#09. Snoepen Bikiniangst! & balen. Doen Denker Henk Oosterling pag 4. Afscheid van Alf Berendse pag 16

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "#09. Snoepen Bikiniangst! & balen. Doen Denker Henk Oosterling pag 4. Afscheid van Alf Berendse pag 16"

Transcriptie

1 #09 juli 2014 > Uiterste verkoopdatum: 23 juli 2014 > Jaargang 19 > Vaste verkoopprijs: 2,- (waarvan 0,65 naar de verkoper) Snoepen Bikiniangst! & balen Doen Denker Henk Oosterling pag 4 Afscheid van Alf Berendse pag 16

2 Advertentie inhoud # INTERVIEW filosoof Henk Oosterling De Kessler Stichting zet zich in voor mensen die sociaal kwetsbaar zijn, in het bijzonder dak- en thuislozen, die opvang en/of zorg en begeleiding nodig hebben. Ook ambulante hulp is mogelijk. De stichting beschikt over meerdere locaties in Den Haag. Al ruim honderd jaar is de Kessler Stichting een begrip in de regio. Als gespecialiseerde, professionele instelling stemmen we de hulp af op de hulpvraag, behoeften en mogelijkheden van de cliënt. We hanteren een vernieuwende werkwijze en een motiverende, activerende benadering, waarbij we de vaardigheden van de cliënten vergroten, zodat zij beter kunnen functioneren in de huidige maatschappij. Daarnaast kijken we met belanghebbende partijen en ketenpartners continu hoe het hulpverleningsaanbod actueel kan worden gehouden en delen we onze kennis hierover actief. Wilt u meer weten over de werkwijze en het hulpverleningsaanbod van de Kessler Stichting of over de samenwerkingen, kijk dan op de website of bel het secretariaat via telefoonnummer > colofon wordt verkocht en mede gemaakt door dak- en thuislozen in Den Haag, Rijswijk, Rotterdam, Leidschendam-Voorburg, Westland, Delft, Gouda, Zoetermeer, Wassenaar en de Bollenstreek. Hij is hoofddocent wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit en leert de kinderen van de Bloemhofschool filosoferen, koken, tuinieren en judoën. 06 Column Justin Verkijk Nieuw college t NIEUWS ligt op straat Kunst in de Pauluskerk 07 TAXI Niets bijzonders 08 TREND Snoep en strand gaan niet samen De zon brandt, de zee lonkt, maar we houden onze vetrolletjes (24/7 bereikbaar) Ondersteuning en Rehabilitatie De verkopers kopen de krant in voor 1,35 en verkopen hem op straat voor 2. Het verschil is een bijdrage in hun levensonderhoud. U herkent de verkoper aan de witte pas en het (niet verplichte) rode hesje. Donaties Giro t.n.v. Stichting Haags, Den Haag. Oplage Adres Redactie Riviervismarkt 5, 2513 AM Den Haag Telefoon Website liever verborgen. 10 Terug naar de Stad Hardlopen STRAATTEKST Ups and downs 11 WERKPLAATS Wild Vleesch 12 TIJDSBEELD GODENSPIJS Marokkaanse Tajine 15 BAGAGE van stoelmasseur Linda Vergalen 16 In Memoriam Alf Berendse 18 Laatste gedicht van de Straatdichter 19 CULTUUR Elle van Rijn 08 Advertenties en distributie Schrijfster van het boek Overnight Millionaire over Coördinator Den Haag Arjen Geut M E Jerry Winkler, de dakloze die ontdekte dat zijn biologische vader miljonair was. 21 CRYPTO Puzzel en win het boek van Simonne van Gennip 19 Coördinator Rotterdam Patrick Deliën M E Hoofdredacteur Floor de Booys Redacteur Tanya van der Spek 22 UIT Agenda, kofferbakmarkt en Metropolis Festival 24 KAASHELD EN POEPHOOFD Badpakangst Het verhaal Eindredactie Judith Eykelenboom Medewerkers aan dit nummer: Woonvoorziening Thuisbegeleiding Financiële begeleiding Martijn Beekman, Dagmar Bosma, Eva Bratanata, Christiaan Donner, Bertus Gerssen, Henriëtte Guest, Eric Kampherbeek, Suzanne van der Kerk, Annette van Kester, Bas Kromhout, Lamelos, Serge Ligtenberg, Leonie Linotte, Caroline Ludwig, Mathilde Leendertse-Venderbos, Diana Mosterd, Mylène Straks kan ik weer zelfstandig wonen in een eigen huisje. Prettig dat onze begeleider in het begin echt de tijd voor ons nam, wanneer dat nodig was. Mede dankzij LIMOR heb ik mijn financiën weer op orde. Siegers, Mariëtte Storm, Elke Swart, Justin Verkijk, Wim Versluis, Arno van Vugt en Paul Waayers. Ontwerp en opmaak Marieke de Roo Coverfoto Eric Kampherbeek Druk Wegener Nieuwsdruk Gelderland Het volgende nummer verschijnt op donderdag 24 juli Kijk voor meer informatie op

3 # interview henk oosterling 5 Dubbeltjes worden kwartjes Henk Oosterling (62) startte op de mulo om in 1996 cum laude af te studeren in de wijsbegeerte. Hij was onderwijzer, milieuactivist en kampioen Japans zwaardvechten. Nu leert hij schoolkinderen op Zuid koken, tuinieren, filosoferen en judoën. Ik laat zien dat er een weg uit de armoede en achterstand is. tekst Floor de Booys foto Diana Mosterd > Zijn juffrouw op de basisschool vond mulo goed genoeg voor hem. Gymnasium was voor mijn soort niet weggelegd, vertelt Henk Oosterling. Hij is nu hoofddocent Wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het zou teveel eer voor deze juffrouw zijn om te zeggen dat alles wat hij in zijn leven voor elkaar heeft gekregen, bedoeld is om haar ongelijk te bewijzen. Maar het is niet voor niks dat hij nu op een basisschool in de hardnekkige ach- terstandswijk Bloemhof in Rotterdam- Zuid, laat zien dat het anders kan. Dat dubbeltjes wél kwartjes kunnen worden. Kinderen hebben, ongeachte hun afkomst, de onstuitbare drang zichzelf te ontwikkelen. Ze kunnen op een vuilnisbelt groot worden. Ze hebben de intrinsieke kracht om te overleven. Het enige wat je hoeft te doen, is van die kracht gebruik maken. Ze stimuleren, aanmoedigen om verder te komen. Hij is ervan overtuigd dat het werkt. De eerste resultaten van zijn aanpak op de Bloemhof zijn zeer positief. Het sluit aan bij een opgaande beweging die er al lang is. Op de Erasmus Universiteit studeren al decennia lang steeds meer allochtone studenten af. Het begon allemaal met de Rotterdamlezing die Oosterling in 2004 hield. En waarin hij de problemen in zijn stad analyseerde. In de overgang van arbeidersstad naar cultuurstad is volgens Oosterling het vakmanschap in Rotterdam ondergesneeuwd geraakt. Volgens hem zijn veel sociale problemen daarop terug te voeren. Toen hij de vraag kreeg om zijn visie verder uit te werken, ging hij in gesprek met scholen, de gemeente en woningbouwcorporaties. Hij nam in 2007 voor de helft ontslag bij de Erasmus Universiteit en ging als zzp-er aan de slag om grote projecten zoals Pact op Zuid (investeringsprogramma voor Rotterdam tot 2015, opgesteld door woningcorporaties, de gemeente Rotterdam en de nationale overheid op Zuid, inmiddels herdoopt als Nationaal Programma Kwaliteitssprong Zuid - redactie) te adviseren en Rotterdam Vakmanstad van de grond te tillen. Dat wil zeggen: kinderen skills leren op een schaal waar materieel iets wordt geproduceerd, zodat ze zich er verantwoordelijk voor voelen. Volgens Oosterling hebben kinderen in de huidige digitale niet materiële wereld de fysieke binding met de werkelijkheid verloren. Op de Bloemhofschool, in een van de meest problematische wijken van Nederland 95 procent allochtonen, een derde onder de armoedegrens krijgen de kinderen sinds 2008 judoles, kookles, tuinieren en filosofie. Schooldirecteur Wim Pak zag heil in de aanpak van Oosterling en gooide samen met hem het roer om. Door vaardigheden te leren, samen te werken en te sporten, groeien integratie, verantwoordelijkheid en respect vanzelf. Je moet over dat soort dingen niet alleen met de leerlingen praten, maar ze vooral laten ervaren hoe het moet en ze vertrouwen geven. Henk Oosterling is trots op de Bloemhof. Dit is de school waar ik zelf best op had willen zitten. Arbeiderszoon Henk Oosterling groeide op in Rotterdam Zuid en West, als arbeiderszoon. Samen met zijn ouders en jongere zus woonde hij bij zijn grootouders op zolder. Die hadden zelf weer tien kinderen. Propvol huis, geen cent te makken, we schoten duiven in de stad om thuis op te eten. Hij was het jongetje dat goed kon leren. Zo ambitieus als de pest. Hij zag zijn vader en ooms sjouwen in de haven en wist dat hij dat niet wilde. De mulo deed hij op zijn sloffen. Na schooltijd ging hij naar het buurthuis. Daar kon ik mijn honger naar kennis stillen. Ik heb er leren biljarten, judoën, dansen, fotograferen en ging naar de scouting. Er ging een wereld voor mij open. Oosterling vindt het een schande dat vanwege de crisis veel wijk- en buurtcentra zijn wegbezuinigd. Dat is voor veel jongeren de laatste strohalm. Nu hangen ze op straat rond. En dan vinden bestuurders en beleidsmakers het raar dat er zoveel rottigheid is in sommige wijken. Ook is het niet meer mogelijk om al stapelend via het vmbo op de universiteit terecht te komen. Alle mogelijkheden voor slimme kinderen uit achterstandsgezinnen worden afgesneden. En uiteindelijk hebben we onszelf ermee. Want we laten een schat aan talent onbenut voor de samenleving. De grote fout is volgens Oosterling dat zorg, onderwijs en cultuur worden blootgesteld aan marktwerking en privatisering. En dat zijn nou juist terreinen waarop de overheid zich niet moet terugtrekken. Daarvoor zijn het te belangrijke pijlers voor een gezonde samenleving. De overheid zou moeten garanderen dat deze overeind blijven. Maar in plaats daarvan waait op het Binnenhof een schrale, neoliberale wind. Er wordt gesproken over sociaal- en cultureel kapitaal. Maar het economisch paradigma werkt in deze sectoren niet. Zeker niet als elke investering binnen één kabinetsperiode moet renderen. Echte verandering en ontwikkeling vergt langer dan vier jaar de tijd. Wrijving We zijn te ongeduldig, vindt Oosterling. Dat zie je ook goed in het debat over integratie. Daar gaan minstens drie generaties overheen. Dat is zo n dertig jaar. En wie denkt dat integratie betekent dat nieuwe groepen zich als makke lammetjes in onze samenleving voegen, heeft het mis. Integratie is wrijving, volgens Oosterling. Als je bedenkt dat de Turkse- en Marokkaanse gastarbeiders midden jaren zestig kwamen, gaat rond het jaar tweeduizend de derde generatie zich in de Nederlandse samenleving manifesteren. Daarvoor bleef terugkeer een wens of een droom. Ik leer kinderen grenzeloos denken Maar daarna niet meer. Ze eisen hier hun plek. Oosterling heeft het nadrukkelijk niet over een multiculturele, maar over een interculturele samenleving. In Rotterdam leven 176 nationaliteiten samen. Ze werken met elkaar, gaan samen naar school, ze beïnvloeden elkaar. Het langs elkaar heen leven in de multiculturele samenleving is allang voorbij. In de interculturele samenleving moeten we met elkaar dealen. Het gaat daarin om relaties tussen culturen en niet de identiteit van afzonderlijke culturen. Zonder wrijving geen glans, is een bekend gezegde. Maar met teveel wrijving, krijg je gaten, voegt Oosterling daaraan toe. Hij doelt op Fortuyn, Wilders en geradicaliseerde moslims. Daardoor zijn mensen beschadigd. En dan keren mensen zich van de samenleving af. Dat het op basisschool Bloemhof wél goed gaat met al die culturen samen, komt volgens de filosoof omdat ouders en kinderen worden aangesproken op hun talenten. Elke ouder wil graag dat zijn kind vooruit komt in het leven. Daar doen wij een beroep op. En dan is het geen probleem om jongens en meisjes samen te laten judoën. Er zijn mooie sporthoofddoeken voor moslima s. En een vrouwelijke judoka geeft de lessen. Daar hebben we bewust voor gekozen, want een vrouw vertrouwen de ouders eerder. Maar er is geen sprake van dat ouders hun dochter uit de judolessen proberen te houden. Judo is een kernvak. Wie voor deze school kiest, doet aan alles mee. Want alle vakken hangen samen met elkaar. Zoals in het hele leven alles met alles samenhangt. Keuken In een voormalig handenarbeidlokaal staat nu een professionele keuken. Kostte drie ton, grotendeels betaald door Vestia toen die woningcorporatie nog niet in de problemen zat, aldus Oosterling. Vier middagen per week krijgen leerlingen een warme maaltijd. Op het menu staan vers fruit en halal vlees. Veel kinderen gaan zonder ontbijt naar school en dat is funest voor hun concentratie. Door samen te koken en te eten maken we ze bewust van een gezonde levensstijl. Desondanks zijn de leerlingen van de Bloemhof niet direct slanker geworden. Ze snacken na schooltijd bij McDonalds en thuis is er veel vet en zoet eten. Daarom betrekken we zo veel mogelijk moeders bij de schoollunches en is er de cursus Eet je slim voor ouders. Buiten is een weelderige moestuin aangelegd met zonnepanelen op de pergola, een stukje verder in de wijk zijn nog twee kruiden- en groentetuinen. De kinderen doen met kok Ralph inkopen op de Afrikaandermarkt. Hij leert ze dat aardappels niet uit een plastic zak komen, maar uit de grond. Bij de ecosofie (samentrekking van ecologie en filosofie) lessen, leren groep 6, 7, en 8 vragen te stellen en conflicten aan te gaan. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar vragenstellen is echt iets voor witte kinderen. Hier is de sociale stress groot. Bovendien hebben veel kinderen een godsdienstige focus. Op alle vragen heeft Allah dan het antwoord. Je moet deze kinderen dus open maken, zodat ze plezier krijgen in debatteren, zonder zich gebruuskeerd te voelen in hun geloofsbeleving. Doendenker Henk Oosterling noemt zichzelf een doendenker. Niet alleen werken met het hoofd, maar ook met de handen. En altijd vanuit het hart. Wat je met liefde en passie doet, heeft veel meer kans van slagen. De studenten van de Erasmus Universiteit die zich bij Vakmanstad melden, vraagt hij of ze bereid zijn om uien te snipperen. Leerlingen van de Bloemhof leert hij filosoferen. Aan filosofen die alleen maar kunnen bedenken hoe een betere wereld eruit zou zien, hebben we betrekkelijk weinig. Daarom leer ik ze de handen uit de mouwen steken. Hun ideaal vorm te geven. En kinderen uit achterstandswijken leer ik grenzeloos te denken. Voorbij beperkingen van geld, cultuur of geloof. Hun geest moet wendbaar worden. Armoede beperkt je bewegingsvrijheid. Er zitten kinderen op de Bloemhof die hun eigen wijk amper uit komen. Ze zijn nog nooit in Blijdorp geweest. Hebben nog nooit een frisse neus gehaald aan zee, of een museum van binnen gezien. Nog nooit een wandeling in de vrije natuur gemaakt. Daarom gaan we in de zomervakantie met leerlingen die niet op vakantie kunnen, naar musea en natuurgebieden. De vorderingen van de Bloemhofkinderen worden vanaf 2008 wetenschappelijk gemonitord door het Verwey-Jonker Instituut. En wat blijkt: ze scoren drie jaar op rij twee punten boven het landelijk gemiddelde op de Cito toets. En sociaal-emotioneel gaat het ze veel beter dan voorheen. Maar de veranderingen zijn broos. Het kan zo weer in elkaar donderen, als dit programma niet door de gemeente wordt doorgezet.

4 column justin 't nieuws ligt op straat # taxi 7 6 # > In de taxi met Arno van Vugt. Verhalen van bijzondere ritten in Den Haag. Kunst in de Pauluskerk Mobiele moestuin in Transvaal foto Roos Koole Bekijkt t, met Justin. Bekende Hagenaar Justin Verkijk deelt zijn eigenzinnige kijk op het leven. Driewerf hoera voor het nieuwe college Het heeft even geduurd, maar we hebben een nieuw stadsbestuur in Den Haag. Drie maanden lang werd er keihard onderhandeld door de partijen en uiteindelijk zijn ze eruit gekomen. D66, PvdA, VVD, CDA en de Haagse Stadspartij gaan het voor ons doen de komende vier jaar. De eerste belofte is dat het nieuwe college tientallen miljoenen gaat pompen in ouderenzorg, armoedebestrijding en economische ontwikkeling. Logisch. Voor de ondernemers is er het goede nieuws dat de precariorechten worden afgeschaft en voor de ZZP ers en kleine ondernemers is er zelfs een kleine belastingpauze. Heerlijk. De bomen op de Laan van Meerdervoort blijven godzijdank gewoon staan en die omstreden hoteltoren van negentig meter hoog in Scheveningen komt er lekker niet. Ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik hoor alleen nog maar voordelen. Eerder ging er al een streep door het Spuiforum van 181 miljoen, maar toch wordt het gebied daar wel ontwikkeld. Er komt een onderwijs- en cultuurcomplex. Kosten: 181 miljoen euro. Ik blijf dit toch wel een vreemd verhaal vinden. Een verhaal waar met name de frontman van de Haagse Stadspartij, Joris Wijsmuller, niet heel erg veel punten mee heeft gescoord bij zijn kiezers. Extra spannend wordt het voor Wijsmuller, die het nu eindelijk een keer gaat doen. Van luis in de pels naar een plek in het pluche. Wethouder Wijsmuller, het bekt wel lekker in ieder geval. Ik zie hem graag in de luizenrol, maar ben tegelijkertijd erg benieuwd hoe hij het gaat doen als wethouder Cultuur. Wat zou het een stunt zijn als de Blauwe Aanslag weer terugkomt en Joris het lintje mag doorknippen. In kostuum uiteraard, al moet hij die eerst nog wel even aanschaffen. Van zijn oorbel had hij al afscheid genomen, misschien kan hij m nog ruilen voor een paar manchetknopen. Justin In de Pauluskerk aan de Mauritsweg 20 in Rotterdam is de halfjaarlijkse tentoonstelling van het Open Atelier geopend. Iedere maandag- en donderdagmiddag verwelkomt de kerk bezoekers om te tekenen, te schilderen en andere beeldende kunstvormen te ontdekken. Deze keer exposeren zij veertig kunstwerken onder de titel Omnipresent. De naam betekent zoveel als overal aanwezig en verwijst naar de uiteenlopende culturen die elkaar ontmoeten in de kerk en in de kunst. Het Open Atelier duidt op het belang hiervan voor het versterken van het zelfvertrouwen en de eigenwaarde van de deelnemers, die vaak in de marge leven. De tentoonstelling loopt nog tot 22 juli en is te bezichtigen op weekdagen van tot uur. Alle kunstwerken zijn te koop voor een kleine prijs tussen 20 en 40 euro. Meer weten: Op 4, 5 en 6 juli speelt in De Nieuwe Banier een nieuwe theatervoorstelling met dak- en thuislozen. Het stuk Mijn Rotterdam toont een kant van de stad die de meeste mensen nooit te zien krijgen. Twee jonge theatermakers, Annerieke Hofland en Wendy Hoogendijk, kwamen begin 2013 bij elkaar door hun gedeelde nieuwsgierigheid naar authentieke verhalen. Zij wilden met de bijzondere ervaringen van deze mensen een goed artistiek product maken dat toegankelijk is voor een breed publiek. Samen met de bezoekers van dak- en thuislozenopvang NAS, maakten ze vorig jaar al de kerstvoorstelling JOZEF & PETRA, die na drie uitverkochte avonden enkel lovende reacties kreeg. Het was een persoonlijk kerstverhaal met veel humor In de Haagse wijk Transvaal is een mobiele moestuin geopend. Het gaat om een buurtparticipatieproject van de gemeente Den Haag en de Kessler Stichting. Op het al lang leegstaande veld tussen de Viljoenstraat en de Delagoastraat, staan nu 70 moestuinbakken. Terwijl de grond wacht op een bestemming, dient de moestuin als een kennismakingsterrein voor deelnemende buurtbewoners en scholen en de cliënten van de daken thuislozenopvang. De moestuin is mobiel zodat de teelt niet verloren gaat wanneer de gemeente met bouwplannen komt voor het terrein. De bakken hebben palets als bodem en kunnen makkelijk met een heftruck worden verplaatst. De moestuin in Transvaal staat er nog tenminste tot februari. Mogelijk wordt dit project ook opgezet op andere braakliggende grond in de stad. Theatervoorstelling met dak- en thuislozen en kwetsbare eerlijkheid. Wie nieuwsgierig is naar de verborgen verhalen en de werkelijke identiteit van Rotterdam, kan via nasrotterdam.nl voor 5 euro een kaartje reserveren, en doet dat best snel. De voorstellingen zijn in de Banierstraat 1 in Rotterdam op vrijdag en zaterdag om uur, en op zondag om 14 uur Mijn eerste klant is een vrouw op leeftijd. Ze is depressief en filosofeert over een eventuele zelfmoordpoging. Ze zou zichzelf niet in het keelgat durven schieten, maar een overdosis slaappillen dat zou ze dan weer wel kunnen. Geschrokken probeer ik de vrouw op te beuren. De winter is bijna voorbij en er staat ons een lange, warme en lichte zomer te wachten. De vrouw reageert lauw. De kans is klein dat ik het einde van de zomer haal, zegt ze mat Op de Grote Markt stapt een dikke Griek met een lange baard in. Hij is operazanger en heeft gedronken. Ik vraag hem iets te zingen. Dit laat hij zich geen twee keer zeggen. Tot aan de Sumatrastraat zingt hij - met de ogen gesloten - een prachtige aria. Daarna bedankt hij me uitbundig voor de rit en geeft hij me tien euro fooi Een dronken Duitser vraagt me plotseling de auto te stoppen. Net op tijd opent hij het portier en kotst hij - zittend op de achterbank - de Statenlaan onder. Ik wacht geduldig tot zijn maag leeg is en vervolg de rit. Bij het afrekenen krijg ik geen fooi Moeizaam stapt een bejaarde man bij het Westeinde Ziekenhuis uit mijn taxi. Hij hijst zich langzaam omhoog en staat - het portier nog open - met zijn rug naar me toe. Op dat moment Niets bijzonders Als door de wol geverfde taxichauffeur kijk ik nergens meer van op. De ene absurde situatie volgt de andere op ik ben het gewend. Neem een kijkje in mijn logboek en je begrijpt wat ik bedoel. tekst Arno van Vugt foto Suzanne van der Kerk Tot aan de Sumatralaan zingt hij een prachtige aria ontsnapt hem een harde, knetterende wind. De man doet alsof zijn neus bloedt, slaat de deur achter zich dicht en schuifelt traag naar de ingang Ik ben getuige van een massale vechtpartij op het Spui. Twee groepen jongeren gaan elkaar minutenlang te lijf. Er wordt getrokken, geslagen en geschopt. Opmerkelijk genoeg doen er ook meisjes aan het gevecht mee. Tientallen toegesnelde politieagenten weten de vechtersbazen uiteindelijk uit elkaar te halen Op de Laan van Poot loopt een vos. Ik stop de auto. Het dier kijkt me een paar seconden strak aan en rent daarna de duinen in Een hitsig stelletje zit op de achterbank te zoenen. Ik hoor gesmak, gehijg en op een gegeven moment zelfs het openen van een rits. Dan grijp ik in. Niet hier, zeg ik streng Ik rijd mijn laatste rit. Susanna, een Hongaarse prostituee, moet naar de Doubletstraat. Ze heeft tot gisteravond laat gewerkt, een paar uurtjes geslapen en gaat nu opnieuw aan de slag. Sundaymorning ferry good, people finish go out and want sex before sleep, zegt ze enthousiast. Susanna heeft net gedoucht, ontbeten en een kop koffie gedronken. Ze is er helemaal klaar voor. Ik wens haar veel succes Hoe was je dienst? Heb je nog iets bijzonders meegemaakt? vraagt mijn vriendin slaperig wanneer ik naast haar in bed kruip. Ik schud ontkennend mijn hoofd. Nee, niets bijzonders, antwoord ik vermoeid. Nog geen minuut later val ik in een diepe slaap.

5 8 trend snoep en strand: nee! # Bikini-angst! De zon brandt, de zee lonkt. Toch houden velen hun vetrolletjes liever verborgen. Bikini-angst! Waarom schamen we ons? En waarom is slank blijven lastig? tekst Tanya van der Spek foto Eric Kampherbeek > Dikke mensen zijn gezellig! Dus waarom schaamt 82% van ons zich dan in zwembroek of bikini? Niet alleen omdat we onszelf vergelijken met graatmagere modellen die we dagelijks via de media zien, maar ook omdat dikke mensen lui, ongemotiveerd, ongedisciplineerd en slordig zijn. Tenminste, zo wordt er over hen gedacht, blijkt uit onderzoek. De Haagse wetenschapsjournalist Ronald Veldhuizen en zijn collega Asha ten Broeke uit Deventer hebben dit soort feiten verzameld in Eet Mij, een boek over de psychologie van eten, diëten en te veel eten. Kinderen van drie jaar oud maken al onderscheid tussen dik en dun. Docenten discrimineren dikkere leerlingen en studenten hebben nog liever een partner met geslachtsziekte dan eentje met overgewicht. Zwaardere vrouwen krijgen veel minder salaris en zelfs een deel van de medici noemt dit soort patiënten lelijk, lui en ongehoorzaam. Terwijl je van medici mag verwachten dat zij weten dat overgewicht niet ontstaat door gebrek aan karakter. Het wordt voor 80% bepaald door je genen, verklaart Ronald Veldhuizen. Eigen schuld, dikke buik geldt dus niet per se voor de ruim 6,5 miljoen Nederlanders die te zwaar zijn. Veldhuizen: Wetenschapper George Bray zegt het mooi: genen laden het pistool, de omgeving haalt de trekker over. En die omgeving moet je niet onderschatten. De omgeving Mensen zien zichzelf niet graag als beïnvloedbaar en zeggen: Ik ben er toch zelf bij? Maar dat is naïef, zegt Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In haar nieuwe boek Je bent wat je doet over zelfsturing legt ze uit hoe je goede voornemens kan waarmaken. We kennen allemaal dat gevoel van: ik ben zo gemotiveerd en daarom lukt het. Maar de sterkte van je motivatie zegt niet dat het lukt. Het zijn de omstandigheden die je helpen of belemmeren. Je kunt nog zo graag hongeren, als iedereen om jou heen smakelijk geniet van mooi uitziende en lekker geurende hapjes, denk je bij de derde keer dat de schaal voorbij komt: nu mag het, morgen beter. Maar we worden niet alleen op feestjes verleid. De hele samenleving is erop ingericht, aldus Vonk. Hele onderzoeksteams hebben er jaren op gestudeerd om trucs te verzinnen die jou over de streep trekken. Als leek ben je weerloos. Wilskracht We lopen van s ochtends tot s avonds eten tegen het lijf. Croissantjes op het station, snoepjes op de toonbank, koek in de trein, snoep- en frisdrankautomaten op kantoor en op school, kroketten in de kantine, fastfood en broodjes in de stad, uithangborden met foto s van gerechten. Veldhuizen: Per dag neem je zo n tweehonderd eetbeslissingen, waarvan slechts vijftien bewust. Het is Bij het proeven van zoet en vet, licht het brein op als een kerstboom een continu gevecht tussen zelfbeheersing en impulsiviteit. En wilskracht is als een spier, hij wordt op een gegeven moment moe. Te veel, te zoet, te zout en te vet eten is in onze cultuur de standaardkeuze. Chips en chocola liggen voor het grijpen. Veldhuizen: We zijn niet geëvolueerd om eten te laten liggen, want ons oerbrein is gebouwd voor tijden van schaarste. En bij het proeven van zoet en vet eten, licht het brein op als een kerstboom. Het is trouwens een misverstand dat we een signaal krijgen als we vol zitten. Vinden we iets erg lekker, dan rekt ons lichaam de signalen op, zodat we ons pas later verzadigd voelen. Ruik je vers brood en koffie in de supermarkt en denk je wat toevallig dat ik nu nét honger heb, dan heb je het weer mis. De honger is een reactie van je lichaam op de geur. We eten uit gewenning ons bord leeg, ongeacht de hoeveelheid of het aantal kilocalorieën. Dat we vaak meer eten dan nodig, komt ook door de variatie. Variatie en prikkels Veel variatie en prikkels zorgen dat een product niet saai wordt en interessant blijft. Dan blijf je eten, vertelt Ralph Moorman, gezondheidscoach en ingenieur levensmiddelentechnologie tijdens een presentatie in de Haagse Ekoplaza. De fabrikant is uit op een smaakbeleving. Hoe meer kleuren, hoe meer we willen. Zo eten we een stuk meer gekleurde M&M s dan alleen bruine. Qua mondgevoel houden mensen van knapperig en smeltend. En het kraakgeluid van chips kan zo goed klinken dat je het nog eens wilt horen, zegt Vonk. Aroma helpt ook. Moorman: Je eet meer van geurende, gebrande noten of tijgernoten dan van ongebrande noten die naar niks ruiken. Aan de natuurlijke smaken zoet, zout, zuur en bitter is bij veel kant-en-klaar producten, soepen, sauzen, bouillons en vleeswaren een smaakversterker toegevoegd. Het stimuleert je smaakpapillen, zodat je meer wilt. Je kunt het beste puur en onbewerkt voedsel eten, dan eet je niet te veel, want zonder alle prikkels wordt het al gauw saai. Je eet ook geen kilo zalm weg, aldus Moorman. Grootmoeders recept Het blijft niet bij variatie, smaak en geur. Fabrikanten verleiden ons ook met de suggestie van ambachtelijkheid. Appeltaart volgens grootmoeders recept of Hand cooked English crisps. Of de suggestie van gezondheid: chips, bereid in zonnebloemolie, rijk aan onverzadigde vetten of Ontbijtkoek, minder vet, mag elke dag, terwijl het één en al suiker is. Op kniehoogte zien kinderen beertjes en tekenfilmhelden op de koekjes en snoep. Supermarkten weten dat mensen nergens gevoeliger voor zijn dan voor aanbiedingen. Let eens op het aantal voordeelverpakkingen en aanbiedingen. Colaflessen zijn per zes verpakt, 10% extra, kies voor XL, twee voor de prijs van één. Ongezond eten is beduidend goedkoper dan groenten en fruit, wat slecht nieuws is voor mensen met een kleine beurs. MacDonald's komt met steeds grotere menu's. In Eet Mij staan duidelijke statistieken: overgewicht is sinds de jaren 80 precies evenredig gestegen met de explosieve groei van het aanbod van ongezonde etenswaren. Er wordt geroepen dat overgewicht ongezond is, maar dat komt niet zozeer door de omvang van mensen, zegt de Obesitasvereniging. Het zijn de sociale en zelf opgelegde restricties die ontspanning, recreatief ondernemen en sporten verhinderen, uit angst voor kritiek en de overtuiging van velen dat slank-zijn voor iedereen haalbaar en wenselijk is. Ondergewicht is gevaarlijker qua gezondheid. Snacktax en fruitkorting Wat zou de overheid kunnen doen om ongelukkige en gediscrimineerde mensen met overgewicht te helpen? Veldhuizen: Een snacktax en fruitkorting. Maak ongezond eten duur, net als sigaretten. En groente en fruit goedkoper. Nu wordt suiker flink gesubsidieerd. Een ontmoedigende tekst Dit is best een grote zak chips voor jou alleen zou ook goed zijn. En wat kun je zelf doen? Roos Vonk: Je lichaamsgewicht wordt gevormd door dagelijkse gewoontes qua eten en bewegen. Ik kan wel elke avond een tweede wijntje nemen, want ach, wat maakt die ene nou uit? Maar aan het einde van de week heb ik dan twee flessen op. Je moet alles optellen. Uit een test bleek dat als Veldhuizen, die nu 1.83 meter lang is en 72 kilo weegt, vanaf nu elke dag een Mars zou eten, hij binnen vijf jaar 14 kilo zwaarder zou zijn. Andersom geldt dus ook: wijzig iets kleins in je dagelijkse gewoonte en je valt af. Kortdurende diëten werken niet. Veldhuizen: Lijnen roept een oeroud verdedigingsmechanisme tegen hongersnood op. En eet je na het dieet weer zoals vanouds, komen er extra kilo s bij. Toch blijven diëten populair. Vonk: Mensen vinden het niet prettig als ze iets voor de rest van hun leven moeten veranderen. Ze willen liever even kort doorbijten en dan op oude voet verder. Maar het goede nieuw is: zodra je gewend bent aan nieuw gedrag, is het niet meer erg. Vonk: Een nieuwe gewoonte aanleren, zoals de fiets nemen in plaats van de auto of geen suiker meer in de koffie, duurt gemiddeld 66 dagen met een spreiding van 18 tot 254 dagen. Dan is het gewoon en vind je het niet meer erg. Beloning Naast nieuwe gewoontes aanleren is het goed om je te wapenen tegen verleidingen. Veldhuizen: Doe boodschappen als je fris en alert bent. Eet van een kleiner bord en eet aandachtig, zodat je er herinneringen van aanmaakt. Vonk: Breng situaties waarin je in de verleiding komt goed in beeld. Mensen dromen liever weg over straks, als ik twintig kilo kwijt ben, maar dat gaat nooit gebeuren als je nu niet rekening houdt met de belemmeringen die je van je voornemen afbrengen. Slechts dertig procent van de voornemens wordt uitgevoerd. Dat percentage gaat met sprongen omhoog als je concrete plannen maakt voor moeilijke situaties. Bijvoorbeeld: Als ik in de kantine kom en ik zie een broodje kroket, dan neem ik in plaats daarvan de salade. Als je zegt Ik ga meer bewegen is dat veel te vaag. Bedenk wat, wanneer, hoe lang, hoe laat en wie er op de kinderen past. Vonk s credo: onderneem direct actie. Eerst denken, dan doen is in feite uitstelgedrag. Juist het doen zet alles in beweging. Door wat je doet, beïnvloed je wat je denkt en voelt. Sommige mensen willen zichzelf belonen voor nieuw gedrag zoals sporten. Vonk: Daar ben ik geen voorstander van. Je hoeft jezelf niet te belonen voor iets dat je zelf wilt. Daarmee zeg je eigenlijk dat het een straf is. Bedenk juist telkens hoe heerlijk het is dat je het doet, dát is de beloning.

6 10 column straattekst werkplaats worstenmaker # # > Sleutelen, schaven, (bij)spijkeren. In deze rubriek bezoeken Paul Waayers en Bertus Gerssen werkplaatsen waar oude ambachten herleven. Zo n vier jaar geleden werd jongerenwerker Paul van den Hooven ontslagen. Tijd voor iets anders. Dat iets anders werd het maken van worsten. Op een schip. Want zo Paul iets is, is hij Rotterdammer. tekst Paul Waayers foto s Bertus Gerssen Terug naar de stad Verhalen van een ex-vinexwijkbewoonster Hardlopen Het viel me op dat er zoveel mensen in mijn straatje hardlopen. Beetje aanstellerig, vond ik. Om in zo n smal straatje in het centrum van Den Haag te gaan joggen. Onhandig ook, omdat het winkelend publiek vooral slentert. En bij elke etalage stil blijft staan. Dat botst letterlijk met de dynamiek van het hardlopen. Pas na een hele tijd zag ik dat de fanatiekelingen allemaal twee verschillende hardloopschoenen dragen. En toen viel het kwartje. Het zijn geen reguliere hardlopers. Ze proberen in mijn straatje nieuwe renschoenen uit. Van de Hardloopwinkel die even verderop zit. Het duurt even voordat je alle bewegingen van je nieuwe habitus begrijpt. Zeker als er zoveel gebeurt als in mijn straatje. Overdag winkelstraat en s avonds een hangplek voor mensen die teveel hebben gezopen. Als de terrassen op de Grote Markt zijn gesloten en de tap bij The Fiddler geen bier meer geeft, houden ze in mijn straatje hun afterparty. Laatst schrok ik om drie uur wakker van een groep mannen die heel hard Hoerrrrr scandeerde. Ik geef toe, het is een woord dat lekker in de mond ligt. Met die rollende rrr op het einde. Maar na een tijdje wil je ook wel eens wat anders horen. Blijkbaar is het repertoire van de stomdronken man zeer beperkt. Ik overwoog om een bak koud water vanuit mijn slaapkamerraam over de scanderende mannen heen te kieperen. Misschien zou dat ze bij hun positieven brengen. Maar ik besloot me om te draaien en te proberen de slaap te vatten. Dat lukte niet. Ik lag me inwendig behoorlijk kwaad te maken. De mannen gingen stug door. Maar opeens viel het stil. Waarom reageren die bitches nou niet? vroeg een van de mannen zich hardop en duidelijk zwaar teleurgesteld af. Ik kon een glimlach niet onderdrukken. Wat een sukkels. In de prehistorie tekenden onze voorouders op rotsen en in grotten; de moderne mens laat boodschappen achter op muren, stoeptegels en wc-deuren. Fotograaf Mylène Siegers legt de meest bijzondere stadse straatteksten vast. Waar: Test Site Rotterdam in Rotterdam Tijdstip: 16:38 uur Datum: 19 juni 2014 Ups en downs, het kan vriezen, het kan dooien, Jantje lacht, Jantje huilt, welke kant gaat dit op? Lekker associeren door twee simpele met krijt aangebrachte pijlen. Doet u mee? Wilt u reageren op deze straattekst of andere straatteksten onder de aandacht brengen, mail > De allereerste ingrediënten van Pauls worstenmakerij Wild Vleesch waren een plastic elektrische gehaktmolen van acht tientjes en een stopbus van twee liter, nodig om het vlees in de varkensdarm te krijgen. Daarna kreeg Paul de beschikking over de werkplaats van een aannemer om de benodigde rookkasten te gaan maken. Kennisinput omtrent het roken van vlees kwam uit onverwachte hoek. Paul: Die aannemer had veel Polen in dienst. En Polen zijn worstmakers bij uitstek. Dus toen uiteindelijk de eerste rook die kast inging, zaten zij er allemaal in een kringetje omheen. Dat was geweldig. Zij leerden mij ook dingen, bijvoorbeeld dat de rookproductie en rookkast aparte zaken zijn die gescheiden hun ding moeten doen. Kijk, je hebt een houtkachel en die produceert rook. Tussen kachel en rookkast zit een pijp. Die pijp koelt de rook af, zodat die rook het vlees in de rookkast alleen maar rookt en niet gaart. Ook ben ik een paar keer naar Polen geweest om worstmakers te bezoeken. Dus dat old school ambachtelijk roken heb ik deels van de Polen geleerd. Muze De naam Wild Vleesch staat voor een gedachte. Paul: Je kan bij mij geen worsten vinden die ook bij een gewone slager te koop zijn. Ik bedenk al mijn worsten zelf en dat is voor een deel omdat dingen naar mij toekomen. Een importeur van Italiaanse olijfolie belde mij en ik zei: stuur mij maar wat samples op. Daar is uiteindelijk een worstje uitgerold. En in Rotterdam heb je een stadslandbouwproject. Daar loop ik regelmatig met een kweker door die kassen om te kijken en te proeven wat hij allemaal aan kruiden en pepers heeft staan. Tijdens zo n bezoek zit ik alweer te denken of ik met die ingrediënten het vlees voor een worst kan kruiden. Uiteindelijk zijn dat de Wild Vleesch Stadsboerenworsten geworden. Wilde vaart van Wild Vleesch Ik heb ook veel met Marokkanen gewerkt. Uit die contacten rolde weer een lamsworst met Marokkaanse kruiden. Maar er zijn ook andere worsten waarin de Marokkaanse keuken verscholen zit. Daarnaast laat ik me inspireren door Surinamers en hun keuken en heb ik een worst met kruiden uit het Midden Oosten. Culinair gezien ben ik nog steeds op reis door mijn eigen stad en die stad is nog steeds mijn muze. Ik treed daarmee buiten de gebaande paden en dat is het wilde van Wild Vleesch. Stukgoedham Naast het geven van workshops worstmaken levert Paul aan restaurants. Om zijn producten te vervolmaken, leert hij bij een 75-jarige Scheveningse slager hoe je met de juiste snijtechnieken netjes een varken uit elkaar haalt. En in de toekomst staat het diervriendelijk fokken van eigen varkens op het programma. Wild Vleesch is de enige worstmakerij aan boord van een schip. Paul: Tja, je bent Rotterdammer of niet, nietwaar? En bovendien was de huur een prikkie en zaten de tegeltjes er al in. Wat die nautische kant van Rotterdam betreft: ik ben nu bezig met Het Rotterdammertje 2.0, de opvolger van worst-met-baard Het Rotterdammertje. De inspiratie daarvan haal ik uit de geuren die ik mij herinner van de haven uit mijn jeugd. Dus teer, olie en hout. Dat 2.0-worstje moet daar naar smaken en ruiken. Misschien maak ik er ook nog een ham van. Dat noem ik dan in havenstijl Stukgoedham. Want als het effe kan, laat ik de namen van mijn worsten aansluiten op dat Rotterdamse. Neem de worst Zware Van Nelle, een stevig gerookte rookworst. Of de Rauwe Het 2.0-worstje moet naar teer, olie en hout smaken Rotterdammer, een grof smakende worst die dus grof gebekt is, net als de gemiddelde Rotterdammer. Met dat worstmaken heb ik een fantastisch leven. Ik heb klappen minder geld als toen ik nog een baan had, maar ik ben met dit ambacht zoveel gelukkiger.

7 12 tijdsbeeld # # Juli 2008 Binnenhof Barbecue Het is al lang een traditie. Op de eerste donderdag van juli wordt het parlementaire jaar afgesloten met een smakelijke barbecue op het Binnenhof: de Binnenhof-Barbecue. Dit jaar voor de 37e keer. Na deze barbecue hebben de politici negen weken vrij het zomerreces. Maar voordat het reces ingaat zijn alle leden van de Eerste en Tweede Kamer, Europarlementariërs en politieke journalisten uitgenodigd een vorkje te komen prikken op de binnenplaats van het perscentrum Nieuwspoort. De stropdassen kunnen af, het gaat er informeel aan toe. Het is gissen wat er tussen de sateetjes en hamburgers door besproken wordt. Terugblikken op de laatste politieke ontwikkelingen of speculeren over de toekomst van het kabinet. Officieel wordt daar niet over gesproken, maar tussen neus en lippen door wordt er vast iets over gezegd. Zoals Ronald Plasterk hier een onderonsje heeft met Max van Weezel (politiek journalist). Mogelijk hebben zij het over de komst van het Nationaal Historisch Museum, dat volgens Plasterk in Arnhem had moeten komen, maar zo weten we inmiddels - er nooit van gekomen is. De barbecue is een initiatief van het Productschap Vee, Vlees en Eieren, maar ook andere sectoren zoals de groente- en fruitsector, het Productschap Vis, de Nederlandse Brouwers en het Productschap Wijn, zijn van de partij. Milieudefensie voegt een vegetarisch element toe. En de Partij voor de Dieren (PvdD) protesteert ieder jaar tégen het vleesfestijn. Zo lieten zij eens ballonnen op in de vorm van varkens en koeien, daaraan kaartjes met de tekst Boe, waarbij ze dierengeluiden lieten horen. Het is de vraag met wat voor actie zij dit jaar zullen komen Foto Martijn Beekman

8 14 kookrubriek godenspijs > Dominee Christiaan Donner kookt even graag als dat hij preekt, met goddelijke gerechten als resultaat. # # > Mensen dragen nogal wat met zich mee. In deze rubriek leren we stadsgenoten kennen aan (de inhoud van) hun tas. bagage linda Er wordt al ruim een week gevast tijdens de Ramadan als je deze krant leest. Mensen die de Islam volgen noemen vaak als één van de uitgangspunten: Mijn leven staat al van voor mijn geboorte beschreven in het boek van de Allerhoogste. tekst Christiaan Donner beeld Henriëtte Guest/Annette van Kester Linda Vergalen heeft een tas die uitnodigt voor een gesprek. Opvallend groot en met een vreemd formaat. tekst Caroline Ludwig foto s Henriëtte Guest 'Cadeautje op mijn rug' Kruispunten op Gods weg > Het kan zijn dat ik dat door mijn werk binnen de muren van de gevangenis vaker hoor dan het daarbuiten klinkt. Als je alles kwijt bent en ook nog het etiket krijgt dat dit je eigen schuld is, ga je jezelf dringend afvragen wie of wat de weg van jouw leven eigenlijk bepaalt. Christenen in detentie, vooral als ze door hun oma van de Antillen, Curaçao of Suriname gelovig zijn opgevoed, zeggen dat van dat boek waar alles al in staat vaak heftig na. Daar heb ik lang geleden de 20-jarige Kevin (inderdaad van de Antillen) op een onvergetelijke manier mee zien worstelen. Want als zijn leven in dat boek stond opgeschreven, dan stond daar toch al in dat hij die moord zou plegen, zei hij. Maar in het boek van die vermoorde man stond dan ook dat hij vermoord zou worden. En hoezo word ik daar dan voor gestraft? De anderen in de gespreksgroep waar hij deze vraag poneerde begonnen meteen over eigen keuze en verantwoordelijkheid. Kevin werd er niet blij van. Een week later kwam hij erop terug en zei: Nu weet ik het: dat ik gestraft word staat ook in dat boek. De groep om hem heen vond dat geen acceptabele oplossing van het probleem van de voorzienigheid Gods. Kevin bleef enkele weken weg, maar kwam daarna stralend binnen hij had het gevonden. En wij vielen bijna van onze stoelen. Kevin had al die weken zitten theologiseren in zijn cel. Een probleem waar theologen zich al eeuwen het hoofd en soms ook hun geloof over breken, had hij opgelost. Weet je, zei Kevin, mijn levensweg staat wel in het boek van God. Maar hij zet er alleen de kruispunten van mijn weg in. Die liggen vast. Op ieder kruispunt moet ik zelf de keuze maken waar ik heenga. nodig: voor 6-8 personen 1,2 kl lamsvlees (liefst bout) 3 el olijfolie 2 el Ras el Hanout 1 el geraspte ui 30 gr boter, 1 grote ui in dunne plakken gesneden 3 dl groenten-, kruiden-, of vleesbouillon 250 gr gedroogde en geweekte pruimen 400 gr zoete aardappel 1 courgette 1 aubergine 4 el honing 3 el citroensap grote handvol gehakte verse munt Ras el Hanout (letterlijk Het beste van de winkel ) is een fantastische kruidenmix, verkrijgbaar bij Marokkaanse winkels. Tajine op z n Marokkaanst (want een Turks Iftar-gerecht hadden we vorig jaar al) Let op: het vlees moet minimaal 4 uur marineren. Snij het lamsvlees in blokjes van 5-7 cm. Giet de olie en de Ras el Hanout in een kom met wat zwarte peper en de geraspte ui, meng er de vleesblokjes door. Dek af en laat 4 uur marineren. Week de tajine (van 31 cm) enkele uren in water (ik kreeg van mijn lief een tajine met een gietijzeren onderkant, erg handig, hoeft niet te weken en kan direct op het vuur) en verhit deze op een vlamverspreider tot hoog. Smelt de boter erin en voeg het vlees toe met de plakken ui. Al omscheppend in 10 min. bruin laten worden. Voeg toe: de geschilde en in blokjes gesneden aardappels, de courgette en aubergine, ook in blokjes gesneden. Laat even meebakken en overgiet dan alles met de bouillon. Doe de deksel op de tajine, laat aan de kook komen en kook 40 min. zachtjes door. Schep er dan de in repen gesneden pruimen en de honing doorheen: laat nog 15 min sudderen. Dan nog citroensap en munt er door en 5 min. onder de deksel doorkoken. Doe over in kommen en garneer met blaadjes munt. Geef er grof brood bij. Dat is een opvallende tas! Wat zit er in? Ja, dat hoor ik wel vaker. Deze tas geeft aanleiding voor een gesprek. Ik ben masseur en mijn massagestoel zit erin, maar dat kan je van de buitenkant niet zien. Als ik met deze tas rondloop, krijg ik vaak opmerkingen. Zo, jij neemt veel werk mee naar huis of Ga je op vakantie? Ook zie ik mensen vaak kijken, maar die durven dan niets te vragen. In een apart vak zitten handdoekjes voor de hoofdsteun, olie, haarelastiekje, handgel, visitekaartjes en een handdoek voor mezelf. Oh ja, ik heb ook meestal een docking station bij me. Dan kan ik muziek draaien. Dat draagt bij aan de ontspanning van mijn klanten. Ik werk vaak in kantoren en daar zijn veel achtergrondgeluiden - deuren die slaan, flarden van gesprekken - muziek helpt om te relaxen. Hoeveel weegt die tas wel niet? Best zwaar, 15 kilo. Ik verplaats m meestal met de bakfiets. Met een beetje passen en meten gingen mijn drie kinderen en de tas er precies in. De kinderen zijn nu te groot, maar ik heb de bakfiets gehouden voor het vervoer van mijn massagestoel. Aan de tas zit aan de zijkant een handig handvat, waarmee ik m zo in de bak slinger. Verder draag ik de tas over één schouder of als rugzak als ik ver moet lopen. Is dit de ideale massagestoeltas? Nou, er zijn wel wat punten van verbetering. Hij is nogal gevoelig voor slijtage, vooral aan de onderkant bij de rits. De banden zitten vrij hoog waardoor ie te laag op mijn rug hangt. Op een gewone fiets kan ik er niet mee rijden. Mijn man is ook masseur en heeft een ander exemplaar. Met die tas kan hij gewoon fietsen. Hoe vaak gebruik je deze tas? Gemiddeld drie keer per week. Meestal werk ik op één locatie per dag: in het stadhuis, bij stichtingen, bedrijven of callcenters. Daar doe ik meerdere massages achter elkaar. Meestal duren ze een kwartier tot twintig minuten. Als mensen de hele dag ingespannen achter de telefoon of hun beeldscherm zitten, is een stoel- massage een welkome onderbreking. Klanten houden hun kleding gewoon aan, dus na afloop kunnen ze zo weer aan het werk. Wat betekent deze tas voor jou? Vrijheid in mijn werk. Deze tas vertegenwoordigt flexibiliteit, ik kan masseren waar ik wil. Mensen worden blij als ze me met deze tas zien binnenkomen. Ik draag een cadeautje op mijn rug. Wat is de meest bijzondere plek waar deze tas ooit geweest is? Bij een bruiloft op het strand en op het podium bij Festival Classique, waar ik masseerde tijdens een concert. Naam Linda Vergalen Leeftijd 43 jaar Woont in het Haagse Statenkwartier Locatie interview Restaurant Gember naast het Gemeentemuseum Den Haag Tijd uur Merk tas Strong light Aantal items in tas 7 Wat heb je altijd bij je? Mijn handen en aandacht voor de ander. Dit vak maakt je wel bewust van lichamelijke kwetsbaarheid. Zowel van mezelf als van anderen. Met pijn in mijn rug of een wondje op een vinger kan ik niet masseren. Welke bagage draag je verder met je mee? Mijn vader is overleden, mijn moeder heeft borstkanker gehad. Zelf besloot ik een kantoorbaan op te geven om met massagepraktijk Reshape te doen waar ik echt blij van word. Door de dingen die ik heb meegemaakt, ben ik in staat om heel veel mensen te begrijpen. Het heeft me de relativiteit van werk laten zien.

9 16 in memoriam alf berendse # # Straatdichter Alf Berendse ( ): Een loodgrijze ziel Hij was niet alleen De Straatdichter. Alf Berendse vocht als geen ander voor het recht van druggebruikers en daklozen om als volwaardige burgers te worden behandeld. Zijn oprechtheid was overdonderend. tekst Bas Kromhout foto's Serge Ligtenberg > Het staat vast nergens zwart op wit: Alf Berendse, hoofdredacteur van. Maar hij was het wel. De allereerste, in Een aantal Haagse hulpverleners smeedde plannen om een krant voor Haagse daklozen op te richten. Alf zou zorgen voor de inhoud. Maar het liep anders. Er kwam onenigheid. De vraag was: hoe verzamelen we elke maand genoeg gedichten van dak- en thuislozen om in de krant te plaatsen? Nou, opperde een van de initiatiefnemers, we vragen gewoon een gedicht in ruil voor een slaapplaats. Alf geloofde zijn oren niet. Als het zo moest, dan maar liever helemaal niet. Exit hoofdredacteur. Tien jaar later had Alf de dichtclub Tussen de regels opgericht en leerde hij mensen uit de rafelrand met veel geduld poëzie schrijven. De prachtigste gedichten vulden toen de pagina s van. Het voorval tekent Alf ten voeten uit. Als belangenbehartiger van druggebruikers en daklozen vond hij dat je jezelf nooit boven de doelgroep mocht stellen. Hij was allergisch voor hulpverleners die cliënten behandelden als kleine kinderen. Die hen chanteerden, of achter hun rug neerbuigend over hen spraken. Als hij dat zag gebeuren, deed hij zijn mond open. Wat hij dan zei, was niet mals. Heroïne Alf had recht van spreken. Hij had aan den lijve ondervonden hoe het was om overgeleverd te zijn aan de zorgen van de hulpverlening. Als twintiger was hij opgenomen geweest in het Haagse afkickcentrum voor harddruggebruikers Emiliehoeve. Het waren de jaren tachtig. Wie harddrugs zei, bedoelde coke en heroïne. Alf leerde de hemelse werking van deze middelen kennen in de Delftse kraakpanden waar hij woonde, sinds hij als zestienjarige het ouderlijk huis in Kwintsheul verliet. De middelbare school was geen onverdeeld succes geweest. Zijn leraren noemden Alf hun meest begaafde leerling, maar konden niet overweg met zijn eigenwijsheid. Hij wilde over alles discussiëren. Dat daar geen ruimte voor was, frustreerde hem. Nadat hij was afgekickt nam de kliniek hem in dienst als ervaringsdeskundige. Nachtdiensten vond Alf prettig, dan had hij tijd om zich te wijden aan zijn grootste talent: schrijven. Zijn stijl was fenomenaal en hij kon putten uit een schat aan kennis van geschiedenis, filosofie en literatuur, opgedaan door heel veel te lezen. Infiltrant Begin jaren negentig kwam Alf in aanraking met Theo van Dam, oprichter van het Landelijk Steunpunt Druggebruikers (LSD). Theo had van het rijk geld gekregen om belangenbehartiging te organiseren in Den Haag. Dat was hard nodig, want de gemeente ontkende praktisch dat er in de residentie een drugsprobleem bestond. Tijdens een van de eerste bijeenkomsten die Theo hield met Haagse gebruikers meldde zich ook een hulpverlener, die zich voorstelde als Alf Berendse. Theo dacht dat hij een infiltrant was en er volgde een stevige woordenwisseling. Maar Alf wilde per se meehelpen de belangenbehartiging in Den Haag op poten te zetten. Theo gaf hem een kans. Een voltreffer, bleek al snel. Toen Alf in 1995 subsidie wist te regelen bij de gemeente, kon Stichting Drugpunt worden opgericht. Behalve spreekbuis zou Drugpunt ook een veilige haven voor druggebruikers worden. Alf gebruikte al zijn overredingskracht om bij een commerciële verhuurder een pand los te krijgen in de Wagenstraat midden in een winkel- en horecagebied. Met de buurt onderhield hij goed contact, zodat er nooit gedonder is geweest. Als coördinator maakte Alf van Drugpunt een huiskamer voor verschoppelingen van de straat. Ze konden er binnenlopen voor een gesprek met hemzelf of de straatpastor, om elkaar te ontmoeten of om gewoon een kop koffie te drinken. Gebruiken was er toegestaan, in een tijd dat er nog geen officiële gebruikersruimten bestonden. De bezoekers van Drugpunt hadden respect voor Alf. Hij was een van hen en deed geen moeite dat te verbergen. Als het echt moest, zette hij iemand die zich misdroeg buiten de deur. Niet op een fysieke manier, hoewel hij een beer was, maar verbaal. Hij had overwicht, omdat hij eerlijk en direct was. Alf zei mensen onomwonden de waarheid. Geen vergif Niet iedereen wilde de waarheid horen. Alf kon flink botsen met hulpverleners en beleidsmakers, omdat zij vaak andere belangen hadden dan de mensen die zij pretendeerden te helpen. Hij was een hartstochtelijk tegenstander van het steeds repressievere overheidsbeleid. Onzinnige politieverordeningen die geen ander doel dienden dan daklozen het leven zuur maken, de opheffing van de tippelzone, dwangbehandeling van drugsverslaafde draaideurcriminelen Alf protesteerde er luid en duidelijk tegen. Ook als hij de degens kruiste met burgemeester Deetman. Die ergerde zich soms zo aan Alf, dat Jetta Klijnsma toenterijd wethouder van Welzijn, Volksgezondheid en Emancipatie hem moest kalmeren: Rustig nou, Wim. Luister eens naar wat hij te zeggen heeft. Klijnsma had een zwak voor Alf. Ze begroette hem steevast met een warme omhelzing, waarvoor ze zonodig bereid was om eerst een honderd meter lang parcours af te leggen met haar rollator. Hoe hoog inmiddels staatssecretaris Klijnsma Alf aansloeg, bewijst haar persoonlijke afscheidsrede op zijn crematie. Alfs standpunten waren altijd onderbouwd en zuiver, maar in de ogen van anderen soms extreem. Hij hield zich niet bezig met de politiek van het haalbare, zocht niet naar een breed draagvlak en deed geen water bij de wijn. Hij ging voor honderd procent, wetende dat misschien maar twintig procent zou worden gerealiseerd maar dan was hij toch een stap dichterbij het doel gekomen. De problemen rond druggebruik waren volgens Alf niet te wijten aan de drugs. Hij wees erop dat heroïne geen vergif was, maar een medicijn. Het goedje heeft, naast het risico van overdosering, slechts één nadeel: het is verslavend, schreef hij in de krant. Nadelige gevolgen van heroïnegebruik, waaronder zelfverwaarlozing en overlastgevend gedrag, zijn geen direct gevolg van het middel, maar van de omstandigheden waaronder de verslaafde leeft. De war on drugs leidde tot absurde prijzen, criminele handelaren en gemarginaliseerde gebruikers. De oplossing: heroïne en alle andere drugs legaliseren. Serieus Een luis in de pels? Ja, maar ook een onuitputtelijke bron van kennis en inspiratie. Hulpverleners en ambtenaren klopten bij hem aan met vragen over druggebruik. Daarover wist hij meer dan wie ook in Den Haag. Menige professional heeft hij op nieuwe gedachten gebracht. Langzaam maar zeker werden druggebruikers in Den Haag serieus genomen. Zo kwamen er na elf jaar eindelijk gebruikersruimten. Waar hij kon, hielp Alf bij het opstarten van nieuwe initiatieven. Voor het reorganiseerde hij de distributie en regelde hij alles rond het voetbalteam van dak- en thuislozen dat in september 2006 in Kaapstad om de Homeless World Cup speelde. Bij de Kessler Stichting zette hij vanuit het niets een cliëntenraad op de rails. Langs deze weg raakte hij ook betrokken bij de oprichting van De Achterban, het overkoepelende platform voor cliënten van de dak- en thuislozenopvang in Den Haag. Dankzij Alf had de organisatie een vliegende start. Op dit moment staat De Achterban met dertig zeer actieve vrijwilligers als een huis. De Achterban wordt ondersteund door het Straatconsulaat, dat de directe opvolger is van Drugpunt. Inmiddels is de doelgroep verbreed: niet alleen druggebruikers, maar ook (andere) dak- en thuislozen. Alf legde in 2007 zijn functie neer, maar hij bleef voor de nieuwe coördinator nog lange tijd als een mentor. Messcherp Schrijven deed hij nog als vanouds. In zijn literaire werk legde Alf zijn ziel bloot. Die was loodgrijs gekleurd. Maar waar zijn korte verhalen hard en cynisch waren, toonden zijn gedichten Alfs weemoedige kant. De lezers van kenden hem als De Straatdichter. Onder dat pseudoniem trad hij ook op tijdens de interreligieuze Prinsjesdagviering in In een Grote Kerk vol parlementariërs droeg hij zijn gedicht Rachmones ( mededogen ) voor [zie kader]. Zijn laatste gedicht schreef hij voor zijn broer, die eind 2013 aan kanker overleed. Zijn afwezigheid in leverde een stroom van reacties op. Alf bezat een enorme potentie tot tederheid. Zijn jonge beagle Rogie noemde hij vriendje. Hij gaf hem ijsjes en nieuwe haring. Als hij met hem wandelde, wees Rogie de weg. Alf volgde. Nooit trok hij aan de riem. Hij hield ook van mensen, maar liet hen zelden dichtbij komen. Alf wantrouwde emoties. Liever verliet hij zich op zijn messcherpe verstand. Zolang hij redeneerde, hoefde hij niet te voelen. Tussen 2008 en 2010 schreef Alf korte essays voor het webtijdschrift Frontaal Naakt. Oprichter en hoofdredacteur Peter Breedveld noemt hem een voortreffelijk schrijver en groot denker. Hij had best wat bekender mogen zijn, maar daar was hij natuurlijk niet oppervlakkig genoeg voor. Lijdensweg In Alfs filosofie ging één ding boven alles: totale zelfbeschikking. Hij was wars van elke vorm van overheidsbemoeienis en paternalisme. Wie zichzelf schade berokkende, bijvoorbeeld door drugs te gebruiken, deed dat uit eigen vrije wil. Ieder mens had het recht om je na het genot beroerd te voelen, het recht op ziekte, het recht op zelfdestructie. Begin 2008 hoorde Alf dat hij suikerziekte had. Niets voor hem, ziek zijn. Het maakt een mens afhankelijk en daar verzette hij zich tegen. Ik ben geen volgzame patiënt, mijn compliance is zo laag als mijn bloedsuiker hoog is, schreef hij op Frontaal Naakt. Ik verdom het om ziekte veel aandacht te geven in mijn dagelijks bestaan, ik ga nog liever dood. Dat geneest niets, maar maakt wel een einde aan elke kwaal. Alf is zijn overtuiging trouw gebleven. Eind mei belandde hij met complicaties in het ziekenhuis. Hij wilde geen behandeling, wilde niet meer leven. Op dinsdag 24 juni 2014 kwam er een einde aan zijn lijdensweg. Alf heeft als vrij mens gekozen.

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch. 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen.

Wat gaan we doen? Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch. 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen. 103 103 HOOFDSTUK 7 Wat gaan we doen? WOORDEN 1 Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen. 2 Op 22 november zijn we 25 jaar

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in LINDA AMMERLAAN KINDERVOEDINGSCOACH Inleiding Wie ben ik? Als moeder van 2 kinderen weet ik hoe lastig het is om in deze tijd je kinderen gezond te laten opgroeien.

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Melkweg. Iedereen fit! Lezen van Alfa A naar Alfa B. Gezondheid: Sporten en bewegen

Melkweg. Iedereen fit! Lezen van Alfa A naar Alfa B. Gezondheid: Sporten en bewegen Melkweg Lezen van Alfa A naar Alfa B Iedereen fit! Gezondheid: Sporten en bewegen Colofon Melkweg Lezen van Alfa A naar Alfa B: Iedereen fit, 2013 Auteurs: Merel Borgesius Kaatje Dalderop Willemijn Stockmann

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook:

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook: Weten jullie hoe Sinterklaas van Spanje naar Nederland komt? Ja? Met de fiets? Nee! Met de stoomboot, natuurlijk! Het is een heel gedoe voordat Sinterklaas en zijn Pieten kunnen vertrekken. Je wil niet

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Kun jij de verleiding niet weerstaan als je versgebakken cake ruikt? Ga je eten als je verdrietig, boos, of gespannen bent? Lukt het je niet

Nadere informatie

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 119 119 HOOFDSTUK 8 Dat is een koopje! WOORDEN 1 2 3 1 Ik ga even naar de.... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 2 Wil je wat drinken? Ja graag, een... koffie alsjeblieft. a fles b beker

Nadere informatie

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Onze gemeentevisie GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Wij zijn gemeente van Jezus Christus die hem leren kennen, volgen en verkondigen. G K V - V Thematekst met gebaren: Sleutelvers: God

Nadere informatie

Eetgewoonten van schoolkinderen Vragenlijst voor kinderen

Eetgewoonten van schoolkinderen Vragenlijst voor kinderen september 2003 Eetgewoonten van schoolkinderen Vragenlijst voor kinderen 630101 Hoe vul je de vragenlijst in? Beste leerling, Deze vragenlijst gaat over voeding. We willen graag weten hoe je daarover denkt.

Nadere informatie

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Iedereen vult zijn eigen Schijf van Vijf Je lijf gaat je hele leven mee, daar wil je dus zo goed mogelijk voor zorgen. Maar hoe doe je dat? Als je

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

t Is weer tijd voor BBQ! www.powerslim.nl.be

t Is weer tijd voor BBQ! www.powerslim.nl.be t Is weer tijd voor BBQ! Eindelijk schijnt de zon en lopen de temperaturen op, heerlijk! Wat is er nu gezelliger dan op een warme zomeravond buiten barbecueën? Gelukkig past barbecueën goed in het PowerSlim

Nadere informatie

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen Op 1 januari worden volop goede voornemens gemaakt. We willen stoppen met roken, afvallen, meer bewegen, gezonder leven en ga zo maar door. Afvallen is

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Een nieuw leven. Een maand eerder. Zondag 25 juli

Een nieuw leven. Een maand eerder. Zondag 25 juli Een maand eerder Zondag 25 juli Een nieuw leven Het lijkt me zo leuk om naar Aruba te verhuizen. Simon krijgt daar een topbaan en ik kan mijn leven weer op orde brengen. Ik kan gaan doen wat ik wil. Een

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Brieven van Ama welpen

Brieven van Ama welpen Introductie Shanti heeft heel veel vriendinnetjes in de jungle. Ze heeft ook een vriendinnetje in een land heel ver weg. Het meisje heet Ama. Ama woont in een land dat Ghana heet. Weten jullie waar dat

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015!

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK helpt graag mee om 2015 gezond van start te laten gaan. Hierbij weer een tas vol lekkere en eerlijke groenten. Veel producten uit de KOOK-OOK tas

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Ga eens even bij jezelf na waarom je dit programma bent gaan volgen: wil je weg van iets of wil je ergens naartoe?

Ga eens even bij jezelf na waarom je dit programma bent gaan volgen: wil je weg van iets of wil je ergens naartoe? Je bent waarschijnlijk begonnen met Het VoedingsKompas vanuit het verlangen om iets te veranderen in je leven. Misschien wil je alleen maar méér energie, misschien wil je af van enkele lichamelijke klachten

Nadere informatie

Voor jou. Verhalen van mantelzorgers. Anne-Rose Hermer

Voor jou. Verhalen van mantelzorgers. Anne-Rose Hermer Voor jou Verhalen van mantelzorgers Anne-Rose Hermer 6 Inleiding In dit boek maak je kennis met Martine, Koos en Sara. Ze zijn alledrie in een andere fase van hun leven. Maar één ding is hetzelfde voor

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Weekje weg: shoppen, interview/fotoshoot en veel praten

Weekje weg: shoppen, interview/fotoshoot en veel praten Weekje weg: shoppen, interview/fotoshoot en veel praten Naar mijn vriendin 19 maart ging ik in de middag naar Den-Haag met de trein. Ik zag hier wel erg tegenop met 6 maanden zwangerschap zo,n lange reis

Nadere informatie

Johannes 20,24-29 Gelukkig als je niet ziet en toch gelooft!

Johannes 20,24-29 Gelukkig als je niet ziet en toch gelooft! Johannes 20,24-29 Gelukkig als je niet ziet en toch gelooft! Gezinsdienst Liturgie Zingen: - EL 478 Zing, zing, zingen maakt blij - Weet je dat de lente komt? Stil gebed Votum / groet Zingen: Gez 94,1.3.6

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

4 Praktische tips. voor meer gezondheid en geluk. Voel je beter en ervaar minder stress BEWUST ACHTERHOEK.

4 Praktische tips. voor meer gezondheid en geluk. Voel je beter en ervaar minder stress BEWUST ACHTERHOEK. 4 Praktische tips voor meer gezondheid en geluk Voel je beter en ervaar minder stress 1 Hoe is het met jouw gezondheid? En nog een belangrijke vraag: ben je tevreden en misschien zelfs gelukkig? Iedereen

Nadere informatie

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen leren de actieve voedingsdriehoek kennen en begrijpen de indeling ervan. De leerlingen kunnen zelf voedingsmiddelen indelen bij de passende voedselgroep. geeft

Nadere informatie

LOVE YOUR LIJF INSPIRATI

LOVE YOUR LIJF INSPIRATI LOVE YOUR LIJF INSPIRATIEMAIL Happy Valentine s Day! Hartelijk welkom bij deze tweede inspiratiemail van Love Your Lijf! Wat leuk dat je er weer bent. We hopen je ook nu weer te inspireren naar een Love

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

WAT ALS... Junior journalist culinair

WAT ALS... Junior journalist culinair Junior journalist 2012 - culinair WAT ALS... Wat als 's avonds de prei, de selder en de wortelen een eigen leven gaan leiden in je koelkast? Het kan onzin zijn, maar ik denk toch iets helemaal anders.

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren.

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. WAARSCHUWING Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. INLEIDING Je herkent het vast: je stond met een glas

Nadere informatie

Na een paar weken is de marionet eindelijk klaar. Vol trots neemt Bas hem mee naar school. In de

Na een paar weken is de marionet eindelijk klaar. Vol trots neemt Bas hem mee naar school. In de Pino, jij bent b van mij "Hé Bas, ga je mee voetballen? We hebben jou al een paar dagen gemist op ons voetbalpleintje." Roy staat met zijn voetbal in de werkplaats van Bas zijn vader, waar Bas bij de werkbank

Nadere informatie

Project. Sjaak van Dam* Filosofen aan het werk op Zuid

Project. Sjaak van Dam* Filosofen aan het werk op Zuid Project Sjaak van Dam* Filosofen aan het werk op Zuid We kennen hem als de bevlogen, ietwat gedrongen, hoofddocent differentiedenken die met een plat Rotterdams accent enigmatische hoorcolleges geeft van

Nadere informatie

Wat eten we vanavond?

Wat eten we vanavond? 35 35 HOOFDSTUK 3 Wat eten we vanavond? WOORDEN 1 Kies uit: jam school slager boodschappen vegetariër 1 Dorien eet geen vlees. Ze is. 2 Moniek houdt van zoet. Ze eet graag op brood. 3 Johan, ik ga naar

Nadere informatie

Kerstmenu: voor 4 personen

Kerstmenu: voor 4 personen Kerstmenu: voor 4 personen Broccolisoep met zalm of spitskoolsalade **** Witlofschuitjes met kipfilet en appel bieten salade; stoofpeertjes gegratineerde aardappelschotel **** Kersenkwark godenspijs Dit

Nadere informatie

Alsof daar buiten iets interessants te zien is. Zwart zwart zwart, lampje, zwart zwart zwart. De metro raast onder de stad door.

Alsof daar buiten iets interessants te zien is. Zwart zwart zwart, lampje, zwart zwart zwart. De metro raast onder de stad door. Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit. Ja, op Aruba is het een heel gewone naam, antwoordt de jongen. De

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat!

Je bent jong en je wilt wat! Je bent jong en je wilt wat! Logisch, je voelt je geen sukkel. Je bent jong, je zit vol energie en je wilt eruit halen wat er uit dit leven te halen valt. Plezier maken, feesten en doen waar je zin in

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Een leerling van Jezus vertelt ('walking sermon' langs kunstwerken)

Een leerling van Jezus vertelt ('walking sermon' langs kunstwerken) Een leerling van Jezus vertelt ('walking sermon' langs kunstwerken) Doek achter de tafel Even kijken hoor. U en jullie hebben er al naar kunnen kijken, maar ik nog niet. Nu wil ik het goed zien. Ja, zo

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Samen met Jezus op weg

Samen met Jezus op weg Samen met Jezus op weg KERK & WERELD Korte Schipstraat 16 2800 Mechelen Tekst: Myrjam De Keyser 1. De laatste keer samen Jezus en zijn leerlingen willen graag het paasfeest vieren. Daarvoor zijn ze naar

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel Lesbrief Zat Annie van Gansewinkel Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten Recepten 2.1 Ontbijt Soms is het niet een kwestie van nieuwe recepten bij de hand hebben voor het ontbijt, maar gewoon net even anders tegen het ontbijt aan kijken. Wij zijn als Nederlanders gewend om

Nadere informatie

Hongarije. Pörkölt. www.ajvar.nl. Marhapörkölt pörkölt van rundvlees

Hongarije. Pörkölt. www.ajvar.nl. Marhapörkölt pörkölt van rundvlees Pörkölt Marhapörkölt pörkölt van rundvlees 800 gr. rundvlees zonder been 3 grote uien 4 teentjes knoflook 2 el. reuzel of olie 1½ el. zoet paprikapoeder 1 tomaat, tomaten uit blik 1 paprika 1 dl. rode

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast Rick de Leeuw Hou me stevig vast Ik zit op de trap En luister naar de radio Er klinkt een mooi en triestig lied Ik neurie zachtjes mee Ik wil muziek als het sneeuwt Ook al sneeuwt het nu even niet Ik neem

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Vergeten recepten. Ideeën en inspiratie. www.weekvandesmaak.be

Vergeten recepten. Ideeën en inspiratie. www.weekvandesmaak.be Vergeten recepten Ideeën en inspiratie www.weekvandesmaak.be SOEP VAN PASTINAAK EN WORTEL MET GEKRUIDE YOGHURT Benodigdheden (voor 6 personen) 1 ui 625 g pastinaak 500 g wortelen kippenbouillon 90 g gewone

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

4. Organisatorische en financiële problemen, want ze zijn niet goed voorbereid op deze grote aantallen studenten.

4. Organisatorische en financiële problemen, want ze zijn niet goed voorbereid op deze grote aantallen studenten. Antwoorden thema 1 Studie en beroep Oefening 2 1. Met 25 procent. 2. De economische crisis. 3. Omdat de kansen op de arbeidsmarkt toch slecht zijn. 4. Organisatorische en financiële problemen, want ze

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 4 Eigenwaarde Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 4 Eigenwaarde Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 4 Eigenwaarde Inhoud 2 1. Hoe zit het met je gevoel van eigenwaarde? 3 2. Welke talenten van jezelf ken je al? 4 3. Verborgen talenten & bewondering 6 4. Verborgen talenten & feedback

Nadere informatie

Eerste druk, mei 2010 Herziene uitgave, april 2014 2010 Marcel van Mosselveld. www.stoppendoejezo.com

Eerste druk, mei 2010 Herziene uitgave, april 2014 2010 Marcel van Mosselveld. www.stoppendoejezo.com Stoppen doe je zo Eerste druk, mei 2010 Herziene uitgave, april 2014 2010 Marcel van Mosselveld www.stoppendoejezo.com Illustraties: Caroline van Iersel Redigeren tekst: Conny de Wit isbn: 9789048411955

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 3 Kinderen

Spreekopdrachten thema 3 Kinderen Spreekopdrachten thema 3 Kinderen Opdracht 1 bij 3.2 Jullie zijn bij het consultatiebureau. Cursist A: je bent arts bij het consultatiebureau. Cursist B: je bent met je baby van twee maanden bij het consultatiebureau.

Nadere informatie

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren!

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren! Gelukkig zijn kun je leren! Gelukskoffercoaching Missie GELUKKIG ZIJN KUN JE LEREN Gelukskoffercoaching wil kinderen op jonge leeftijd positief ondersteunen in hun individuele emotionele ontwikkeling.

Nadere informatie

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja Voorwoord Verliefd zijn is super, maar ook doodeng. Want het kan je heel onzeker maken. En als het uiteindelijk uitgaat, voel je je intens verdrietig. In dit boek lees je over mijn liefdesleven, de mooie,

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua Spreekbeurt Dag Oglaya Doua Ik werd wakker voordat m n wekker afging. Het was de dag van mijn spreekbeurt. Met m n ogen wijd open lag ik in bed, mezelf afvragend waarom ik in hemelsnaam bananen als onderwerp

Nadere informatie

Spreekbeurt. over Iran

Spreekbeurt. over Iran Spreekbeurt over Iran Hoofdstad: Teheran Inwoners: 79 miljoen Godsdienst: islam (99%) en christendom (0,5%) Regeringsvorm: Islamitische Republiek Taal: Perzisch Christen zijn in Iran De staatsgodsdienst

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het ontstaan van koken... 3 De eerste ontdekking... 3 Het eerste beetje koken... 3 De ontwikkelingen... 3 Kok worden...

Nadere informatie

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel REALITY REEKS Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP marian hoefnagel Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit.

Nadere informatie

Programmeer je lichaam op afvallen

Programmeer je lichaam op afvallen Programmeer je lichaam op afvallen Het transformeren van de onderbewuste oorzaken van overgewicht Met transfirmatie-cd Thorsten Weiss Jenny Bor Uitgeverij Akasha Inhoud Voorwoord 9 Waarom dit boek? 11

Nadere informatie

Hoe gaat het met je studie?

Hoe gaat het met je studie? 195 195 HOOFDSTUK 12 Hoe gaat het met je studie? WOORDEN 1 Kies uit: onvoldoende controleren gymnastiek mening huiswerk 1 Heb je je al gemaakt? 2 Ik was op school niet zo goed in. Ik vond sport niet leuk.

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Eet smakelijk. ( 5 januari t/m 31 januari)

Eet smakelijk. ( 5 januari t/m 31 januari) Eet smakelijk ( 5 januari t/m 31 januari) In dit thema staat eten centraal. De kinderen gaan fruit/groente proeven en ontdekken al spelenderwijs wat vies is en wat lekker is. Ook gaan we koekjes die ze

Nadere informatie