oost-Watergraafsmeer) Van der Pekbuurt (stadsdeel Amsterdam-Noord) In de schouwverslagen worden mogelijke oplossingen bedacht. Die hebben bijna uitsluitend betrekking op de buurt waarin de betreffende schouw heeft plaatsgevonden. Aan het eind van de hierna volgende schouwverslagen worden negatieve en positieve aspecten, evenals de kansen benoemd die het bewegen in de desbetreffende buurt beïnvloeden. Uit alle schouwen worden uiteindelijk algemene ruimtelijke condities geformuleerd. Deze condities vormen de basis voor lokale interventies, die onderling nogal kunnen verschillen de fysieke en programmatische verschijningsvorm van buurten licht tot sterk kunnen verschillen. Daarover later meer. 10

11 Oosterparkbuurt Van der Pekbuurt IJburg Buurt 5 11

12 III Schouw Geuzenveld Buurt 5 Noord 12 Geuzenveld is een modernistische stadsuitbreiding, gebouwd in de jaren 50 van de vorige eeuw naar een stedenbouwkundig plan van Cornelis van Eesteren uit 1934 (!). De geschouwde buurt wordt gekenmerkt door een ver doorgevoerde functiescheiding. Daardoor zijn er nauwelijks werkgebieden in de wijk. Wel is het havengebied dichtbij. Langs een aantal doorgaande routes bevinden zich winkelruimtes. Voor de bulk van de dagelijkse boodschappen zijn bewoners aangewezen op het winkelcentrum op het Plein en de winkels rondom het Confuciusplein. Woningen bestaan voornamelijk uit in strokenbouw opgestelde portiekflats. Deze worden hier en daar afgewisseld door rijtjes laagbouw. Er is zeer veel open en groen ingerichte ruimte tussen de woningcomplexen en langs de hoofdroutes. Traditionele straten ontbreken nagenoeg, alleen de Burg. Van Leeuwenlaan kent een profiel dat doet denken aan de stadsstraten in de vooroorlogse stad. Er is in de buurt veel plek voor de auto. Er is een overmaat in profielen: de profielen zijn ruim en er is relatief veel parkeerruimte. Op straat staan weinig fietsen geparkeerd. Dit komt deels door de mogelijkheid de fiets te stallen in een eigen kelderbox, maar dat verklaart niet waarom er voor winkels zo weinig fietsen staan. Er wordt wel gelopen in de buurt: vooral door scholieren van een ROC vlakbij, die in de pauze naar een snackbar gaan. De binnenterreinen tussen de flats zijn veelal afgesloten met hoge hekwerken en ingericht met kijkgroen. Dit kan positief zijn voor het welbevinden van de bewoners, ze zijn namelijk netjes en mooi ingericht, maar nodigt zeker niet uit tot bewegen. Het afsluiten beperkt vooral de speel- en beweegmogelijkheden voor kinderen. Er liggen kansen door het gedeeltelijk of geheel privatiseren van de binnentuinen. Dit zou de aantrekkelijkheid van de woningen ook vergroten. Op een klein oppervlakte zijn veel verschillende soorten groen te vinden: privégroen, kijkgroen, rommelige grasveldjes, etc. Er is gebrek aan schaarste qua speelveldjes. Overal zijn kleine speelplekjes aangelegd, maar deze zijn vaak beperkt te gebruiken. Het schoolplein met hufterproof speeltoestellen wordt na schooltijd afgesloten met een hoog hek. is hier en daar een strookje met winkels en kleine bedrijfjes. Er is door het gebrek aan levendigheid en de monotone architectuur sprake van prikkelarmoede. Er zijn in de buurt zelf weinig wandeldoelen. Eigenlijk is er simpelweg te veel ruimte en worden de zintuigen te weinig geprikkeld. Het privatiseren van slecht gebruikt groen kan daar een oplossing voor zijn. Maak van veldjes bijvoorbeeld kleine omhaagde volkstuincomplexen. De routering door de wijk is slecht. Het is door het grotendeels ontbreken van hiërarchie moeilijk navigeren. Gevoelsmatig zijn de afstanden enorm. Boodschappen doet men vaak te voet op Plein Dit omdat er niet veel winkels in de buurt zelf zijn. In de Jordaan zagen we dat sommige straten nagenoeg autarkisch zijn. Dat geldt voor Buurt 5 niet. De Lodewijk van Deijsselstraat is een relatief drukke wandelroute tussen Plein en Buurt 5, maar is visueel onaantrekkelijk en noodt niet tot verblijven. Er zijn ook nauwelijks bankjes en prullenbakken. Sportvoorzieningen en grotere groengebieden (Sloterpark, Eendrachtspark) bevinden zich buiten de buurt en vormen een populaire bestemming voor bewoners. In de wijk kan flink verdicht worden door de koppen van de blokken dicht te bouwen en op ongebruikte veldjes woningen te plaatsen. Dit zou het draagvlak van de voorzieningen in de buurt vergroten. Het is goed om schaarste aan groen en openbare ruimte te creëren, zodat de overgebleven plekken beter gebruikt worden. Bij voldoende dichtheid kan groen meer opleveren dan het kost. Draagvlak en levendigheid zouden ook vergroot kunnen worden door nieuwe groepen bewoners de wijk in te krijgen. Dit is één van de doelen van Far West, die de stedelijke vernieuwing van ondermeer Geuzenveld onder haar hoede heeft. Vlakbij Buurt 5 staat het Parkrandgebouw, een vrijstaand appartementencomplex voor hogere inkomens in het Eendrachtspark, dat als icoon van de vernieuwingsoperatie veel positieve aandacht genereert. Het is dankzij Parkrand gelukt nieuwe hoogopgeleide bewoners te trekken, maar de binding tussen bewoners van gebouwen als het Parkrandgebouw en de buurten is minimaal. Parkeren geschiedt voor de deur. Er zijn weinig mensen op straat. De buurt kent ook nauwelijks levendige plinten, wel

13 Grootschalige wijken moeten niet grootschalig vernieuwd worden. Doorbreek juist de grootschaligheid door microvernieuwing. Laat nieuwe bewoners echt buurtbewoners zijn. Hierdoor wordt een wijk diverser en minder kwetsbaar voor verloedering. De nieuwbouw rondom het Confuciusplein is een voorbeeld van microvernieuwing. De toekomstige bewoners van deze appartementengebouwen wonen straks echt aan het plein en worden daardoor nadrukkelijk uitgenodigd om gebruik te maken van de openbare ruimte en de voorzieningen in de buurt. + kansen - Aanwezigheid winkelstrips Stimuleer de aanwezige Geen echte straten winkelstrips in plaats van het centrale winkelcentrum Nabijheid Eendrachtspark Privatiseer slecht functionerende openbare ruimte Overmaat aan openbare en semiopenbare ruimte Creëer één of twee grote speelplaatsen die een bestemming en ontmoetingsplek voor buurtbewoners zijn Veel kleine speelplaatsjes, geen grote waar ouders elkaar kunnen ontmoeten en kinderen samen kunnen spelen Geen sportvoorzieningen in de wijk Vernieuwing op buurt en straatniveau. Grootschalige vernieuwing is losgezongen van de buurten 13

14 IV Schouw Haveneiland 14 Haveneiland is onderdeel van de stadsuitbreiding IJburg, gelegen in het IJmeer ten oosten van Amsterdam. In 2002 werden de eerste woningen op Haveneiland opgeleverd. Intussen wonen er op de drie eilanden van de eerste fase van IJburg ruim mensen. IJburg is vooral in trek bij gezinnen met jonge kinderen, die in de stad geen betaalbare woningen kunnen vinden. Het voorzieningenaanbod op IJburg is voor een groot deel gericht op deze gezinnen: dus veel scholen en speelvoorzieningen. Haveneiland is ontworpen als echte stadswijk, woningen in hoge dichtheden, met een sociaaleconomisch gemengde bevolkingsopbouw, ruimte voor bedrijven en voldoende stedelijke voorzieningen. De stedenbouwkundige opbouw wordt gekenmerkt door opengewerkte blokken in een strak grid van straten en grachten. IJburg ligt op grote afstand van het stadscentrum en is per fiets niet gemakkelijk bereikbaar. Langzaamverkeerroutes gaan door afgelegen groengebieden en over lange, hoge bruggen. Er is wel een snelle tramverbinding en via de Piet Heintunnel en de ring A10 is de rest van de stad met de auto snel bereikbaar. De centrale as van Haveneiland is de IJburglaan, die voor auto, fiets en tram de belangrijkste, of enige, toegang tot het eiland is. Langs de IJburglaan bevinden zich het winkelcentrum, de meeste horeca en bedrijfsruimten en het Theo van Goghpark. Per fiets en auto is het eiland makkelijk te doorkruisen over het breed geprofileerde straatgrid. Wandelaars hebben een grote vrijheid bij het kiezen van routes door de soms labyrintische binnenblokken. De standaard brede straatprofielen zorgen echter voor een gebrek aan hiërarchie in de wijk, waardoor de oriëntatie soms bemoeilijkt wordt. Het lijkt er op dat de ontwerpers hebben geprobeerd alle gebruikers maximaal te faciliteren. De brede rijbaan met langsparkeren aan beide zijden maakt de straten op Haveneiland echter tot domein van de auto. Daarnaast gaan de brede profielen de menselijke maat te boven terwijl wandelaars en fietsers vaak overlast ondervinden van harde wind. Soms zijn er wel echte brede stoepen waarop gespeeld kan worden, maar kinderen zijn meestentijds aangewezen op kleine speelplaatsen in de binnenblokken. Het ontbreekt op Haveneiland overigens aan grotere speeltuinen die dienen als ontmoetingsplek voor ouders en kinderen. Het wandelen door de binnenblokken is vaak een visueel stimulerende ervaring, terwijl de straten op te veel plekken saai en eentonig zijn. Belangrijkste oorzaak is de soms wel erg eenvormige architectuur van de straatwanden. Het ontbreekt op veel plekken aan een interessant ritme van schaduw en licht op de gevels. Vooral de blokken met sociale woningbouw lijden onder een zekere vormgevingsarmoede. Een ander probleem is de geringe levendigheid in de plinten. Ondanks de pogingen Haveneiland tot een echte stadswijk te maken, is er in de plinten langs de straten betrekkelijk weinig te beleven. Het ontbreekt nog aan een aantal echte trekkers, zoals buurtcentra, snackbars of een koffiecorner. De binnenblokken vormen een heel typisch, soms bijna suburbaan woonmilieu, waar de auto te gast is en de openbare ruimte door middel van bankjes en plantenbakken zich toegeëigend wordt door de bewoners. Hier en daar dreigen echter sociaalonveilige situaties te ontstaan. Hangen door opgeschoten jeugd wordt tegengegaan door het s avonds afsluiten van trapveldjes en schoolpleinen met indrukwekkende hekwerken. Dit doet sterk afbreuk aan het openbare karakter en de doorkruisbaarheid van sommige binnenblokken. De openbare ruimte in de blokken is te vaak weinig logisch ingericht. Grote OR is bruikbaar voor allerlei activiteiten, terwijl kleine OR een aantrekkelijk woonmilieu vormt. In de blokken op Haveneiland is het vaak vlees noch vis: grote ruimten die door plantsoentjes zijn opgedeeld in kleine, slecht bruikbare eenheden. Als Haveneiland helemaal volgens plan gereed is, zullen er voor de bewoners een aantal bestemmingen binnen de wijk zijn die per fiets of te voet goed bereikbaar zijn. Het winkelcentrum is nu al een echte trekker en aan de andere zijde van het eiland belooft de haven met veel horeca dat ook te worden. Het Theo van Goghpark in het zuiden van de wijk is een geliefd speel- en sportveld voor de jongere kinderen. Op dit moment zijn er nog geen serieuze sportvelden op IJburg. Naar mate de leeftijd van de jeugd in de wijk stijgt, zal dat een groter probleem gaan vormen. Het Diemerpark ligt dicht bij het Haveneiland en zal in de toekomst aan de oudere jeugd gelegenheid tot vertoeven en sporten kunnen bieden. Langs de oost- en noordrand van het eiland is een royale boulevard

15 aangelegd met panoramisch uitzicht over het IJmeer. Hier kan prima gewandeld en hardgelopen worden. De ruimtelijke verbinding met de rest van Amsterdam is verre van volmaakt. Met goed weer is de fietstocht over de Nesciobrug of de Schellingwoudebrug naar Oost en de binnenstad een prima alternatief voor auto en OV. Maar bij harde wind of veel neerslag zullen IJburgers toch eerder dan bewoners van meer centraal gelegen wijken de fiets laten staan. Ook s avonds en s nachts zijn de routes door stille groengebieden niet erg aantrekkelijk, vooral niet voor vrouwen en kinderen. Via de IJburglaan en straks over de oostelijke toegang is de IJburger met de auto snel op de A10 en A1. De auto is voor de bewoners dan ook aantrekkelijk. Er is voldoende parkeergelegenheid, vaak in eigen parkeergarages en de congestie is veel minder dan in de rest van de stad. Doordat er niet gekozen is voor een metro naar de binnenstad is het lastig om fietsen mee te nemen in het OV. + kansen - Hoge dichtheden Voldoende draagvlak voor voorzieningen Gevarieerde bevolkingsopbouw Goede fietsroute over Zeeburgereiland met pont naar Sporenburg Bij ontwerpen niet alle gebruikers van straten proberen te faciliteren. Creëer schaarste in de straten! Betere maatvoering voor OR in de blokken Veel parkeergelegenheid, vaak inpandig Sociaalonveilige langzaam verkeerroutes naar de rest van de stad Grote afstand tot rest van de stad maakt fietsen en wandelen onaantrekkelijk Hoogwaardig ingerichte OR Meer levendigheid in plinten Slecht bruikbare openbare ruimte in de blokken Doorkruisbare binnenblokken Creëer grotere speelgelegenheden Te brede straatprofielen waar kinderen en ouders elkaar ontmoeten Veel openbare ruimte die kan worden toegeëigend. Veel ruimte voor het toepassen van gevelgroen Geen grote speeltuin in de wijk Geen sportvelden en hangplekken voor oudere jeugd Saaie architectuur 15

16 V Schouw Noordelijke Jordaan 16 De schouw voerde vanaf de Westermarkt door de straten en over de grachten van de noordelijke Jordaan naar de Brouwersgracht. De structuur van de wijk, met smalle eenrichtingsverkeerstraten en beperkte parkeermogelijkheden, dwingt bewoners de auto te laten staan. Ontsluiting met openbaar vervoer geschiedt via de randen (tram en bus over de Rozengracht, Marnixstraat, Haarlemmerhouttuinen en met de Opstapper over Prinsengracht). Hierdoor is het vanuit veel delen van de wijk een eindje lopen naar een OV-halte. Verkeer is tegenwoordig leidend bij ontwerp van nieuwe wijken. Straten moeten ruimte bieden aan alle verkeersdeelnemers en voldoende parkeerplaatsen. In de Jordaan is daar geen sprake van: bewoners worden voor een voldongen feit geplaatst. Het is simpelweg onmogelijk voor de deur te parkeren, dus het is vaak een hele wandeling naar de auto. Eenrichtingsverkeer maakt daarnaast de wijk lastig per auto te doorkruisen. Eenmaal onderweg bevindt de Jordaanbewoner zich direct in het drukke stadsverkeer, waardoor het gebruik van de auto voor ritten binnen de stad onaantrekkelijk is. Omgekeerd geldt ook dat de Jordaan vanuit de rest van de stad lastig bereikbaar is per auto en OV. Fietsen en wandelen zijn de efficiëntste manieren om je door de Jordaan te bewegen. De buurt kent betrekkelijk weinig autoverkeer en is helemaal toegesneden op fietsen en lopen. De straatprofielen zijn dat echter niet. Wandelen door een buurt moet uitnodigend zijn. In de Jordaan hinderen obstakels in de openbare ruimte wandelaars. Vaak worden trottoirs gedeeltelijk geblokkeerd door fietsenrekken en ander straatmeubilair. In de recentelijk opnieuw ingerichte straten zijn de beruchte Amsterdammertjes verdwenen, maar het nieuwe profiel met stoepbanden is evenmin ideaal. Door de hoge stoepbanden is er geen uitwijkmogelijkheid meer voor fietsers, kinderwagens en rolstoelers, mocht de rijbaan of het trottoir geblokkeerd zijn. De inrichting met duidelijk gescheiden rijweg en trottoirs geeft daarnaast iedere weggebruiker zijn specifieke domein, waarbij wandelaars er met smalle trottoirs bekaaid afkomen. Zo bezien was het als achterhaald beschouwde profiel met de Amsterdammertjes zo slecht nog niet. De vloeiende overgang tussen trottoir en rijbaan leidt in die situatie namelijk tot een meer gelijkwaardige relatie tussen verschillende groepen weggebruikers. Doordat wandelaars makkelijker en veiliger kunnen uitwijken naar de rijbaan is het vrij houden van de trottoirs minder noodzakelijk, waardoor privatisering door bewoners met plantenbakken en bankjes mogelijk is. Hierdoor is er meer sociale controle op straat en kunnen kinderen veilig voor de deur spelen. Sowieso is de typische huisjesstad Jordaan op de straat gericht. Geen blinde plinten, waardoor er voortdurend eyes on the street zijn. In het nieuwe standaard grachtenprofiel is nauwelijks ruimte voor bankjes. Zitgelegenheden zijn vooral voor oudere wandelaars erg belangrijk. Het gebrek aan zitgelegenheden speelt overigens overal in de Jordaan omdat er in de smalle straatprofielen nergens gelegenheid is voor het plaatsen van extra straatmeubilair. Desondanks is de Jordaanbewoner op wandelen en fietsen aangewezen. De auto kan nooit een snel alternatief zijn. Hier is de uitspraak Congestion is our friend absoluut van toepassing. De typische Amsterdamse boogbruggen zijn voor fietsers en wandelaars soms een hele klim. Zo n dagelijkse klim, wellicht meerdere klimmen, per fiets of te voet is weliswaar een blokkade in fysieke zin, maar is daarentegen een fysieke uitdaging die over het algemeen als gezond kan worden aangemerkt. Bovendien is het uitzicht over de gracht een beloning. De helling van deze bruggen voldoet helaas niet meer aan de wettelijke eisen en is in nieuwbouw uitgesloten. Hierdoor zijn op IJburg bijvoorbeeld vlakke bruggen toegepast. Met de zachte winters van de afgelopen jaren lijkt dit misschien niet belangrijk, maar voor schaatsers zijn de lage bruggen een onneembare hindernis. In de Jordaan hebben veel mensen een hond. Zoals bekend zijn hondenbezitters gemiddeld gezonder dan de rest van de bevolking. Het uitlaten van een huisdier betekent een regelmatige wandeling door de woonomgeving. Hondenbezit hangt samen met etnische en sociaaleconomische kenmerken van de bevolking, maar ook met de veiligheid: kan je s avonds laat nog rustig met je hondje over straat?

17 In de Jordaan is een flink aantal pocketparks. Vaak gaat het om door sloop vrijgekomen kavels die met groen en zitgelegenheden zijn ingericht. Er lijkt een beweging te zijn tot het ( s avonds) afsluiten van deze groene ruimtes vanwege overlast door groepen jongeren en/of verslaafden. De verborgen semi-openbare ruimte met speel- of zitgelegenheid nodigt uit tot naar buiten gaan. De pocketparks zijn soms slecht ontworpen als kijkgroen met beperkte gebruiksmogelijkheden. Goed zijn de schoolpleinen, die ook speelplaats zijn na schooltijd. De terugwijkende rooilijn van sommige stadsvernieuwingsblokjes en de pocketparks nodigen uit tot kijken. Ze wekken nieuwsgierigheid op en werken het wandelen dus in de hand. Aan de andere kant ontstaan er ook donkere hoekjes die sociaalonveilige situaties kunnen opleveren. Autoluw werkt alleen als er in de plinten genoeg te beleven valt. Het rigide patroon van smalle straten in de wijk zou makkelijk saai kunnen worden. Door de levendige plinten en de hoogopschietende gevelbeplanting blijft wandelen door de Jordaan echter een afwisselende ervaring. De wandelaar wordt als het ware beloond met visueel stimulerende stadsgezichten. Een wandelaar zoekt tijdens een rondgang door een stad naar ankerpunten. Zowel visuele als functionele. De torens van de Posthoornkerk aan het einde van de Lindengracht zijn bijvoorbeeld een reden om in die richting te lopen. Hetzelfde geldt voor de Noordermarkt met zijn terrassen. Een groter groengebied kan ook zo n functie vervullen: een plek om even te rusten en naar een fontein te kijken. De Jordaan kent geen grotere groene plek. Misschien dat een open ruimte als het Karthuizerplein daar ruimte voor biedt. Er is in de Jordaan een goede wisselwerking tussen wandelenfietsen en het winkelaanbod. De drie (!) slagers in de Tweede Goudsbloemdwarsstraat kunnen alleen maar bestaan doordat boodschappen doen met de auto geen optie is voor Jordaanbewoners. Tegelijk genereert levendigheid en een goed winkelaanbod haar eigen voetgangersstromen. De bevindingen van de schouw zijn in de volgende tabel samengevat: Ruimtelijke condities zeventiende-eeuwse stad met betrekking tot bewegen. In de Westerstraat is het parkeren op de middenberm een gemiste kans. Het is misschien wel de enige plek in Amsterdam waar een Ramblas-achtige sfeer kan ontstaan: rustig flaneren onder de bomen met tot s avonds laat drukte in de plinten. Indien autovrij zouden de brede profielen van de gedempte grachten een prettige afwisseling kunnen bieden ten opzichte van de smalle straatjes. Overigens voorziet een geplande herinrichting van de Westerstraat in het autovrij maken van de middenberm van de Westerstraat, waarbij het creëren van een soort Ramblas het doel is. Een niet te missen kans dus 17

18 + kansen - congestion is our friend (I): door congestie en fragiele stedenbouwkundige structuur is men op fietsen en wandelen aangewezen congestion is our friend (II) fijnmazige stedenbouwkundige structuur remt automobiliteit, wat spelen op straat bevordert eyes on the street: door ontbreken blinde plinten wordt de sociale- en verkeersveiligheid vergroot bewegen wordt beloond: de grote variatie in winkelaanbod, gevelversieringen, kunstwerken, galerietjes, (Breitneriaanse) stadsgezichten, maakt wandelen en fietsen in de buurt een dagelijks feest hoge bruggen met steile hellingen dwingen tot fysieke inspanning pocketsparks centrale ligging: maakt fiets en lopen tot ideale vervoersmodaliteit Meer bankjes op strategische plekken Straatprofiel opheffen rigide verdeling trottoir-rijbaan. Open maken van de gesloten plinten van veel stadsvernieuwingsblokken. Gevelbegroeiing toepassen als middel om monotonie van gevelwanden te doorbreken Groen heeft weinig ruimte nodig: pocketparks nodigen uit tot wandelen (vooral wat ouderen betreft). Elke mogelijkheid aangrijpen. Geveltuinen en muur- of dakbegroeiing vergroten woongenot, wandelgenot, speelmogelijkheden en sociale veiligheid. Ruimtegebrek voor substantiële groen- of speelvoorzieningen Gebrekkig OV verhindert snelle bereikbaarheid buitengebied Mindervaliden in de problemen 18

19 19

20 VI Schouw Oosterparkbuurt 20 De Oosterparkbuurt ligt in de negentiende-eeuwse gordel van de stad en ontleent zijn naam aan het Oosterpark, waaromheen de buurt gelegen is. Delen van de wijk zijn tijdens de stadsvernieuwingsperiode ( ) ingrijpend vernieuwd. Hierbij is het oorspronkelijke stratenpatroon gehandhaafd, maar is de fijne korrel van de oude bebouwing grotendeels verloren gegaan. De buurt ten oosten van het Beukenplein is verschoond gebleven van sloop en nieuwbouw en is in hoog tempo aan het gentrificeren. De bebouwingsdichtheid in de Oosterparkbuurt is hoog, de straatprofielen smal. Via hoofdwegen (Wibautstraat, centrumring, Linnaeusstraat) en OV (tram, bus, metro) is de wijk voor auto s goed verbonden met het centrum en de rest van de stad. De Oosterparkbuurt kent een redelijk divers winkel- en horecaaanbod, maar voor meer dan de dagelijkse boodschappen is men aangewezen op winkelgebieden in aanpalende stadsdelen (Dappermarkt, De Pijp, centrum). De afstanden van deze winkelgebieden tot de Oosterparkbuurt zijn te groot om een aaneengesloten winkelcircuit te vormen, al is er wel enige overlap tussen de Linnaeusstraat en de Eerste Van Swindenstraat-Dappermarkt. Binnen de Oosterparkbuurt is ook niet een echte hoofdwinkelstraat aan te wijzen. Wel heeft de Eerste Oosterparkstraat tussen Wibautstraat en OLVG ononderbroken winkelwanden. Het OLVG-ziekenhuis, dat gelegen is op het scharnierpunt van de Oosterparkbuurt vormt in veel opzichten een barrière. De dichte wanden en hekwerken onderbreken winkelwanden. Het grote complex doorbreekt de blokkenstructuur en gaat op geen enkele wijze een betekenisvolle relatie aan met de omliggende straten. Slechts de nieuwbouw met ingang aan het Oosterpark genereert enige levendigheid. Er zijn goede en interessante wandelbestemmingen rondom de Oosterparkbuurt, maar de wijk is van de rest van de stad gescheiden door een aantal ruimtelijke barrières die het wandelen naar bestemmingen buiten de wijk onaantrekkelijk maakt (Wibautstraat, Stadhouderskade-Roeterseiland, spoordijk). Uitzondering is opnieuw de Dapperbuurt die via het Oosterpark en/of de Linnaeusstraat bereikt kan worden. De aanwezigheid van het Oosterpark is een belangrijk pluspunt voor de wijk. Hier bevinden zich sportveldjes en speelgelegenheden, die naast aanleiding om te bewegen ook een aantrekkelijk wandeldoel vormen. Tijdens de schouw bleek er een enorm verschil in uitstraling en ruimtegebruik te zijn tussen de stadsvernieuwingsblokken en de vooroorlogse bebouwing. In de stadsvernieuwingsbuurtjes ontbreekt de fijnmazige functiemenging nagenoeg, zijn de straatprofielen wat breder en is de toe-eigening van de openbare ruimte door bewoners aanzienlijk minder. In de bredere profielen wordt veel haaks geparkeerd, de trottoirs nodigen niet uit tot gebruik vanwege dichte plinten. De wandelaar wordt als het ware vanzelf de rijbaan op gedreven om daar, te midden van geparkeerde auto s, zo snel mogelijk zijn weg te vervolgen. In de woonstraten met oudbouw wordt de wandelaar door de afwisseling in gevelbeeld en de levendigheid in de plinten beloond. Er is veel gevelgroen en er zijn bedrijfjes en winkels. Ook hier geldt dus weer dat visueel stimulerende straten aantrekkelijk zijn voor de wandelaar. In de Oosterparkwijk wordt veel gefietst. De rekken zijn goed gevuld en er staan bakfietsen waarmee kinderen naar school gebracht worden. Veel hoogopgeleide bewoners brengen hun kinderen overigens naar witte scholen buiten de buurt. Het voorzieningenniveau is verder prima. De wijk kent naast een groot aanbod aan allochtone detailhandels met een breder aanbod een aantal speciaalzaken. De horeca past zich langzaam maar zeker aan aan de komst van meer hoogopgeleide tweeverdieners. Er is kortom voldoende aanleiding voor bewoners om te voet of met de fiets boodschappen te doen of uit te gaan in de eigen buurt. De openbare ruimte in de wijk is nog altijd sterk op de auto gericht. De Ruijschstraat heeft bijvoorbeeld een breed profiel, dat bijna geheel door de tram en de auto wordt gevuld. De pleinen in de stadsvernieuwingsbuurtjes, met het Boerhaveplein als dieptepunt, zijn armoedig ingericht en soms beruchte hangplekken. Vaak ontbreekt het door de inrichting geheel aan een relatie tussen de pleinwand en de pleinruimte,

21 ook als er weldegelijk aanleiding is, zoals op het Pleintheater aan het Sajetplein. Het nu al bijzonder sfeervolle Eikenplein en Kastanjeplein zouden veel meer dan nu het geval is dienst kunnen doen als ontmoetingsplaatsen. Vooral het Kastanjeplein schreeuwt om goede horeca met een mooi groot terras. Rondom het Beukenplein heeft zich al een levendige verzameling winkels en horeca gevestigd, maar de inrichting bied geen aanleiding tot verblijven. Het opheffen van de ventwegen en parkeerplekken zou hier gelegenheid scheppen voor terrassen en zitgelegenheden. De buurt kent een groot aanbod aan speelgelegenheden. Meestal betreft het kleine speelplaatsen met een wipkip en een klimrek. In hoeverre deze ook goed gebruikt worden, is een vraag die op de koude, bewolkte dag dat we schouwden niet beantwoord werd. Op een aantal pleintjes zijn sportveldjes met gelegenheid tot voetballen of basketballen. Spelen op straat is niet goed mogelijk door de vele geparkeerde auto s. In de stadsvernieuwingsblokken zijn veel plinten gevuld met fietsboxen en anonieme portieken. Hier is dus niet veel toezicht, wat het op straat laten spelen van kleine kinderen belemmert. De functionele invulling van de stadsvernieuwingsplinten, die grotendeels voortvloeide uit de woningwetvoorschriften, maakt dat bewoners hier niet de eyes and ears of the street kunnen zijn. Gevolg is vervuiling van de openbare ruimte en sociale onveiligheid, waardoor de sfeer vooral s avonds onaangenaam kan worden. + kansen - Hoge dichtheden Goed voorzieningenniveau Nabijheid Oosterpark Aanwezigheid pleintjes Nabijheid winkelgebieden De Pijp, Dappermarkt en Binnenstad Vervangen of verbeteren van uitstraling van stadsvernieuwingsblokken Openen plinten met woningen en voorzieningen Verbeteren ruimtelijke relatie Boerhaavebuurt en Oosterpark Kwaliteitsslag in inrichting openbare ruimte Slechten van barrières Wibautstraat, Singelgracht en Ringvaart Veel qua uitstraling kwalitatief matige wooncomplexen Dode plinten in stadsvernieuwingsblokken OLVG is barrière in de wijk Slecht ingerichte of versleten openbare ruimte Ruimtelijke barrières rondom de wijk 21

22 VII Schouw Van der Pekbuurt 22 De Van der Pekbuurt is één van de vooroorlogse tuindorpen in Amsterdam-Noord. De wijk valt uiteen in twee delen met een duidelijk verschillende architectuur en stedenbouw, die elkaar wat betreft bevolkingsopbouw niet veel ontlopen. Het zuidelijke stuk van de buurt is ontworpen door naamgever Jan Ernst van der Pek en is in alle opzichten een archetypisch tuindorp. Kenmerkend voor de stedenbouw en architectuur van de tuindorpen zijn de gekromde straten, de vele besloten pleintjes, de beperkte bouwhoogte en het speels gebruik van dakkapellen om een dorps dakenspel te creëren. Het buurtje ten noorden van de Hagedoornweg is in opdracht van een particuliere ontwikkelaar ontworpen door architecten van de Amsterdamse School. Ook hier is de bouwhoogte lager dan gebruikelijk in Amsterdam, maar de blokken zijn gesloten en de vormgeving van de gevels is expressiever, met duidelijke verwijzingen naar de houten huizen van het nabijgelegen Waterland. De pleinen in de wijk vormen een voornamelijk groen ingerichte verzameling openbare ruimtes, die vooral voor spelende kinderen aantrekkelijk zijn. In de noordwest hoek van de Van der Pekbuurt ligt nog een voormalig woonwijkje voor onmaatschappelijke gezinnen. Dit wijkje is niet meegenomen in de schouw. De Van der Pekbuurt ligt verrassend dicht bij de binnenstad. Deze ligging nodigt zeker uit tot wandelen naar het stadscentrum, maar ondanks dat bewoners te voet binnen een kwartier op het Damrak kunnen staan, doen noorderlingen hun dagelijkse boodschappen toch vooral in het eigen stadsdeel. Het openbaar vervoer (bussen) onderhoudt dan ook vooral verbindingen met de rest van Noord. De twee hoofdstraten van de wijk, de Van der Pekstraat en de Hagedoornweg zijn tevens de wijkwinkelstraten. De Van der Pekstraat gold tot de bouw van de IJtunnel als de belangrijkste invalsweg van Amsterdam- Noord en was ook een drukke winkelstraat. De winkelfunctie is er nu duidelijk ondergeschikt aan de woonfunctie. Het brede profiel maakt de straat geschikt om te spelen. De Hagedoornweg en Van der Pekstraat komen samen op het westelijke uiteinde van het Mosveld, waar de belangrijkste dagmarkt van Noord staat. De looplijn tussen de twee straten en de markt wordt onderbroken door een leegstaand en zeer verwaarloosd winkelpand. Overigens is de markt via een aantal kleinere straten ook prima bereikbaar en ligt door de aanwezigheid van Albert Heijn het zwaartepunt van de drukte aan de oostzijde van het Mosveld. Het grote centrale winkelcentrum van Noord bevindt zich op twee kilometer afstand op het Buikslotermeerplein. Het autobezit lijkt wijdverbreid te zijn in de Van der Pekbuurt en er is overal in de woonstraten parkeergelegenheid. Dit lijkt in tegenspraak met het feit dat het gebruik van de wagen voor dagelijkse boodschappen en het naar school brengen van kinderen door de nabijheid van voorzieningen onnodig is. Daarbij is de buurt met zijn bochtige, smalle straten niet snel te doorkruisen met de auto en dus relatief verkeersveilig. Er wordt op het eerste gezicht niet erg veel gefietst, boodschappen worden vooral te voet gedaan. Dit houdt waarschijnlijk verband met de etnische achtergrond van veel van de bewoners. Fietsen heeft voor veel allochtonen een lage status. De structuur en schaal van de wijk maken de Van der Pekbuurt ook tot een echte wandelwijk. Er zijn veel bestemmingen zoals de bibliotheek en scholen op loopafstand en er is een duidelijke hiërarchie in straatprofielen. Direct rondom de wijk liggen een aantal wandelbestemmingen. Zoals gezegd is het Mosveld met markt en winkels vlakbij. Ook groenvoorzieningen (Noordhollandsch Kanaalzone en Florapark) zijn prima te voet te bereiken. De buurt kent veel pleintjes en overhoekjes, vaak ingericht als speelplaats. De speelplaatsen maken door de manier waarop de wijk ontworpen is een echt integraal onderdeel uit van de openbare ruimte. Ze liggen goed in het zicht van de woningen en vormen samen met de rustige straten een goede speelomgeving voor kinderen. Er zijn ook grotere speelplaatsen in de buurt. De speeltuin aan de Geraniumweg biedt een breed scala aan speelmogelijkheden, terwijl er vanuit de omliggende woningen altijd toezicht is. In de parkzone langs het Noordhollandsch Kanaal bevinden sportvoorzieningen voor de oudere jeugd. Hier is het toezicht minder wegens het ontbreken van begeleidende bebouwing.

23 Sommige pleinen, zoals het Lupineplein, hebben geen duidelijke functie. Zijn het verblijfsplekken of zijn ze juist bedoeld om naar te kijken? Plekken als deze, met een duidelijke ruimtelijke kwaliteit, bieden kansen om het programma in de wijk te versterken. + kansen - Echte kleinschalige wandelwijk Meer ruimte voor voetgangers en Autobezit wijdverbreid fietsers creëren, minder voor de auto Goed voorzieningenniveau Versterk winkel- en horeca-aanbod Gratis makkelijk parkeren Winkels in en direct naast de wijk Verbeter ruimtelijke relatie met M Veel speelgelegenheden Grote speeltuin in de wijk Gunstig gelegen tov binnenstad Goede architectuur en stedenbouw osveld en Florapark 23

24 VIII Analyse: ruimtelijke condities die bewegen bevorderen! Vergezicht Gevulde plint 24 In de schouwverslagen zijn de discussies tijdens de schouwen niet gememoreerd, wel de eindresultaten. Net als tijdens een workshop of ateliersetting, (een schouw is in feite een workshop op locatie), zijn de verschillende perspectieven van disciplines en deelnemers aan de schouw bij de discussie de revue gepasseerd. Uit de gegevens van alle schouwen zijn unaniem de volgende beweging uitlokkende algemene ruimtelijke condities afgeleid. 1. congestion is our friend Tegen de verwachting van de meeste schouwdeelnemers in blijkt dat in dichtbevolkte en dichtbebouwde buurten de meeste beweging op straat te zien is. Fietsende volwassen en kinderen, lopende bewoners en werkers domineren het straatbeeld, terwijl de automobiliteit gering is. Hiervoor zijn twee redenen aan te wijzen. Congestie stimuleert beweging, en congestie beperkt bepaalde handelingen in het voordeel van bewegingsvriendelijke activiteiten. In dichtbebouwde wijken, mits er sprake is van functionele menging en een rijk aanbod van (buurt)winkels, liggen deze voorzieningen op loopafstand van de woning. Het kost relatief minder tijd, maar meer beweging, om je dagelijkse boodschappen te doen. Met name in de binnenstad en de 19e-eeuwse gordel, waarin functiemenging kenmerkend is voor de stedenbouwkundige structuur, gaat dit verschijnsel op. Bovendien dwingen (1) de drukke verkeerssituatie in de centrumstedelijke verbindings- en winkelstraten, (2) de nauwe straten in zeker de binnenstad, maar grotendeels ook in de 19e-eeuwse gordel, en (3) de hoge parkeerdruk (krijg ik mijn auto wel in de buurt van de winkelvoorziening geparkeerd; is mijn parkeerplek voor de deur bij terugkomst nog wel vrij?) de auto slechts bij hoge uitzondering te gebruiken. Het heeft wellicht minder met life-style te maken dan met opportunities/ constraints-afwegingen dat het autobezit in de binnenstad afneemt en er sprake is van een toenemend gebruik van autodelen. Dit heeft vooral te maken met een sterke oriëntatie op de binnenstad. Als werken, uitgaan en winkelen in de binnenstad plaatsvinden, zal de stedeling de fiets nemen.. De recente transformatie van de Baarsjes heeft ook voor een merkbare toename van het aantal fietsers op de invalswegen geleid. Daar waar geen sprake is van hoge dichtheden en functiemenging, ontbreken zowel de stimuli tot bewegen als de beperkingen gemotoriseerd verkeer te gebruiken. Ruime parkeergelegenheden bij huis en bij de winkelcentra, de brede wegen, en de afwezigheid van winkelvoorzieningen om de hoek, nodigen uit tot het gebruik van de auto. Tijdsbesparend, dat zeker, maar bewegingsonvriendelijk. Lagere inkomensgroepen hebben meestal een minder stedelijk georiënteerde levensstijl, en zijn oververtegenwoordigd in deze delen van de stad. Zowel werk als winkelen en recreëren gebeurt vaker in de randen van de stad (Schiphol, Haven, Osdorpplein, Spaarnwoude). Dan is de auto juist aantrekkelijk Op basis van dit criterium zijn de geschouwde gebieden gerangschikt naar bewegingsvriendelijk tot bewegingsonvriendelijk. Deze rangschikking zal na elke ruimtelijke conditie gemaakt worden. 1 Jordaan Noord 2 Oosterparkbuurt 3 Van der Pekbuurt 4 Haveneiland 5 Buurt 5 2. mogelijkheden tot eyes on the street Heeft de eerste conclusie met name betekenis voor volwassenen, de tweede is vooral gericht op kinderen. Eyes on the street, een begrip geïntroduceerd door Jane Jacobs in haar beroemde Death and Life of Great American Cities (1961), betekent dat, doordat woningen hun woonkamer aan de straatkant hebben, er voortdurend ogen op straat gericht zijn die bewust of onbewust de gebeurtenissen op straat in de gaten houden. Dat verhoogt de veiligheid op straat überhaupt, en maakt het voor ouders minder moeilijk kinderen op straat te laten spelen. In een functiegemengde wijk lopen er bovendien veel mensen op straat op weg ergens naar

25 Lege plinten toe, die eveneens bewust of onbewust een oogje in het zeil houden. Dat verhoogt op zijn beurt weer de mogelijkheid tot spelen op straat. Wat betreft de bebouwing zijn het vooral de eerste vier etages die voor ogen op straat zorgen, waarbij de plintwoningen vanzelfsprekend wat grotere ogen hebben. Buurten met galerijwoningen hoger dan vier of vijf etages, zonder woningen in de plint, in een monofunctionele wijk, met bovendien de woonkamer aan de achterkant van de woning, zijn wat dit betreft het onveiligst, en maken het ouders moeilijk hun jonge kinderen op straat te laten spelen. nog eens sterk op elkaar gelijkend. Dat verhoogt de spanning allerminst. Kinderen zijn net grote mensen. Ze willen een unieke, spannende speelplek. Net als grote mensen. Voor hen geldt dat overmaat en stempelbouw weinig stimulerend werken, en dat weinig identiteit ontleend kan worden aan plekken die in dezelfde buurt of wijk en veelvoud voorkomen. Wandelen in straten die op elkaar lijken, lopen naar het winkelcentrum door een stille straat, de hond uitlaten in het lege park. Bij terugkomst thuis houdt men geen gelukzalig gevoel aan het moment over. Het bewegen wordt hier niet beloond. 1 Jordaan Noord 2 Van der Pekbuurt 3 Haveneiland 4 Oosterparkbuurt 5 Buurt 5 1 Jordaan Noord 2 Oosterparkbuurt 3 Haveneiland 4 Van der Pekbuurt 5 Buurt 5 3. gebrek aan schaarste Wat betreft spelende kinderen valt op dat de hoeveelheid speelruimte in een buurt er niet per definitie voor zorgt dat er méér kinderen spelen. In Buurt 05, waar opvallend veel speelgelegenheid gecreëerd is, bleek, zelfs op woensdagmiddag, nagenoeg geen kind op die speelplekken aanwezig. In de Jordaan daarentegen, waar zeer weinig ingerichte speelplekken voorhanden zijn, blijken juist veel kinderen aanwezig. Natuurlijk, omdat er maar weinig speelplekken zijn, lijkt het al snel overbevolkt, maar er is ook iets structureels aan de hand. Hoe schaarser een plek, hoe unieker, en dus hoe groter de waarde die men er aan toe kent. Het enige speelplekje krijgt daarmee welhaast een cultstatus. Bovendien moet iedereen die wil spelen of een spelend kind begeleidt, juist naar die ene plek. Een plek waar iedereen is wordt daarmee een attractie op zich: een ware ontmoetingsplek in zijn volle socialiserende glorie. De kinderspeelplek wordt daarmee opgewaardeerd tot ontmoetingsplek. De speelplekken in Buurt 5 zijn niet alleen overdadig, maar ook 4. verticaal reliëf nodigt uit Een andere beloning bestaat uit verspringende gevels, geveltuinen, erkers, bochtige straten: verticaal reliëf! De straat verliest daarmee haar monotonie, en verhoogt de spannende verwachting van wat ná de geveltuin, erker of bocht staat te gebeuren of te zien is. 1 Jordaan Noord 2 Haveneiland 3 Oosterparkbuurt 4 Van der Pekbuurt 5 Buurt 5 25

De Gezonde Wijk / Park of Perk?

De Gezonde Wijk / Park of Perk? De Gezonde Wijk / Park of Perk? dr. Frank den Hertog centrum Volksgezondheid Toekomst Verkenningen (cvtv) Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU

Nadere informatie

Reactie KCAP op opmerkingen van de Participatiegroep

Reactie KCAP op opmerkingen van de Participatiegroep Reactie KCAP op opmerkingen van de Participatiegroep MODEL GROENE POORT/BUURT-AS OPMERKINGEN VERKEER Advies: ook overgang Hogeweg-Stadsring aanpakkenvoor veiligheid. Dit valt buiten ons projectgebied maar

Nadere informatie

ESSE ZOOM LAAG NIEUWERKERK AAN DEN IJSSEL GEMEENTE ZUIDPLAS

ESSE ZOOM LAAG NIEUWERKERK AAN DEN IJSSEL GEMEENTE ZUIDPLAS STEDENBOUWKUNDIG PLAN N Aan de zuidkant van Nieuwerkerk aan den IJssel, grenzend aan de Groene Zoom met Capelle aan den IJssel, ligt de toekomstige wijk Esse Zoom Laag. Hier worden de komende jaren 550

Nadere informatie

Resultaten atelier 2 oktober 2009. IS Maatwerk

Resultaten atelier 2 oktober 2009. IS Maatwerk Resultaten atelier 2 oktober 2009 A1-1 Bouwen aan het Robert Scottplein, maar niet te hoog (maximaal 3 lagen). Bouwen aan de Jan van Galenstraat maximaal 5 lagen met parkeren. Let op rust in de buurt.

Nadere informatie

Wijken voor de Fiets: PRACHTwijken: PRACHTplekken en PRACHTverbindingen als Parels

Wijken voor de Fiets: PRACHTwijken: PRACHTplekken en PRACHTverbindingen als Parels Wijken voor de Fiets: PRACHTwijken: PRACHTplekken en PRACHTverbindingen als Parels Klapstoelconcert Koekoeksplein, Utrecht Ineke Spapé, SOAB adviseurs Lector NHTV/CROW Verkeer en Stedenbouw 1. Waarom aandacht

Nadere informatie

Maak Plaats! Wie Hoorn binnenrijdt maakt kennis met de Poort van Hoorn. Het stationsgebied is het mobiliteitsknooppunt van Hoorn en de regio.

Maak Plaats! Wie Hoorn binnenrijdt maakt kennis met de Poort van Hoorn. Het stationsgebied is het mobiliteitsknooppunt van Hoorn en de regio. Maak plaats voor Hoorn! Wie Hoorn binnenrijdt maakt kennis met de Poort van Hoorn. Het stationsgebied is het mobiliteitsknooppunt van Hoorn en de regio. Iedere dag is het hier een komen en gaan van duizenden

Nadere informatie

rhenen schets-museumkwartier deel 1

rhenen schets-museumkwartier deel 1 rhenen schets-museumkwartier deel 1 Opdrachtgever: Gemeente Rhenen Stedenbouwkundig ontwerp: Aad Trompert, Amersfoort Architectuur: Van Leeuwen Architecten, Veenendaal 2 mei 2011 rhenen museumkwartier

Nadere informatie

Amsterdam - Staalmanpleinbuurt. Stedenbouwkundig ontwerp voor herstructurering naoorlogse woonwijk.

Amsterdam - Staalmanpleinbuurt. Stedenbouwkundig ontwerp voor herstructurering naoorlogse woonwijk. Amsterdam - Staalmanpleinbuurt Stedenbouwkundig ontwerp voor herstructurering naoorlogse woonwijk. Amsterdam - Staalmanpleinbuurt Stedenbouwkundig ontwerp voor herstructurering naoorlogse woonwijk. De

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING Hoe waardeert en beleeft de Nederlandse bevolking de ruimtelijke kwaliteit van haar leefomgeving? Deze nulmeting van de Belevingswaardenmonitor Nota Ruimte beschrijft hoe aantrekkelijk Nederlanders

Nadere informatie

Concept gebiedsvisie Stadionpark. Resultaten participatie

Concept gebiedsvisie Stadionpark. Resultaten participatie Concept gebiedsvisie Stadionpark Resultaten participatie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Verloop participatie 4 Samenvatting algemene reacties 5 Samenvatting Waterfront 6 Samenvatting Stadionontwikkeling 8

Nadere informatie

i ii Òiî i î >> i ÈÒî-Òi`i iî" Òä i Gebiedsvisie Hollands Spoor en omgeving

i ii Òiî i î >> i ÈÒî-Òi`i iî Òä i Gebiedsvisie Hollands Spoor en omgeving i ii Òiî i î >> i ÈÒî-Òi`i iî" Òä i Gebiedsvisie T P E C N O C Hollands Spoor en omgeving mei 2008 2 Inleiding 1 Straatnamenkaart 1 Inleiding Voorwoord Voor u ligt de Gebiedsvisie Hollands Spoor en omgeving.

Nadere informatie

Bijeenkomst centrumvisie. 5 november 2015

Bijeenkomst centrumvisie. 5 november 2015 Bijeenkomst centrumvisie 5 november 2015 Plangebied < Havenstraat,< Witte Kerk < Zeestraat Dorpsstraat Resultaten vragenlijst, 241 respondenten 18 t/m 35 jaar (35) Leeftijdscategorie 0 t/m 17 jaar (1)

Nadere informatie

Bewegen en gezondheid in de groene wijk

Bewegen en gezondheid in de groene wijk Bewegen en gezondheid in de groene wijk 10 december 2013 Bewegen en gezondheid in de groene wijk 1 Programma 08.30 uur Opening en welkomstwoord 08.40 uur Effecten van een groene leefomgeving op de gezondheid

Nadere informatie

Onderwerp : Sweensstraat-West: klankbordgroep Datum : 14 maart 2011 Locatie : Locatie Westkant (Vossenbergselaan 72, Kaatsheuvel)

Onderwerp : Sweensstraat-West: klankbordgroep Datum : 14 maart 2011 Locatie : Locatie Westkant (Vossenbergselaan 72, Kaatsheuvel) Gespreksverslag Onderwerp : Sweensstraat-West: klankbordgroep Datum : 14 maart 2011 Locatie : Locatie Westkant (Vossenbergselaan 72, Kaatsheuvel) Aanwezig namens - gemeente : Rick Dusée (projectleider)

Nadere informatie

Concept. wonen in de kern. wonen rondom de kern

Concept. wonen in de kern. wonen rondom de kern Concept Fiet sr out e wonen in de kern wonen rondom de kern won en in het lint 16 Door te spelen met de richtingen en de hellingshoeken van de kappen ontstaat er een gevarieerd straatbeeld. Eenheid en

Nadere informatie

2. LIGGING PLANGEBIED

2. LIGGING PLANGEBIED CAVALERIEHOF 1. AANLEIDING Het voorliggende voorstel vormt een herziening van de huidige bestemming van het gebied achter de Keizerstraat, beter bekend als Molsparking. In het verleden zijn er diverse

Nadere informatie

Uitwerking van oplossingen m.b.t. herinrichting

Uitwerking van oplossingen m.b.t. herinrichting Bijlage 2 straten Uitwerking van oplossingen m.b.t. herinrichting In deze bijlage zijn principe-oplossingen uitgewerkt, waarin door herinrichting van straten ruimte wordt gecreëerd voor extra parkeerplaatsen.

Nadere informatie

Ouderen, als basis voor stedelijke vernieuwing

Ouderen, als basis voor stedelijke vernieuwing Ouderen, als basis voor stedelijke vernieuwing P5 presentatie - Femke Introductie van - de Onderzoek Meulengraaf - Ontwerp - 1503103 - Conclusie - 26 juni 2014 Introductie Onderzoek Ontwerp Conclusie Probleem

Nadere informatie

Straten in Groningen

Straten in Groningen Straten in Groningen Laura de Jong Januari 2017 Marjolein Kolstein www.os-groningen.nl Inhoud Inhoud... 1 Samenvatting... 2 1. Inleiding... 3 2. Resultaten... 4 2.1 Verschillende groepen... 4 2.2 Tevredenheid

Nadere informatie

Ontwikkelkader woonboulevard. Februari 2014

Ontwikkelkader woonboulevard. Februari 2014 Ontwikkelkader woonboulevard Februari 2014 1 Aanleiding, doel en aanpak Historie Onderzoek BRO, 2009 In dit rapport is de (stedelijke) marktruimte voor woondetailhandel onderzocht. Conclusie is dat woondetailhandel

Nadere informatie

VERSLAG STARTBIJEENKOMST VISIE KANAALSTRAAT/DAMSTRAAT

VERSLAG STARTBIJEENKOMST VISIE KANAALSTRAAT/DAMSTRAAT VERSLAG STARTBIJEENKOMST VISIE KANAALSTRAAT/DAMSTRAAT Wat: Datum: Waar: Resultaten van de startbijeenkomst Visie Kanaalstraat/Damstraat Dinsdag 13 september 19:30 22:00 uur Stadskantoor Utrecht, zesde

Nadere informatie

Referentieonderzoek Oude Noorden

Referentieonderzoek Oude Noorden Referentieonderzoek Oude Noorden Positie van de wijk. Het Oude Noorden ligt ten noorden van Rotterdam Centraal. Het is ongeveer 15 minuten lopen of je kan de tram pakken die via de druk bereden straat

Nadere informatie

16 april 2007. Schetsdag Zwarte Hond Kristal project Loevesteinlaan II

16 april 2007. Schetsdag Zwarte Hond Kristal project Loevesteinlaan II 16 april 2007 Schetsdag Zwarte Hond Kristal project Loevesteinlaan II ? het stedenbouwkundig model dat integraal antwoord is op WONEN AAN HET ZUIDERPARK op basis van uitgangspunten van KRISTAL !? Ontwerp

Nadere informatie

Gebied 12 Elst Centrum

Gebied 12 Elst Centrum Gebied 12 Elst Centrum het gebied is roodgekleurd op de kaart Welstandsnota Overbetuwe 2010, gebied 12 Elst centrum 131 Gebiedsbeschrijving Structuur Het centrum van Elst wordt gevormd door de licht gekromde

Nadere informatie

plein 44 nijmegen Een plein voor iedereen

plein 44 nijmegen Een plein voor iedereen plein 44 nijmegen Een plein voor iedereen ontwerp 2000 uitvoering 2008-2009 locatie Eindhoven opdrachtgever DNC Vastgoedontwikkeling, Woningstichting Trudo Eindhoven in samenwerking met xxx prijzen xxx

Nadere informatie

Ruimtelijk kader CBS locatie

Ruimtelijk kader CBS locatie Bijzonder Woongebied De gemeente en ontwikkelaar Schouten willen van de werk - locatie CBS-kantoor een bijzonder woongebied maken. Uitgangspunt is een duurzame, toekomstgerichte, kind - vriendelijke woonwijk.

Nadere informatie

Van Eesterengesprek #9 - Een excursie naar het Andreas Ensemble

Van Eesterengesprek #9 - Een excursie naar het Andreas Ensemble Van Eesterengesprek #9 - Een excursie naar het Andreas Ensemble Om half twee op zaterdag 9 oktober 2011 verzamelen we ons in de bedrijfsruimte aan de Titus van Rijnstraat in het Andreas Ensemble. Daar

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Woningbouw Wilbertoord. Welkom. Woensdag 29 januari 2014 Gemeenschapshuis De Wilg

Informatiebijeenkomst Woningbouw Wilbertoord. Welkom. Woensdag 29 januari 2014 Gemeenschapshuis De Wilg Informatiebijeenkomst Woningbouw Wilbertoord Welkom Woensdag 29 januari 2014 Gemeenschapshuis De Wilg Visie Onderwerpen Woningbehoefte Locatie Moerboom III Stedenbouwkundig plan Beeldkwaliteit plan Duurzaamheid

Nadere informatie

Hofpanel. Resultaten korte peiling 2. Inleiding. Autovrij winkelen in Goor wordt positief ontvangen. 7 oktober 2008

Hofpanel. Resultaten korte peiling 2. Inleiding. Autovrij winkelen in Goor wordt positief ontvangen. 7 oktober 2008 Hofpanel Resultaten korte peiling 2 7 oktober 2008 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de tweede peiling onder het burgerpanel van de gemeente Hof van Twente. Deze tweede peiling was

Nadere informatie

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk in de buurt van geluk wie zijn wij? STAD Jeroen van der Zant Johan Vlug Menno Vergunst Henk Schuitemaker Narda Beunders Lidewij Lenders communicatie-adviseur, bewoner IJburg landschapsarchitect VLUGP,

Nadere informatie

Masterplan Grote Markt en omgeving

Masterplan Grote Markt en omgeving Masterplan Grote Markt en omgeving Tweede participatiemoment 2 april 2015 Grontmij HOSPER Uforce Verloop van deze avond 1. Welkom 2. Stand van zaken: wat is er gebeurd sinds het eerste participatiemoment

Nadere informatie

Gemeente Houten. Factsheets. Bijlage. 28 maart 2012 - 1 -

Gemeente Houten. Factsheets. Bijlage. 28 maart 2012 - 1 - Factsheets Gemeente Houten Bijlage 28 maart 2012-1 - Leeswijzer De factsheets zijn opgedeeld in 6 blokken. Van linksboven naar rechtsonder zijn deze als volgt: 1. Overzichtskaart van de locatie. In het

Nadere informatie

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Woning en straat: veilig, stil en aangenaam Bij woningen geluid beperkt tot af en toe een auto. Stroomwegen (50 km/uur

Nadere informatie

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 Vastgesteld in de raadsvergadering van 18 juni 2012. Verkorte versie wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 1 Wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 In de wijkvisie

Nadere informatie

DO STEDENBOUWKUNDIG PLAN LAAK 3

DO STEDENBOUWKUNDIG PLAN LAAK 3 DO STEDENBOUWKUNDIG PLAN LAAK 3 Oktober 2015 OBV West 8 urban design & landscape architecture b.v. 2 DO Stedenbouwkundig plan Laak 3 Inhoudsopgave Laak 3 in zijn context Stedenbouwkundige opzet Plankaart

Nadere informatie

Stadsagenda Vlaardingen

Stadsagenda Vlaardingen Stadsagenda Vlaardingen In Vlaardingen is het prettig wonen Percentage dat het (zeer) eens is met de volgende stellingen: 51% stad voor jonge gezinnen Wat voor stad is Vlaardingen? groene stad 80% 60%

Nadere informatie

Opgave en. toekomstperspectief EEN NIEUWE TOEKOMST

Opgave en. toekomstperspectief EEN NIEUWE TOEKOMST 3 EEN NIEUWE TOEKOMST Opgave en toekomstperspectief De aandacht die er binnen het huidige politieke en bestuurlijke klimaat is voor de verbetering van wijken als Transvaal, is een kans die met beide handen

Nadere informatie

Buurtenquête Eilermarke, Beekveld en Oikos

Buurtenquête Eilermarke, Beekveld en Oikos Buurtenquête Eilermarke, Beekveld en Oikos Aanleiding De gemeente Enschede wil bewoners meer zeggenschap geven over het onderhoud en de veiligheid in de eigen buurt. Daarom is besloten om voor alle buurten

Nadere informatie

Stadjers over fietsen in Groningen. Een Stadspanelonderzoek

Stadjers over fietsen in Groningen. Een Stadspanelonderzoek B A S I S V O O R B E L E I D Stadjers over fietsen in Groningen Een Stadspanelonderzoek Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van beleidsgericht

Nadere informatie

STEDENBAAN Station Moerwijk

STEDENBAAN Station Moerwijk STEDENBAAN Station Moerwijk 400 meter 800 meter Bron: Gemeente Den Haag / 2005 Dauvellier Planadvies in opdracht van de Zuid-Hollandse Milieufederatie. Den Haag / januari 2006 Ideeschetsen voor verbetering

Nadere informatie

vijfkamer appartement op de tweede en derde verdieping Netto huurprijs 1.050 Per maand Met maar liefst 5 kamers!

vijfkamer appartement op de tweede en derde verdieping Netto huurprijs 1.050 Per maand Met maar liefst 5 kamers! vijfkamer appartement op de tweede en derde verdieping Netto huurprijs 1.050 Per maand Met maar liefst 5 kamers! Objectinformatie Plattegrond Buurt 3-5 6 7 Plaats: Amsterdam Stadsdeel: Oost Buurt: Oosterpark/Transvaal

Nadere informatie

Informatieavond Bajonetlocatie 15 en 16 juni 2011

Informatieavond Bajonetlocatie 15 en 16 juni 2011 Informatieavond Bajonetlocatie 15 en 16 juni 2011 Inhoud presentatie 1. Aanleiding: - goede woningen - goede en vitale wijk 2. Programma (wat gaan we doen): Geleidelijke bloksgewijze aanpak - Van de woningen

Nadere informatie

Inrichting omgeving van metrostations

Inrichting omgeving van metrostations Inrichting omgeving van metrostations Inrichting omgeving van metrostations Oordeel over inrichting van de omgeving van metrostations drs. M.M. Heessels en drs. M. van Rhee Centrum voor Onderzoek en Statistiek

Nadere informatie

Onderzoek Digipanel: Structuurvisie

Onderzoek Digipanel: Structuurvisie Versie definitief Datum juli 9 () Onderzoek Digipanel: Structuurvisie Auteur Tineke Brouwers Het elfde onderzoek Op mei 9 kregen alle panelleden van dat moment ( personen) een e-mail met de vraag of zij

Nadere informatie

Informatieavond De Kaai, Boompjesstraat, Molenstraat, Oranjestraat. Wat komt er aan de orde?

Informatieavond De Kaai, Boompjesstraat, Molenstraat, Oranjestraat. Wat komt er aan de orde? 24 februari 2016 Informatieavond De Kaai, Boompjesstraat, Molenstraat, Oranjestraat Wat komt er aan de orde? Opening Wethouder: dhr. W. Van Tilborg Toelichting, dhr. R. Vermeulen Doelstellingen voor het

Nadere informatie

Luxe appartementen. in Tuindorp Zuid

Luxe appartementen. in Tuindorp Zuid Luxe appartementen in Tuindorp Zuid Inhoudsopgave Zernikeborgh 4 Het complex 4 Bedrijfsruimte 4 De appartementen 5 Keuzevrijheid 5 Servicekosten 5 Huurderonderhoud 5 Hengelo Zuid in ontwikkeling 5 Plattegronden

Nadere informatie

In de Eykmanlaan Visie zijn t.a.v. de openbare ruimte de volgende uitgangspunten relevant:

In de Eykmanlaan Visie zijn t.a.v. de openbare ruimte de volgende uitgangspunten relevant: Afgelopen dinsdag heb ik in de RIA een zeer korte powerpoint presenta7e gegeven waarin nu vooral met beelden wordt getoond welke consequen7es de omvang van de uitbreiding van De Gaard voor de kwaliteit

Nadere informatie

Leefbaarheidsonderzoek: Wognum. Gemeente Medemblik Januari 2011

Leefbaarheidsonderzoek: Wognum. Gemeente Medemblik Januari 2011 Leefbaarheidsonderzoek: Gemeente Medemblik Januari 2011 Colofon Uitgave : I&O Research BV Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Rapportnummer : 2011-1741 K Datum : januari

Nadere informatie

De Haagse D66 Fietsagenda: Bewegen naar morgen!

De Haagse D66 Fietsagenda: Bewegen naar morgen! De Haagse D66 Fietsagenda: Bewegen naar morgen! D66 zet in op Den Haag als 'Fietsstad van de toekomst'. En daar moet Den Haag snel mee aan de slag! D66 gaat daarom ook voor Den Haag als Fietsstad van het

Nadere informatie

Bouwen en groen, wat gaan de partijen in Zuidoost doen?? Bouwen en groenstandpunten in de verkiezingsprogramma s 2010

Bouwen en groen, wat gaan de partijen in Zuidoost doen?? Bouwen en groenstandpunten in de verkiezingsprogramma s 2010 Bouwen en groen, wat gaan de partijen in Zuidoost doen?? Bouwen en groenstandpunten in de verkiezingsprogramma s 2010 Standpunten van de kandidaat-politieke partijen, voor zover bekend. Tekst is bekort

Nadere informatie

Fietsstrategie voor Rotterdam

Fietsstrategie voor Rotterdam Fietsstrategie voor Rotterdam Fietsstrategie voor Rotterdam Het fietsgebruik in Rotterdam zit in de lift. Het aantal fietsers op een gemiddelde dag is in de afgelopen tien jaar bijna verdubbeld van 40.000

Nadere informatie

TERUGKOPPELING PUBLIEKSLAB. 23 juni 2015, Zoetermeer

TERUGKOPPELING PUBLIEKSLAB. 23 juni 2015, Zoetermeer TERUGKOPPELING PUBLIEKSLAB 23 juni 2015, Zoetermeer Stadscentrum De gemeente Zoetermeer wil samen met vele andere betrokkenen de Entree van Zoetermeer langs de A12 en rondom Station Zoetermeer verbeteren.

Nadere informatie

De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005. Willem Sulsters (WSA)

De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005. Willem Sulsters (WSA) De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005 Geert Ten Hertog (Staedion) ontwikkeligsmanager uitvoeringsfase Willem Sulsters (WSA) procesmanager wijkplan Inhoud Dichtbij de stad en het Zuiderpark Transvaal Wijkplan

Nadere informatie

Waardekijksessie Vogelenbuurt, Driel

Waardekijksessie Vogelenbuurt, Driel Waardekijksessie Vogelenbuurt, Driel Op vrijdag 12 december heeft de gemeente in samenwerking met Tauw een waardekijksessie georganiseerd voor de bewoners van de Vogelenbuurt in Driel. De deelnemende bewoners

Nadere informatie

Buurtenquête Stevenfenne

Buurtenquête Stevenfenne Buurtenquête Stevenfenne Aanleiding De gemeente Enschede wil bewoners meer zeggenschap geven over het onderhoud en de veiligheid in de eigen buurt. Daarom is besloten om voor alle buurten in Enschede een

Nadere informatie

Rapportage Twijnstraat

Rapportage Twijnstraat Rapportage Twijnstraat 1 Inhoudsopgave Inleiding p. 3 1. Fietsparkeren p. 4 2. Autoparkeren p. 5 3. Toegankelijkheid voor voetgangers p. 8 4. Gebruik van laad- en losvakken p. 9 5. Algemeen beeld van de

Nadere informatie

Onderwijsplein Boxmeer

Onderwijsplein Boxmeer Onderwijsplein Boxmeer Stedenbouwkundige visie Opdrachtgever: Gemeente Boxmeer Projectnr: BOX140 Datum: 5 november 2009 Kragten 1 Plangebied binnen Boxmeer 2 2 Plangebied Projectlocatie I: Verbouw/nieuwbouw

Nadere informatie

ar0740 tools for design final booklet Xander van Dijk 1288199

ar0740 tools for design final booklet Xander van Dijk 1288199 ar0740 tools for design final booklet Xander van Dijk 1288199 week 1 21 4 2011 5 situatieanalyse 6 7 nieuwe stedelijke bebouwing 8 week 2 28 4 2011 9 toekomstvisie 10 11 markt in venetië 12 maquette 1:500

Nadere informatie

Wat vinden de ondernemers? Ondernemingsvereniging de Vijzel. In opdracht van:

Wat vinden de ondernemers? Ondernemingsvereniging de Vijzel. In opdracht van: Wat vinden de ondernemers? Uitvoerder Natalia Walenkamp Functie Straatmanager In opdracht van: Ondernemingsvereniging de Vijzel datum 19 juni 2010 bereikbaar vijzelstraatengracht@hotmail.com website www.vvvvv.nl

Nadere informatie

Ruimtelijke onderbouwing Kavel 12 Arnhem-Centraal Noord van de gemeente Arnhem

Ruimtelijke onderbouwing Kavel 12 Arnhem-Centraal Noord van de gemeente Arnhem Ruimtelijke onderbouwing Kavel 12 Arnhem-Centraal Noord van de gemeente Arnhem oktober 2009 1. Omschrijving van het project 3 2. Beschrijving van het projectgebied 4 3. Geldende planologische situatie

Nadere informatie

Piet Hein kavel te Goes

Piet Hein kavel te Goes Piet Hein kavel te Goes Stedenbouwkundige randvoorwaarden 151215 BIJLAGE 2 1 Bestaande situatie De Piet Hein kavel ligt aan de zuidrand van de oude binnenstad in een omgeving met deels kleinschalige oudere

Nadere informatie

W I N K E L e n I N H E T N I E U W E B A N N E C E N T R U M

W I N K E L e n I N H E T N I E U W E B A N N E C E N T R U M W I N K E L e n I N H E T N I E U W E B A N N E C E N T R U M B e z a a n j a c h t p l e i n - A m s t e r d a m N o o r d Het Nieuwe Banne Centrum Centraal gelegen in Amsterdam Noord, aan het Bezaanjachtplein

Nadere informatie

HET BOVENPARK. Purmerend, Gedempte Where 1 Op uitnodiging van Snippe Projecten B.V.

HET BOVENPARK. Purmerend, Gedempte Where 1 Op uitnodiging van Snippe Projecten B.V. HET BOVENPARK Purmerend, Gedempte Where 1 Op uitnodiging van Snippe Projecten B.V. Het Bovenpark Een balkon aan het water, een heerlijke plek voor inwoners van Purmerend. Slot Purmersteijn Amsterdamsche

Nadere informatie

Vragen en opmerkingen communicatieronde 2 Stedenbouwkundige scenario s en beeldkwaliteit Gebiedsontwikkeling Harmonieplein

Vragen en opmerkingen communicatieronde 2 Stedenbouwkundige scenario s en beeldkwaliteit Gebiedsontwikkeling Harmonieplein Vragen en opmerkingen communicatieronde 2 Stedenbouwkundige scenario s en beeldkwaliteit Gebiedsontwikkeling Harmonieplein College van B&W - Marktwaarde bibliotheek in de berekeningen verwerken (niet de

Nadere informatie

Huurprijs Per maand

Huurprijs Per maand Huurprijs 1.850 Per maand Objectinformatie Plattegrond Buurt 3-5 6 7 Plaats: Amsterdam Stadsdeel: Nieuw-West Buurt: Geuzenveld-Slotermeer Adres: Confuciusplein 1 Postcode: 1064LG Parkeergelegenheid: Er

Nadere informatie

Rotterdam - Parkstad. Stedenbouwkundig ontwerp voor de ontwikkelingen van zowel Parkstad als de oostflank van de Afrikaanderwijk.

Rotterdam - Parkstad. Stedenbouwkundig ontwerp voor de ontwikkelingen van zowel Parkstad als de oostflank van de Afrikaanderwijk. Rotterdam - Parkstad Stedenbouwkundig ontwerp voor de ontwikkelingen van zowel Parkstad als de oostflank van de Afrikaanderwijk. Rotterdam - Parkstad Stedenbouwkundig ontwerp voor de ontwikkelingen van

Nadere informatie

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe is de eerste naoorlogse uitbreidingswijk van Cuijk, een dorp aan de Maas. De wijk vormt de noordoostzijde van het huidige dorp, op de grens met het buitengebied.

Nadere informatie

Inspraaknota herontwikkeling Bovenkerkweg 35A-37

Inspraaknota herontwikkeling Bovenkerkweg 35A-37 Inspraaknota herontwikkeling Bovenkerkweg 35A-37 Van 10 december 2015 tot en met 20 januari 2015 zijn omwonenden van de locatie Bovenkerkweg 35A-37 geïnformeerd over de plannen voor herontwikkeling van

Nadere informatie

Moorkensplein antwerpen. Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt

Moorkensplein antwerpen. Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt Moorkensplein antwerpen Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt Moorkensplein Groene pleinruimte met park geeft impuls aan sterk verstedelijkte buurt De dichtbevolkte wijk

Nadere informatie

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Bijzonder wonen. Zwevende panorama woning. Zeer lichte woning door veel glas. Fantastisch uitzicht

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Bijzonder wonen. Zwevende panorama woning. Zeer lichte woning door veel glas. Fantastisch uitzicht Huizen van Hoekstra & van Eck Bert Haanstrahof 26 + PP, 1087 DL Amsterdam Zwevende panorama woning Fantastisch uitzicht Zeer lichte woning door veel glas Bijzonder wonen H16 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

Erven zijn vaak een combinatie van een woning + iets anders. Samen vormen de erven een groen eiland in de open broeklanden. Beemte.

Erven zijn vaak een combinatie van een woning + iets anders. Samen vormen de erven een groen eiland in de open broeklanden. Beemte. Erven zijn vaak een combinatie van een woning + iets anders. Samen vormen de erven een groen eiland in de open broeklanden Beemte 146 Dorpsrecepten Beemte 147 Uddel / Radio Kootwijk / Hoog Soeren / Hoenderloo

Nadere informatie

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 1 2 Blockhove - aanzicht Westerweg/Stationsweg 3 Ontwerp een appartementengebouw met 8 appartementen en ondergronds parkeren op een

Nadere informatie

Startdocument Schuytgraaf Veld 17b. juni 2013

Startdocument Schuytgraaf Veld 17b. juni 2013 Startdocument Schuytgraaf Veld 17b juni 2013 1 Inleiding In mei 2012 heeft de gemeente Arnhem het project Schuytgraaf overgenomen van de GEM (Grondexploitatie maatschappij). De gemeente heeft nu de leiding

Nadere informatie

TUSSEN DE TORENS VAN DE MIDDELEEUWSE STAD

TUSSEN DE TORENS VAN DE MIDDELEEUWSE STAD Vooraf De ideale stad is veelzijdig en evenwichtig. In de ideale stad is het verkeer geen doel op zich, maar een middel om verschillende doelen te bereiken: de woning, de werkplek, het theater, het terras,

Nadere informatie

catharinahof eindhoven Hoge mate van detaillering onderstreept uniek stedelijk woongebied

catharinahof eindhoven Hoge mate van detaillering onderstreept uniek stedelijk woongebied catharinahof eindhoven Hoge mate van detaillering onderstreept uniek stedelijk woongebied Catharinahof Hoge mate van detaillering onderstreept uniek stedelijk woongebied In de historische buurt De Bergen

Nadere informatie

steenstraat Dorpse schaal Middelgrote schaal aan de randen PLAN B 15 MEI 2015

steenstraat Dorpse schaal Middelgrote schaal aan de randen PLAN B 15 MEI 2015 AH steenstraat Dorpse schaal Middelgrote schaal aan de randen PLAN B 15 MEI 2015 Een plan B De plannen van Albert Heijn om in Boxmeer een nieuwe supermarkt te bouwen inclusief sportvoorzieningen lijken

Nadere informatie

Nuenen West. Opwettens Land

Nuenen West. Opwettens Land Nuenen West Opwettens Land 2 Nuenen West Opwettens Land www.nuenenwest.nl 3 Nuenen West brengt alles dichterbij! Inhoudsopgave 4 LOCATIE, OMGEVING EN VOORZIENINGEN 6 KAVELKAART 8 DE KWALITEIT VAN NUENEN

Nadere informatie

Fact sheet. Concentraties van allochtone ouderen en jongeren,

Fact sheet. Concentraties van allochtone ouderen en jongeren, Fact sheet nummer 1 maart 2004 Concentraties van allochtone ouderen en jongeren, 1994-2003 Waar in Amsterdam wonen allochtone jongeren en ouderen? Allochtonen wonen vaker dan autochtonen in gezinsverband

Nadere informatie

OP IJBURG IN BLOK 61A

OP IJBURG IN BLOK 61A OP IJBURG IN BLOK 61A PARK WATER WONEN ParkWaterWonen op IJburg IJburg bewijst dat nieuwbouw levendigheid, verrassing en een fantastische woonplek oplevert. IJbrug is de meest succesvolle nieuwe woonplek

Nadere informatie

maasboulevard venlo Een nieuw stedelijk verblijfsgebied aan de Maas

maasboulevard venlo Een nieuw stedelijk verblijfsgebied aan de Maas maasboulevard venlo Een nieuw stedelijk verblijfsgebied aan de Maas Q4 Maaspark Maasboulevard Maaswaard Maasboulevard Een nieuw stedelijk verblijfsgebied aan de Maas Venlo aan de Maas bruist. Wonen en

Nadere informatie

Gebied 6 Woonwijken vooroorlogs tot jaren veertig

Gebied 6 Woonwijken vooroorlogs tot jaren veertig Gebied 6 Woonwijken vooroorlogs tot jaren veertig het gebied is roodgekleurd op de kaart Welstandsnota Overbetuwe 2010, gebied 6 Woonwijken vooroorlogs tot jaren veertig 93 Gebiedsbeschrijving Structuur

Nadere informatie

Belcanto. ontspannen stedelijkheid

Belcanto. ontspannen stedelijkheid Belcanto ontspannen stedelijkheid Stedenbouwkundige Uitgangspunten Fase 1 29 augustus 2012 Belcanto stedenbouwkundige uitgangspunten Rijnboutt 2 Ten behoeve van de ontwikkeling van fase 1 van Belcanto

Nadere informatie

Blok 4 August Allebéplein

Blok 4 August Allebéplein Blok 4 August Allebéplein Bouwenvelop 09-10-2014 Inhoud Inleiding, toelichting Matentekening Ruimtelijke randvoorwaarden Doorsneden Toelichting De bouwenvelop is opgesteld binnen het kader van het Uitwerkingsplan

Nadere informatie

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg?

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? 1 Inhoud 3 Waarom bouwen op Sprokkelenburg? 4 Ligging van Sprokkelenburg 6 Het plan Sprokkelenburg 8 Kies uw kavel 8 Zelf bouwen op Sprokkelenburg 9 Stappenplan 11 Kavelpaspoort

Nadere informatie

Dorpsstraat Scharendijke. 22 januari 2015

Dorpsstraat Scharendijke. 22 januari 2015 Dorpsstraat Scharendijke 22 januari 2015 Dorpsstraat Scharendijke 22 januari 2015 Aan de getoonde afbeeldingen kunnen geen rechten worden ontleend. 1. Inleiding In de Dorpsstraat in Scharendijke moet een

Nadere informatie

nieuwsbrief Waarom deze

nieuwsbrief Waarom deze N wonen en werken in stedelijk groen nieuwsbrief Meedenken? Kom naar de bijeenkomst op dinsdag 7 oktober Het Lucentterrein ondergaat de komende jaren een ware metamorfose. Dit 3,5 hectare grote kantoorterrein

Nadere informatie

beschrijving plankaart.

beschrijving plankaart. 06. plan. "Op en langs het voormalige tracé van de A9 wordt de vrijkomende ruimte gebruikt om nieuwe hoogwaardige woongebieden te realiseren binnen de bebouwde kom van Badhoevedorp. Deze gebieden krijgen

Nadere informatie

Frij hof Nijmegen. Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin

Frij hof Nijmegen. Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin Frij hof Nijmegen Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin Frij hof Integraal ontwerp leidt tot idyllische woonbuurt met stadstuin Waar ooit middelmatige architectuur uit de wederopbouwperiode

Nadere informatie

Kom in de stad. Werkatelier 18 april

Kom in de stad. Werkatelier 18 april Kom in de stad Werkatelier 18 april Gemeente Leiden Huib van der Kolk Peter Kors Catelijn Vencken 2 Opdracht GVVP Voorbereidingen nieuw plan: behoud en verbetering economische positie: hoogwaardig openbaar

Nadere informatie

Vogelzang en de dorpssteeg: Kop met een intieme woonoase

Vogelzang en de dorpssteeg: Kop met een intieme woonoase Vogelzang en de dorpssteeg: Kop met een intieme woonoase Het principe van de gesloten bouwblokken maakt de routing en structuur helder. De verschillende toegangen tot de expeditieterreinen worden afgesloten

Nadere informatie

stads- en landschapsontwerp Wonen Westerkade HA Utrecht

stads- en landschapsontwerp Wonen Westerkade HA Utrecht Wonen Prachtwijk Presikhaaf Wonen Arnhem Project: Grootschalige herstructurering van de Vogelaarwijk Presikhaaf Deltakwartier te Arnhem, ca. 680 woningen. Opdracht: Kwaliteitsimpuls stedenbouwkundig plan,

Nadere informatie

UITSNEDE STRUCTUURKAART

UITSNEDE STRUCTUURKAART UITSNEDE STRUCTUURKAART 2 layers 3 layers 40 UITSNEDE VOORBEELDUITWERKING CENTRUMPLEINEN EN MIDDENBAAN STEDENBOUWKUNDIGE STRUCTUUR Een reeks van drie centrumpleinen vormt de verbinding tussen de verschillende

Nadere informatie

Drie keer Raam. november 2005. s t e d e b o u w k u n d i g e

Drie keer Raam. november 2005. s t e d e b o u w k u n d i g e Drie keer Raam november 2005 E L S B E T s t e d e b o u w k u n d i g e Drie keer Raam november 2005 in opdracht van de gemeente Gouda E L S B E T s t e d e b o u w k u n d i g e in samenwerking met

Nadere informatie

GEBOUWD OP TRADITIE. www.woneninbrabantia.nl

GEBOUWD OP TRADITIE. www.woneninbrabantia.nl GEBOUWD OP TRADITIE www.woneninbrabantia.nl VELDHOVEN EINDHOVEN GELDROP A2 GENNEPER PARKEN & SPORT EN RECREATIE A67 Aalst, ideale ligging. Buiten de grote stad, middenin de natuur, maar wel dichtbij alles

Nadere informatie

7 jaren 70 en 80 wijken

7 jaren 70 en 80 wijken 7 jaren 70 en 80 wijken De lange rechte lijnen in de stedenbouw van de jaren 50 en 60 worden in de jaren 70 vervangen door het woonerfconcept: doodlopende straatjes met groen en parkeren, gecombineerd

Nadere informatie

Koningin Julianaplein

Koningin Julianaplein Koningin Julianaplein Groen, levendig en geborgen De ontwikkeling van een stad zou gespitst moeten zijn op de gebruikers van de schaarse ruimte, zowel mens als dier. Bij de nieuwe plannen voor het Koningin

Nadere informatie

Kaderstelling marktconsultatie ontwikkeling Raadhuisplein / Haderaplein

Kaderstelling marktconsultatie ontwikkeling Raadhuisplein / Haderaplein Kaderstelling marktconsultatie ontwikkeling Raadhuisplein / Haderaplein 1. Ruimtelijke kaders algemeen Pagina 2 2. Richtlijnen beeldkwaliteit Pagina 4 3a. Kaderstelling model 1 Pagina 6 3b. Kaderstelling

Nadere informatie

openbare ruimte centrum kerkrade

openbare ruimte centrum kerkrade openbare ruimte centrum kerkrade Nieuwe inrichting geeft centrum weer een herkenbare en aantrekkelijke uitstraling Markt 1927 situatie na herinrichting Openbare ruimte centrum Kerkrade Nieuwe inrichting

Nadere informatie

4. BESCHRIJVING EN ANALYSE BESTAANDE SITUATIE

4. BESCHRIJVING EN ANALYSE BESTAANDE SITUATIE 4. BESCHRIJVING EN ANALYSE BESTAANDE SITUATIE 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van de bebouwde kom van Hertme, zoals deze nu is. Achtereenvolgens komen aan de orde: Cultuurhistorisch

Nadere informatie