Jaarverslag. Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie. Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag. Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie. Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde"

Transcriptie

1 Jaarverslag a 2014 Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde

2 Jaarverslag 2014 Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde

3 Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 4 2 Patiëntenzorg MKA-chirurgie Analyse Activiteiten Verslag secties binnen MKA-chirurgie MKA-chirurgie algemeen, polikliniek MKA-chirurgie, kliniek Oncologie Traumatologie Operatieve kaakorthopedie Implantologie en Reconstructieve Preprothetische Chirurgie Kaakgewrichtsaandoeningen en chronische orofaciale pijnen Oral Medicine en speeksel Secundaire Schisischirurgie Esthetische Aangezichtschirurgie Bijzondere Tandheelkunde Mondhygiëne en preventie Radiologie Medisch Maatschappelijk Werk Verpleging en medisch assisterend medewerkers Zorgadministratie Logopedie 33 3 Wetenschappelijk onderzoek Onderzoeksprojecten Analyse van de publicaties Wetenschappelijke publicaties Promoties Publicaties Vakpublicaties Gehouden voordrachten, lezingen en posterpresentaties Congresbezoeken, gevolgde cursussen e.d Prijzen, onderscheidingen e.d Patenten 55 4 Specialistenopleiding en onderwijs Curriculum Specialistenopleiding Kaakchirurgie Programma vakverdieping Patiëntenbespreking PA-bespreking Complicatiebespreking 64

4 5 Onderwijs Onderwijs Tandheelkundestudenten Onderwijs Geneeskundestudenten Onderwijs Mondzorgkunde Internationale Geneeskundestudenten Post Academisch Onderwijs Masterclass Gerodontologie Cursussen in eigen beheer Cursussen in samenwerking met Wenckebach 68 Bijlage 1 Kaakchirurgische verrichtingen 94 1a Kaakchirurgische verrichtingen 96 1b Verrichtingen sectie Oncologie 110 1c Verrichtingen Centrum Bijzondere Tandheelkunde 112 1d Consultering CBT 2013 naar diagnosecodegroepen 118 Bijlage 2 Onderzoek Managementreview Resultaatgericht Bedrijfsvoeringsysteem (RGB) ISO 9001 :2008 en NTA 8009:2007 (VMS) Complicatieregistratie Klachten Patiënttevredenheidonderzoek Beoordeling Kwaliteitsmanagementsysteem 76 7 Personeel Personeel Personeel in en uit dienst Activiteiten Personeelsvereniging Medewerkers in fte per 31 december Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Overzicht van de gehouden voordrachten, lezingen en posterpresentaties 137 (Inter)nationale congresbezoeken en gevolgde cursussen 148 Overzicht bestuurlijke functies van medewerkers Bestuur en Management Samenstelling Dagelijks Bestuur van de afdeling Samenstelling Disciplinegroepbestuur Commissie Overkoepelend Gestructureerd Werkoverleg Kaakchirurgie (COGWK) Bestuurlijke functies 93

5 1 4 Inleiding

6 Het is mij een genoegen u het jaarverslag 2014 van de afdeling MKA-chirurgie aan te bieden. In dit verslag geven wij verantwoording voor de geleverde prestaties in 2014 en wordt ingegaan op het afdelingsbeleid betreffende de vier kerntaken van de afdeling: patiëntenzorg, wetenschappelijk onderzoek, specialistenopleiding en onderwijs. 5 Conform het Dagelijks Bestuurbeleid wordt de afdeling gemonitoord volgens het INK-jaarplanmodel met daarin vastgelegd de missie en visie en succesbepalende factoren binnen de vier resultaatgebieden klanten, medewerkers, maatschappij en bestuur & financiën. Door de goede en professionele inzet van alle medewerkers in de directe patiëntenzorg scoorde de afdeling zowel op de klinische als poliklinische zorg zeer goed in de door de NFU uitgevoerde benchmark. Dit wordt o.a. gedaan met de Nivel CQ-index (Consumer Reality Index), waarmee de kwaliteit van de zorg vanuit patiëntenperspectief wordt vastgelegd. Met een 8,9 scoorde de MKAchirurgie een zeer goed rapportcijfer. In het kader van het meerjarenbeleid van de afdeling t.b.v. de ontwikkelingen in de patiëntenzorg als wetenschappelijk onderzoek werd in 2014 in afstemming met de Sectordirectie de 3D Facial Imaging verder geinstitutionaliseerd. Dit zal de komende jaren verder ontwikkeld worden samen met de Sectordirectie en Raad van Bestuur. Binnen de missie en visie van het UMCG zal de komende jaren een groter focus gaan liggen op de complexe klinische zorg. Binnen de afdeling MKA-chirurgie wordt hier de laatste jaren steeds meer op ingezet met uitbreiding van speciële spreekuren en klinische patiëntenzorg op alle aandachtsgebieden binnen de MKA-chirurgie. Door de bedrijfsmatige aansturing van de afdeling wordt daarnaast ook gezorgd dat het pallet van zorgverlening ook gericht kan blijven op een goede patiëntenmix om een volwaardige specialistenopleiding in te kunnen blijven vullen. In 2014 heeft de afdeling een goede consolidatie gerealiseerd van de algemene en academische patiënten zorg, specialistenopleiding en wetenschappelijk onderzoek. Zo zijn er in 2014 zeven onderzoeken afgerond met een promotie. Voor het vakgebied van de MKA-chirurgie in Nederland is dit een ongekend groot aantal. Groningen, mei 2015 Hoofd van de afdeling MKA-chirurgie Prof dr FKL Spijkervet

7 2 6 Patiëntenzorg MKA-chirurgie

8 2.1 Analyse Activiteiten Klinisch en Poliklinisch Activiteit, Aantal Eerste poliklinisch consult Poliklinische consulten totaal Klinische consulten totaal Telefonische/kleine consulten Consulten totaal Röntgenverrichtingen Operatieve Verrichtingen Opnames Verpleegdagen Aantal bedden Gemiddelde opnameduur (dagen) 3,47 3,81 3,85 3,7 3,44 3,61 3,41 Dagverpleging

9 2.2 Verslag secties binnen de MKA-chirurgie MKA-chirurgie algemeen, polikliniek In de polikliniek worden alle dagdelen de bezetting optimaal benut om het aanbod van patiënten op zo efficiënt mogelijke wijze te verwerken. Veelal zijn er tegelijkertijd algemene spreekuren, speciële spreekuren en wordt er op alle drie behandelkamers dento-alveolaire chirurgie bedreven. De organisatie graad is hoog, waarbij de organisatie wordt gekenmerkt door kleine toegewijde teams met onderling een duidelijke taakverdeling met een maximale betrokkenheid van iedereen. De ruimtelijke beperkingen in de poliklinische faciliteiten, zoals het ontbreken van voorzieningen voor patiëntgebonden onderzoek en co-assistenten, blijven een ernstig knelpunt in de praktijkorganisatie, waardoor de kwaliteit van de procesgang vaak onder druk staat. Ieder dagdeel functioneert een staflid MKA-chirurg als supervisor in de polikliniek, verantwoordelijk voor de procesgang in de polikliniek. Om de procesgang te verbeteren werd in 2014 een zgn. sign in geïntroduceerd. Iedere dag vindt om 7.45 o.l.v. de poliklinieksupervisor de overdracht van de dienst plaats, als wel afstemming over te verwachten knelpunten gedurende het dagprogramma. Tevens wordt in het kader van de specialistenopleiding afgestemd over de dagelijkse KPF en OSATS. De kwaliteit van de zorg wordt vooral in het poliklinisch proces bepaald. De meeste patiënten worden primair op de polikliniek gezien ( first impression ), veelal eerst door een specialist in opleiding. Op de algemene polikliniek betreft dit vaak een indicatie voor dento-alveolaire chirurgie onder plaatselijke verdoving. Bij extreme angst of wanneer de ingreep te belastend is, kan de patiënt de ingreep onder algehele anaesthesie in dagbehandeling ondergaan. Dit vindt plaats in het Operatieve Dagbehandelings centrum van het UMCG MKA-chirurgie, kliniek De afdeling MKA-chirurgie heeft 12 bedden die tot 1 oktober 2014 ondergebracht waren in de verpleegafdeling L4VA, alwaar ook de afdeling Gynaecologie-oncologie haar patiënten heeft ondergebracht. Door de accordering en uitvoering van het reorganisatieplan beddenherschikking van sector B is een verpleegafdeling Hoofdhalschirurgie gerealiseerd in beddenhuis A1VA. Deze verpleegafdeling wordt gezamenlijk gevormd met de afdelingen KNO en Oogheelkunde. Met de realisatie van deze gezamelijke verpleegafdeling wordt voor de MKA-chirurgie de zaalarts functie uitgevoerd door de Nurse Practitioners in afstemming met de AIOS. De patiënten worden dagelijks eenmaal of meerdere keren bezocht door het verantwoordelijke staflid-mka-chirurg en/of de AIOS die betrokken is bij de behandeling.

10 De chef de clinique, Dr B van Minnen, heeft de coördinerende rol vervuld aangaande de implementatie van de gezamenlijke verpleegafdeling. Scholing en training van de betrokken verpleegkundigen krijgt voldoende aandacht, alsook de kwaliteit van de communicatie binnen de verpleegafdeling. Mw MA Storteboom, als nieuw aangesteld hoofdverpleegkundige, vervult daarbij een belangrijke rol. Op het Operatiecentrum heeft de afdeling 5 dagen (10 dagdelen) de beschikking over 1 operatietafel. In 2014 heeft de afdeling bovendien een tot tweemaal per maand de beschikking gekregen over een extra operatiedag t.b.v. de reconstructieve chirurgie. Daarnaast heeft de afdeling 2 dagen (4 dagdelen) de beschikking over een tafel op het operatieve dagbehandelcentrum Oncologie MKA-chirurgen-oncoloog: prof dr JLN Roodenburg, dr MJH Witjes, dr KP Schepman Verpleegkundig specialisten: MS Popma, RJM Dopheide Fellow: dr CA Krabbe tot 1 september 2014 Stagisten: dr SAHJ de Visscher, drs WL van de Velde, dr AZ Matthews-Brzozowski Nieuwe patiënten: 523 Consulten incl. controle: 3294 Opnames: 278 Ligdagen: 1424 De sectie oncologie draagt zorg voor de behandeling van patiënten met maxillofaciale oncologische aandoeningen binnen het samenwerkingsverband van de Werkgroep Hoofd-Hals Oncologie UMCG- MCL. Er is hier sprake van topklinische zorg, omdat deze patiëntengroep in een gespecialiseerd centrum behandeld moet worden en de patiënten voor zover mogelijk participeren in de onderzoekslijn MON ONCO. In dit kader wordt onderzoek verricht op het gebied van in vivo fluorescentie en fotodynamische therapie (PDT), het gebruik van implantaten bij oncologische patiënten, trismus, mucositis ten gevolge van radiotherapie en chemotherapie, voeding bij hoofd-halskankerpatiënten, CO2-laserchirurgie van leukoplakie en moleculair biologisch onderzoek naar het metastaseringspatroon van plaveiselcelcarcinomen van de mondholte en orofarynx. Het onderzoek vindt plaats binnen een uitgebreid netwerk bestaande uit de Werkgroep Hoofd-Hals Oncologie UMCG-MCL, het PET-centrum, de Hanzehogeschool, de afdeling KNO VUMC, het Centrum voor Optische Diagnostiek en Therapie (CODT) van het Erasmus MC en het Nederlands Kanker Instituut te Amsterdam. Een nieuw aandachtsgebied is de digitale 3-D planning van kaakreconstructies.

11 10 Onderwijs wordt verzorgd voor de opleidingen Geneeskunde, Tandheelkunde en Mondhygiëne. Daarnaast worden er studenten Geneeskunde en Tandheelkunde begeleid, bij het maken van een scriptie in de Masterfase. Prof dr JLN Roodenburg is voorzitter van de Werkgroep Hoofd-Halsoncologie UMCG. De oncologische zorg werd verricht door prof dr JLN Roodenburg, dr MJH Witjes, dr KP Schepman, mw MS Popma, mw RJM Dopheide en de stagisten. Het gestaag toenemende aantal patiënten en de complexiteit van de chirurgische behandeling, leiden met name tot nog grotere druk op de poliklinische faciliteiten en de OC capaciteit. De OC-capaciteit is voldoende, maar geeft deels ten koste van electieve topklinische zorg van overige aandachtsgebieden binnen de MKA-chirurgie. Het gebrek aan onderzoekskamers en een ruimte om patiënten na een slechtnieuwsgesprek op te vangen continueert. Vorig jaar is er een tweede OK-dag beschikbaar gekomen en is de capaciteit vrijwel voldoende. Af en toe moet er nog naar een extra OK-tijd worden gevraagd. Dit jaar startte de behandeling van 85% van de patiënten met een kwaadaardige aandoening binnen 4 weken, dat is ruim boven de landelijke norm van 80%. Het zijn vooral de complexe behandelingen bij patiënten met grote tumoren waar de diagnostiek en digitale planning van de reconstructie iets meer dan 4 weken (+/- 4,5 weken) kost. Er wordt aan gewerkt om ook dit complexe zorgpad te bekosten. vlnr: Prof dr JLN Roodenburg Dr KP Schepman Dr MJH Witjes

12 2.2.4 Traumatologie MKA-chirurgen: prof dr RRM Bos, dr B van Minnen en staf MKA-chirurgen Stagisten: dr W Nesse, drs RM Cremers, dr A van Leeuwen, drs WL van de Velde 11 De dalende tendens in het aantal aangezichtstrauma s dat zich jaarlijks aandiende, lijkt te stabiliseren. Voor de kwaliteit van de zorg en de opleiding is dat positief (zie bijlage 1 Verrichtingen). Het aantal geregistreerde nieuwe patiënten was 255, het aantal verrichtingen 316. De supervisie van de traumatologie berust bij pof dr RRM Bos en/of dr B van Minnen en bij hun afwezigheid bij de staf MKA-chirurgen. Door prof dr RRM Bos en dr B van Minnen werd het onderwijs in de dentale- en aangezichts traumatologie aan studenten Tandheelkunde, Geneeskunde, Mondzorgkunde verzorgd en aan assistenten in opleiding van de KNO, Orthopedie en Chirurgie. Daarnaast gaven zij nationaal en internationaal lezingen en cursussen op het gebied van cranio-maxillofaciale traumatologie. Het onderzoek naar resorbeerbare (osteosynthese-) materialen is gestaag gaande in samenwerking met BMSA, Polymeerchemie van de RUG en de Universiteit van Twente, Medisse en Progentix. Met name de ontwikkeling van op poly-urethanen en trimethyleen carbonaat gebaseerde copolymeren en composieten van PTMC/BCP, lijkt veelbelovende producten op te leveren voor toepassingen bij de mens. vlnr: Prof dr RRM Bos Dr B van Minnen

13 2.2.5 Operatieve kaakorthopedie MKA-chirurgen: dr J Jansma, drs RH Schepers Orthodontist: dr AC Jongsma Stagisten: dr MHJ Doff, drs RM Cremers, drs WL vd Velde 12 Het aantal verrichtingen binnen de sectie operatieve kaakorthopedie is de laatste jaren min of meer constant. Het gemeenschappelijke orthodontiespreekuur wordt gemiddeld eens per maand gehouden op de afdeling Orthodontie en voorziet in een behoefte met betrekking tot zowel de kwaliteit van de opleidingen MKA-chirurgie en orthodontie als de kwaliteit van de patiëntenzorg. Er worden steeds meer bimaxillaire procedures (34 in 2014). Dit hangt samen met het feit dat de esthetiek bij de planning steeds meer leidend is en er als het ware top-down gepland wordt. Skelettale verankering met mini-screws en botankers wordt routinematig toegepast. Dat geldt ook voor de toepassing bij skelettale elastiektractie bij de behandeling van Klasse III afwijkingen (omgekeerde beet). Het verder ontwikkelen van de Cosmetische Aangezichtschirurgie vormt een speerpunt binnen de operatieve kaakorthopedie en de afdeling MKA-chirurgie in bredere zin. Operatieve kaakorthopedie leent zich goed voor combinatie met andere cosmetische procedures. Hier wordt ook vaker gebruik van gemaakt. Ook de multidisciplinaire behandeling van patiënten met oligodontie waarbij orthodontie, operatieve kaakorthopedie, implantologie en bijzondere tandheelkunde intensief betrokken zijn loopt steeds gestroomlijnder. Op zowel de afdeling Orthodontie als de afdeling MKA-chirurgie wordt de ConebeamCT inmiddels veelvuldig gebruikt voor diagnostiek. Inmiddels worden alle osteotomieën driedimensionaal gepland en worden veel operatiewafers 3D geprint.. Dit mede dankzij het feit dat Jene Meulstee, technisch geneeskundige uit het Radboud MC enkele maanden op de afdeling MKA heeft gewerkt om de benodigde software en methodiek te implementeren. In 2014 heeft de afdeling een 3D fotocamera (stereophotogrammetry) ter beschikking gekregen, waardoor het Facial Imaging Center van de afdeling steeds meer vorm begint te krijgen. Dat vormt een goede impuls voor verdere

14 ontwikkelingen van 3D planning en wetenschappelijk onderzoek. Ook is een eerste aanzet gegeven tot de samenwerking op 3D vlak met Nijmegen en het AMC. Verder is het osteotomieteam van MKAchirurgie en Orthodontie in het kader van kwaliteitsverbetering en certificering van het UMCG bezig met het zorgtraject osteotomie. vlnr: Dr J Jansma Drs RH Schepers 13

15 2.2.6 Implantologie en Reconstructieve Preprothetische Chirurgie MKA-chirurgen-implantologen: prof dr GM Raghoebar, prof dr A Vissink, dr B van Minnen Tandarts-implantoloog: dr L den Hartog Prothetisten: diverse stafleden van het CBT en het CTM van het UMCG Stagisten: dr W Nesse, drs RM Cremers, dr SAHJ de Visscher 14 Het Centrum Orale Implantologie (COI) is een samenwerkingsverband tussen de afdeling MKAchirurgie en het Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde. Door de krachten van beide afdelingen te bundelen in één centrum kan worden zorggedragen voor een hoge kwaliteit van zorgverlening voor de individuele patiënt en wordt de ontwikkeling van de Orale Implantologie gestimuleerd. De dagelijkse leiding is in handen van prof dr GM Raghoebar, prof dr HJA Meijer en dhr RM Rolvink (manager zorg/bedrijfsvoering). Patiëntenzorg Het overgrote deel van de patiënten met een prothetisch probleem, waarbij een implantologische behandeling kan zijn geïndiceerd, wordt gezamenlijk gezien door een prothetist en MKA-chirurg. Om de week vindt een dagdeel een gemeenschappelijk spreekuur plaats, waarin gecompliceerde patiënten en patiënten met primair een tandheelkundig probleem, dat een prothetischimplantologische oplossing behoeft, worden gezien door vier teams bestaande uit een MKA-chirurg en prothetist. Daarnaast worden, vooral op de dinsdagochtend en -middag, nieuwe patiënten met een goed omschreven implantologische indicatie gezien bij wie de verwijzend tandarts al een duidelijk omschreven implantologische indicatie heeft gesteld of waarvan de vraagstelling relatief eenvoudig lijkt. Op het controlespreekuur op de dinsdagmiddag participeert een tandarts van het CBT waardoor het mogelijk is om de patiënten efficiënter te behandelen. In 2014 werden bij 513 patiënten, 1060 implantaten geplaatst. Tevens werden 8 patiënten behandeld met extra-orale implantaten. Bij deze 8 patiënten werden de implantaten (n=19) aangebracht ten behoeve van de fixatie van 5 orbitaprothesen, 2 neusprothesen en 1 oorprothese. Een bijzondere patiëntencategorie zijn de patiënten met oligodontie. Sinds 2005 functioneert in het UMCG een oligodontieteam bestaande uit een team van MKA-chirurgen, een orthodontist, een tandarts MFP en een tweetal vaste assistentes. De intakes zijn sinds 2013 gestructureerd.

16 In 2014 werden 128 patiënten met oligodontie en 49 patiënten met hypodontie gezien. Het ingestelde modeloverleg en dinsdagmiddagspreekuur (dr. A Visser, drs. KI Janssen) op de afdeling orthodontie voor consulten en esthetische/ prothetische behandeling van patiënten met schisis en/of oligodontie die orthodontische behandeling nodig hebben, voorziet in een grote behoefte om alle zorgplannen steeds weer te actualiseren op basis van tussentijdse beoordelingen. Tenslotte is 4 maal een gecombineerd spreekuur geweest met de afdeling klinisch genetica om syndromale patiënten gezamenlijk te bekijken. 15 Onderwijs aan studenten tandheelkunde en geneeskunde Vanuit het COI werden patiëntencolleges en themacolleges (prof dr GM Raghoebar, prof dr HJA Meijer, dr A Visser) rond de thema s implantologie, reconstructieve preprothetische chirurgie en oligodontie verzorgd voor zowel studenten tandheelkunde als geneeskunde. PAOT/PAOK Leden van het COI waren betrokken bij de organisatie van PAOT en PAOK cursussen en traden daarbij ook deels als docent op. Collegae Meijer en Raghoebar zijn lid van de congrescommissie van de NVOI. In mei 2014 werd op de klinische avond voor tandartsen een voordracht gehouden over implantaten bij gecompromitteerde patiënten. Onderzoek Op 17 december 2014 promoveerde collega Guljé op het proefschrift Short dental implants. Promotores waren Prof.dr. H.J.A. Meijer, Prof.dr. G.M. Raghoebar en Prof.dr. A. Vissink. Yvonne de Waal heeft op 27 september tijdens het congres van de European Association for Osseointegration in Rome de Research Competition Award 2014 ontvangen voor de beste wetenschappelijke voordracht. Vanuit het COI zijn diverse publicaties in (inter)nationale tijdschriften verschenen, waarvan een groot deel is gepubliceerd in het eerste kwartiel van tijdschriften uit het doelgebied. Ook werd een groot aantal voordrachten in het binnen en buitenland gehouden. 3 promovendi bevinden zich in de afrondingsfase van hun proefschrift en zullen hun proefschrift naar verwachting in 2015 verdedigen. Voor details betreffende het onderzoek, de verschenen publicaties en de gehouden voordrachten door de leden van de werkgroep wordt verwezen naar de paragraaf over onderzoek, i.h.b. de beschrijving van het onderzoeksprogramma MON-Kolff en de daarbij behorende bijlagen.

17 Visie op de toekomst De implantologie wordt steeds dynamischer. Patiënten zijn steeds minder genegen om uitneembare constructies te dragen waardoor de vraag naar vaste constructies op implantaten zal toenemen. Voorts zal de nadruk in toenemende mate liggen op het functionele resultaat en de esthetiek. Een belangrijk uitgangspunt is hierbij het bewerkstellingen van een voorspelbaar resultaat met weinig nabezwaren. Het in Groningen verrichte onderzoek speelt op deze behoeften in door te trachten behandelingen te vereenvoudigen met behoud van een goed resultaat. 16 Voorts worden steeds complexere patiënten behandeld, hetzij patiënten met een complex tandheelkundig probleem, hetzij patiënten met een gecompromitteerde gezondheid. Tenslotte geldt ons centrum meer en meer als een nationaal expertisecentrum voor implantologische complicaties. Meer en meer worden dergelijke casus door tandarts(-implantologen) en MKAchirurgen naar onze afdeling verwezen voor diagnostiek en behandeling. vlnr: Prof dr GM Raghoebar Prof dr A Vissink Dr B van Minnen

18 2.2.7 Kaakgewrichtsaandoeningen en chronische orofaciale pijnen MKA-chirurgen: prof dr FKL Spijkervet, dr B Stegenga Stagisten: drs A Ybema, dr AC van Leeuwen, dr FI Broekema De afdeling is een erkend topreferentie-instituut op het terrein van de kaakgewrichtsaandoeningen en chronische orofaciale pijnen. 17 Met betrekking tot het klantenperspectief betreft het vooral die patiënten met kaakgewrichtsklachten, chronische pijn en andere medisch onverklaarde klachten, die reeds een initieel traject zonder succes hebben doorlopen en derhalve complex, moeilijk te diagnosticeren en/of te behandelen zijn. Deze patiënten worden op het speciële spreekuur van één van de bovengenoemde stafleden (op woensdag en vrijdag) gezien. Vanuit het perspectief van de processen, die met deze patiëntencategorie samenhangen, werden nieuwe patiënten in 2014 in de meeste gevallen direct verwezen door collega-specialisten vanuit het hele land of via de polikliniek door tandartsen en artsen, zowel uit de regio als (ver) daarbuiten. De zorgcoördinatie vond plaats door dhr G Seubers. Patiënten met een complex en soms onbegrepen pijnbeeld bij wie psychosociale factoren een prominente rol (lijken te) spelen worden periodiek gezien op een gecombineerd spreekuur met de klinisch psycholoog (Dr B Stegenga en Mw Dr CFEC van Linden van den Heuvell). Daarnaast bestaat er een nauw samenwerkingsverband met het Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde, een tandarts-gnatholoog (dr JJR Huddleston Slater), de afdeling Revalidatie (fysiotherapie, Prof dr PU Dijkstra) en diverse fysiotherapiepraktijken in de regio. Poliklinische behandelingen bestonden vooral uit niet-chirurgische en medicamenteuze therapie, splinttherapie (in samenwerking met het Centrum Bijzondere Tandheelkunde), fysiotherapie (afdeling Revalidatie en externe fysiotherapiepraktijken), intra-articulaire / intra-musculaire medicamenteuze therapie, arthrocentesis en diagnostische arthroscopie. Tevens wordt, zowel met betrekking tot de diagnostiek alsook de behandeling, samengewerkt met de afdelingen neurologie en neurochirurgie en het pijncentrum. De klinische behandelingen van 52 patiënten, uitgevoerd door prof dr FKL Spijkervet, bestonden in het merendeel van de gevallen uit het chirurgisch opheffen van de gevolgen van fibrosering en ankylosering van het kaakgewricht en arthroscopische chirurgie, wanneer arthrocentesis onvoldoende effect sorteerde of om kaakgewrichtsluxaties te behandelen door middel van arthroscopische

19 verstijvingstechnieken. Condylectomie werd toegepast bij de behandeling van condylaire hyperplasieën en de gemodificeerde condylotomie in geval het geïndiceerd is een luid knappend kaakgewricht te behandelen. Met betrekking tot het innovatie- en leerperspectief is de missie van de sectie kaakgewrichtsaandoeningen en chronische orofaciale pijnen het uitbreiden en uitdragen van kennis op het gebied van orofaciale pijnen en de behandeling van kaakgewrichtsaandoeningen om deze in de praktijk te implementeren. Ter verwezenlijking van dit doel is het van essentieel belang dat de patiëntenzorg op topreferentieniveau wordt voortgezet en deze te koppelen aan prospectieve klinische studies. 18 vlnr: Prof dr FKL Spijkervet Dr B Stegenga

20 2.2.8 Oral Medicine en speeksel MKA-chirurgen: prof dr FKL Spijkervet, prof dr A Vissink Specialist Oral Medicine: drs K Delli MSc AIOS: dr FI Broekema, dr AZ Matthews-Brzozowski Onderzoekers: N Ariani, K Delli, A Hoeksema, E Haacke, H Groenewegen, K Janssen, PM Meiners, RM Moerman, J van Nimwegen, mw M de Smit, M Schuurhuis, G van Zuiden, T van der Meulen, G Verstappen Mondhygiënisten: JM Ekelhoff, W Goot-Roggen, H Groenewegen, S Loomans, S Oort, C Zegger 19 Patiëntenzorg Er werden in 2014 ruim 995 polikliniekbezoeken afgelegd t.a.v. het Oral Medicine spreekuur. Elke donderdagmiddag zijn er drie spreekuren, waarvan één spreekuur wordt verzorgd door prof dr A Vissink, één spreekuur door de mondhygiënisten (controle spreekuur voor Sjögren patiënten) en één spreekuur door afwisselend prof dr FKL Spijkervet en K Delli. Daarnaast is er nog wekelijks een spreekuur voor het bepalen van de speekselklierfunctie t.b.v. de diagnostiek en/of therapie evaluatie, en is er wekelijks een behandelkamer programma voor o.a. het nemen van speekselklierbiopten (lip, parotis), slijmvliesbiopten (auto-immuungerelateerde aandoeningen) en het spoelen van speekselklieren (prof dr FKL Spijkervet). Tenslotte is er wekelijks een operatieprogramma op het centrale operatiecomplex voor o.a. verwijderen van speekselklieren en sialoendoscopie (prof dr FKL Spijkervet). Op het Oral Medicine spreekuur werden zowel patiënten met het syndroom van Sjögren als patiënten met benigne afwijkingen van het mondslijmvlies en de speekselklieren gezien. Een substantieel deel van deze patiënten werd verwezen door medisch specialisten of MKA-chirurgen van elders (topreferentie zorg). Het zorgtraject voor de patiëntencategorie Sjögren, dat in samenspraak met de afdeling Reumatologie en Klinische Immunologie wordt verzorgd, is in 2014 ISO-9001 gecertificeerd binnen de UMCG certificering. De samenwerking met de afdelingen Reumatologie en Klinische Immunologie, Hematologie, Oogheelkunde en Pathologie verliep uitstekend. De verschillende spreekuren werden gekenmerkt door een intensieve samenwerking met de vakgroepen reumatologie en klinische immunologie (prof dr H Bootsma, mw dr E Brouwer, mw dr AJ Stel, dr W Abdahulahad, mw dr J Westra), hematologie (dr GW van Imhoff), oogheelkunde (drs N Sillevis Smit-Kamminga, dr J Vehof), dermatologie (prof dr MF Jonkman, dr J Terra), pathologie (prof dr PM Kluin, dr. B. van der Vegt) en Revalidatie (dr C Maathuis, F Schepers) van het UMCG, en

21 de afdeling pathologie van het Martini Ziekenhuis (dr JE van der Wal). Tevens werd maandelijks een MALT bespreking gehouden t.b.v. de nieuwe en controle patiënten met deze met het syndroom van Sjögren geassocieerde aandoening (dr G van Imhoff, prof dr H Bootsma, prof dr FKL Spijkervet, prof dr A Vissink, G van Zuiden). Onderzoek De genoemde intensieve samenwerking behelsde niet alleen de patiëntenzorg, maar kwam ook tot uiting in gezamenlijk gedragen onderzoeksprojecten. In 2014 werden drie nieuwe subsidies verkregen (Bristol-Myers Squibb (abatacept), reumafonds (vaginale droogheid, MALT). 20 Het onderzoek binnen de Oral Medicine beweegt zich vooral op het grensvlak van basaal en klinisch wetenschappelijk onderzoek: De combinatie van basaal en klinisch onderzoek kenmerkt zich door een jarenlange samenwerking met de afdelingen Straling en Celstress Biologie (dr RP Coppes, prof dr HH Kampinga), Medische Oncologie (prof dr EGE de Vries), Radiotherapie (dr RP Coppes, prof JA Langendijk, dr R Steenbakker, dr P van Luik) en Stamcelbiologie (prof dr G de Haan, dr R van Os) op het gebied van het mechanisme en de preventie van bijwerkingen van oncologische behandeling. Het in medio 2009 gestarte, door ZonMW gesubsidieerde 7-jarig onderzoeksproject naar de mogelijkheden voor de toepassing van stemceltransplantatie t.b.v. regeneratie van de bestraalde speekselklier toont goede progressie. Het onderzoek bevindt zich momenteel in de good medical practice (GMP) fase. Zodra deze fase in afgerond, kan worden gestart met de klinische studie. De CCMO (centrale commissie mensgebonden onderzoek) aanvraag wordt momenteel opgesteld. De tweede onderzoeksrichting waar het basaal en klinisch onderzoek nauw met elkaar verwezen is, is het onderzoek op het terrein van de immuungerelateerde aandoeningen, in het bijzonder het syndroom van Sjögren en de blaarvormende aandoeningen van het mondslijmvlies (prof dr FGM Kroese, prof dr H Bootsma, dr EH Brouwer, dr AJ Stel, dr W Abdulahad, drs GW van Imhoff, drs N Sillevis Smit-Kamminga, dr J Vehof, prof dr PM Kluin, dr B van der Vegt, dr JE van der Wal, prof MF Jonkman, dr HH Pas). Het Sjögrenonderzoek richt zich momenteel vooral op interventietherapie (rituximab, abatacept), vroeg diagnostiek m.b.v. speeksel (proteomics) en de pathogenese van zowel het syndroom van Sjögren als het gerelateerde MALT lymfoom. Ondersteuning voor de verschillende studies is verkregen van de NIH, Roche, Bristol-Myers Squibb en het reumafonds. M.b.t. de onderzoekprojecten op gebied van het grensvlak oncologieoral medicine en het terrein van de immuungerelateerde aandoeningen bestaan nationaal hechte samenwerkingsverbanden met de afdeling Orale Biochemie van ACTA (prof dr ECI Veerman), het Erasmus MC (prof dr R Hendriks, dr MA Versnel) en de afdeling Reumatologie/Immunologie van

22 21 het UMCU (dr JAG van Roon). Internationaal lopen samenwerkingsverbanden, vooral in het kader van door de National Institutes of Health (NIH) gefinancierde studies, met de groepen van prof DT Wong (UCLA, Los Angeles), prof K Moser (Oklahoma) en prof N Rhodus (Minnesota) op het gebied van de proteonomics, genomics en systemsbiology van speeksel en speekselklierweefsel in de diagnostiek van auto-immuunaandoeningen. Daarnaast bestaat een groot aantal internationale samenwerkingsverbanden met andere onderzoekers en onderzoeksinstellingen. De derde onderzoeksrichting behelst onderzoek naar de effecten van mondaandoeningen (in het bijzonder parodontaal verval) op de algehele gezondheid en omgekeerd de algehele gezondheid op de mondgezondheid. Het onderzoek naar odontogene foci bij oncologische patiënten wordt vorm gegeven met de afdeling Radiotherapie en Hematologie (prof H Langendijk, dr R Steenbakkers, dr B Span). In 2014 werd het onderzoek naar de relatie van parodontaal verval en HIVactivatie bij AIDS patiënten, en de relatie van parodontaal verval met trombose vorming opgestart samen met de afdelingen Hematologie en Infectieziekten (dr Vladimir en dr W Bierman). Tevens wordt binnen deze onderzoeksrichting samen gewerkt met de afdeling Medische Microbiologie en Orale Micrbiologie (prof AJ van Winkelhoff), de disciplinegroep Parodontologie van het CTM (mw drs M de Smit) en met de afdeling Reumatologie en Klinische Immunologie (dr E Brouwer, dr J Westra) verricht. Onderwijs Door Prof dr A Vissink werden in 2014 twee onderwijsweken verzorgd en door prof dr FKL Spijkervet werden in 2014 acht onderwijsweken verzorgd bij de opleiding Tandheelkunde en Mondzorgkunde betreffende bijwerkingen van geneesmiddelen in het hoofdhalsgebied, speekselklierpathologie, slijmvliesafwijkingen, odontogene en orofaciale ontstekingen, focus onderzoek, en botafwijkingen. Tevens werd onderwijs verzorgd t.a.v. de opleiding Geneeskunde over speekselklierpathologie en slijmvliesafwijkingen. Visie op de toekomst De Oral Medicine blijft zich ontwikkelen en krijgt een steeds prominentere plaats binnen zowel de patiëntenzorg als het onderzoek van de afdeling MKA-chirurgie. Dit komt o.a. tot uiting in het groeiende aantal verwijzingen van complexe patiënten naar onze afdeling, het grotere aantal spreekuren dat wordt verzorgd en de steeds prominentere rol die het Groninger Oral Medicine onderzoek (inter)nationaal krijgt. Deze groei en de groeiende (inter)nationale aandacht voor het onderzoek dat in Groningen binnen de Oral Medicine wordt verricht, maakt het ook mogelijk om regelmatig grote(re) subsidies voor i.h.b. het Sjögren onderzoek te verkrijgen cq de interesse te wekken van de industrie voor het uitvoeren van (grote) klinische trials op onze afdeling. Momenteel

23 wordt geëxploreerd hoe naast subsidies van de industrie en grote (inter)nationale fondsen ook subsidies kunnen worden verkregen vanuit de Europese gelden. Daartoe wordt momenteel aan een internationaal netwerk gebouwd met een gemeenschappelijke onderzoeksinteresse. Diverse leden van de Sjögren werkgroep zijn ook betrokken bij de task force van de European League Against Rheumtism (EULAR), het zij als lid, het zij als coördinator. vlnr: Prof dr A Vissink Prof dr FKL Spijkervet 22

24 2.2.9 Secundaire Schisischirurgie MKA-chirurgen: dr J Jansma, drs RH Schepers Tandartsen: dr C Stellingsma en drs E Janknegt Orthodontist: prof dr Y Ren Stagisten: dr MHJ Doff, drs RM Cremers, drs WL vd Velde 23 De patiëntenaantallen binnen het aandachtsgebied schisis zijn al vele jaren stabiel. De laatste jaren neemt het aantal aanmeldingen bij het schisisteam van het UMCG enigszins af. Een duidelijke verklaring is hier niet voor gevonden. Er wordt gewerkt aan een officiële samenwerkin cq samenvoeging van de schisisteams van het MCL en het UMCG tot Schisisteam Noord Nederland. Vanuit het oogpunt van kwaliteit, schaalvergroting en anticiperend op te verwachten regelgeving lijkt dit een zeer waardevol initiatief. Inmiddels zijn de zorgpaden op elkaar afgestemd. In 2015 zal gezamenlijk de najaarsvergadering van de NVSCA in Leeuwarden worden georganiseerd Esthetische Aangezichtschirurgie MKA-chirurgen: dr J Jansma, drs RH Schepers Onderzoeker: drs AJ Tuin De Esthetische Aangezichtschirurgie ontwikkelt zich zeer goed. Er wordt inmiddels een breed pallet aan esthetische ingrepen aangeboden. Er is een spreekuur voor cosmetische aangezichtschirurgie, waar naast de blepharoplastieken, ook uitgebreidere cosmetische ingrepen worden gevraagd. Door de verantwoordelijke stafleden worden frequent voordrachten verzorgd in het kader van de esthetische aangezichtschirurgie. Ook wordt een bijdrage geleverd aan de scholing van de AIOS MKA chirurgie in Nederland via de KIO cursus en het LOKO. Sinds 2013 is een maandelijks spreekuur gerealiseerd vanuit de cosmetische aangezichtschirurgie samen met Dr SA Koopmans van de afdeling Oogheelkunde en Dr WD Noorda (Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde), waarop patiënten met problematiek rond oogbolprothesen worden onderzocht en vervolgens gezamenlijk behandeld. Vanuit de afdeling MKA-chirurgie UMCG wordt de landelijke voortrekkers rol duidelijk gestalte gegeven. Zowel dr Jansma (voorzitter) als drs Schepers (lid) hebben zitting in de Werkgroep Esthetische Aangezichtschirurgie (WEAC), die in mei door het bestuur van de NVMKA is opgericht.

25 Eén van de doelen is het versneld scholen van Nederlandse Kaakchirurgie in de esthetische aangezichts chirurgie. Daartoe is contact gelegd met de Duitse beroepsorganisatie voor deelname aan het daar bestaande 2 jaar durende Masterstudieprogramma. Ruim 60 Nederlandse MKA- chirurgen hebben zich aangemeld voor deze opleiding, die uiteindelijk leidt tot een Master (M.Sc.) in esthetische aangezichtschirurgie. De eerste twee groepen zijn gestart in Ook werd in november 2014 de eerste scholingsdag esthetische aangezichtschirurgie georganiseerd te Zwolle onder de naam: WEACADEMY. 24 In 2014 is Jorien Tuin als onderzoeker gestart op een promotieonderzoek over lipofilling. De wetenschappelijke input vanuit de MKA-chirurgie in dit specifieke vakgebied is van groot belang om blijvend een rol van betekenis te kunnen realiseren. Dr J Jansma Drs RH Schepers Bijzondere tandheelkunde: angstbegeleiding en gehandicaptenzorg (A&G), maxillofaciale prothetiek (MFP) en zorg voor de medisch gecompromitteerde patiënt. Klantperspectief: Aangaande het assortiment van zorgverlening binnen het Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde lag in 2014 de nadruk vooral op de zorggroepen vallend onder de maxillofaciale prothetiek, de gehandicaptenzorg en medische gecompromitterde patiënten (zie bijlage consultering CBT 2014 naar diagnosegroepen ). De mogelijkheid tot tandheelkundige Angstbegeleiding, die in 2013 hoopvol werd opgestart door de inzet van twee nieuw part-time aangestelde tandartsen tezamen met 0,1 fte tandarts voor directe begeleiding, moest helaas gaande het jaar 2014 worden afgesloten in verband met het vertrek van beide tandartsen in opleiding. Daarnaast nam medio 2014 ook de tandarts gnatholoog afscheid van het centrum. Omdat het wervingsproces voor vervanging geen geschikte reacties opleverde werd besloten de geleding Angstbegeleiding van het CBT niet te continueren. De gnathologische ondersteuning voor de polikliniek MKA-chirurgie wordt vanuit de sectie maxillofaciale prothetiek verzorgd; een specifieke gnathologisch spreekuur werd niet meer ingesteld. Interne processen perspectief: Door de tandartsen van het CBT werd, naast hun primaire zorgtaak, tevens aandacht besteed aan onderzoek, opleiding en onderwijs, als ook aan vertegenwoordigende taken (zie ook de individuele beschrijvingen elders in het jaarverslag).

26 25 De bezetting over 2014 bestond uit: Tandartsen MFP: mw drs A Korfage (0,8 fte), mw drs A Linde (0,4 fte als tandarts MFP i.o.), prof dr HJA Meijer (0,4 fte), dr WD Noorda (0,9 fte), dr H Reintsema (1,0 fte), dr C Stellingsma (0,9 fte), mw dr A Visser (1,0 fte) Tandarts gnatholoog: dr JJR Huddleston Slater (0,3 fte, tot juli 2014) Tandartsen A&G: drs H Bakker (0,6 fte, tandarts gehandicaptenzorg i.o.), mw. dr. MM Bildt (0,1 fte t.b.v. begeleiding tandartsen angstbegeleiding, tot september 2014); mw dr EM Janknegt-Biadaszkiewicz (0,6 fte, tandarts gehandicaptenzorg), mw P Kreuger MSc (o,6 fte, tandarts angstbegeleiding i.o. tot juni 2014), mw SP Dijkstra (0,6 fte tandarts angstbegeleiding i.o. tot juni 2014) Medisch Psycholoog: mw dr GFEC van Linden van den Heuvell (0,6 fte). Tandtechnici MFP: dhr JA Beekes (0,8 fte), dhr AK Wietsma (1,0 fte, tot juni 2014 i.v.m. FPU) Drs GJ van der Laan en mw drs M Hoff zijn middels een nulaanstelling onbezoldigd aan de afdeling verbonden voor onderwijs-, opleiding- en/of onderzoekstaken. De opleidingen tot tandarts MFP door mw. drs. A. Linde en tot tandarts Gehandicaptenzorg door drs. H. Bakker werden in 2014 gecontinueerd. Vanuit het CBT werd voortgaand geparticipeerd in diverse multidisciplinaire werkgroepen en spreekuren binnen het UMCG, zoals voor de hoofd-hals oncologie, OSAS, congenitale afwijkingen (schisis, oligodontie / ectodermale dysplasie en epidermolysis bullosa) en MKA ondersteunende spreekuren. Aangaande het Financieel perspectief werden in 2014 in de patiëntenzorg 4643 werkuren stoeltijd gerealiseerd; een reductie van 6% ten opzichte van 2013, vooral gerelateerd aan de uitstroom van tandartsen. Het aantal no-show afspraken bedroeg uur (5%). Het aantal nieuwe consulten bedroeg in (afname van bijna 5% ). Het aantal saneringen onder algehele anaesthesie in 2014 nam af tot 116 sessies, wederom gerelateerd aan de uitstroom van tandartsen uit de A&G-geleding. In het kader van het Innovatie- en leerperspectief werd door stafleden van het CBT voortgaand geparticipeerd in diverse onderzoeksprojecten op het gebied van implantologie, hoofd-hals

27 oncologie, geriatrische tandkunde, toepassingen van digitale technologie, kokhalsproblematiek en het gebruik van materialen en technieken binnen de gelaatsprothetiek, wat leidde tot diverse publicaties (zie hiervoor het onderzoeksoverzicht elders in het afdelingsjaarverslag). 26 Bij- en nascholing van eigen medewerkers, via deelname aan diverse vakverdiepingsmomenten binnen de afdeling en congresbezoek, waarbij actieve participatie wordt voorgestaan, blijft een belangrijk geacht kwaliteitsintsrument. Ook het uitdragen van kennis is een belangrijke taakstelling. Op 31 januari werd gerelateerd aan het afscheid in verband met zijn pensionering van drs Bart Fledderus, als tandarts binnen het CBT werkzaam in de gehandicaptenzorg en angstbegeleiding, het symposium Kaaskiezen? Geen keuze! in samenwerking met het Wenckebach Instituut georganiseerd. In verband met het afscheid in verband met zijn persionering van maxillofacial technicus Anne Wietsma, werden op 20 en 21 november in samenwerking met het Wenckebach Instituut een workshop en symposium georganiseerd getiteld Van Anne-loog naar Digi-taal, over de ontwikkeling van de maxillofaciale tandtechniek in relatie tot osteotomieplaanning en gelaatsprothetiek. Voor studenten tandheelkunde en mondzorgkunde werden in 2014 door diverse tandartsen van het CBT colleges verzorgd over de multidisciplinaire zorgverlening aan bijzondere zorggroepen en de rol van de bijzondere tandheelkunde daarin, zoals over aangeboren dentale afwijkingen, schisis, mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, met syndromen en in relatie tot de hoofd-hals oncologie. De driedaagse beroepsoriënterende stage Maxillofaciale Prothetiek (Individuele Profilering) werd in 2014 gevolgd door 5 studenten Tandheelkunde uit Bachelor 3 en een studente voor een stage gehandicaptenzorg; de uitgebreidere IP-stage voor Master studenten Tandheelkunde werd aangeboden aan 1 studente uit Master 3. Daarnaast werd door stafleden van het CBT geparticipeerd in het geven van PAOT-cursussen, onder andere op het gebied van de orale implantologie. Ook in 2014 werden masterclasses gerodontologie verzorgd (dr A Visser); zowel voor een nieuwe lichting geïnteresseerde tandartsen, als ook aan eerdere groepen. Daarnaast werd ook met ACTA- Dental Education samengewerkt met betrekking tot de opleiding tandarts geriatrie. Dr H Reintsema

28 Mondhygiëne en preventie 27 Met betrekking tot het klantperspecief zijn de mondhygiënisten betrokken bij diverse zorgprocessen. Zo participeren zij in de supportive care van de hoofd- hals oncologie werkgroep, de OSAS werk groep en het Sjögrenteam. Het behandelen van (focus)patiënten voor, tijdens en na de medische behandeling is een essentieel onderdeel van de werkzaamheden van de mondhygiënisten. De patiëntencategorieën die het betreft zijn de hoofd-halsoncologie, orgaantransplantatie, implantologie en de verschillende patiëntencategorieën van de Bijzondere Tandheelkunde. Daarnaast zijn zij werkzaam op de afdeling Radiotherapie en Kindergeneeskunde oncologie en de diverse verpleeg afdelingen van de afdeling MKAchirurgie, KNO en de Interne Geneeskunde. In 2014 werden 588 (in ) patiënten voor een eerste consult door de subdiscipline mondhygiëne gezien. Van deze patiënten waren 79.5% focuspatiënten en 20.5% overigen. Het verwijzingspatroon van de focus patiënten was als volgt: kinderkliniek 15.75% transplantaties en patiënten van de cardiologie 10.5% diverse oncologische afdelingen 73.75%. De mondhygiënisten verzorgden hun eigen administratie, planning en verslaglegging ten aanzien van de patiëntenzorg. Omtrent het interne processenperspectief kan worden gemeld dat het team mondhygiënisten uit zes mondhygiënisten bestaat. In het afgelopen jaar werden er twee stagiaires van de opleiding Mondzorgkunde Groningen begeleid. Er vond wekelijks een werkoverleg met de mondhygiënisten plaats waarin o.a. de patiëntoverdracht van de diverse afdelingen passeert, werkafspraken worden gemaakt en incidenten en complicaties t.a.v de patiëntveiligheid worden besproken. Inzake het Innovatie- en leerperspectief ondersteunden zij vijf klinisch wetenschappelijke onderzoeken op het gebied van de hoofd-halsoncologie, hematologie, implantologie, OSAS en het Syndroom van Sjögren. Daarnaast verzorgden de mondhygiënisten onderwijs voor de opleiding Oncologie- en Kinderoncologieverpleegkundige en voor de opleiding Mondzorgkunde in de vorm van een keuzemodule. Tevens werd er deelgenomen aan diverse congressen, symposia, cursussen, klinische lessen en vakverdiepingsbijeenkomsten in het kader van bij- en nascholing. Ten aanzien van het financieel perspectief kan worden gezegd dat de activiteiten van de mondhygiënisten voor het merendeel voortvloeien uit medische/tandheelkundige verrichtingen, welke gefinancierd zijn middels een DBC zorgproduct. Mw JM Baldi-Ekelhoff

29 Radiologie De polikliniek MKA-chirurgie beschikt over een eigen röntgenafdeling, waar digitale radiodiagnostiek plaatsvindt. Naast apparatuur voor intra-orale opnametechnieken beschikt de röntgenafdeling over een OPGtoestel en een ConeBeam CT-toestel.Bovendien worden er regelmatig röntgenopnamen gemaakt op het ODBC, OC en de IC. 28 Op de afdeling werken 5 radiodiagnostisch laboranten, allen in deeltijd. Er werden ruim röntgenopnamen gemaakt. Deze opnamen werden gemaakt ten behoeve van patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek. Vooral het aantal opnamen, waaronder veel CBCT s, voor wetenschappelijk onderzoek nam flink toe. Het aantal OPG s dat gemaakt wordt neemt langzaam iets af. Daarentegen worden er steeds meer tandfilms en CBCT s gemaakt. Voor de afdeling Radiologie van het UMCG zijn door de afdeling MKA-chirurgie ongeveer 500 sinus- CBCT s met reconstructies gemaakt, omdat de CBCT, met een nagenoeg gelijke stralingsdosis, veel meer informatie verschaft dan conventionele sinus-opnamen. Regelmatig wordt bijscholing gegeven aan collega- radiodiagnostisch laboranten van de afdeling Radiologie. Vanaf augustus is er begonnen met het opstarten van een 3D-centrum op onze afdeling, waar ook 3D-lichtbeelden worden gemaakt. Y Sanders

30 Medisch Maatschappelijk Werk Door het Medisch Maatschappelijk Werk wordt jaarlijks separaat een jaarverslag uitgebracht Verpleging en medisch assisterend medewerkers 29 Aangaande het Klantperspectief richt de verpleging en assistentie zich primair op de poliklinische spreekuurondersteuning van de secties binnen Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie en Bijzondere Tandheelkunde. Met betrekking tot de MKA- chirurgie werden naast de algemene - en spoedspreekuren, de speciële spreekuren betreffende de kaakgewrichtaandoeningen en chronische pijn, oncologie, operatieve kaakorthopedie, oral medicine (speeksel), preprothetische chirurgie/ implantologie, aangezichtschirurgie en traumatologie ondersteund. Daarnaast werd geassisteerd op de poliklinische behandelkamers ten behoeve van de dento-alveolaire chirurgie, kaakgewrichtspoelen (arthrocentesis), laserchirurgie (oncologie), preprothetische chirurgie/implantologie, cosmetische chirurgie en traumatologie (verwijdering osteosynthese materiaal). Tevens werd er geassisteerd bij de operatieve dagbehandeling ten behoeve van MKA- chirurgie en Bijzondere Tandheelkunde, gedurende vier halve dagen per week. Voor wat betreft de Bijzondere Tandheelkunde vond ondersteuning plaats van de behandelspreekuren ten behoeve van de differentiaties maxillofaciale prothetiek, angstige- en/of gehandicapten en ziekenhuistandheelkunde. De verpleging en assistentie verrichtten naast de assisterende taken ook werkzaamheden op het gebied van de zorgadministratie, logistiek, huishouding en hielden zich daarnaast ook bezig met de ondersteuning van het wetenschappelijk onderzoek. De regieverpleegkundigen wisten zich in het bijzonder belast met bedrijfsvoerende polikliniektaken en verzorgden de planning van het klinische operatieprogramma. De planning van de operatieve dagbehandeling wordt door een daarin gespecialiseerde doktersassistente vanuit de polikliniek MKA- chirurgie verzorgd. Vanuit het Interne processenperspectief kan worden opgetekend dat in 2014 het ziekteverzuim bij de verpleging & assistentie 4,3% tegen 2,2% in 2013 bedroeg; het UMCG- gemiddelde bedroeg 3,51% (was 3,72% in 2013). De Afdeling MKA- chirurgie als geheel heeft een ziekteverzuim exclusief zwangerschappen van 1,78% en blijft daarmee ruimschoots onder het UMCG- gemiddelde. De bijna verdubbeling van het ziekteverzuim van verpleging & assistentie gaat over zeer kleine feitelijke aantallen waaraan vooralsnog geen conclusies kunnen worden verbonden.

31 Met iedere medewerker wordt in het jaargesprek gesproken over het ziekteverzuim (indien aan de orde) en bij alle medewerkers is daaraan de conclusie gekoppeld kunnen worden dat het gaat om niet werkgerelateerd ziekteverzuim. In het jaar 2014 was er één mutatie c.q. uitstroom binnen de verpleging en assistentie; de vacature is binnen de afdeling weer ingevuld en per saldo aangehouden. Met alle medewerkers binnen deze discipline hebben jaargesprekken plaatsgevonden. 30 In het kader van het Innovatie- en leerperspectief werd door middel van de klinische lessen (10), deelname aan congressen en onderwijsbijeenkomsten er vorm gegeven aan bij- en nascholing. Aangaande het Financieel perspectief kan gesteld worden dat kosten en baten gelieerd aan deze medewerkergroep goed in balans zijn en dat de medewerkers een zeer positieve bijdrage hebben geleverd aan de realisatie van de productie op zorg- en onderzoekondersteunend niveau, als ook met betrekking tot de bedrijfsvoering in het algemeen. Vanuit deze categorie personele middelen zijn geen waarneembare of kenmerkende productiebelemmerende factoren aan de orde geweest. RM Rolvink, manager zorg en bedrijfsvoering

32 Zorgadministratie 31 Het jaar 2014 stond in het teken van bij- en nascholing ten behoeve van de nieuwe functie Medewerker Medische Administratie. Deze nieuwe functie is per 1 februari 2014 van start gegaan en medewerkers zijn één loonschaal omhoog gegaan (van 5 naar 6). De medische administratie ontwikkelt zich en langzamerhand wordt op veel onderdelen het zorgadministratieve proces verbeterd. Onder het motto van registreren naar regisseren organiseert het CBZ (Centraal Bureau Zorgadministratie) samen met het Wenckebach Instituut de basisopleiding die iedere MMA krijgt: bejegening, omgaan met agressie, feedback & grenzen stellen en pro-actief denken & handelen. Daarnaast zijn er korte workshops Procesdenken en Inzicht in werkprocessen om medewerkers zelf te betrekken om door kleine verbeteracties het werkproces te verbeteren. Naast de basisopleiding zijn er ook specifieke curcussen. Op elke afdeling worden zogenaamde kerngebruikers benoemd die zich verdiepen in de gebruikte software, zoals Poliplus, X-Care en EZIS. Basisopleiding Vijf medewerkers hebben de basisopleiding in 2014 gevolgd. Een medewerker is begonnen in 2014 en voltooit de opleiding in De overige vier medewerkers volgen deze basisopleiding in Workshop Procesdenken: Alle medewerkers medische administratie hebben de workshop Procesdenken gevolgd in mei en juni Workshop Inzicht in werkprocessen De workshop Inzicht in werkprocessen is door één medewerker gevolgd in oktober De rest van de medewerkers volgt deze workshop in Cursus Kerngebruikers Twee medewerkers hebben deze cursus gevolgd in september en november Een aantal medewerkers heeft in het najaar van 2014 de BLS AED opleiding gevolgd. De zorgadministratie heeft zich in 2014 beziggehouden met het voeren van de regie over het administratieve patiëntenzorgproces door het verrichten van alle zorgadministratieve taken ten behoeve van de planning, opname/ontslag, onderzoek / behandeling / zorg aan patiënten, alsmede ten behoeve van de facturatie en declaratie, interne bedrijfsvoering en (externe)verantwoording.

33 Beheren van het administratieve proces door het uitvoeren van en toezien op tijdige, volledige en juiste/actuele registratie van patiënt-, zorg-, onderzoek- en behandelingsgegevens. Zorgen voor de beschikbaarheid van gegevens voor zorgverleners gedurende alle fasen, behandel- en contactmomenten in de zorg- en behandeltrajecten en bewaken van de voortgang. Per 8 september 2014 is een medewerkster van de afdeling Chirurgie werkzaam op de administratie bij onze afdeling in het kader van een werkhervattingstraject. Het werkhervattingstraject zal maximaal een half jaar in beslag nemen. 32 Digitalisatie Steeds meer stafleden en AIOS typen hun OK-verslag zelf via bouwsteen verslagen in EZIS. Er zijn in 2014 dan ook een behoorlijk aantal bouwsteen OK-verslagen bijgekomen. Dit aantal zal steeds meer worden uitgebreid. De ontslagbrief ODBC wordt door de stafleden en AIOS via de briefmodule in Poliplus zelf getypt. De medische administratie ODBC handelt de brief verder af. Ook de ontslagbrief oncologie gaat via de briefmodule in Poliplus. De arts/verpleegkundig specialist typt zelf de brief en de medische administratie MKA handelt de brief af. Mondjesmaat worden ook de poli brieven via de briefmodule in Poliplus door de dokter aangeboden aan de medische administratie ter afhandeling. Ziekteverzuim In 2014 was het ziekteverzuim bij de zorgadministratie 8,4% (in 2013 was dit 2,4%). Personeelsmutaties Per heeft onze typiste helaas afscheid moeten nemen. M Been, hoofd medische administratie

34 Logopedie 33 Per hebben A Feenstra en M Beenakker, logopedist, gezamenlijk een aanstelling van 0.2 fte bij de afdeling MKA-chirurgie. Zij worden in consult gevraagd door MKA-chirurgen, tandartsen en orthodontisten. Hun werkzaamheden bestaan uit diagnostiek en behandeling (pré- en postoperatief) van: patiënten met oncologische problematiek in de mond-/ keelholte met als gevolg spreek- en/ of slikproblemen (niet patiënten die een totale laryngectomie hebben ondergaan) diagnostiek en behandeling van patinten met velo-pharyngeale insufficiëntie in nauwe samenwerking met de MFP tandarts waarbij de tandarts een klosprothese vervaardigt en de logopedist de mate van verstaanbaarheid en hypernasaliteit beoordeelt de behandeling van patiënten met afwijkende mondgewoonten en spreekproblemen als gevolg van ortho-gnatische problematiek advisering en/ of begeleiding van voedingsproblemen bij een baby of een kindje met een cheilognatho-palatoschisis

35 3 34 Wetenschappelijk Onderzoek

36 3.1 Onderzoeksprojecten 35 Inleiding Het onderzoeksprogramma MKA sluit goed aan op de onderzoeksprogramma s binnen de onderzoekscentra/ instituten en scholen van de Faculteit der Medische Wetenschappen en het UMCG, in het bijzonder binnen het Kolff instituut, SHARE en GUIDE (Oncologie: Guts en Dare; TRIGGR: TRanslational Immunology GRoningen). Een aanzienlijk deel van het MKA-onderzoek heeft een patiëntgebonden karakter. Het MKA-onderzoeksprogramma kan in overeenstemming met de onderzoekscentra/scholen worden gesplitst in de onderzoekseenheden MKA-Kolff, MKA-ONCO, MKA-TRIGGR en MKA-SHARE. De overkoepelende leiding van het MKA-onderzoeksprogramma ligt bij prof dr FKL Spijkvet, prof dr A Vissink en L Kempers (management onderzoek). Bij veel projecten bestaat een belangrijke inbreng van onderzoekers uit andere onderzoeksgroepen van binnen en buiten de Faculteit der Medische Wetenschappen gerealiseerd (multidisciplinaire samenwerking), zowel nationaal als internationaal. Op een aantal terreinen, o.a. de implantologie en het onderzoek naar het syndroom van Sjögren, behoort het MKA onderzoek ook internationaal tot de leidende groepen. De afdeling is succesvol in het verkrijgen van zowel subsidies vanuit de industrie (o.a. implantologie en syndroom van Sjögren) als van subsidies van National Institutes of Health (NIH), ZonMW, het KWF, het reumafonds en andere collectebusfondsen. Doelstelling Het onderzoek MKA-chirurgie (MKA) wordt primair verricht binnen de afdeling MKA-chirurgie en is gericht op: 1. Het optimaliseren van de diagnostiek van afwijkingen in het hoofd-halsgebied; 2. Het ontwikkelen van methoden die de kans op het ontstaan van deze afwijkingen, c.q. ongewenste gevolgen en morbiditeit van behandeling daarvan, beperken; 3. Het evalueren van de outcome van (nieuwe) behandelmodaliteiten voor deze afwijkingen. Daarbij bestaan vaak raakvlakken met andere disciplines, die dan ook participeren in het merendeel van de onderzoeksprojecten van de afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie.

37 36 Ordening Conform de facultaire onderzoekslijnen is het MKA-onderzoek te ordenen als: - MKA-MOHOFF. Binnen deze lijn kunnen de volgende hoofdlijnen worden onderscheiden: kaakchirurgische toepassingen van biomaterialen kaakchirurgische toepassingen van bioresorbeerbare materialen - MKA-ONCO. Binnen de hoofd-hals oncologie richt het onderzoek zich primair op: premaligne afwijkingen en vroegdiagnostiek lange-termijneffecten van oncologische behandeling - MKA-TRIGGR. Binnen TRIGGR zijn de volgende hoofdlijnen te onderscheiden: autoimmuniteit ontsteking en pijn - MKA-SHARE. Binnen SHARE zijn ondergebracht de volgende doelmatigheidsstudies: Minimaal-invasieve behandeling van kaakgewrichtsarthropathieën. Lange-termijneffecten en neveneffecten van behandelingen van het obstructief slaap-apnoehypopnoe syndroom (OSAS) In bijlage 2 worden de onderzoeksprogramma s kort beschreven. De dagelijkse leiding van de verschillende onderzoekseenheden en projecten binnen deze eenheden ligt in handen van de stafleden van de afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie en het Centrum Bijzondere Tandheelkunde (zie voor de betrokken stafleden bijlage 2). Toekomst Van oudsher neemt onderzoek een prominente plaats in binnen de afdeling MKA-chirurgie. Het fundament om de kwaliteit van het onderzoek te handhaven is sterk, mede door de aanwezigheid van hoogleraren die elk primair verantwoordelijk zijn voor een specifiek deelgebied, zoals prof dr JLN Roodenburg (1995, maxillofaciale oncologie), prof dr RRM Bos (2002, maxillofaciale traumatologie), prof dr A Vissink (2003, orale geneeskunde), prof dr GM Raghoebar (2006, implantologie en reconstructieve chirurgie), prof dr HJA Meijer (2006, implantologie en prothetische tandheelkunde en prof dr FKL Spijkervet (2013, mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie). Daarnaast leveren ook dr B Stegenga (klinische epidemiologie, statistiek), dr MJH Witjes (oncologie), dr J Jansma (chirurgische orthopedie, schisis, esthetische chirurgie) en dr B van Minnen (resorbeerbare biomaterialen) een belangrijke bijdrage aan het (klinische) onderzoek van de afdeling waardoor zowel het onderzoek als de klinische ontwikkeling van de MKA-chirurgie in de volle breedte wordt gesteund. Behalve de MKA-chirurgen spelen ook medewerkers van het Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde een belangrijke rol in het MKA-onderzoek (i.h.b. dr H Reintsema, dr K Stellingsma en

38 dr A Visser); zij zijn als begeleider direct betrokken bij een groot aantal onderzoeksprojecten, zoals de projecten van M Filius (oligodontie), A Hoeksema (gerodontologie), WJ van der Meer (3D reconstructieve technieken), RH Schepers (reconstructieve chirurgie), A Korfage (implantaten bij gecompromitteerde patiënten) en N Ariani (gelaatsprothetiek)(voor details zie bijlage 2). Methodologische ondersteuning wordt naast dr B Stegenga verzorgd door prof dr PU Dijkstra en dr MA Stokman, die als klinisch epidemioloog mede aan de afdeling MKA-chirurgie zijn verbonden, door dr S Arends die aan de afdeling Reumatologie en Klinische Immunologie is verbonden, en door L Peters MSc die aan de afdeling Geriatrie is verbonden. 37 Zoals ook in eerdere jaarverslagen is vermeld, behoort het onderzoeksprogramma van de afdeling MKA-chirurgie tot de grootste onderzoeksprogramma s binnen Tandheelkundig Nederland en is dit het grootste onderzoeksprogramma op het gebied van de MKA-chirurgie. Op wetenschappelijk gebied presteren de Groninger MKA-chirurgen en tandartsen van het Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde zowel nationaal als internationaal goed. Het internationaal hoogstaande niveau van de Groninger MKA-chirurgen kan ook worden opgemaakt uit de H factoren, zowel nationaal als internationaal scoren de Groninger MKA-chirurgen t.o.v. hun vakbroeders bovengemiddeld: H-factor 1) M-factor 1) Principal Investigator 2 Naam Bos RRM ,75 0,76 0,80 Jansma J ,62 0,57 0,58 Dijkstra PU ,21 1,24 1,27 X Meijer HJA ,56 1,45 1,52 X Minnen van B ,67 0,63 0,67 Raghoebar GM ,52 1,48 1,50 X Reintsema H ,44 0,43 0,41 Roodenburg JLN ,00 1,00 1,03 X Schepman KP ,67 0,59 0,56 Spijkervet FKL ,14 1,09 1,17 X

39 H-factor 1) M-factor 1) Principal Investigator 2 Stegenga B ,19 1,13 1,17 X Stellingsma K ,80 0,75 0,82 Visser A ,75 0,69 0,71 Vissink A ,33 1,31 1,43 X Witjes MJH ,67 0,61 0,58 X 38 1) H en M factoren per 31 december De H factor staat voor het aantal artikelen van de desbetreffende auteur, die tenminste het aantal in de tabel staande keren is geciteerd. Een H factor 18 betekent dat die auteur tenminste 18 artikelen heeft geschreven die 18 keer zijn aangehaald, alle overige artikelen van die auteur zijn tot en met eind 2014 dan 18 maal of minder aangehaald. De M factor staat voor de H factor gedeeld door het aantal jaren dat is verstreken sinds de eerste publicatie van die auteur. 2) Principal Investigator binnen het UMCG. Criterium hiervoor is dat de onderzoeker ten minste 8 publicaties in Q1 (publicaties vallende binnen het eerste kwartiel van de SCI geindexeerde tijdschrijften behorende bij het desbetreffende onderzoeksgebied) heeft gehad gedurende de afgelopen drie jaar. De kwaliteit van het onderzoek weerspiegelt zich ook in de wervingskracht voor externe (deel) financiering van onderzoeksprojecten (zie ook bijlage 2). Hoewel het de laatste jaren moeilijker is gebleken om nieuwe projecten uit de tweede en derde geldstroom gehonoreerd te krijgen, zijn in 2014 o.a. projecten toegekend door Bristol-Myers Squibb (2,6 miljoen euro voor een onderzoek naar de toepassing van abatacept bij het syndroom van Sjögren), en het reumafonds ( euro). Daarnaast zijn er voor het implantologie-onderzoek een aantal nieuwe subsidies verkregen. Tenslotte is het, net als in de voorgaande jaren is, ook in 2014 wederom gelukt om een relatief groot aantal artikelen te publiceren in tijdschriften met een hogere relatieve én absolute impactfactor. Het streven blijft te publiceren in de top 25% tijdschriften van de eigen of relevante andere discipline (bijvoorbeeld in geval van multidisciplinair onderzoek). Een uitzondering wordt gemaakt voor artikelen in de MKA literatuur, omdat deze bladen zich weliswaar niet tot het hoogste kwartiel behoren, maar de onderzoekers van onze afdeling zich wel tot taak hebben gesteld om goed onderzoek ook in kaakchirurgische (en tandheelkundige) (inter)nationale vakbladen te publiceren om de eigen beroepsgroep van de vorderingen van het onderzoek op de hoogte te houden. In 2014 werd 62% van de door de leden van afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie geschreven artikelen in een top 25% tijdschrift geschreven.

40 Kwaliteit en financiële monitoring Ten behoeve van het bewaken van de kwaliteit en de voortgang van de diverse onderzoekslijnen wordt gebruik gemaakt van een elektronisch datamanagementsysteem. Deze databewaking vindt plaats onder leiding van Mw L Kempers, stafassistent onderzoek. Met deze implementatie is er een optimale borging bewerkstelligd ten aanzien van opzetten, monitoren en uitvoeren van het wetenschappelijk onderzoek conform de geldende wet- en regelgeving Analyse van de publicaties De ISI-CWTS-analyse, waarin meegenomen de relatieve impactfactor van de tijdschriften waarin wordt gepubliceerd, heeft ertoe geleid dat de kliniekleiding zich heeft beraden over de te volgen publicatiestrategie. Er wordt bij voorkeur gepubliceerd binnen: Het eerste kwartiel van tijdschriften binnen het domein Dentistry, Oral Surgery & Medicine (top 25). Het eerste kwartiel van tijdschrijften vallend onder General Medicine (top 25). Het eerste kwartiel van tijdschriften binnen andere aan ons vakgebied gerelateerde domeinen (top 25). De beste kaakchirurgische SCI-tijdschriften, deze tijdschriften hebben echter allen een Impact Factor behorend tot het 2e, 3e of 4e kwartiel.

41 De 44 in 2014 verschenen wetenschappelijke publicaties in SCI tijdschriften kunnen als volgt worden gerubriceerd: Totaal van alle artikelen in SCI tijdschriften 40 Kwartielen Aantal Percentage 2014 n = 44 Percentage 2013, n = 47 Percentage 2012, n = 49 Percentage 2011, n = 47 Percentage 2010, n = 44 Percentage 2009, n = 35 Q1 (top 25) Q2 (top 25-50) Q3 (top 50-75) Q4 (top ) Totaal van de artikelen binnen domein Dentistry, Oral Surgery & Medicine Kwartielen Aantal Percentage 2014 n = 30 Percentage 2013, n = 29 Percentage 2012, n = 25 Percentage 2011, n = 20 Percentage 2010, n = 21 Percentage 2009, n = 21 Q1 (top 25) Q2 (top 25-50) Q3 (top 50-75) Q4 (top ) Totaal van de artikelen in de overige domeinen Kwartielen Aantal Percentage 2014 n = 14 Percentage 2013, n = 18 Percentage 2012, n = 24 Percentage 2011, n = 27 Percentage 2010, n = 23 Percentage 2009, n = 14 Q1 (top 25) Q2 (top 25-50) Q3 (top 50-75) Q4 (top )

42 Karakteristieken van de gebruikte tijdschriften Aantal Q IF Vakblad Domein 1 Q2 3,710 Acta Oncol Oncology 2 Q2 1,437 Am J Orthod Dentofac Dentistry 3 Q1 9,270 Ann Rheum Dis Rheumatology 1 Q1 3,943 Ann Surg Oncol Surgery 5 Q3 1,133 Brit J Oral Max Surg Dentistry 41 2 Q1 2,796 Clin Impl Dent Rel Res Dentistry 2 Q1 3,123 Clin Oral Implan Res Dentistry 1 Q1 2,285 Clin Oral Invest Dentistry 1 Q1 4,887 Eur Cell Mater Material Science 1 Q1 4,819 Eur J Cancer Oncology 2 Q1 2,017 Eur J Oral Implantol Dentistry 1 Q2 3,342 Expert Rev Clin Immu Immunology 2 Q1 3,006 Head Neck Otorhinolaryngology 1 Q2 1,491 Int J Oral Maxillofac Implants Dentistry 2 Q2 1,359 Int J Oral Max Surg Dentistry 2 Q3 1,185 Int J Prosthodont Dentistry 1 Q1 4,176 Int J Radiat Oncol Oncology 1 Q1 3,610 J Clin Periodontol Dentistry 2 Q1 2,597 J Cranio Maxil Surg Dentistry 3 Q2 1,280 J Oral Maxil Surg Dentistry 2 Q1 2,565 J Periodontol Dentistry 1 Q1 2,611 Lasers Surg Med Surgery 2 Q4 0,481 Oral Maxil Surg Clin Dentistry

43 Karakteristieken van de gebruikte tijdschriften 1 Q1 3,029 Oral Oncol Dentistry 1 Q1 3,534 PloS One Multidisciplinary sciences 1 Q1 4,857 Radiother Oncol Oncology Prof dr FKL Spijkervet Prof dr A Vissink Mw L Kempers Wetenschappelijke publicaties Promoties Visscher SAHJ. mthpc mediated PDT of Head and Neck Cancer. Groningen 8 januari 2014, Rijksuniversiteit Groningen. Promotores: Prof dr JLN Roodenburg, Prof dr HJCM Sterenborg. Co-promotoren: dr MJH Witjes, Dr DJ Robinson en dr A Amelink. Vos LM. Arthocentesis and viscosupplementation as treatment modalities for arthralgia of the temporal mandibular joint. Groningen 20 januari 2014, Rijksuniversiteit Groningen. Promotores: Prof dr B Stegenga, Prof dr SK Bulstra. Co-promotoren: dr JJR Huddleston Slater en dr R Kuijer. Melchers LJ. New molecular biomarker discovery for diagnosis and prognosis in oral and oropharyngeal cancer. Groningen 23 april 2014, Rijksuniversiteit Groningen. Promotores: Prof dr JLN Roodenburg, prof dr E Schuuring. Co-promotor: Dr JE van der Wal. Bakelen van NB. Biodegradable versus Titanium Plates and Screws in Maxillofacial Surgery. Groningen 7 mei 2014, Rijksuniversiteit Groningen. Promotores: Prof dr RRM Bos, prof dr B Stegenga. Co-promotor: dr J Jansma en dr GJ Buijs. Meiners PM. Biological therapy in Sjögren s syndrome. Groningen 14 mei 2014, Rijksuniversiteit Groningen. Promotores: Prof dr A Vissink, prof dr H Bootsma, prof dr FKL Spijkervet, prof dr FGM Kroese. Broekema FI. Polyurethane foam as a synthetic topical hemostatic agent. Groningen 11 juni 2014, Rijksuniversiteit Groningen. Promotor: Prof dr RRM Bos. Co-promotor: dr B van Minnen en dr W van Oeveren. Guljé F. Short dental implants. Groningen 17 december Rijksuniversiteit Groningen. Promotores: Prof dr HJA Meijer, Prof dr GM Raghoebar, Prof dr A Vissink.

44 3.3.2 Publicaties IF 2014 Quartiel Domein 43 1 Van Bakelen NB, Buijs GJ, Jansma J, de Visscher JGAM, Hoppenreijs ThJ, Bergsma JE, Stegenga B, Bos RRM. Decisionmaking considerations in application of Biodegradable fixation systems in maxillofacial surgery a retrospective cohort study. J Cranio Maxillo Surg 2014;42(5): Van Bakelen NB, Boermans BDA, Buijs GJ, Jansma J, Pruim GJ, Hoppenreijs ThJ, Bergsma JE, Stegenga B, Bos RRM. Comparison of the long-term skeletal stability between a biodegradable and a titanium fixation system following BSSO advancement a cohort study based on a multicenter randomized controlled trial. Brit J Oral Max Surg 2014;52(8): Beetz IC, Steenbakker RJHM, ChauvALOVA, Leemans CR, Doornaert P, van der Laan BFAM, Chirstianen MEMC, Vissink A, Bijl HP, van Luijk P, Langendijk JA. The QUANTEC criteria for parotid gland dose and their efficacy to prevent moderate to severe patient-rated xerostomia. Acta Oncol 2014;53: De Boer EW, Dijkstra PU, Stegenga B, de Bont LG, Spijkervet FK. Value of cone-beam computed tomography in the process of diagnosis and management of disorders of the temporomandibular joint. Brit J Oral Max Surg Mar;52(3): Boven GC, Raghoebar GM, Vissink A, Meijer HJ. Improving masticatory performance, bite force, nutritional state and patient s satisfaction with implant overdentures: a systematic review of the literature. J Oral Rehabil Oct 13. [Epub ahead of print] Q1 Dentistry Surgery Q3 Dentistry Surgery Q2 Oncology Q3 Dentistry Surgery - - -

45 IF 2014 Quartiel Domein 5 Boven GC, Meijer HJ, Vissink A, Raghoebar GM. Reconstruction of the extremely atrophied mandible with iliac crest onlay grafts followed by two endosteal implants: a retrospective study with long-term follow-up. Int J Oral Max Surg. 2014;43(5): Q2 Q3 Dentistry Surgery 44 Brinksma A, Roodbol PF, Sulkers E, de Bont ESJM, Burgerhof JGM, Taminga RYJ, Jager-Wittenaar H. Finding the right balance: An evaluation of the adequacy of energy and protein intake in childhood cancer patients. Clinical Nutrition [Epub ahead of print] 6 Broekema FI, van Minnen B, Jansma J, Bos RR. Risk of bleeding after dentoalveolar surgery in patients taking anticoagulants. Brit J Oral Max Surg. 2014;52(3):e Clausen MJAM, Melchers LJ, de Meijer T, Denil S, Van Criekinge W, Wisman GB, Roodenburg JLN, Schuuring E. The role of methylation in metastasis of oral squamous cell carcinoma: understanding the OSCC methylome. Eur J Cancer 2014;50(6): 145. Ten Dam E, Korsten-Meijer AG, Schepers RH, van der Meer WJ, Gerrits PO, van der Laan BF, Feijen RA. Calculating nasoseptal flap dimensions: a cadaveric study using cone beam computed tomography. Eur Arch Otorhinolaryngol Oct 31. [Epub ahead of print] 8 Delli K, Vissink A, Spijkervet FK. Salivary gland biopsy for Sjögren's syndrome. Oral Maxil Surg Clin N Am Feb;26(1): Filius MA, Vissink A, Raghoebar GM, Visser A. Implant-retained overdentures for young children with severe oligodontia: a series of four cases. J Oral Maxil Surg. 2014; 72 (9): Q3 Dentistry Surgery Q1 Oncology Q4 Dentistry Q2 Dentistry

46 IF 2014 Quartiel Domein 10 Flach, GB, Bloemena E, Klop WMC, van Es RJJ, Schepman KP, Hoekstra OS, Castelijns JA, Leemans CR, de Bree R. Sentinel lymph node biopsy in clinically T1-T2 staged oral cancer: the Dutch multicenter study. Oral Oncol. 2014;50(10): Q1 Q2 Dentistry Oncology Guljé FL, Raghoebar GM, Vissink A, Meijer HJA. Single crowns in the resorbed posterior maxilla supported by either 6-mm implants or by 11-mm implants combined with sinus floor elevation surgery: a 1-year randomized controlled trial. Eur J Oral Implantol 2014;7: Guljé FL, Raghoebar GM, Vissink A, Meijer HJA. Single restorations in the resorbed posterior mandible supported by 6-mm implants: a 1-year prospective case series study. Clin Impl Dent Rel Res 2014 Sep 5. [Epub ahead of print] 12 Den Hartog L, Meijer HJA, Santing H, Vissink A, Raghoebar GM. Patient satisfaction with single-tooth implant therapy in the esthetic zone. Int J Prosthodont 2014; 27: Hazeveld A, Huddleston Slater JJ, Ren YJ. Accuracy and reproducibility of dental replica models reconstructed by different rapid prototyping techniques. Am J Orthod Dentofacl 2014; 145: Hoogeveen EJ, Jansma J, Ren Y. Surgically facilitated orthodontic treatment; a systematic review. Am J Orthod Dentofac 2014; 145(4):S Jager-Wittenaar H, Dijkstra PU, Earthman CP, Krijnen WP, Langendijk JA, van der Laan BF, Pruim J, Roodenburg JL. Validity of bioelectrical impedance analysis to assess fat-free mass in patients with head and neck cancer: an exploratory study. Head Neck. 2014;36(4): Jensen SB, Vissink A. Salivary gland dysfunction and xerostomia in Sjögren s syndrome. Oral Maxil Surg Clin N Am. 2014;26: Q1 Dentistry Q3 Dentistry Q2 Dentistry Q2 Dentistry Q1 Otorhinolaryngology Surgery Q4 Dentistry

47 IF 2014 Quartiel Domein Korfage A, Raghoebar GM, Slater JJ, Roodenburg JL, Witjes MJ, Vissink A, Reintsema H. Overdentures on primary mandibular implants in patients with oral cancer: a follow-up study over 14 years. Brit J Oral Max Surg 2014;52: Kroese FGM, Abdulahad WH, Haacke E, Bos NA, Vissink A, Bootsma H. B-cell hyperactivity in primary Sjögren s syndrome. Expert Rev Clin Immu 2014;10: Kuijpers MAR, Pazera A, Admiraal RJ, Bergé SJ, Vissink A, Pazera P. Incidental findings on cone beam computed tomography scans in cleft lip and palate patients. Clin Oral Invest 2014;18: Van Leeuwen AC, van der Meij EH, de Visscher JG. Fracture of the genial tubercles of the mandible: case report and review of the literature. J Oral Maxillofac Surg 2014;72(10):1994.e Van Leeuwen AC, Yuan H, Passanisi G, van der Meer JW, de Bruijn JD, van Kooten TG, Grijpma DW, Bos RRM. Poli(trimethylene carbonate) and biphasic calcium phosphate composites for orbital floor reconstruction: a feasibility study in sheep. Eur Cell Mater 2014;27: Van der Meer WJ, Dijkstra PU, Visser A, Vissink A, Ren Y. Reliability and validity of measurements of facial swelling with a stereophotogrammetry optical three-dimensional scanner. Brit J Oral Max Surg Dec;52(10): Meijer HJA, Raghoebar GM, De Waal YC, Vissink A. Incidence of peri-implant mucositis and peri-implantitis in edentulous patients with an implant-retained mandibular overdenture during a 10-years follow-up period. J Clin Periodontol 2014;41: Q3 Dentistry Surgery Q2 Immunology Q1 Dentistry Q2 Dentistry Q1 Cell & Tissue Engin. Engineering Material Science Q3 Dentistry Surgery Q1 Dentistry

48 IF 2014 Quartiel Domein Meiners PM, Vissink A, Kroese FG, Spijkervet FK, Sillevis Smitt- Kamminga N, Abdulahad WH, Bulthuis-Kuiper J, Brouwer E, Arends S, Bootsma H. Abatacept treatment reduces disease activity in early primary Sjögren s syndrome (open-label proof of concept ASAP study). Ann Rheum Dis 2014;73(7): Melchers LJ, Clausen MJAM, Slagter-Menkema, Langendijk JA, Van der Laan BFAM, Van der Wal JE, Van der Vegt B, Roodenburg JLN, Schuuring E. Head and neck squamous cell carcinomas do not express EGFRvIII. Int J Radiat Oncol 2014, 90(2): Moerman RV, Arends S, Meiners PM, Brouwer E, Spijkervet FKL, Kroese FGM, Vissink A, Bootsma H. EULAR Sjögren s Syndrome Disease Activity Index (ESSDAI) is sensitive to show efficacy of rituximab treatment in a randomized controlled trial. Ann Rheum Dis 2014;73(2): Van Nimwegen WG, Raghoebar GM, Stellingsma K, Tymstra N, Vissink A, Meijer HJA. Treatment outcome of two adjacent implant-supported restorations with different implant platform designs in the esthetic region: a 5-year randomized clinical trial. Int J Prosthodont [Epub ahead of print] 27 Patil RC, den Hartog L, van Heereveld C, Jagdale A, Dilbaghi A, Cune MS. Comparison of two different abutment designs on marginal bone loss and soft tissue development. Int J Oral Maxillofac Implants 2014;29(3): Peng W, Samplonius DF, de Visscher S, Roodenburg JL, Helfrich W, Witjes MJ. Photochemical internalization (PCI)- mediated enhancement of bleomycin cytotoxicity by liposomal mthpc formulations in human head and neck cancer cells. Lasers Surg Med. 2014;46(8): Q1 Rheumatology Q1 Oncology Radiology Q1 Rheumatology Q2 Dentistry Q1 Surgery

49 IF 2014 Quartiel Domein 29 Peters TT, van Dijk BA, Roodenburg JLN, van der Laan BFAM, Halmos GB. Relation between age, comorbidity, and complications in patients undergoing major surgery for head and neck cancer. Ann Surg Oncol Mar;21(3): Q1 Q2 Surgery Oncology Peters TT, van Dijk BA, Roodenburg JL, Plaat BE, Wedman J, van der Laan BF, Halmos GB. Predictors of postoperative complications and survival in patients with major salivary glands malignancies: a study highlighting the influence of age. Head Neck 2014;36(3): Peters TT, Post DF, van Dijk BA, Roodenburg JLN, van der Laan BFAM, Werker PM, Halmos GB. Free flap reconstrution for head and neck cancer can be safely performed in both young and elderly patients after careful patiënt selection. Eur Arch Otorhinolaryngol Sep 13. [Epub ahead of print] Quirynen M, Al-Nawas B, Meijer HJA, Razavi A, Reichert T, Schimmel, M. Small-diameter titanium Grade IV & titaniumzirconium implants in edentulous mandibles: 3-year results from a double-blind, randomized controlled trial. Clin Oral Implan Res 2014 Apr 9. [Epub ahead of print] 31 Raghoebar GM, Meijer HJ, Slot W, Slater JJ, Vissink A. A systematic review of implant-supported overdentures in the edentulous maxilla, compared to the mandible: How many implants? Eur J Oral Implantol 2014; 7: Rickert D, Vissink A, Slot WJ, Sauerbier S, Meijer HJA, Raghoebar GM. Maxillary sinus floor elevation surgery with BioOss mixed with a bone marrow concentrate or autogenous bone. Test of principle on implant survival and clinical performance. Int J Oral Max Surg 2014; 43: Q1 Otorhinolaryngology Surgery Q1 Dentistry Q2 Q3 Dentistry Surgery

50 IF 2014 Quartiel Domein 49 Schuurhuis JM, Stokman MA, Witjes MJ, Dijkstra PU, Vissink A, Spijkervet FK. Evidence supporting pre-radiation elimination of oral foci of infection in head and neck cancer patients to prevent oral sequelae. A systematic review. Oral Oncol Dec 15. [Epub ahead of print] 33 Slagter KW, den Hartog L, Bakker NA, Vissink A, Meijer HJA, Raghoebar, GM. Immediate placement of dental implants in the esthetic zone: a systematic review and pooled analysis. J Periodontol 2014; 85: e241-e Slot W, Raghoebar GM, Vissink A, Meijer HJA. Maxillary overdentures supported by anteriorly or posteriorly placed implants opposed by a natural dentition in the mandible; a 1-year prospective case series study. Clin Impl Dent Rel Res 2014; 16: Slot W, Raghoebar GM, Vissink A, Meijer HJA. A comparison between 4 and 6 implants in the maxillary posterior region to support an overdenture; 1-year results from a randomized controlled trial. Clin Oral Implan Res 2014; 25: De Smit M, van de Stadt LA, Janssen KMJ, Doornbos-van der Meer B, Vissink A, van Winkelhoff AJ, Brouwer E, Westra J, van Schaardenburg D. Antibodies against Porphyromonas gingivalis do not predict arthritis development in seropositive arthralgia patients. Ann Rheum Dis 2014;73: Stellingsma C, Raghoebar GM, Visser A, Vissink A, Meijer HJA. The extremely resorbed mandible; 10-year results of a randomized controlled trial on 3 treatment strategies. Clin Oral Implan Res 2014;25: Telleman G, Raghoebar GM, Vissink A, Meijer HJA. Impact of platform switching on peri-implant bone remodeling around short implants in the posterior region, one-year results from a split mouth clinical trial. Clin Impl Dent Rel Res 2014; 16: Q1 Dentistry Q1 Dentistry Q1 Dentistry Engineering Q1 Rheumatology Q1 Dentistry Engineering Q1 Dentistry

51 IF 2014 Quartiel Domein 50 Veldhuis SK, Doff MH, Stegenga B, Nieuwenhuis JA, Wijkstra PJ. Oral appliance to assist non-invasive ventilation in a patient with amyotrophic lateral sclerosis. Sleep Breath Jun 20. [Epub ahead of print] 39 Vos LM, Huddleston Slater JJR, Stegenga B. Arthrocentesis as initial treatment for temporomandibular joint arthropathy: a randomized controlled trial. J Cranio Maxill Surg. 2014; 42(5): e Vos LM, Kuijer R, Huddleston Slater JJR, Stegenga B. Inflammation is more distinct in temporomandibular joint osteoarthritis compared to the knee joint. J Oral Maxil Surg. 2014; 72(1): De Waal YMC, Winkel EG, Meijer HJA, Raghoebar GM, Van Winkelhoff. Differences in peri-implant microflora between fully and partially edentulous subjects: a systematic review. J Periodontol 2014; 85: De Waal YC, Raghoebar G, Meijer HJA, Winkel E, Van Winkelhoff AJ. Implant decontamination with 2% chlorhexidine during surgical peri-implantitis treatment: a randomized, double-blind, controlled trial. Clin Oral Implants Res 2014 May 26. [Epub ahead of print] 42 Wopken K, Bijl HP, Schaaf A van der, Christianen ME, Chouvalova O, Oosting SF, Laan van der BFAM, Roodenburg JLN, Leemans CR, Slotman BJ, Doornaert P, Steenbakkers RJ, Verdonck-de Leeuw IM, Langendijk JA. Development and validation of a prediction model for tube feeding dependence after curative (chemo-) radiation in head and neck cancer. PloS One Apr 15;9(4):e Q1 Dentistry Surgery Q2 Dentistry Q1 Dentistry Q1 Multidisciplinary sciences

52 51 43 Wopken K, Bijl HP, Schaaf A van der, Laan HP van der, Chouvalova O, Steenbakkers RJ, Doornaert P, Slotman BJ, Oosting SF, Christianen ME, Laan BFAM van der, Roodenburg JLN, Lemans CR, Verdonck-de Leeuw IM, Langendijk JA. Development of a multivariable normal tissue complication probability (NTCP) model for tube feeding dependence after curative radiotherapy/chemo-radiotherapy in head and neck cancer. Radiother Oncol Oct; 113(1): Zuiderveld EG, Den Hartog L, Vissink A, Raghoebar GM, Meijer HJA. Significance of bucco-palatal implant position, biotype, platform-switching and pre-implant bone augmentation on the level of the midbuccal mucosa. Int J Prosthodont 2014;27: IF 2014 Quartiel Domein Q1 Oncology Radiotherapy Q3 Dentistry Vakpublicaties Delli K, Spijkervet FK, Vissink A. Salivary gland diseases: infections, sialolithiasis and mucoceles. Monogr Oral Sci. 2014;24: Delli K, Spijkervet FK, Kroese FG, Bootsma H, Vissink A. Xerostomia. Monogr Oral Sci. 2014;24: Hoeksema AR, Vissink A, Raghoebar GM, Meijer HJA, Peters LL, Arends S, Visser A. Mondgezondheid van kwetsbare ouderen: een inventarisatie in een verpleeghuis in Noord- Nederland. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Hoogeveen EJ, Jansma J, Ren Y. Surgically facilitated orthodontic treatment: a systematic review. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2014;145(4 Suppl): Jansma J, Schepers RH, Jaspers GWC, Vissink A. Verouderingsverschijnselen in het aangezicht en cosmetische aangezichtschirurgie. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121:

53 Jansma J, Schepers RH, Vissink A. Vettransplantatie in de cosmetische aangezichtschirurgie. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Jansma J, Schepers RH, Schouten HJ, Vissink A. Ooglidcorrecties in de cosmetische aangezichtschirurgie. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Jansma J, Schepers RH, Vissink A. Liftingprocedures in de cosmetische aangezichtschirurgie. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Jansma J, Schepers RH, Vissink A. Toepassing van alloplastische materialen bij augmentaties in de cosmetische aangezichtschirurgie. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Jansma J, Schepers RH, Vissink A. Huidverbetering en cosmetische aangezichtschirurgie. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Janssen KI, Raghoebar GM, Visser A, Vissink A. Terminologie en vormen van eruptiestoornissen. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Jaspers GWC, Schepers RH, Pijpe J, Jansma J. Rimpelvullers in de cosmetische aangezichtschirurgie. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121: Matthews-Brzozowski A, Bohm A, Kaczmarek E (2014). Evaluation of temporomandibular joints after orthognathic surgery the anamnestic and clinical index according to Helkimo. Dent. Forum 42,2,: Meijer HJA, Raghoebar GM. Tandheelkundige implantologie. In: Canon van de tandheelkunde. Red: Plasschaert AJM et al. Pgs: dchg medische communicatie, Haarlem, Meijer HJ, Raghoebar GM. Tandheelkundige implantologie. Canon van de tandheelkunde. KNMT 2014, Raghoebar GM, Meijer HJ, Cune MS, Vissink A. Tandheelkundige implantaten. Een oplossing voor verloren gebitselementen. Ned Tijdschr Geneeskd 2014;158: Stegenga B. Bias: nothing human is strange to us. Ned Tijdschr Tandheelkd 2014;121(1):3.

54 Boekbijdragen De Smit M, Westra J, Nesse W, Vissink A, Van Winkelhoff AJ, Brouwer E. Chapter 4. Protein citrullination: the link between Rheumatoid Arthritis and Periodontitis? In: Nicholas A, Bhattacharya S Protein deiminiation in health and disease. Springer 2014, ISBN Schepers R, Raghoebar GM, Lahoda LU, Reintsema H, Vissink A, Witjes M. Three-dimensional planning in maxillofacialreconstruction of large defects using cone beam computed tomography. In: Cone beam computed tomography: Oral and Maxillofacial diagnosis and applications. Sarment D. Wiley & Sons, Inc, 2014, Veerman ECI, Vissink A. Speeksel en speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, ISBN Veerman ECI, Van t Hof W, Vissink A. Speeksel en Smaak. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). Veerman ECI, Vissink A. Speeksel als diagnostische vloeistof. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). Vissink A. Speekselklieraandoeningen. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). Vissink A. Xerostomie: het gevoel van een droge mond. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). Vissink A, Brand H. Systemische ziekten en speeksel. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ).

55 Vissink A, Spijkervet FKL, Van Es RJJ, Stegenga B. Geneesmiddelen in de tandheelkundige praktijk. In: Aps JKM, Brand HS, Duyck J, Van Es RJJ, Jacobs R, Vissink A. Tandheelkundig Jaar Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). Vissink A, Veerman ECI. Geneesmiddelen en speeksel. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). 54 Vissink A, Veerman ECI. Leeftijd en speeksel. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speeksel klieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). Vissink A, Veerman ECI. Sialorroe. In: Veerman ECI, Vissink A (red). Speeksel en Speekselklieren. Betekenis voor de mondgezondheid. Houten: Bohn Stafleu van Loghum 2014: (ISBN ). Gepubliceerde abstracts Boven C, Raghoebar G, Vissink A, Meijer H. Improving function with implant supported overdentures: a systematic review on masticatory performance, bite force, and patients satisfaction. Clin Oral Impl Res 2014;254:81. Korfage A, Raghoebar GM, Arends S, Meiners PM, Visser A, Kroese FGM, Bootsma H, Vissink A. Dental implants: a good treatment option in patients with Sjogren s syndrome. Oral diseases 2014;20:8 Telleman G, Meijer H, Raghoebar GM, Vissink A. Fixed partial dentures supported by short (8.5 mm) implants in the resorbed posterior maxilla: a 1-year prospective study. Clin Oral Impl Res 2014;25: Zuiderveld E, den Hartog L, Vissink A, Raghoebar G, Meijer H. Randomized controlled clinical trail of single-immediate implants in the aesthetic zone with or without soft tissue grafting: preliminary results. Clin Oral Impl Res 2014;25:32.

56 3.4 Gehouden voordrachten, lezingen en posterpresentaties Zie bijlage Congresbezoeken, gevolgde cursussen e.d. Zie bijlage Prijzen, onderscheidingen e.d. Minnen B. Bussum 6 november Najaarsvergadering NVMKA, beste voordracht dentoalveolaire chirurgieprijs: Het sluiten van antrumperforaties met biodegradeerbaar polyurethaan schuim: een prospectieve klinische studie. Roodenburg JLN. 9 oktober Congres NWHHT. Onderscheiden met Erepenning vanwege toonaangevende bijdragen voor de organisatie. Schepers RH. Bussum 6-7 november Najaarsvergadering NVMKA, NVMKA-jaarprijs: Accuratesse van fibulareconstructies m.b.v. de individueel 3D ontworpen reconstructieplaat. Tuin AJ. Bussum 6-7 november Najaarsvergadering NVMKA. BOOA-researchgrant voor onderzoek naar lipofilling. 3.7 Patenten Bos RRM, Leeuwen van AC. Artificial bone implants, or bone grafts, of polymeric composites with bone forming properties. Universiteit Twente, Patentnummer:

57 4 56 Specialistenopleiding

58 57 Staf MKA-chirurgie De specialistenopleiding Mondziekten Kaak- en Aangezichtschirurgie is een kerntaak van de afdeling. In 2013 werd het competentiegericht opleiden in de opleiding geïmplementeerd op basis van het landelijk opleidingscurriculum Hoofdzaak. In dat jaar werd het lokale en regionale opleidingsplan MKA-chirurgie UMCG geheel herzien en geaccordeerd door de Registratie Commissie Tandheelkundig Specialismen (RTS). De afdeling voldoet hiermee geheel aan het ingevoerde landelijk opleidings plan Hoofdzaak. Na toetsing door de RTS werd de bestaande opleidingserkenning gecontinueerd tot september Alle stafleden functioneren als medeopleider binnen de opleidingsgroep van de afdeling MKA-chirurgie. Het perifere opleidingsdeel, het B-opleidingsdeel, wordt vormgegeven in het MCL te Leeuwarden (dr JGAM de Visscher) en de Isalaklinieken te Zwolle (drs E Baas). In het afgelopen jaar is gebleken dat het invullen van KPF s en OSATS vast onderdeel is geworden van de werkdag van AIOS en opleider. De opleiding heeft hiermee een stap gezet richting de toekomstige ISO-certificering van de specialistenopleiding.

59 In het kader van de professionalisering van de opleiding werd op 20 juni de regionale opleidingsmiddag waar angst regeert, wordt niet geleerd in het UMCG door een groot deel van de staf en AIOS bijgewoond. Ook de Lambert de Bont conferentie in Ermelo op 2 december werd door diverse AIOS en stafleden bezocht. In 2014 waren er 3 nieuwe opleidingsplaatsen beschikbaar, zodat in AIOS MKA-chirurgie konden starten met de specialistenopleiding in het UMCG. Van de totale formatie is twee fte gedetacheerd in de B-opleidingsklinieken. 58 Mutaties MKA-chirurgen in opleiding Opleiding afgerond: A Ybema per 1 maart 2014 Opleiding gestopt: Dr RPE Pollard per 1 augustus 2014 Opleiding gestart: 1 maart 2014 dr FI Broekema 1 september 2014 drs MS Ma 1 september 2014 dr LM Vos Externe stages MKA-chirurgen in opleiding Isala klinieken Zwolle: Drs RM Cremers 1 september 2013 tot 1 maart 2014 Dr SAHJ de Visscher 1 maart 2014 tot 1 september 2014 Drs MHA Selten 1 september 2014 t/m 31 december 2014 Medisch Centrum Leeuwarden Dr AC van Leeuwen 1 januari 2014 tot 1 maart 2014 Dr LJ Melchers 1 september 2014 t/m 31 december 2014 Dr NB van Bakelen 1 september 2014 t/m 31 december 2014 International Fellowship MKA-UMCG 1 mei 30 september 2014: Lone Fuks, resident OMF Sugery Rigshospitalet, Copenhagen, Denmark

60 4.1 Curriculum Specialistenopleiding MKA-chirurgie Het specialistenopleidingsprogramma MKA-chirurgie UMCG kent een modulaire opbouw, waarbij op gestructureerde wijze aandacht wordt geschonken aan de zeven competenties volgens CanMeds, zoals door het Centraal College van de Medisch Specialisten wordt voorgeschreven. Het gehele programma staat uitgeschreven in Lokale Opleidingsplan Naast de inhoud van het programma en de organisatie van het programma, wordt de opleidingsvoortgang jaarlijks geëvalueerd, als ook per gevolgde module of stage, waarbij de CanMeds competenties worden geëvalueerd door gebruik te maken van een daartoe ontwikkelde competentiekaart. 59 Daarnaast wordt de kwaliteit van stages resp. van de te onderscheiden modules tijdens de opleiding continu getoetst. De uitkomsten van deze evaluaties bieden duidelijk mogelijkheden tot verdere verbetering van de kwaliteit van de opleiding. Een gestructureerd overleg tussen de AIOS-MKA-chirurgie en de opleider/plaatsvervangend opleider heeft in 2014 zes keer plaatsgevonden Programma vakverdieping Iedere week wordt gestart op maandagochtend met een vakverdieping tussen 7.45 en 8.25 uur, welke wordt voorbereid door één van de stafleden of een specialist uit een samenwerkende discipline. Het programma betreft een driejarige cyclus, waarin ± 120 onderwerpen de revue passeren. De doelgroep is AIOS, stafleden MKA-chirurgen, stafleden Centrum Bijzondere Tandheelkunde en Mondhygiënisten. Het betreft een introductie op een klinisch onderwerp, gebracht op een kwalitatief hoogstaand en, wetenschappelijk gezien, uitdagend niveau. Tevens heeft dit een aantal positieve neveneffecten, zoals: de week wordt positief begonnen met een presentatie over een interessant deel van het vak, staf en AIOS ontmoeten elkaar op de maandagochtend op tijd rond een interessant thema, de groep begint de week positief en het gepresenteerde wordt gezien als de norm binnen het vakgebied.

61 Datum Spreker Onderwerp 6 januari Jansma Schisis, secundaire chirurgische correctie 13 januari Van Minnen Zygoma/maxillafracturen 20 januari Van Minnen Mandibula/collumfracturen 27 januari Dijkstra Onderzoek collumfracturen 3 februari Van Minnen Orbitafracturen/sinus frontalis 10 februari Van der Pol Oogletsels februari Bos Panfaciale fracturen 3 maart Bos Toegangswegen 10 maart Van der Naalt Hersenletsel 17 maart Roodenburg ATLS 24 maart Doff Slaapstoornissen 31 maart Hoekema of Doff CPAP en oral applicance als therapie bij OSAS 7 april Spijkervet Slijmvliesafwijkingen I 14 april Spijkervet Slijmvliesafwijkingen II 12 mei Spijkervet Slijmvliesafwijkingen III 19 mei Roodenburg Laserschirurgie slijmvliesafwijkingen 26 mei Witjes Palliatieve zorg 2 juni Bos Locaal anesthesie I: techniek 16 juni Bos Locaal anesthesie II: controversies 23 juni Schepman Maligne degeneratie van leukoplakie en lichen planus 30 juni Ymker/Van der Huls HBO behandeling 1 september Stegenga 6-jarig curriculum Tandheelkunde 8 september Van der Wal Histopathologie slijmvliesafwijkingen I/blaarvormende afw. 15 september Van der Wal Histopathologie slijmvliesafwijkingen II/blaarvormende afw. 22 september onderzoeker Arthrocentesis TMJ onderzoek

62 Datum Spreker Onderwerp 29 september Stegenga Methodologie van klinisch onderzoek 6 oktober Dijkstra Evidence based medicine I 20 oktober Huddleston Slater Evidence based medicine II 27 oktober Stegenga Evidence based medicine III 3 november Dijkstra Systematische review 10 november Van der Veer Botfysiologie november Van der Veer Botparameters 24 november Witjes Botpathologie I 1 december Witjes Botpathologie II 8 december Jansma Orthognathische chirurgie I 15 december Jansma Orthognathische chirurgie II Patiëntenbespreking Wekelijks wordt op vrijdagochtend van een patiëntenbespreking georganiseerd o.l.v. de chef de clinique (dr B van Minnen). Deze bespreking wordt gestructureerd volgens een vast format: referaat (10 min); casuïstiek (20 min); complicaties (10 min); operatieprogramma (15 min); overdracht (10 min.). In deze bespreking wordt de voortgangscontrole van casuïstiek vastgelegd in Poli-Plus, waardoor eventuele herevaluatie bewaakt wordt. Tevens worden de complicaties geregistreerd en besproken. Tijdens deze bespreking wordt nieuwe casuïstiek ingebracht, eventuele CAT s n.a.v. eerdere besprekingen gepresenteerd door AIOS, het operatieprogramma van de afgelopen week geëvalueerd, evenals het nieuwe weekprogramma. Vier maal per jaar wordt tijdens deze bespreking een traumabespreking georganiseerd. De casuïstiek wordt voorbereid door de AIOS traumatologie o.l.v. Prof dr RRM Bos en dr B van Minnen. Daarnaast wordt tijdens deze bespreking één maal per maand door een van de AIOS een referaat voorbereid op basis van recente literatuur o.l.v. één van de stafleden.

63 Referaten 2014 Voorbereiding: aios Tijdens patiëntenbespreking uur (10 minuten presentatie, 10 minuten discussie) Datum Spreker Onderwerp 10 januari vd Velde/ v Minnen Trauma 31 januari Meiners/Stegenga DA/Algemeen 62 7 februari Doff/Jansma OST 14 februari de Visscher/Roodenburg Oncologie 21 februari Nesse./Raghoebar Implantologie 14 maart Melchers /Stegenga DA/Algemeen 28 maart v Leeuwen/Vissink OM 9 mei Matthews/Stegenga DA/Algemeen 13 juni Meiners/Stegenga DA/Algemeen 27 juni Pollard/Schepers OST 29 augustus Broekema/Stegenga DA/Algemeen 19 september van Bakelen/Vissink OM 26 september Matthews/Roodenburg Oncologie 24 oktober Meiners/v Minnen Trauma 31 oktober Cremers/Schepers OST 28 november Vos/Stegenga DA/Algmeen

64 Complicatiebesprekingen 2014 Tijdens patiëntenbespreking uur 63 Datum Spreker 7 maart Schepman 16 mei Schepman 22 augustus Schepman 21 november Schepman Traumabesprekingen 2014 Tijdens patiëntenbespreking uur Datum Spreker 11 april Doff/ Bos/van Minnen 13 juni Doff/Bos/van Minnen 5 september Doff/Bos/van Minnen 14 november Meiners/ Bos/van Minnen Pathologiebesprekingen 2014 Tijdens patiëntenbespreking uur Datum Spreker 17 januari Witjes/van Hemel 25 april Witjes/van Hemel 4 juli Witjes/van Hemel 10 oktober Witjes/van Hemel 5 december Witjes/van Hemel

65 4.1.3 PA-bespreking Gezamenlijk met de afdeling pathologie wordt vier maal per jaar een pathologiebespreking georganiseerd o.l.v. mw dr B van Hemel (patholoog) en dr MJH Witjes. De casuïstiek wordt ingebracht en voorbereid door de behandelend AIOS onder begeleiding van een staflid MKA-chirurg. In 2014 vond vijf keer een pathologiebespreking plaats. Daarnaast komt in het vakverdiepingsprogramma komt vier keer per jaar een pathologie gerelateerd onderwerp aan de orde, verzorgd door mw dr J van der Wal of mw dr B van Hemel Complicatiebespreking Vier maal per jaar vindt er een complicatiebespreking van de klinische patiënten plaats o.l.v. Dr KP Schepman. Daarnaast is er op initiatief van de AIOS samen met Prof dr FKL Spijkervet (opleider) en Mw drs TFM Vessies (onderwijskundige/psycholoog) een aanvullende complicatiebespreking opgestart in het kader van de specialistenopleiding. Deze bespreking werd door Dr W Nesse tweemaal georganiseerd.

66 5 65 Onderwijs

67 5.1 Onderwijs Tandheelkundestudenten Door alle stafleden wordt geparticipeerd in het onderwijs Tandheelkunde. Door een efficiënte roostering en nauwgezette samenwerking met het onderwijsbureau blijft het mogelijk het gevraagde onderwijs op een hoog niveau vanuit de afdeling aan te kunnen bieden. 66 Prof dr A Vissink continueerde zijn lidmaatschap van de examencommissie Geneeskunde/ Tandheelkunde als vice voorzitter en dr H Reintsema continueerde zijn lidmaatschap van de Onderwijscommissie. Diverse studenten tandheelkunde werden begeleid door de stafleden MKAchirurgen bij het invullen van hun wetenschappelijke stage en het schrijven van hun bachelor s en mastersscriptie. Ten behoeve van de co-schappen MKA-chirurgie werd de samenwerking met de afdelingen MKAchirurgie van het Medisch Centrum Leeuwarden en de Isala kliniek te Zwolle gecontinueerd. De coassistenten Tandheelkunde worden tussen UMCG, MCL en Isalaklinieken verdeeld. Het co-schap duurt zes weken full-time. Naast de co-schappen werd aan 15 bachelorstudenten tandheelkunde de mogelijkheid geboden een individuele klinische stage te lopen. 5.2 Onderwijs Geneeskundestudenten Binnen G2010 en G2020 is een model gekozen waar de inbreng in de klinische fase duidelijk wordt verminderd, hetgeen ook voor onze afdeling gevolgen heeft gehad. Door de gekozen onderwijsvormen maar ook in belangrijke mate door het ontbreken van voldoende werkplaatsfunctiecapaciteit op de polikliniek MKA-chirurgie heeft de afdeling geen bijdrage meer kunnen leveren op structurele basis. In het nieuwe curriculum Geneeskunde worden er geen traditionele co-schappen meer verlangd, en zal vooralsnog het onderwijs vanuit de MKA-chirurgie beperkt blijven tot het keuzeonderwijs. Naar verwachting zal er de komende jaren vanuit de M3-fase de vraag komen om een wetenschappelijke stage of klinische stage te volgen bij de afdeling MKA-chirurgie. In 2014 volgden zes geneeskundestudenten hun semi-arts stage op de afdeling MKA-chirurgie. Tevens zijn er jaarlijks vanuit de geneeskundeopleiding diverse belangstellende studenten die een stage van 2 weken lopen om kennis te maken met het vakgebied.

68 5.3 Onderwijs Mondzorgkunde Binnen het 4-jarig curriculum van de opleiding Mondzorgkunde van de HanzeHogeschool werden de bijdragen ten behoeve van het MKA-chirurgisch onderwijs gecontinueerd in het 2e, 3e en 4e jaar (organisatie: Prof dr FKL Spijkervet en Mw S ten Hoeve). Het onderwijs werd door diverse stafleden en AIOS gegeven. De door de afdeling MKA-chirurgie ontwikkelde keuzemodule Ziekenhuismondhygiëne tbv studenten in het 3e jaar werd in 2014 opnieuw ingeroosterd en vormgegeven door Mw H Groenewegen (mondhygiëniste) voor de opleiding Mondzorgkunde. Ook werd er door 2 mondhygiënestudenten een 6-weekse stage binnen de afdeling gevolgd Internationale Geneeskundestudenten In het kader van het Internationale uitwisselingsprogramma hebben de volgende Internationale geneeskundestudenten stage gelopen op de afdeling MKA-chirurgie: juni Teresa Henriques, Brazilië juni Ursula Milagros Tineo Valencia, Peru juni Caby Oiviera Ruz, Peru 5.5 Post Academisch Onderwijs Masterclass Gerodontologie In 2014 werd voor de derde maal een vijfdaagse masterclass gerodontologie gegeven voor tandartsen en mondhygiënisten. De masterclass is vanuit de KRT geaccrediteerd. Als vervolg op de eerdere masterclasses in 2012/2013 blijken veel deelnemers acte de presence te geven voor vervolglezingen. Ook voor 2015 wordt er een nieuwe masterclass gepland, waarbij dan ook tandprothetici welke in verpleeghuizen werken in kunnen schrijven. Vanaf 2014 wordt er ook samengewerkt met de opleiding tandarts geriatrie op ACTA. Cursisten van ACTA komen naar Groningen om thema bijeenkomsten te volgen en docenten van de masterclass gaan daarheen om extra lezingen te geven. Zo was er om te beginnen een masterclass iov SBT ACTA georganiseerd over implantologie. Dit zal in de komende jaren geïntensiveerd worden om te voorzien in een landelijke behoefte om meer onderwijs op dit vlak te kunnen volgen. Ook wordt de masterclass genoemd en veelvuldig aangehaald in het rapport van TNO, hetgeen in opdracht van het ministerie van VWS is gemaakt om een overzicht te geven van de

69 huidige effectieve interventies op het gebied van mondzorg voor ouderen. De masterclass voorziet daarmee in een landelijke behoefte naar onderwijs op dit terrein voor diverse zorgprofessionals in de mondzorg voor kwetsbare ouderen Cursussen in eigen beheer 3-4 april Cursus kaakchirurgische ingrepen in de algemene praktijk november Cursus kaakchirurgische ingrepen in de algemene praktijk Cursussen in samenwerking met Wenckebach 8+9 maart Basiscursus MRA 22 mei Klinische avond voor tandartsen: Wat te doen bij niet alledaagse, maar wel herkenbare problemen in de algemene praktijk? 28 mei Klinische avond voor tandartsen: Implantologie van morgen 23 september Refereeravond voor huisartsen: De vermoeide patiënt, diagnose gemist. Diagnostiek en behandeling bij M. Sjögren november Afscheidssymposium Anne Wietsema: van Anne-loog naar Digi-taal 11 december Klinische avond voor tandartsen: Esthetiek vanuit drie perspectieven

70 6 69 Managementreview Resultaatgericht Bedrijfsvoeringsysteem (RGB)

71 6.1 ISO 9001:2008 en NTA 8009:2011 (VMS) Het bedrijfsvoeringsysteem van de afdeling werd op afdelingsspecifiek niveau op 19 juni 2014 getoetst, en op 17 en 18 juni 2014 in het kader van het sjögren zorgtraject getoetst door Det Norske Veritas met als resultaat hercertificering van de ISO9001: Het jaarverslag is zowel in- als extern gericht en een specifieke verantwoording op afdelingsniveau. Op sectorniveau worden trimesterrapportages/verantwoordingsdocumenten gegenereerd waarin de resultaten van de afdeling integraal worden opgenomen. Het bedrijfsvoeringsysteem wordt gemonitoord door de kwaliteitscoördinator en de beheerders van de 22 detailprocessen. Het Dagelijks Bestuur maakt voltallig deel uit van het Procesbeheerdersoverleg opdat input voor de beoordeling, zoals resultaten van audits; terugkoppeling van klanten; procesprestaties en productconformiteit; status van preventieve en corrigerende maatregelen; vervolgmaatregelen van vorige directiebeoordelingen; veranderingen die van invloed kunnen zijn op het kwaliteitsmanagementsysteem; aanbevelingen ter verbetering; direct kan worden omgezet in output (besluiten en acties) aangaande verbetering van de doeltreffendheid van het kwaliteitsmanagementsysteem en bijbehorende processen; verbetering van het product met betrekking tot eisen van klanten; behoeften aan middelen. Het Jaarplan MKA-chirurgie UMCG is geschreven conform het INK- Jaarplan A3 model. Het overzicht omvat de missie, visie en succes bepalende factoren. De beoogde resultaten zijn ondergebracht in vier resultaatgebieden: klanten, medewerkers, maatschappij en bestuur & financiers. In de cyclus van initiëren, verbeteren en vernieuwen worden de beoogde resultaten indien van toepassing ondergebracht in één of meer organisatiegebieden, te weten: leiderschap, strategie en beleid, management van medewerkers, management van middelen, en management van processen. In de beleidscyclus wordt specifiek aangaande evaluatie en verbeteren, maar ook aangaande de collectieve ambities binnen sector B, gebruik gemaakt van de Balanced Scorecard. Deze is gebaseerd

72 op een viertal perspectieven: financieel perspectief, klantperspectief, interne processenperspectief, en innovatie- & leerperspectief. Teneinde de indeling van het jaarplan in resultaatgebieden congruent te laten zijn met de Balanced Scorecard rubricering in perspectieven hanteert de afdeling de volgende koppelingen en gaat bij het presenteren van de begroting uit van de BSc-indeling: INK- Jaarplan: Resultaatgebieden ó Balanced Scorecard: Perspectieven 71 Klanten (6) ó Klantperspectief Medewerkers (7) ó Interne processenperspectief Maatschappij (8) ó Innovatie & leerperspectief Bestuur & financiers (9) ó Financieel perspectief Er heeft in 2014 drie keer een procesbeheerdersoverleg plaatsgevonden. Interne audit en procesevaluaties In 2014 heeft er een interne audit plaatsgevonden aangaande de (steriele)medische hulpmiddelen/ instrumentarium. Mede door de onduidelijkheid aangaande de continuering van afdelingscertificering hebben er geen interne procesevaluaties plaatsgevonden; nu inmiddels bekend is dat afdelingen op basis van het zogenaamde kindcertificaat hun huidige kwaliteitsysteem onveranderd kunnen voortzetten, zal het fenomeen procesevaluatie weer worden opgepakt. Kenmerkend blijft dat het auditen plaatsvindt met eigen medewerkers en dat de audits meer gericht zijn op de werkvloer. Prospectieve Risico Inventarisatie (PRI) In 2014 hebben er drie PRI s plaatsgevonden volgens de HFMEA (Healthcare Failure Mode and Effect Analysis)-methode. De eerste PRI had betrekking op de introductie van de 3D fotografie (22 augustus). En twee PRI s zijn uitgevoerd op een deel van een zorgtraject, te weten het Sjögren zorgtraject (april-mei) en het Osteotomie zorgtraject (december). Tijdens de risicoanalyses waren de betrokken disciplines aanwezig om zo een volledig beeld te krijgen van de proces gerelateerde risico s. Met behulp van de risicomatrix van het UMCG, werd de score per risico bepaald. Afhankelijk van de score werd besloten of het desbetreffende risico geaccepteerd, beheerst of uitgesloten wordt. De risico s die uitgesloten dienen te worden zijn op het document Actielijst verbeterpunten van de afdeling geplaatst.

73 Behandelen meldingen en verbetervoorstellen De verscheidene disciplines hebben gestructureerde werkoverleggen en er worden actiepunten gehanteerd aangaande de verbetervoorstellen. De realisering wordt via actiepuntenoverzichten en/of notulen gemonitoord. Vanuit de (in- en externe) audits, detailprocesevaluaties, DIM-meldingen en HFMEA s werden er 23 (in 2013 waren dit er 27) verbetervoorstellen geregistreerd. Alle verbeterpunten worden gezamenlijk bijgehouden in het document Actielijst verbeterpunten. 72 De decentrale incidentmeldingscommissie (Dim-cie) is 9 keer bijeen geweest in 2014 en maakt gebruik van zodanige verslaglegging, zodat er bewust wordt stilgestaan bij de vraag of en zo ja, in welk opzicht er een effect is van verbetermaatregelen. De Dim-cie behandelde 30 (vorig jaar 36) meldingen Aantal januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december Figuur 1 Dimmeldingen door het jaar heen

74 6.2 Complicatieregistratie 73 De Complicatieregistratie (CR) klinische patiënten voor de afdeling MKA-chirurgie werd ingevoerd in Het is mogelijk via het ZIS (Poli Plus) de complicatie in te voeren in het patiëntendossier. Het gaat hierbij om de registratie van complicaties c.q. incidenten die mogelijk een (tijdelijk of blijvend) nadeel opleveren voor de patiënt of mogelijk risico s voor patiënt met zich meebrengen tijdens de opgenomen periode. De CR vervangt niet de DIM-melding, maar verschaft een overzicht van de incidenten rond een opgenomen patiënt over een bepaalde periode, en geeft inzicht in de aard van de incidenten. In dit kader wordt de complicatieregistratie gebruikt als kwaliteitsinstrument. Indien dit niet reeds gebeurd was kan naar aanleiding van de complicatiebespreking alsnog besloten worden een DIM-melding van de complicatie te maken. Alle geregistreerde complicaties worden ongeveer eenmaal per kwartaal besproken met behulp van een powerpoint presentatie volgens een vast format. De bespreking vindt plaats tijdens de patiëntenbespreking op vrijdagochtend. In 2014 zijn er vier complicatiebesprekingen geweest. Er werden 15 complicaties gemeld. Format complicatiebespreking: Presentatie casus met complicatie Wat was oorzaak? Was complicatie te voorzien? Was complicatie te voorkomen? Gevolgen voor patiënt? Gevolgen voor afdeling/ziekenhuis?

75 74 Complicatie Nabloeding 3 Oppervlakkig wondinfect door langdurig laten zitten foampleister (in thuissituatie) Lage tensies/saturatiedalingen en AF 1 Niet doorgaan OK vanwege excacebatie COPD en longinfect 1 Necrose onderbeenslap, onderarmslap, decubitus neusvleugel, delier 1 Beschadiging bovenlip door boor 1 Buccal plate fractuur tijdens BSSO 1 Decubitus hiel 1 Luchtwegobstructie bij opiaatintoxicatie na bimaxillaire osteotomie 1 Chylus lekkage na halsklierdissectie 1 Respiratoire insufficiëntie obv longembolie post-op 1 Elastiektrekker in haardos, mascara en contactlenzen in op OK 1 Ernstige cerebrale schade obv hypoxie na reanimatie 1 Aantal Totaal Klachten Via de klachtenopvang UMCG ontving de afdeling drie klachten (vijf in 2013) die na bemiddeling niet hebben geleid tot een formele klacht bij de klachtenfunctionaris. Via de klachtenfunctionaris UMCG werden negen klachten (zes in 2013) ingediend. De afdeling werd aangaande het bedrijfsvoeringsysteem en het VMS NTA op adequate wijze ondersteund vanuit het bedrijfsbureau van sector B door mevrouw G van Wolde.

76 6.4 Patiënttevredenheidonderzoek In mei 2014 heeft in NFU-verband een ziekenhuisbrede benchmark plaatsgevonden. Aan zo n UMCG-patiënten is naar hun ervaringen met poliklinische of klinische zorg gevraagd, middels de CQindex. Het responspercentage was bijna 30%. 75 Op tien van de twaalf items scoort de afdeling goed, opvallend was de lagere score aangaande de inspraak in de behandeling en de inrichting en wachttijd van de polikliniek. Wat betreft de inspraakscore blijkt dat met name op de subvraag Heeft u informatie gekregen over uw rechten als patiënt (bijv. een second opinion of inzage van uw patiëntendossier)? laag werd gescoord. Op de openvraag wat zou u graag verbeterd zien in deze polikliniek? werd met betrekking tot de inrichting en wachttijd van de polikliniek vier keer opgemerkt dat er te weinig privacy bij de balies is, drie keer werd aangegeven dat meer zitplaatsen in de wachtruimte gewenst is en een keer dat de stoelen te hard zijn. Door vijf patiënten is vermeld dat de wachttijden verbeterd kunnen worden en dat de patiënt hierover tussentijds geïnformeerd moet worden. Totaalcijfer polikliniek 2014 MKA Figuur 2 Totaalcijfer polikliniek 2014

Jaarverslag. Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie. Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde

Jaarverslag. Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie. Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Jaarverslag a 2013 Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Jaarverslag 2013 Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Inhoudsopgave

Nadere informatie

Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie

Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Informatie over de werkzaamheden van de MKA-chirurg 1 Patiëntenfolder Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie

Nadere informatie

NHTV 2006-2016 Jubileumcongres Vrijdag 8 april 2016 Hotel van der Valk, Akersloot

NHTV 2006-2016 Jubileumcongres Vrijdag 8 april 2016 Hotel van der Valk, Akersloot NHTV 2006-2016 Jubileumcongres Vrijdag 8 april 2016 Hotel van der Valk, Akersloot Programma vrijdag 8 april 2016, hotel van der Valk, Akersloot 09.15-09.45 uur: inloop met koffie/thee 09.45-10.45 uur:

Nadere informatie

implantologie 2017 nsoi post academisch onderwijs implantologie

implantologie 2017 nsoi post academisch onderwijs implantologie implantologie 2017 de essentie nsoi post academisch onderwijs implantologie implantologie 2017 de essentie WAT ALLE PRAKTIJKMEDEWERKERS MOET LEREN ZIEN EN WETEN NSOI CURSUSSEN OP LOCATIE: DE KENNIS KOMT

Nadere informatie

VERVOLGOPLEIDING MONDZIEKTEN, KAAK- en AANGEZICHTSCHIRURGIE. MKA-chirurg-oncoloog. Definitieve versie, november 2014

VERVOLGOPLEIDING MONDZIEKTEN, KAAK- en AANGEZICHTSCHIRURGIE. MKA-chirurg-oncoloog. Definitieve versie, november 2014 VERVOLGOPLEIDING MONDZIEKTEN, KAAK- en AANGEZICHTSCHIRURGIE MKA-chirurg-oncoloog 1. INLEIDING De Nederlandse Vereniging voor Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie (NVMKA) heeft in 2013 in samenwerking

Nadere informatie

Overzicht theoretische modules opleiding tandarts geriatrie

Overzicht theoretische modules opleiding tandarts geriatrie Overzicht theoretische modules opleiding tandarts geriatrie Docent Datum Studiebelasting** Module 1: Mondzorg voor de geriatrische patiënt 1. Mondzorg voor de geriatrische patient J. van Berkel Claar Wierink

Nadere informatie

Jaarverslag. Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie. Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde

Jaarverslag. Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie. Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Jaarverslag a 2015 Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Jaarverslag 2015 Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde Inhoudsopgave

Nadere informatie

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten MES-6 / 2 14 A6 A6 Informatie voor en over Coassistenten A5 A5 A4 A4 Informatie voor en over Coassistenten Medisch Spectrum Twente Medisch Spectrum Twente (MST) behoort tot de grootste niet-academische

Nadere informatie

Overzicht theoretische modules opleiding tandarts-geriatrie

Overzicht theoretische modules opleiding tandarts-geriatrie Overzicht theoretische modules opleiding tandarts-geriatrie Module 1: Mondzorg voor de geriatrische patiënt 1. Mondzorg voor de geriatrische patient Prof. P. Jansen Claar Wierink Docent Datum Studiebelasting**

Nadere informatie

interdisciplinaire samenwerking

interdisciplinaire samenwerking ASSISTENTENDAG 2016 VRIJDAG 18 MAART interdisciplinaire samenwerking bij registratie vóór 1 maart 2016 van 130,- voor 110,- + parkeerkaart gratis Locatie Evenementenlocatie Gooiland Emmastraat 2 1211 NG

Nadere informatie

100-Vragenlijst Commissie Kwaliteit Visitatie NOV versie 11.4, 2014

100-Vragenlijst Commissie Kwaliteit Visitatie NOV versie 11.4, 2014 100-Vragenlijst Commissie Kwaliteit Visitatie NOV versie 11.4, 2014 1 INHOUDSOPGAVE 1. Algemene gegevens ziekenhuis en vakgroep... 3 2. Vragen betreffende maatschap/vakgroep/samenwerkingsverband... 4 3.

Nadere informatie

De Boeringstichting Oral and Maxillofacial Research Fund Groningen JAARREKENING 2015

De Boeringstichting Oral and Maxillofacial Research Fund Groningen JAARREKENING 2015 JAARREKENING 2015 1 Inhoudsopgave Pagina Algemene gegevens 3 Verslag van het bestuur 3 Beschouwing van vermogen en resultaat 4 Balans per 31 december 2015 5 Staat van baten en lasten over 2015 6 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

61 Statistisch Jaarboek 2003 volksgezondheid volksgezondheid 4 Onderzoek & Statistiek gemeente Hengelo

61 Statistisch Jaarboek 2003 volksgezondheid volksgezondheid 4 Onderzoek & Statistiek gemeente Hengelo 61 4 62 Volksgezondheid Meer huisartsen Per 1 januari 2003 telde Hengelo 40 huisartsen, drie meer dan een jaar eerder. Het gemiddeld aantal inwoners per huisarts is hierdoor met 163 gedaald tot 2.040 per

Nadere informatie

Inleiding CBCT voor tandartsen en tandarts specialisten. Hero Breuning

Inleiding CBCT voor tandartsen en tandarts specialisten. Hero Breuning Inleiding CBCT voor tandartsen en tandarts specialisten Hero Breuning CBCT Relatief nieuw, in 2000 was de eerste CBCT scanner commercieel verkrijgbaar De apparaten die beschikbaar zijn variëren allemaal

Nadere informatie

Het Tandheelkundig Jaar 2009

Het Tandheelkundig Jaar 2009 Het Tandheelkundig Jaar 2009 Het Tandheelkundig Jaar 2009 Onder redactie van: Prof. dr. C. de Baat Hoogleraar, afdeling Orale Functieleer, Universitair Medisch Cenrum St Radboud, Nijmegen Dr. J.K.M. Aps

Nadere informatie

Jaarcongres NVGPT 2013

Jaarcongres NVGPT 2013 Jaarcongres NVGPT 2013 met onder meer dr. Didier Dietschi Noteer 12 en 13 december in uw agenda! Overzicht Splintercursussen Curriculum vitae Kees Zachariasse Kees Zachariasse behaalde in 1985 het tandartsendiploma

Nadere informatie

Toewijzingsvoorstel Jaar: 2013 Tranche: 1

Toewijzingsvoorstel Jaar: 2013 Tranche: 1 Toewijzingsvoorstel Jaar: 2013 Tranche: 1 Id Naam Plaats Eindspecialisatie InstroomPersonen 1101001 Universitair Medisch Centrum Groningen Groningen Anesthesiologie 16 1101001 Universitair Medisch Centrum

Nadere informatie

Vrijdag 18 september 2015 CineMec, Ede

Vrijdag 18 september 2015 CineMec, Ede HET 14 e VPM-CONGRES: IMPLANTATEN: EERSTE KEUS! Wat kan of wat kan juist niet in de implantologie Vrijdag 18 september 2015 CineMec, Ede Een praktijkgericht congres over implantologie Topsprekers zoals

Nadere informatie

REGLEMENT IMPLANTOLOOG. Reglement Implantoloog

REGLEMENT IMPLANTOLOOG. Reglement Implantoloog Reglement Implantoloog 6 NEDERLANDSE VERENIGING VOOR ORALE IMPLANTOLOGIE II Reglement Implantoloog Hoofdstuk 1 Algemeen 7 Hoofdstuk 2 Taken van de implantoloog NVOI 8 Hoofdstuk 3 Voorwaarden voor erkenning

Nadere informatie

Wachtlijsten Erasmus MC-Sophia

Wachtlijsten Erasmus MC-Sophia Wachtlijsten Erasmus MC-Sophia Deze wachttijden zijn bijgewerkt in Februari 2017. De wachttijden worden elke maand tussen de 1e en uiterlijk de 10e dag van de maand geactualiseerd. In het Erasmus MC vindt

Nadere informatie

Onder redactie van: Prof. dr. J.K.M. Aps Dr. H.S. Brand Prof. dr. J. Duyck Dr. R.J.J. van Es Prof. dr. R. Jacobs Prof. dr. A.

Onder redactie van: Prof. dr. J.K.M. Aps Dr. H.S. Brand Prof. dr. J. Duyck Dr. R.J.J. van Es Prof. dr. R. Jacobs Prof. dr. A. Onder redactie van: Prof. dr. J.K.M. Aps Dr. H.S. Brand Prof. dr. J. Duyck Dr. R.J.J. van Es Prof. dr. R. Jacobs Prof. dr. A. Vissink Het tandheelkundig jaar 2014 Onder redactie van: Prof. dr. J.K.M. Aps

Nadere informatie

ACUTE ZORG SIONSBERG 2.0 ACUTE ZORG SIONSBERG 2.0. Wie sturen de patiënten: ACUTE ZORG SIONSBERG 2.0. Opvang basis acute zorg: Ons Streven:

ACUTE ZORG SIONSBERG 2.0 ACUTE ZORG SIONSBERG 2.0. Wie sturen de patiënten: ACUTE ZORG SIONSBERG 2.0. Opvang basis acute zorg: Ons Streven: Ons Streven: Kwalitatief goede en veilige zorg Dichtbij en makkelijk toegankelijk Duurzaam en tegen lagere kosten 24/7 beschikbaar, dan ook Dokterswacht bestaansrecht! Wie sturen de patiënten: Huisartsen

Nadere informatie

100-VRAGEN FORMULIER KWALITEITSVISITATIE NOV INHOUDSOPGAVE VERSIE 12.1, AUGUSTUS 2015

100-VRAGEN FORMULIER KWALITEITSVISITATIE NOV INHOUDSOPGAVE VERSIE 12.1, AUGUSTUS 2015 100-VRAGEN FORMULIER KWALITEITSVISITATIE NOV INHOUDSOPGAVE VERSIE 12.1, AUGUSTUS 2015 1. Algemene gegevens ziekenhuis en vakgroep... 2 2. Vragen betreffende maatschap/vakgroep/samenwerkingsverband... 3

Nadere informatie

Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU

Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU Prof. Dr. Ger Koole Hoogleraar Optimalisatie van Bedrijfsprocessen VU, Faculteit der Exacte Wetenschappen Wat is er al gebeurd: een terugblik (1) Deelname VUmc

Nadere informatie

uitnodiging NVvE najaarscongres 15 november 2014 Hotel Okura Amsterdam pijn

uitnodiging NVvE najaarscongres 15 november 2014 Hotel Okura Amsterdam pijn uitnodiging NVvE najaarscongres 15 november 2014 Hotel Okura Amsterdam pijn voorwoord Pijn! Of het nu gaat om een diagnose stellen, verdovingen geven of pijnklachtentijd reserveren; de aanwezigheid en

Nadere informatie

De opleiding tot Restauratief Tandarts van de Nederlands Vlaamse Vereniging voor Restauratieve Tandheelkunde

De opleiding tot Restauratief Tandarts van de Nederlands Vlaamse Vereniging voor Restauratieve Tandheelkunde De opleiding tot Restauratief Tandarts van de Nederlands Vlaamse Vereniging voor Restauratieve Tandheelkunde 1. Inleiding Vanuit de tandheelkundige praktijk komt de vraag naar een gedifferentieerde tandarts

Nadere informatie

Werkwijze(r) ANIOS Urologie

Werkwijze(r) ANIOS Urologie Werkwijze(r) ANIOS Urologie Werkwijze(r) ANIOS Urologie Het St. Antonius Ziekenhuis is een groot opleidingsziekenhuis met een vakgroep urologie die het vakgebied vrijwel in de volle breedte en in al zijn

Nadere informatie

Workshop. Hoe maak ik een lokaal/regionaal plan? Scheltus van Luijk Corry den Rooyen. Donderdag 25 februari 2010

Workshop. Hoe maak ik een lokaal/regionaal plan? Scheltus van Luijk Corry den Rooyen. Donderdag 25 februari 2010 Workshop Hoe maak ik een lokaal/regionaal plan? Scheltus van Luijk Corry den Rooyen Donderdag 5 februari 010 Implementatie en visitatie Gaan hand in hand Wederzijdse beïnvloeding Wederzijdse stimulering

Nadere informatie

Drs E Santing Pm Boeringstichting Promotieonderzoek Start: september 2006 Promotores: Prof dr HJA Meijer Prof dr G Raghoebar

Drs E Santing Pm Boeringstichting Promotieonderzoek Start: september 2006 Promotores: Prof dr HJA Meijer Prof dr G Raghoebar MKA-MOHOF: Biomaterialen en reconstructieve preprothetische chirurgie (onderzoeksinstituut Kolff) Projectleiding: Prof dr RRM Bos,,, Prof dr B Stegenga, toepassing van biomaterialen in de kaakchirurgie

Nadere informatie

Uitleg Gezamenlijk Consult pagina 1. Productie 2015 pagina 2. Patiëntenaantallen van het jaar 2015, 2014 en pagina 3. per specialisme pagina 4

Uitleg Gezamenlijk Consult pagina 1. Productie 2015 pagina 2. Patiëntenaantallen van het jaar 2015, 2014 en pagina 3. per specialisme pagina 4 Inhoudsopgave: Uitleg Gezamenlijk Consult pagina 1 Productie pagina 2 Patiëntenaantallen van het jaar, 2014 en pagina 3 2013 onderverdeeld per specialisme Grafiek patiëntenaantallen over de afgelopen 3

Nadere informatie

De specialist op het gebied van bijzondere implantologie in Nederland

De specialist op het gebied van bijzondere implantologie in Nederland De specialist op het gebied van bijzondere implantologie in Nederland Waarom Centrum Bijzondere Implantologie? CBI (Centrum Bijzondere Implantologie) is dé specialistische kliniek op het gebied van bijzondere

Nadere informatie

Body of Knowledge. Kwalificatiedossier Tandartsassistent. Werkversie 0.1. 1/5 Tandartsassistent v0.1

Body of Knowledge. Kwalificatiedossier Tandartsassistent. Werkversie 0.1. 1/5 Tandartsassistent v0.1 Body of Knowledge Kwalificatiedossier Tandartsassistent Werkversie 0.1 1/5 Tandartsassistent v0.1 Inhoud 1 Body of Knowledge: Tandartsassistent... 3 1.1 Protocollen, richtlijnen en werkwijzen van de organisatie...

Nadere informatie

Raming benodigde instroom per medische en tandheelkundige vervolgopleiding 2015-2025/2031

Raming benodigde instroom per medische en tandheelkundige vervolgopleiding 2015-2025/2031 Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Raming benodigde instroom per medische en tandheelkundige vervolgopleiding 2015-2025/2031 Tabellenboek, behorende

Nadere informatie

vrijdag 18 maart 2016

vrijdag 18 maart 2016 9 e Nascholing Hematologie voor verpleegkundigen en andere disciplines PROGRAMMA vrijdag 18 maart 2016 Locatie: Onderwijscentrum Erasmus MC Dr. Molewaterplein 50 3015 GE Rotterdam Inlichtingen: Mevrouw

Nadere informatie

Centrum Bijzondere Tandheelkunde CBT

Centrum Bijzondere Tandheelkunde CBT Centrum Bijzondere Tandheelkunde CBT H15.013-00 Inleiding In overleg met uw behandelend (tand-)arts bent u, uw kind of een familielid, verwezen naar het Centrum Bijzondere Tandheelkunde (CBT) van het HagaZiekenhuis,

Nadere informatie

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen BIJLAGE 1 Vragenlijst Vragen die betrekking hebben op de borging van de kwaliteit van de zorg. A. Algemeen Ik werk momenteel als arts

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied van de

Nadere informatie

Samen de juiste koers bepalen

Samen de juiste koers bepalen Samen de juiste koers bepalen Adviseren en faciliteren op basis Geachte collega, Tandheelkunde hoort bij de tandartsen thuis. Zo simpel is het. En zo dient het te blijven. In dit licht bezien, is er binnen

Nadere informatie

zet uw blik op scherp

zet uw blik op scherp zet uw blik op scherp HOME DVT FOV ONTWERP thinking ahead, focused on life DVT SCOUTOPNAME < DIGITALE VOLUME TOMOGRAFIE De voorpagina toont alle informatie van deze brochure, echter afgebeeld op één bladzijde.

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Restauratief Tandarts NVVRT Auteurs: dr. P. van der Kuij drs. H.B. Derksen

Eindtermen Opleiding Restauratief Tandarts NVVRT Auteurs: dr. P. van der Kuij drs. H.B. Derksen Eindtermen Opleiding Restauratief Tandarts NVVRT 2016 Auteurs: dr. P. van der Kuij drs. H.B. Derksen Inhoudsopgave Inleiding Eindtermen Diagnostiek, indicatiestelling en behandelplanning Eindtermen Uitvoering

Nadere informatie

Leidraad. Masterclass Gerodontologie

Leidraad. Masterclass Gerodontologie Leidraad Masterclass Gerodontologie Bij- en nascholing voor Tandartsen, mondhygiënisten en tandprothetici werkzaam in of affiniteit met de gerodontologie Programma 2015 Leidraad Masterclass Gerodontologie

Nadere informatie

Functieomschrijving Circulation Practitioner

Functieomschrijving Circulation Practitioner Functieomschrijving Circulation Practitioner Landelijke Vakgroep van Circulation Practitioners Definitie functie specialistisch verpleegkundige IC 1 /CC 2 specialisatie binnen het aandachtsgebied van de

Nadere informatie

volksgezondheid, hygiëne STATISTISCH JAARBOEK

volksgezondheid, hygiëne STATISTISCH JAARBOEK 55 STATISTISCH JAARBOEK 2002 4 volksgezondheid hygiëne 56 Volksgezondheid en hygiëne Gezondheidsvoorzieningen: meer specialisten Het aantal apothekers, huisartsen, tandartsen en orthodontisten en verloskundigen

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst CENTRAAL COLLEGE MEDISCHE SPECIALISMEN BESLUIT CCMS no. 5-2000 OPLEIDINGSEISEN PATHOLOGIE 1 Het Centraal College Medische Specialismen,

Nadere informatie

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) heeft als doel kwaliteitsverbetering te bewerkstelligen bij iedere uroloog ten gunste van iedere patiënt.

Nadere informatie

Het tandheelkundig jaar

Het tandheelkundig jaar Het tandheelkundig jaar 2012 Onder redactie van: Prof. dr. J.K.M. Aps Dr. mr. R.H.B. Allard Prof. dr. J. Duyck Dr. S.J. Fokkema Prof. dr. R. Jacobs Prof. dr. A. Vissink Bohn Stafleu van Loghum Het Tandheelkundig

Nadere informatie

Polikliniek familiaire tumoren. voor patiënten met familiaire belasting voor borst- en / of eierstokkanker

Polikliniek familiaire tumoren. voor patiënten met familiaire belasting voor borst- en / of eierstokkanker Polikliniek familiaire tumoren voor patiënten met familiaire belasting voor borst- en / of eierstokkanker Inleiding U bent doorverwezen naar de polikliniek familiaire tumoren van het UMC Utrecht, Cancer

Nadere informatie

Wegwijs in het. Universitair Medisch Centrum Groningen

Wegwijs in het. Universitair Medisch Centrum Groningen Wegwijs in het Universitair Medisch Centrum Groningen UMCG-terrein Ingangnummers Accare, Kinder- en Jeugdpsychiatrie (poli) 9 Accare, Kinderpsychiatrie 30 Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde Centrum

Nadere informatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie Polikliniek Algemene bezoekersinformatie 1 2 Inhoudsopgave Een afspraak maken met de specialist 4 Inlichtingen 4 Gastvrouw 4 Respectvol omgaan met elkaar 5 Rolstoelen 5 Inschrijving (ponsplaatje) 5 Melden

Nadere informatie

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 2 januari 2015 Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Stichting Samenwerkende Centra voor Primaire Immuundeficiënties (SSPID) Beleidsplan

Stichting Samenwerkende Centra voor Primaire Immuundeficiënties (SSPID) Beleidsplan Stichting Samenwerkende Centra voor Primaire Immuundeficiënties (SSPID) Beleidsplan P.M. Ellerbroek 1 Inhoud I. Inleiding 3 II. Strategie II.1 Statutaire doelstelling en missie 4 II.2 Afwezigheid winstoogmerk

Nadere informatie

Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn. Hans Nortier 24-01-2013

Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn. Hans Nortier 24-01-2013 Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn Hans Nortier Nazorg Nazorg is een essentieel onderdeel van individuele patiëntenzorg na behandeling voor kanker Nazorg behelst voorlichting, begeleiding, ingaan

Nadere informatie

POLIKLINIEK JONGVOLWASSENEN

POLIKLINIEK JONGVOLWASSENEN POLIKLINIEK JONGVOLWASSENEN Transitie van kind naar volwassene Mw.dr. Jetty van Meeteren revalidatiearts, Erasmus MC Waarom aandacht voor transitie? Zowel uit de klinische praktijk als uit het wetenschappelijk

Nadere informatie

Het Tandheelkundig Jaar 2013

Het Tandheelkundig Jaar 2013 Het Tandheelkundig Jaar 2013 Toegang tot de website Aan ieder exemplaar van Het tandheelkundig jaar 2013 is een unieke inlogcode toegekend die gratis en onbeperkt toegang geeft tot de online versie van

Nadere informatie

Gedragsregels betreffende behandeling van patiënten met tandheelkundige implantaten

Gedragsregels betreffende behandeling van patiënten met tandheelkundige implantaten Gedragsregels betreffende behandeling van patiënten met tandheelkundige implantaten versie mei 2015 Initiatief Nederlandse Vereniging voor Orale Implantologie (NVOI) In het op 30 juni 2014 verschenen rapport

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34306 10 december 2013 Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 2 december 2013, 2013-0000167945,

Nadere informatie

STAR-MDC ZOEKT EEN KLINISCH CHEMICUS (M/V)

STAR-MDC ZOEKT EEN KLINISCH CHEMICUS (M/V) STAR-MDC ZOEKT EEN KLINISCH CHEMICUS (M/V) Star-MDC is een organisatie waar diagnostiek en begeleiding van patiënten van met name de huisarts centraal staan. Hiervoor wordt laboratorium-, functie- en beeldvormend

Nadere informatie

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf 11 april 2013 Welkom VOC Hoogwaardige en persoonlijke patiëntenzorg Máxima Medisch Centrum: het grootste ziekenhuis in Zuidoost-Brabant Ruim 3.300 medewerkers,

Nadere informatie

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Rode Kruis Ziekenhuis Middelgroot perifeer ziekenhuis

Nadere informatie

Sollicitatieprocedure opleiding interne geneeskunde OOR Noord- en Oost-Nederland

Sollicitatieprocedure opleiding interne geneeskunde OOR Noord- en Oost-Nederland Sollicitatieprocedure opleiding interne geneeskunde R Noord- en ost-nederland Geachte collega, Naar aanleiding van uw sollicitatie naar een opleidingsplaats interne geneeskunde binnen de R Noord- en ost-nederland

Nadere informatie

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aanwijzing van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van 1 7 OKJ. 2013, op grond van artikel 7 van de Wet marktordening gezondheidszorg, inzake

Nadere informatie

Inhoud. Aanleiding Doel Samenstelling Werkmodel Activiteiten Resultaten

Inhoud. Aanleiding Doel Samenstelling Werkmodel Activiteiten Resultaten Inhoud Aanleiding Doel Samenstelling Werkmodel Activiteiten Resultaten 1 Aanleiding 1. Steeds groter wordende groep kwetsbare klinische patiënten van 70 jaar en ouder die kwetsbaar zijn voor functieverlies:

Nadere informatie

Optimalisatie werkprocessen op de verpleegafdeling 5 Noord ZGT Almelo

Optimalisatie werkprocessen op de verpleegafdeling 5 Noord ZGT Almelo Ingrid Meijer, Michel Kats Optimalisatie werkprocessen op de verpleegafdeling 5 Noord ZGT Almelo 12 juni 2015 Inhoud presentatie Introductie ZGT Aanleiding Context van procesoptimalisatie Opzet project

Nadere informatie

18 november 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

18 november 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Orale Mucositis herziening Richtlijn Arno Mank, RN PhD Onderzoeksverpleegkundige Oncologie/Hematologie AMC, Amsterdam Email vorige E-mail week eind vorige week Richtlijnencyclus 2007 2014 Doelstelling

Nadere informatie

Kindergeneeskunde. Kinderartsen:

Kindergeneeskunde. Kinderartsen: Kindergeneeskunde De kinderafdeling omvat de volgende onderafdelingen: Isolatie (Boxen) Grote kinderen en Kleuters (Algemeen) Medium Care Neonatale Intensive Care Unit (NICU) Dagbehandeling Poli Kindergeneeskunde

Nadere informatie

Onderdelen en ECTS-verdeling Master Geneeskunde

Onderdelen en ECTS-verdeling Master Geneeskunde Bijlage 1 Onderdelen en ECTS-verdeling Master Geneeskunde Master 1, 2 en 3 ECTS-verdeling Aantal weken 1 ECTS = 28 studieuren KENNIS EN INZICHT 26 Thema 1A Methoden van klinisch en epidemiologisch 4 4

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Symposium. Prof.dr. Paul F. van der Stelt

Symposium. Prof.dr. Paul F. van der Stelt Symposium ter gelegenheid van het afscheid van Prof.dr. Paul F. van der Stelt Vrijdag 11 januari 2013 Grote Collegezaal De sectie Orale en Maxillofaciale Radiologie nodigt u van harte uit tot het bijwonen

Nadere informatie

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor:

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor: Inleiding Patiënten worden in het ziekenhuis regelmatig door meerdere medisch specialisten tegelijk behandeld. In het verleden is verschillende malen geconstateerd dat de onderlinge verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Geachte Lezer, 5,1% 28,6% 1,5% 64,7% Nee (5,1% nvt (28,6%) Geen antwoord (1,5%) Ja (64,7%

Geachte Lezer, 5,1% 28,6% 1,5% 64,7% Nee (5,1% nvt (28,6%) Geen antwoord (1,5%) Ja (64,7% Paro-info juni 2015 Geachte Lezer, Met gepaste trots benaderen wij u in deze editie van de Paro -info met een samenvatting van de uitslag van onze patiënten tevredenheidsenquête. Met de uitslag van de

Nadere informatie

Onderzoek VUmc onder huisartsen Amsterdam 2013 Samenvatting en verbeteracties

Onderzoek VUmc onder huisartsen Amsterdam 2013 Samenvatting en verbeteracties Onderzoek VUmc onder huisartsen Amsterdam 2013 Samenvatting en verbeteracties In april en mei 2013 heeft de dienst communicatie van VUmc een kwantitatief onderzoek onder huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Zorgpaden in de praktijk. Reflectie vanuit Zorglogistiek. Activiteiten Expertisecentrum. Inhoud

Zorgpaden in de praktijk. Reflectie vanuit Zorglogistiek. Activiteiten Expertisecentrum. Inhoud Zorgpaden in de praktijk Reflectie vanuit Zorglogistiek Activiteiten Expertisecentrum Congres 24 november 2009 Prof.dr.ir. Jan Vissers Dr.ir. Sylvia Elkhuizen Inhoud Ontwikkeling van zorgpaden in de praktijk

Nadere informatie

FSHD trainingsonderzoek

FSHD trainingsonderzoek FSHD trainingsonderzoek FACTS-2-FSHD Nieuwsbrief Nr. 4 augustus 2011 Universitair Medisch Centrum St Radboud Afdeling Revalidatie Afdeling Neurologie Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid Drs.

Nadere informatie

Modernisering Medische Vervolgopleidingen OOR ZWN

Modernisering Medische Vervolgopleidingen OOR ZWN Versie Definitief Datum, dinsdag 21 juli 2009 Opdrachtgever Stuurgroep Projectleider Prof. dr. H.A.P. Pols, voorzitter OOR-ZWN, namens de instellingen van de OOR-ZWN Mw. dr. C.J. Kruijthof, Sint Franciscus

Nadere informatie

Intensieve Zorgafdeling de Hazelaar

Intensieve Zorgafdeling de Hazelaar Intensieve Zorgafdeling de Hazelaar 2 Doelstelling Het doel van het project is om patiënten die vallen binnen de doelgroep zo spoedig mogelijk weer naar de - of een thuissituatie te laten terugkeren of

Nadere informatie

VERKORT JAARDOCUMENT 2011

VERKORT JAARDOCUMENT 2011 Voorwoord VERKORT JAARDOCUMENT 2011 Patiënt als partner Ziekenhuis van en voor de regio Samenwerken in de Coöperatie Kerngegevens Verantwoordelijke medewerker Financiën Voorwoord Afgelopen jaar vonden

Nadere informatie

Doodsoorzaak: Langzame daling van het aantal overledenen aan kanker of hart-en vaatziekte; in 2003 nog bijna 60%

Doodsoorzaak: Langzame daling van het aantal overledenen aan kanker of hart-en vaatziekte; in 2003 nog bijna 60% 61 4 62 Volksgezondheid Aantal patiënten van huisartsen boven norm Op 1 januari 2004 zijn er 39 huisartsen in de gevestigd, één minder dan een jaar daarvoor. De gemiddelde praktijkgrootte wordt daardoor

Nadere informatie

Trends in tevredenheid (2007/08)

Trends in tevredenheid (2007/08) NFU NEDERLANDSE FEDERATIE VAN UNIVERSITAIR MEDISCHE CENTRA Trends in tevredenheid (2007/08) Samenvatting van het derde onderzoek naar tevredenheid van patiënten in Universitair Medische Centra Trends in

Nadere informatie

32 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen

32 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen VOOR- PUBLICATIE Brancherapport algemene ziekenhuizen 2016 Het aantal DBC s is in 2015 gestegen met bijna 10%. Deze stijging hangt voor een belangrijk deel samen met de verkorting van de DBC-doorlooptijd

Nadere informatie

Van Leeuwenhoek Kliniek. Beleidsplan 2014

Van Leeuwenhoek Kliniek. Beleidsplan 2014 Van Leeuwenhoek Kliniek Beleidsplan 2014 Inhoud 1. Inleiding...3 2. Kernactiviteiten van de Van Leeuwenhoek Kliniek...3 2.1 Plastische chirurgie...3 2.2 Vulvapoli Amsterdam...3 2.3 Screeningscentrum bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Raamplan Artsopleiding 2009

Raamplan Artsopleiding 2009 Raamplan Artsopleiding 2009 Prof. dr. Roland Laan UMC St Radboud Nijmegen Onderwerpen - Historie en Doel - Student wordt Arts; wordt Specialist - Rollen en competenties - Kennis, vaardigheden en attitudes

Nadere informatie

TAAKHERSCHIKKING ALS REACTIE OP INDIVIDUALISEREN VAN DE OPLEIDING

TAAKHERSCHIKKING ALS REACTIE OP INDIVIDUALISEREN VAN DE OPLEIDING TAAKHERSCHIKKING ALS REACTIE OP INDIVIDUALISEREN VAN DE OPLEIDING Hoe taakherschikking juist in te zetten door vooraf te anticiperen op mogelijke effecten Met het Opleidingsakkoord van oktober 2013 is

Nadere informatie

Jaarverslag Centrale Opleidingscommissie UMCG 2014

Jaarverslag Centrale Opleidingscommissie UMCG 2014 Jaarverslag Centrale Opleidingscommissie UMCG 2014 Inleiding Voor u ligt het jaarverslag van de Centrale Opleidingscommissie (COC) UMCG 2014. Tot de taakstelling van de COC hoort het handhaven en bevorderen

Nadere informatie

Curfs, I. Efficiënte indeling voor patiëntcontroles op de polikliniek

Curfs, I. Efficiënte indeling voor patiëntcontroles op de polikliniek Curfs, I. Efficiënte indeling voor patiëntcontroles op de polikliniek SAMENVATTING 1) Hoe draagt het doelmatigheidsinitiatief bij aan het verbeteren van de kwaliteit van zorg op afdelings- en/of instellingsniveau?

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid. Geert van den Brink Radboud Zorgacademie

Strategisch Opleidingsbeleid. Geert van den Brink Radboud Zorgacademie Strategisch Opleidingsbeleid Geert van den Brink Radboud Zorgacademie Oktober 2012 Huidige situatie Aantal zorgprofessionals in het UMCN (25 beroepen) Verpleegkunde Medische ondersteunende beroepen Paramedische

Nadere informatie

Jaarverslag Hoofdpijncentrum Sittard-Geleen 2010 Orbis Medisch Centrum

Jaarverslag Hoofdpijncentrum Sittard-Geleen 2010 Orbis Medisch Centrum Jaarverslag Hoofdpijncentrum Sittard-Geleen 2010 Orbis Medisch Centrum Met de ordening van de beschikbare data van het hoofdpijncentrum werd in 2010 gestart. De patiënten komen meestal met een gerichte

Nadere informatie

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 2 januari 2015 Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Center for Medical Imaging North-East Netherlands

Center for Medical Imaging North-East Netherlands Center for Medical Imaging North-East Netherlands CMI NEN - University of Twente Branch Prof. Dr G.P. Vooijs CMI Supervisory Board MIRA: Institute for Biomedical Technology and Technical Medicine University

Nadere informatie

Coordinatie--erkenningscriteria--geneesheren-specialisten--Klinische-hematologie--BIJZONDERE-CRITERIA--MB-18-10- 2002.doc

Coordinatie--erkenningscriteria--geneesheren-specialisten--Klinische-hematologie--BIJZONDERE-CRITERIA--MB-18-10- 2002.doc 18 OKTOBER 2002. - Ministerieel besluit tot vaststelling van de bijzondere criteria voor de erkenning van geneesheren-specialisten, houders van de bijzondere beroepstitel in de klinische hematologie, alsmede

Nadere informatie

Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheids- en/of traumaproblematiek. MFC Rotterdam Zuid. informatie voor aios

Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheids- en/of traumaproblematiek. MFC Rotterdam Zuid. informatie voor aios Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheids- en/of traumaproblematiek MFC Rotterdam Zuid informatie voor aios Verdiepingsstage Complexe persoonlijkheidsproblematiek en/of traumaproblematiek MFC Rotterdam

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Mond-, Kaak-, Aangezichtschirurgie Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 09-2015-6212 Geachte... U heeft een bezoek

Nadere informatie

hoofd- halsaandoeningen in de beste chirurgische handen

hoofd- halsaandoeningen in de beste chirurgische handen hoofd- halsaandoeningen in de beste chirurgische handen Kwaliteit in de behandeling van aandoeningen in het hoofd-halsgebied (n.a.v. de Hoofd-Hals enquête gehouden onder de Nederlandse chirurgen 2005)

Nadere informatie

Doodsoorzaak: Daling sterfte als gevolg van hart-en vaatziekte en stijging sterfte als gevolg van kwaadaardige kanker

Doodsoorzaak: Daling sterfte als gevolg van hart-en vaatziekte en stijging sterfte als gevolg van kwaadaardige kanker 61 4 62 Volksgezondheid Jaarlijks een huisarts erbij Op 1 januari 2004 zijn er 41 huisartsen in de gevestigd. Sinds 2000 komt er gemiddeld elk jaar een huisarts bij. Het aantal tandartsen en specialisten

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

TANDHEELKUNDIG CENTRUM PRINSENLAND ADRES MARIE VAN EIJSDEN VINK STRAAT 400. receptie@tandheelkundigcentrumprinsenland.nl

TANDHEELKUNDIG CENTRUM PRINSENLAND ADRES MARIE VAN EIJSDEN VINK STRAAT 400. receptie@tandheelkundigcentrumprinsenland.nl PRAKTIJKNAAM TANDHEELKUNDIG CENTRUM PRINSENLAND ADRES MARIE VAN EIJSDEN VINK STRAAT 400 POSTCODE PLAATSNAAM 3066 HG ROTTERDAM TELEFOONNUMMER 010 4208589 EMAILADRES WEBSITE receptie@tandheelkundigcentrumprinsenland.nl

Nadere informatie

Trends in tevredenheid (2003/2009)

Trends in tevredenheid (2003/2009) NFU NEDERLANDSE FEDERATIE VAN UNIVERSITAIR MEDISCHE CENTRA Trends in tevredenheid (2003/2009) Samenvatting van het derde onderzoek naar tevredenheid van patiënten in Universitair Medische Centra Trends

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Keel- Neus- en Oorheelkunde Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 10-2015-6094 Geachte... U heeft een bezoek gebracht

Nadere informatie

Deconcentratie van het ziekenhuis

Deconcentratie van het ziekenhuis Deconcentratie van het ziekenhuis Agenda Achtergrond Het huidige ziekenhuis Uitgangspunten deconcentratie (benadering obv patiëntstromen) Voorbeelden Aanleiding: veranderende context Marktwerking, integrale

Nadere informatie

Alliantie Regionale TopZorg. Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland

Alliantie Regionale TopZorg. Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland Alliantie Regionale TopZorg Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland Inhoud Alliantie Regionale TopZorg Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland De kwaliteitswinst van samenwerking

Nadere informatie