De Onderwijsonderneming

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Onderwijsonderneming"

Transcriptie

1 1ste ja a rga n g 2010 NUMMER 2 De Onderwijsonderneming Gastcolumn: Leren en werken in de Duurzaamheidsfabriek 3 Energie vinden voor ondernemerschap 6 Summerschool wakkert ondernemerschap aan 8 Voorwoord De internationale concurrentiepositie van Nederland staat al enige tijd onder druk. Onze kosten zijn te hoog en de verdiensten drogen op. Ondernemingen worden daardoor nog meer aangezet bestaande activiteiten en processen kritisch te beoordelen en te verbeteren. Remaking the way we make things is een enorme kans om bedrijfsvoering te verduurzamen en tegelijkertijd winstgevender te worden. Twee studenten van de EUR die recent hun Master behaalden (Entrepreneurship, Strategy and Organizational Economics) hebben kunnen aantonen dat dit werkt. Uit hun onderzoek onder 350 MKB-bedrijven in Nederland kwam naar voren dat er kwantificeerbare correlaties bestaan tussen verduurzamen van de bedrijfsvoering en de winstgevendheid van het bedrijf. Er zijn uitsluitend positieve correlaties aangetroffen en wel op het gebied van omzetstijging, kostenverlaging en hogere engagement van personeel. Beide studenten hebben nu hun eigen onderneming waarin zij MKB-bedrijven adviseren en begeleiden naar verduurzaming. Wat mij betreft een mooi bewijs dat juist in tijden van economische teruggang het hebben van een kwalitatief hoogwaardig onderwijssysteem essentieel is. Kenniseconomie, gedegen vakmanschap en een ondernemende attitude worden nog belangrijker. In de tweede editie van De Onderwijsonderneming veel aandacht voor ondernemerschap en duurzaamheid. ABN AMRO wil graag bijdragen aan het bewustzijn van de combinatie. Zoals u weet bouwt ABN AMRO Bank momenteel, samen met Fortis Bank Nederland, aan een nieuw fundament, van wat een sterke, Nederlandse bank moet gaan worden met toonaangevende dienstverlening. Een van onze speerpunten daarbij zal zijn onze klanten te faciliteren naar een duurzame bedrijfsvoering. In deze nieuwsbrief leest u een artikel met Rein Meester, directeur van het Leerpark Dordrecht, over de vernieuwende vorm van wonen, werken en leren en het hieruit voortvloeiende icoonproject De Duurzaamheidsfabriek. ABN AMRO is vanaf de start als partner/huisbankier betrokken bij deze ontwikkeling. De gastcolumn is dit keer geschreven door Margot Schmitz van Ravestein & Zwart en als communicatieprofessional onder andere betrokken bij de projectorganisatie MBO2010. Verder een verslag over het ABN AMRO Public Banking congres de kracht van energie tijdens het World Tennis Tournament, een inspirerende bijeenkomst waarin energiemanagement centraal stond. Tot slot aandacht voor het 1e Lustrum van de Summerschool Ondernemerschap die in de week van 5-9 juli aanstaande gehouden zal worden en het onderzoek door lector Eric Wierstra van Saxion naar de leereffecten die dit heeft opgeleverd. Ik wens u veel leesplezier. Eric Zwaart Sectormanager Onderwijs

2 2 De Onderwijsonderneming Colofon De uitgave De Onderwijsonderneming is een publicatie van ABN AMRO Bank N.V. Deze publicatie wordt zowel intern als extern verspreid. Samenstelling en redactie Eric Zwaart Jildou Holtrop Aan dit nummer werd verder meegewerkt door Martijn Gort Distributie Tel: Voor vragen en opmerkingen kunt u contact opnemen met: Public Banking Nederland: Eric Zwaart Regio Noord: Rob Lijzenga Regio Midden: Tjeerd Glastra Regio Zuid: Jan Willem Spijkman Disclaimer De in deze publicatie neergelegde opvattingen zijn gebaseerd op door ABN AMRO vergaarde informatie, die op zorgvuldige wijze is verwerkt. Noch ABN AMRO, noch medewerkers van de bank kunnen aansprakelijk worden gesteld voor in deze publicatie eventueel aanwezige onjuistheden. Copyright ABN AMRO Bank N.V., 2010 Gastcolumn: Bij de millenniumwisseling was iedereen er op voorbereid: het op tilt slaan van cruciale computers in vitale onderdelen van organisaties. Er gebeurde vrijwel niets. Een enkeling was stiekem teleurgesteld, de overgrote meerderheid opgelucht. Vreemd genoeg had Duitsland op 1 januari 2010 ineens te maken met een soort vertraagde millenniumbug. Dagenlang lag het pinverkeer plat, omdat de machines moeite hadden met de datum Het jaar 2010 begon althans bij onze oosterburen met een verrassing. Welke verrassingen brengt 2010 nog meer? Bijvoorbeeld op ? Voor het middelbaar beroepsonderwijs geen verrassingen dit jaar. Toch is het een bijzonder jaar, omdat alle mbo ers na de zomervakantie starten in de nieuwe kwalificatiestructuur. In een kwalificatiedossier staat wat de leerling moet kunnen en kennen als hij de opleiding afrondt. De inhoud van het beroep is beschreven, evenals de benodigde competenties, kennis en vaardigheden. Niet alleen leerlingen, maar ook mboinstellingen en onderwijsprofessionals moeten er aan geloven. Meer maatwerk, zelfstandigere leerlingen, aansluiten op de beroepspraktijk betekent een andere bedrijfsvoering, coachende professionals en docentenstages. Ofwel: van een complete cultuuromslag tot met soms volledige nieuwbouw. Samengevat moeten scholen eigenlijk bedrijfsmatiger werken en ja inderdaad: onderwijsondernemingen worden. Gaat dat lukken voor 1 augustus 2010? Het exacte antwoord op die vraag moet ik u helaas schuldig blijven. Er is in elk geval één ROC dat zichzelf onderwijsonderneming noemt. Rijn IJssel. Tenminste: als je je baseert op Google en blijft hangen op de eerste pagina. Verder komen we over het algemeen niet. Onmiddellijk doemt bij mij de vraag op: waarom noemen ROC s zich niet vaker onderwijsondernemingen? Aan het woord kan het niet liggen. Onderwijsonderneming is een goed woord. In meerdere opzichten: het dekt de lading en allitereert prachtig. Is het een gebrek aan zelfvertrouwen, ondernemerschap of lef? Of is het een bewuste keuze? Ik betwijfel het. Mbo-instellingen willen het beste voor hun leerlingen. In dat opzicht verschillen ze niet van bedrijven die de beste producten of diensten willen leveren. De vernieuwingsoperatie van de afgelopen zes jaar getuigt van een groot doorzettingsvermogen. Daar schort het ook niet aan. Er kan maar één reden zijn: ze zijn nog niet zo ver. En misschien hangt dat weer samen met een knellende cao of de regelgeving van de Inspectie. Volgens Walther Tibosch van SintLucas niet: Er is meer ruimte dan misschien in eerste instantie lijkt. Het opzoeken van die ruimte vraagt om lef. En ondernemerschap. Misschien brengt 2010 toch nog verrassingen voor het mbo. Ik zet in op Margot Schmitz Ravestein & Zwart

3 1e jaargang Da Vinci College en gemeente Dordrecht werken aan duurzaamheid Leren en werken in de Duurzaamheidsfabriek Leren in echte werksituaties, daar gaat het om bij Leerpark Dordrecht. De samenwerking tussen het Da Vinci College, drie andere scholen voor (v)mbo (het Dalton Lyceum, Insula College en Wartburg College), de gemeente en het bedrijfsleven krijgt steeds meer vorm. De nieuwste ontwikkeling is de Duurzaamheidsfabriek. Initiatiefnemer en directeur Leerparkontwikkeling Rein Meester vertelt erover. Leerpark Dordrecht is een nieuw stadsdeel van Dordrecht waar wonen, werken en leren samenkomen. Het vmbo, mbo en het bedrijfsleven ontwikkelen er vernieuwende vormen van onderwijs en de gemeente Dordrecht en het Da Vinci College bouwen daar aan de Duurzaamheidsfabriek. Hier zullen leerlingen en het bedrijfsleven samen werken aan producten voor de maakindustrie. Bijzonder is de sterke gerichtheid op duurzaamheid, zowel in het werk binnen de Duurzaamheidsfabriek als in het gebouw zelf. Het moet een inspirerende omgeving worden waar met name techniekleerlingen voorbereid worden op de beroepspraktijk en van meet af aan met duurzaamheid bezig zijn. De kracht van deze regio is dat we sterk zijn in de maakindustrie. In Dordrecht en omgeving vind je veel toelevering aan de maritieme sector en een grote gerichtheid op elektronica en machinebouw. De industrie is voor de aanwas van nieuw personeel afhankelijk van het beroepsonderwijs. Zestig tot zeventig procent van de Dordrechtse leerlingen volgt beroepsonderwijs. En dat concentreert zich op het Leerpark Dordrecht, vertelt Rein Meester, directeur Leerparkontwikkeling. Hij houdt zich bezig met de gebiedsontwikkeling van het 25 hectare tellende Leerpark Dordrecht en is de drijvende kracht achter de Duurzaamheidsfabriek. Met de ontwikkeling van het leerpark is een bedrag van 180 miljoen euro gemoeid. Techniek grijpbaar maken Het doel van het leerpark en de Duurzaamheidsfabriek is het werkveld en het onderwijs bij elkaar te brengen, legt Meester uit. Door leerlingen intensief met de praktijk te confronteren, wordt de techniek weer grijpbaar. Het probleem is dat de jeugd wel overal winkels en dergelijke tegenkomt, maar in het dagelijks leven nauwelijks met industrie in aanraking komt. Dat hebben we in onze samenleving weggeduwd naar industrieterreinen waar je alleen komt als je er wezen moet. Onbekend maakt onbemind. Bovendien heeft de techniek een imagoprobleem. Om daar wat aan te doen, hebben we als gemeente en onderwijsinstellingen besloten om alles rond techniek bij elkaar te brengen en een goede aansluiting te zoeken op de praktijk. Duurzaamheid is een belangrijk thema voor de instellingen en bedrijven op Leerpark Dordrecht. Daar zit een bewuste keuze achter. Duurzaamheid gaat een steeds grotere rol spelen in de samenleving en de maakindustrie. Daar moet je in de opleidingen dus nu al de nadruk op leggen. De scheepsbouw waar we in de Drechtsteden veel werkgelegenheid in hebben, zal naar het buitenland verdwijnen. Maar de inbouw van de aandrijftechniek voor die schepen blijft hier. Het opvallende is dat daar dezelfde soort technieken wordt toegepast als bij de fabricage van windmolens. De duurzame maakindustrie heeft hier dus een sterke basis. Dat zie je bijvoorbeeld ook terug in de installatiebranche, waar besparing of het terugwinnen van energie een hoge vlucht neemt. De manier waarop Dordrecht met duurzaamheid bezig is, wordt ook buiten de gemeentegrenzen met waardering bekeken. Stichting Urgenda, een actieorganisatie voor innovatie en duurzaamheid, heeft Leerpark Dordrecht als icoonproject omarmd. Ondernemerschap introduceren De Duurzaamheidsfabriek wordt een gebouw van zesduizend vierkante meter met laboratoria, een techniekhal voor de productie van prototypes en series, bedrijfsruimtes en kennis- en ontmoetingsruimtes. Leerlingen van het vmbo, mbo en hbo leren hier het vak in de praktijk. Om dat te bereiken worden bedrijven uitgenodigd in de Duurzaamheidsfabriek actief te worden. De gedachte achter de Duurzaamheidsfabriek is dat je

4 4 De Onderwijsonderneming ondernemerschap in het onderwijs introduceert, omdat je als instelling en als leerling samenwerkt met het bedrijfsleven. De opdrachten die de leerlingen maken, zijn rechtstreeks gerelateerd aan de productie van een bedrijf. Daar willen we uiteraard wel reëel in blijven, want het is en blijft natuurlijk een leersituatie. Bedrijfsleven en onderwijs Elders op Leerpark Dordrecht zijn al voorbeelden te zien van deze combinatie tussen bedrijfsleven en onderwijs. Zo heeft het Da Vinci College in samenwerking met Innovam en Amega een garage gebouwd. Leerlingen oefenen hier niet op het droge met autotechniek, maar voeren onder professionele begeleiding echte reparaties uit. Een ander voorbeeld is de kapper die in het gebouw van het Da Vinci College is gevestigd. Ook hier wordt een combinatie gemaakt tussen professionele dienstverlening en leren. Verder krijgen we een uitrukpost van de brandweer op het leerpark. Hier kunnen mensen het vak van brandweerman in de praktijk leren. Bovendien zijn de brandweerauto s voor de vrachtwagenopleiding inspirerend materiaal om aan te sleutelen. Je zou de Duurzaamheidsfabriek een bijzonder soort bedrijfsverzamelgebouw kunnen noemen, merkt Meester op. Daarbij geldt dan wel dat we steeds de combinatie met onderwijs zoeken. We vragen bedrijven die zich hier willen vestigen altijd of ze iets met onderwijs doen. Het biedt voor hen ook echt een voordeel dat ze hier zo dicht op het onderwijs zitten, want de vervangingsvraag voor werknemers in de techniek is gigantisch. In deze regio hebben we in de nabije toekomst per jaar nieuwe gediplomeerden techniek nodig, terwijl we er maar 700 opleiden. XCalibur Krohne Altometer en het NMI (Nederlands Meetinstituut) zijn een van de eerste partijen die hebben aangekondigd mee te doen aan de Duurzaamheidsfabriek. Deze bedrijven die actief zijn in de metrologie kennen in de Botlek aan EuroLoop, de grootste en nauwkeurigste meetinstallatie ter wereld voor de petrochemische industrie. In de Duurzaamheidsfabriek wordt daar een kleinere kopie van gebouwd: XCalibur. Deze proefinstallatie van flowmeters zal niet alleen studie- en werkmateriaal zijn voor mbo ers, maar ook voor hbo-studenten. Dit voegt volgens Meester de nieuwe dimensie toe aan het onderwijs: Het wordt voor mensen met vmbo en mbo steeds belangrijker om in teamverband te kunnen werken. Bedrijven vragen daar nadrukkelijk om. Natuurlijk moet er ook gewoon gelast worden, maar je bent als werknemer vooral interessant als je ook geleerd hebt om samen te werken. Daar kunnen we hier in de praktijk mee oefenen, door teams te maken van hbo- tot en met vmboniveau, in combinatie met het bedrijfsleven. Ook het gebouw zelf heeft alles met duurzaamheid te maken. De Duurzaamheidsfabriek is een ontwerp van Thomas Rau, een architect van veel bekende duurzame gebouwen. Er komt onder meer warmte- en koudeopslag in en panelen voor zonne-energie. Alles draait erom zelfvoorzienend te zijn in energie. Dit gebouw zal energie opleveren, niet alleen voor zichzelf maar ook voor gebouwen in de omgeving. Daarnaast moet de

5 1e jaargang Duurzaamheidsfabriek als gebouw ook een leerobject zijn. Vandaar dat alle installaties en leidingen zichtbaar blijven en dat de gevelsystemen steeds opnieuw vervangen kunnen worden. Zo kunnen de leerlingen steeds de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid op dit gebouw uittesten. Ik ben ervan overtuigd dat dat veel inspiratie oplevert. Zeg nou zelf, hoe kun je nou mooier de principes van de natuurkunde uitgelegd krijgen dan door gewoon in zo n gebouw de werking van vijf verschillende energiesystemen te demonstreren? Resultaten Leerpark Dordrecht bestaat nog niet zo lang en is nog volop in ontwikkeling. Toch weet Meester nu al wat voorzichtige eerste resultaten te melden. Je hoort bedrijven zeggen dat de oud-leerlingen die ze aannemen beter inzetbaar zijn dan voorheen. Het zijn goede samenwerkers en ze zijn oplossingsgericht en inventief, krijgen wij te horen. Verder is de uitval van leerlingen enorm gedaald. Dat heeft ook te maken met het feit dat de opleidingen tegenwoordig meer op het individu gericht zijn. Leerlingen kunnen op maar liefst zes momenten in het jaar aan een nieuwe opleiding beginnen. Ook het begrip duurzaamheid schiet steeds meer wortel bij de werknemers van de toekomst. Dit is een generatie die sowieso al veel meer met duurzaamheid bezig is dan oudere generaties ooit geweest zijn. Hier worden mensen opgeleid die het straks in hun werk vanzelfsprekend vinden om zuinig te zijn met energie en grondstoffen. Het grappige is dat daar soms ook wel een spanningsveld in zit. Zou je deze leerlingen het voorstel doen om een elektrische scooter te maken, dan vinden ze dat maar niks. Zo n ding moet wel herrie maken. Maar daar kun je wel wat op vinden, lijkt mij. Je moet de leerlingen uitdagen om goede dingen te maken. Want daar zit de maatschappij op te wachten m2 scholen en sportcomplex m2 bedrijfsruimte, waarvan 9000 m2 leerwerkbedrijven m2 kantoren 2000 m2 detailhandel 2000 m2 overige voorzieningen m2 openbare ruimte 450 woningen 175 miljoen investering Directeur Leerparkontwikkeling Rein Meester bij een maquette van het Leerpark

6 6 De Onderwijsonderneming Congres de Kracht van Energie Energie vinden voor ondernemerschap De kracht van energie en de kunst van het toevoegen. Dat was het thema van het congres dat ABN AMRO op 11 februari organiseerde voor de publieke sector, tijdens het 37ste ABN AMRO World Tennis Tournament. Drie sprekers vertelden over hun ervaringen met energie in de breedste zin des woords. Duurzaam ondernemen is een competitie die we moeten willen winnen Dagvoorzitter Jort Kelder kondigt als eerste miss duurzaam Anne- Marie Rakhorst aan. Deze directeureigenaar van ingenieursbureau Search vertelt het publiek bestuurders en managers van zorgorganisaties, woningcorporaties en onderwijsinstellingen over het belang van milieubewust en duurzaam bouwen. Ze constateert dat de klimaattop in Kopenhagen niet voldoende heeft opgeleverd, maar dat dit eigenlijk een pluspunt is. Het drukt ons namelijk met de neus op het feit dat we het zelf moeten doen. Duurzaam ondernemen is een competitie die we in Nederland moeten willen winnen. Met voetbal willen we altijd winnen van de Duitsers. Als we dat nou ook zouden willen met duurzaamheid, dan gaan we de goede kant op. Duurzame energie Er ligt nog het nodige huiswerk, want Duitsland haalt Nederland in veel opzichten in, bijvoorbeeld bij de toepassing van windenergie. Het zogeheten feed-in-systeem dat onze oosterburen hanteren waarbij een goede prijs betaald wordt voor stroom die teruggeleverd wordt aan het elektriciteitsnet is een belangrijke stimulans gebleken. Rakhorst: Je kunt er als ziekenhuis of school dus geld mee verdienen. Als je bijvoorbeeld een gebouw hebt dat meer energie oplevert dan je zelf nodig hebt, dan maak je van duurzame energie ineens een positieve businesscase. Rakhorst brengt het in Nederland zelf alvast in de praktijk, in twee nieuwe bedrijfspanden van haar tweehonderd medewerkers tellende onderneming. Beide kantoren wekken zelf alle energie op die we nodig hebben. We werken onder meer met verticale windmolens, warmte-/koudeopslag en zonnecollectoren. Het moest wel economisch haalbaar zijn, hebben we gezegd. Dat is gelukt. We konden dit ruimschoots binnen budget realiseren. Duurzaam bouwen is niet duurder. Ook Gustav Mahler, het hoofdkantoor van ABN AMRO, is volgens haar een goed voorbeeld van duurzaam bouwen. Maar laten we elkaar met deze voorbeelden niet voor de gek houden. De meeste winst is te behalen in de renovatie van de bestaande woningvoorraad van woningcorporaties. Waarom plaatsen we geen zonnepanelen op het dak en laten we bewoners daar ook wat mee verdienen? We hebben altijd veel werk gemaakt van betaalbare huren. Maar door de sterk stijgende energielasten dreigen mensen met een laag inkomen nu alsnog in de financiële problemen te komen. Nederland zou volgens haar het principe van duurzaamheid moeten omarmen op dezelfde manier als de Amerikanen dat deden met de reis naar de maan: Wat het ons ook gaat kosten, we gaan het gewoon doen, zei president Kennedy destijds. Bouwen aan de organisatie Energie. Dat is nou niet direct wat ABN AMRO-medewerkers krijgen als ze de afgelopen jaren op een verjaardagsvisite moeten vertellen waar ze werken, zegt Caroline Princen. Als beoogd lid van de raad van bestuur van de nieuw te vormen ABN AMROorganisatie is ze volop betrokken bij de langdurige wortelkanaalbehandeling waar we als bank in zitten en die ook nog eens in alle media te volgen is. De bank reorganiseert, gaat samen met Fortis Bank Nederland en moet de komende jaren ruim zesduizend banen schrappen. Hoe voeg je in die omstandigheden energie toe aan een organisatie? Dat is niet gemakkelijk. We zitten behalve een financiële en economische crisis ook met een vertrouwenscrisis. Vooral het vertrouwen in ABN AMRO heeft een enorme knauw gekregen.

7 1e jaargang En veel mensen hebben het boek De Prooi gelezen, vertelt Princen. Aan de andere kant is er weinig interessanter dan nu te mogen meebouwen aan deze bank. ABN AMRO is nog steeds een ongelooflijk sterk merk. We blijven het zoeken in onze deskundigheid en in de relatie met de klant. Mijn ambitie is dat er over een paar jaar een heel ander boek over ons wordt geschreven. Ik zie er naar uit dat onze medewerkers dan met voldoening kunnen zeggen: Ik was daarbij. Energie krijgen Princen vertelt hoe de organisatie de komende tijd voor de opgave staat om Fortis Bank Nederland en ABN AMRO te integreren. Klanten moeten in één systeem ondergebracht worden en kantoren van beide banken die soms aan dezelfde straat staan worden samengevoegd. En ondertussen gaat het dagelijkse werk gewoon door. Dáár moet de energie vandaan komen, vindt Princen. De successen die behaald worden in de relatie met de klant, daar zit de kracht van energie. Verder bouwen we aan een bank die integriteit, zorgvuldigheid en duurzaamheid hoog in het vaandel heeft. Ook dat levert enorm veel energie op bij onze medewerkers. Het belangrijkste is dat er weer duidelijkheid komt over waar de bank naartoe wil. Want dat verkleint de onzekerheid bij mensen. En onzekerheid is een van de grootste energieslurpers in een organisatie. Richard Kraijcek Toernooidirecteur Richard Kraijcek praat bij wijze van intermezzo de congresgangers bij over de ontwikkelingen op het tenniscourt. Hij merkt op dat er een opvallend verschil is tussen de sport en het ondernemerschap. Als je wilt slagen in de sport, zeker in de individuele sport, dan moet je een tunnelvisie hebben. Maar als je in de maatschappij wilt slagen, dan moet je juist ontdekken dat de wereld niet om jou draait. Energie heeft hij onder meer gekregen van het spel van Thiemo de Bakker. Hij is vandaag de laatste Nederlander die in het toernooi zit. Het kan heel snel gaan met hem. Hij zou komend jaar zomaar titelkandidaat kunnen zijn, voorspelt Kraijcek. Energie managen Koen Gonnissen, de laatste spreker, legt uit hoe mensen niet alleen hun tijd maar ook hun energie kunnen managen. De oud-coach van het Belgische Davis Cup Team is directeur van het Mentally Fit Institute. In plaats van sporters traint hij nu mensen in het bedrijfsleven. De laatste jaren is het leven zo versneld dat veel mensen het niet meer kunnen bijbenen, constateert Gonnissen. Hij schrijft erover in zijn boek De Bedrijfsatleet. Ondernemers zouden zich moeten verdiepen in de energiehuishouding van mensen, vindt Gonnissen. Als het stormt in hun leven, bijvoorbeeld door veranderingsprocessen op het werk, dan reageren mensen daar verschillend op. Een deel gaat in de overlevingsstand, wat vaak gepaard gaat met absentie. Een ander deel kiest voor coping, waarbij ze wel aanwezig zijn maar niet veel meer van zich willen laten vragen. Dan zijn er mensen die zich committeren en er dus echt wat van willen maken. En tenslotte stelt een deel van de medewerkers zich proactief op. In de praktijk zie je veel mensen overlevingsmechanismen of coping toepassen, terwijl je als bestuurder natuurlijk liever commitment of proactiviteit ziet. Wat hier volgens Gonnissen mis gaat, is dat veel ondernemingen eenzijdig de nadruk leggen op het IQ. Dat is niet terecht. Je wordt doorgaans weliswaar aangenomen op basis van je kennis, maar een promotie maakt je vaak veel meer op basis van je emotionele ontwikkeling (EQ) en je fysieke gesteldheid (PhQ). Bij een gezonde ontwikkeling van medewerkers moet aan alle drie de quotiënten aandacht gelijktijdig besteed worden. Dus moet bijvoorbeeld het cursusaanbod niet alleen voorzien in kennisvermeerdering, maar ook in de ontwikkeling van zelfbewustzijn, sociale intelligentie en teamdynamiek. De goede dingen doen Met een goed energiemanagement kunnen mensen het verschil maken tussen effectief werken en efficiënter werken, legt Gonnissen uit. Als je effectief werkt, dan lever je af wat er van je gevraagd wordt. Dan doe je de dingen goed. Maar als je efficiënter werkt, dan behaal je dezelfde resultaten met minder inspanningen. Dan doe je de goede dingen. Dat bereik je door vaste rituelen te veranderen en door beter je prioriteiten te stellen. De volgende stap is excellent werken: betere resultaten behalen met dezelfde efficiëntie. Wie excellent werkt, doet de goede dingen goed. Dit soort veranderingen kost tijd. Het komt er vooral op aan om vol te houden. Gonnissen: Onze cellen willen altijd terug naar de laatste status waarin ze zich comfortabel voelden: homeostasis. Daarom ga je altijd door een moeilijke fase als je van de ene naar de andere stabiele status wilt. Vergelijk het met joggen. Ondernemers moeten zich verdiepen in de energiehuishouding van mensen Als je daar net mee begint, dan doet het pijn. Maar als je het drie maanden volhoudt, dan bereik je een omslagpunt en komt er juist energie vrij. Wanneer je daar als ondernemer rekening mee houdt, dan kun je de energie van je medewerkers beter benutten.

8 8 De Onderwijsonderneming Summerschool wakkert ondernemerschap aan Voor het vijfde jaar op rij organiseert ABN AMRO in samenwerking met verschillende hogescholen en universiteiten de Summerschool Ondernemerschap. Lector Erik Wierstra van Saxion heeft de effecten van de Summerschool onderzocht. De deelnemers vinden het nuttig, inspirerend en leerzaam. Het aantal studenten dat ondernemer wil worden is hoog. Maar studenten worden nog te vaak opgeleid voor werknemerschap, terwijl we ook aandacht zouden moeten besteden aan werkgeverschap, zegt Erik Wierstra, lector Kennisinnovatief Ondernemerschap aan hogeschool Saxion in Enschede. Van de twintigduizend studenten aan deze school is twee procent al ondernemer. En een groep van in totaal tien procent wil tijdens of na de opleiding ondernemer worden. A B N A M R O S U M M E R S C H O O L O N D E R N E M E R S C H A P Aanvulling Daarom is de Summerschool Ondernemerschap die ABN AMRO ieder jaar op verschillende hbo s en universiteiten organiseert zo waardevol, vindt Wierstra. Studenten krijgen in een kleine week een heel programma aangeboden. Dat gaat volledig buiten hun studie om, ze hebben op dat moment geen colleges meer. Ze krijgen presentaties van ondernemers, leggen bedrijfsbezoeken af en werken onder begeleiding van externe deskundigen aan hun businessplan. Met name de externe sprekers worden echt gewaardeerd. Je kunt als docent precies hetzelfde zeggen, maar het maakt toch verschil dat het uit de mond van een ondernemer komt die zijn sporen verdiend heeft. We zien dit als een aanvulling op wat we zelf al doen aan het stimuleren van ondernemerschap bij studenten. Ook het feit dat een presentatie door een succesvolle zakenman gegeven kan worden, maar evengoed door een ondernemer die failliet is gegaan, blijkt aspirant- of beginnende ondernemers aan te spreken. Wierstra heeft met twee collega s het effect van de Summerschool onderzocht. De deelnemers uit 2008 en 2009 zijn door middel van een voor- en nameting bevraagd, om te zien of de Summerschool tot een verandering in hun ondernemende houding leidt. We hebben bijvoorbeeld gevraagd in hoeverre ze bezig zijn met onderwerpen als huisvesting, financiering, inschrijving bij de Kamer van Koophandel, externe coaching en marktonderzoek. Er blijkt een significant verschil te zijn tussen de situatie vlak voor en direct na de Summerschool. Ze worden dus ondernemender. Het is aannemelijk dat de Summerschool hier positief aan bijgedragen heeft. Niet alleen economie Dit jaar wordt de Summerschool van 5 tot en met 9 juli gehouden. Per locatie van de deelnemende onderwijsinstellingen doen vijftien tot dertig studenten mee. Het zijn mensen die sterk geïnteresseerd zijn in ondernemerschap. Een kwart van deze studenten heeft al een eigen bedrijf. Opvallend is overigens dat het zeker niet alleen economiestudenten zijn die meedoen. We hebben bijvoorbeeld ook studenten gehad die zich als ondernemers willen toeleggen op forensisch onderzoek bij vermeende misdadigers. Dat is heel wat anders dan bijvoorbeeld een studie Small Business en Retail Management. Aan het eind van de week houden de studenten een pitch van twee of drie minuten. Daarna wordt er per locatie een winnaar bepaald die bij ABN AMRO in Amsterdam zijn of haar businessplan mag presenteren. De deelnemers vinden de Summerschool Ondernemerschap nuttig, inspirerend en leerzaam, vertelt Wierstra. Het is een mooie manier om tijdens je studie alvast met ondernemerschap bezig te zijn. We stimuleren dat ook, bijvoorbeeld door studenten erop attent te maken dat ze hun stage ook kunnen combineren met het eigen ondernemerschap. En een afstudeeropdracht kun je natuurlijk prima bij je eigen bedrijf doen. Ook als sommige studenten na afloop constateren dat het ondernemerschap niets voor hen is, dan is ook dat volgens Wierstra een goede uitkomst. Dan heb je eraan geproefd en het serieus geprobeerd en maak je een weloverwogen keuze. Winnaars Summerschool Ondernemerschap 2009 Het rapport Summerschool Ondernemerschap, effectmeting en evaluatie 2008 en 2009 is terug te vinden op saxion.nl/innovatieenondernemerschap, onder het kopje publicaties. Kijk voor meer informatie over voorgaande edities op www. abnamro.nl/summerschool. Vanaf april is hier meer informatie te vinden over Summerschool Ondernemerschap 2010.

Dit is een uitgave van Leerpark Dordrecht. Aan dit exemplaar kunnen geen rechten worden ontleend, artist impressie s RAU.

Dit is een uitgave van Leerpark Dordrecht. Aan dit exemplaar kunnen geen rechten worden ontleend, artist impressie s RAU. Dit is een uitgave van Leerpark Dordrecht. Aan dit exemplaar kunnen geen rechten worden ontleend, artist impressie s RAU. De coöperatie Ontwikkeling Leerpark U.A. (gemeente Dordrecht en het Da Vinci College)

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu Een gebouw inrichten Lesbrief over inrichting en afwerking Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding Het Mondial College krijgt binnenkort een nieuw gebouw. In dit gebouw

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

LEARNING BY DOING ONDERWIJSINSTELLINGEN

LEARNING BY DOING ONDERWIJSINSTELLINGEN LEARNING BY DOING ONDERWIJSINSTELLINGEN ONDERN EGINT OP OOL EMERSCHAP ONDERNEMERSCHAP BEGINT OP SCHOOL Een eigen bedrijf beginnen? Andere Europeanen doen dat meer dan Nederlanders. Zowel grote als kleinere

Nadere informatie

Van duurzaam gebouw naar duurzaam gebruik

Van duurzaam gebouw naar duurzaam gebruik Van duurzaam gebouw naar duurzaam gebruik Artikelen over duurzaam bouwen en renoveren buitelen over elkaar heen. Maar Nederland bouwt tegenwoordig al erg duurzaam. En het energieverbruik is al fors teruggedrongen.

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

Leerpark Dordrecht. 1 Conclusies. Het imago volgens regiobewoners

Leerpark Dordrecht. 1 Conclusies. Het imago volgens regiobewoners Leerpark Dordrecht Het imago volgens regiobewoners De gemeente Dordrecht is benieuwd hoe haar eigen inwoners en de inwoners van de andere vijf Drechtsteden gemeenten aankijken tegen het Leerpark Dordrecht.

Nadere informatie

Vooruit naar de oorsprong

Vooruit naar de oorsprong Vooruit naar de oorsprong strategisch kader 2014-2016 1 Strategisch kader in 12 puntjes 1 We zien goed en plezierig wonen als basis van bestaan 2 We bieden mensen met lagere inkomens goede, passende woonruimte

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus IT & Process Management De cursus IT & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Het PENTA college in Hoogvliet is sinds augustus 2014 een gecertificeerde BUSINESS SCHOOL voor mavo en havo-top.

Het PENTA college in Hoogvliet is sinds augustus 2014 een gecertificeerde BUSINESS SCHOOL voor mavo en havo-top. Het PENTA college in Hoogvliet is sinds augustus 2014 een gecertificeerde BUSINESS SCHOOL voor mavo en havo-top. Heb je een mavo- of mavo/havo-advies en wil je het beste uit jezelf halen? Kom dan eens

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage Leadership Connected 2016

Onderzoeksrapportage Leadership Connected 2016 Onderzoeksrapportage Leadership Connected 2016 Zaltbommel 30 mei 2016 Leadership Connected! Where Business meets Science 1 Inleiding Onderzoeksrapport Leadership Connected In tijden waarin ontwikkelingen

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Bedrijfsovername & Bedrijfsoverdracht De cursus Bedrijfsovername & Bedrijfsoverdracht duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Agile & Scrum Projectmanagement De cursus Agile & Scrum Projectmanagement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Wat? Hoe? Doelstelling:

Wat? Hoe? Doelstelling: Jaarplan OTP 2014 Wat? Hoe? Doelstelling: Events/activiteiten: 2x Jouw bedrijf, mijn school, onze leerling organiseren ChecktheBizz voor havo/vwo-3 leerlingen Duurzame relatie opbouwen onderwijs en ondernemers

Nadere informatie

Wat? Hoe? Doelstelling:

Wat? Hoe? Doelstelling: Jaarplan OTP 2014 Wat? Hoe? Doelstelling: Events/activiteiten: 2x Jouw bedrijf, mijn school, onze leerling organiseren ChecktheBizz voor havo/vwo-3 leerlingen Duurzame relatie opbouwen onderwijs en ondernemers

Nadere informatie

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld meer liefde 39 Oefen je met de buitenwereld meer evenwicht

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Inkoopmanagement & Procurement De cursus Inkoopmanagement & Procurement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Europees Sociaal Fonds. Mede mogelijk gemaakt door Europese Unie, Ondernemen INHOLLAND. biedt haar kennis, vraagt uw expertise. Samen boeken we winst

Europees Sociaal Fonds. Mede mogelijk gemaakt door Europese Unie, Ondernemen INHOLLAND. biedt haar kennis, vraagt uw expertise. Samen boeken we winst Mede mogelijk gemaakt door Europese Unie, Europees Sociaal Fonds Ondernemen INHOLLAND biedt haar kennis, vraagt uw expertise Samen boeken we winst Dubbele winst Welke zaken houden uw organisatie bezig?

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 Inhoud Inleiding 6 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 2 Instanties in Nederland 13 Belangrijke instanties voor ondernemers 14 Kamer

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag Bijlage 1. Opening door Gelbrich Feenstra. Zij werkt als onderwijsadviseur bij APS in Utrecht en sinds ruim een jaar is zij projectleider Engels bij het VLC. Wat was de aanleiding voor deze conferentie?

Nadere informatie

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers Survey commitment van medewerkers B 3 Survey commitment van medewerkers 229 230 Ruim baan voor creatief talent, bijlage 3 Voor je ligt een vragenlijst waarin gevraagd wordt naar verschillende aspecten

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Oproep voor invulling Gebouw 027E

Oproep voor invulling Gebouw 027E 1 Gebouw 027E Oproep voor een vernieuwende invulling van 3 x 500 m 2 juni 2015 Gebouw 027E... 3 Het Marineterrein Amsterdam... 4 Ontwikkelrichting... 4 Fasering... 4 Uitvoering... 5 Concept Gebouw 027E...

Nadere informatie

BEGELEIDERS LEARNING BY DOING

BEGELEIDERS LEARNING BY DOING BEGELEIDERS LEARNING BY DOING HE U NEDERLA ERNEMENDE EN? LPT ND R HELPT U NEDERLAND ONDERNEMENDER TE MAKEN? Vindt u het leuk om jongeren te coachen op weg naar ondernemerschap? Wilt u uw kennis van het

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO IT & Process Management De Post HBO opleiding IT & Process Management duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Dames en heren, En dit is Brecht, een van die studenten.

Dames en heren, En dit is Brecht, een van die studenten. Speech Gerard Bukkems, directeur toezicht mbo Inspectie van het Onderwijs uitgesproken 23 september 2016, tijdens de bijeenkomst Examinering in de Reële Beroepscontext Dames en heren, Goedemorgen. Allereerst

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Development & Innovatie De Post HBO opleiding Development & Innovatie duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek 19 maart 2014 2 Inleiding Na een aantal zware crisisjaren lijkt de sector transport & logistiek begin 2014 weer uit het dal te klimmen. De eerste signalen

Nadere informatie

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 MINISYMPOSIA Ter introductie / 2 Op 22 maart 2010 organiseerde M&I/Partners een minisymposium

Nadere informatie

DE JAMIN FORMULE WINKELS COMMUNICATIE PRODUCT ONDERSTEUNING INNOVATIE CONCLUSIE

DE JAMIN FORMULE WINKELS COMMUNICATIE PRODUCT ONDERSTEUNING INNOVATIE CONCLUSIE INTRODUCTIE JAMIN is de oudste en meest bekende snoepwinkel van ons land. Ooit begonnen in 1870 (!) en mede door het in 2009 verleende predicaat Hofl everancier, mag het bedrijf rustig als iconisch worden

Nadere informatie

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden 6 De wereld verandert: om ons heen zien we langzaam systemen en instituties omvallen. Wat daarvoor in de plaats komt? Hbo-onderzoek

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Factsheet persbericht

Factsheet persbericht Factsheet persbericht Nut vakbonden onbekend bij jongeren 30 november 2011 Inleiding Van oktober 2011 tot november 2011 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden 2464

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR ECONOMIE EN ONDERNEMEN MBOAMERSFOORT.NL

IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR ECONOMIE EN ONDERNEMEN MBOAMERSFOORT.NL IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR ECONOMIE EN ONDERNEMEN MBOAMERSFOORT.NL MET JOU LOOPT ALLES OP ROLLETJES Werken in een bedrijf is elke dag anders. Ben je liever eigen baas? Leer dan alles over zelfstandig ondernemer

Nadere informatie

Business College Notenboom & Business School Notenboom

Business College Notenboom & Business School Notenboom University of Applied Sciences Business College Notenboom & Business School Notenboom Ondernemend Inspirerend Ambitieus MBO 4 in 2 jaar HBO-Ad in 2 jaar HBo in 3 of 4 jaar Transparant Persoonlijk Notenboom

Nadere informatie

Natuurlijk vinden wij overzicht over onze financiën belangrijk. Maar andere zaken lijken altijd nog veel belangrijker. Bovendien vinden wij het

Natuurlijk vinden wij overzicht over onze financiën belangrijk. Maar andere zaken lijken altijd nog veel belangrijker. Bovendien vinden wij het Grip op later 2 Natuurlijk vinden wij overzicht over onze financiën belangrijk. Maar andere zaken lijken altijd nog veel belangrijker. Bovendien vinden wij het moeilijk. Hoe krijg je overzicht? En áls

Nadere informatie

Noord-Holland heeft hoogste startersquote

Noord-Holland heeft hoogste startersquote Vooruitzicht Starters Noord-Holland heeft hoogste startersquote Ontwikkeling aantal starters onzeker door nieuwe wetgeving Fors meer taxichauffeurs door nieuwe taxiwet en Uber Ontwikkeling aantal starters

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + ondernemend leren technasium Volgend schooljaar

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Ondernemerschap door loslaten van vaste functies

Ondernemerschap door loslaten van vaste functies Organisatie naam: Full Management Support Plaats: Breda Aantal medewerkers: 25 en een netwerk van ZZP ers Soort arbeidsflexibiliteit: zelfsturende teams, ondernemerschap door functionele flexibiliteit

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + entreprenasium technasium Volgend schooljaar naar

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Merkstrategie & Reputatie De cursus Merkstrategie & Reputatie Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Workshops De werkelijkheid van gedrag. 11 maart, 25 maart en 8 april 2010

Workshops De werkelijkheid van gedrag. 11 maart, 25 maart en 8 april 2010 Workshops De werkelijkheid van gedrag 11 maart, 25 maart en 8 april 2010 Workshops De werkelijkheid van gedrag Vandaag heb je de eerste workshop De werkelijkheid van gedrag gevolgd. De workshops geven

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Voorbeeld antwoordblad Logische niveaus

Voorbeeld antwoordblad Logische niveaus Voorbeeld antwoordblad Logische niveaus Datum: 10 november 2016 We doorlopen de stappen in twee richtingen. Eerst van buiten naar binnen en daarna omgekeerd, van binnen naar buiten. Gebruik zowel je hoofd

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Masterclass Plan van Aanpak Schrijven De Masterclass Plan van Aanpak Schrijven duurt 1 dag en omvat 2 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Meerwaarde met Online Marketing Expertise

Meerwaarde met Online Marketing Expertise Meerwaarde met Online Marketing Expertise Webinar 26 mei 2015 Wat leer je in dit webinar? Nieuwe ontwikkelingen bij zelfstandig ondernemers De meest gestelde vraag door ondernemers Hoe je als VA daarop

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Het bewonersblad Thuis!

Het bewonersblad Thuis! Het bewonersblad Thuis! Zevende peiling Huurderspanel Woonwaard Woonwaard Februari 2014 Inleiding Aanleiding en doel onderzoek Het Huurderspanel van Woonwaard peilt periodiek de mening van de huurders

Nadere informatie

novacollege.nl/autotechniek Autotechniek 2016/2017

novacollege.nl/autotechniek Autotechniek 2016/2017 novacollege.nl/autotechniek Autotechniek Autotechniek 2016/2017 Iemand die zo sociaal is als jij, moet je niet verstoppen in een werkplaats. Dat zei mijn stagebegeleider tegen mij. Ik puzzel graag net

Nadere informatie

Eerste Huiskamerbijeenkomst PvdA in Amersfoort KANS OP EERLIJK WERK EN EEN VAK LEREN MET EEN LEERWERKBAAN

Eerste Huiskamerbijeenkomst PvdA in Amersfoort KANS OP EERLIJK WERK EN EEN VAK LEREN MET EEN LEERWERKBAAN Eerste Huiskamerbijeenkomst PvdA in Amersfoort KANS OP EERLIJK WERK EN EEN VAK LEREN MET EEN LEERWERKBAAN Zaterdagmiddag 21 februari vond in De Vereeniging een eerste Huiskamerbijeenkomst plaats. Het was

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management Beschrijving van de leeractiviteit Voor de volgende opdracht zullen de studenten plannen* hoe ze gedurende een week ijs gaan

Nadere informatie

Dat had ik nooit gedacht en nog steeds kan ik het niet zo goed bevatten.

Dat had ik nooit gedacht en nog steeds kan ik het niet zo goed bevatten. Wow! 17.597,14 euro in drie dagen... Dat had ik nooit gedacht en nog steeds kan ik het niet zo goed bevatten. 17.597,14 euro in drie dagen tijd... de meeste mensen zouden hier een heel jaar voor moeten

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Persoonlijke Effectiviteit De cursus Persoonlijke Effectiviteit duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Verkoopvaardigheden test.

Verkoopvaardigheden test. Verkoopvaardigheden test. Waarom zijn sommige verkopers meer succesvol dan andere? Waarom verkopen en verdienen sommige verkopers twee, drie, vijf of soms zelfs tien keer meer dan anderen? Het gaat uiteindelijk

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Human Resource Analytics De cursus Human Resource Analytics duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag!

Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag! Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag! Ondernemen zie jij het al helemaal voor je? Droom jij van je eigen bedrijf? Of heeft je moeder een bedrijf en wil je dat graag overnemen? Misschien

Nadere informatie

Auditrapport HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen

Auditrapport HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen Auditrapport HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen Opleiding: School: Bedrijfskunde MER Instituut voor Bedrijfskunde Auditdatum: 23-06-2015 HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen Data Datum

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011

Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011 Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011 Dames en heren, Degenen, die hier te lande na 1820 verbetering van

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

Post HBO Branded Content Strategie

Post HBO Branded Content Strategie Post HBO Branded Content Strategie De Post HBO opleiding Branded Content Strategie duurt ongeveer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie

Profiel. Opleidingsmanager HBO-Rechten. 10 mei Opdrachtgever Hogeschool van Amsterdam Faculteit Maatschappij en Recht

Profiel. Opleidingsmanager HBO-Rechten. 10 mei Opdrachtgever Hogeschool van Amsterdam Faculteit Maatschappij en Recht Profiel Opleidingsmanager HBO-Rechten 10 mei 2017 Opdrachtgever Hogeschool van Amsterdam Faculteit Maatschappij en Recht Voor meer informatie over de functie Jeannette van der Vorm, adviseur Leeuwendaal

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Samen geven we richting aan de koers van de NKC

Samen geven we richting aan de koers van de NKC Samen geven we richting aan de koers van de NKC ₀ ₀ ₀ In de aanloop naar de klimaattop in Parijs is eind 2014 de Nederlandse Klimaatcoalitie van start gegaan om CO2 reductie bij bedrijven en andere organisaties

Nadere informatie

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen Introductie Business case en visie op inclusief ondernemen Communicatie en interne organisatie Analyse van processen, rollen en taken voor plaatsing Werving en contractering van kandidaten Administratie,

Nadere informatie

Laat zien en vertel, dat is het motto van

Laat zien en vertel, dat is het motto van Geef een presentatie en doe dat vooral met tekeningen Dan Roam, Visueel presenteren - Het ontwerpen van presentaties die overtuigen, Vakmedianet, 260 blz., ISBN 978 94 6276 016 5. Het doel van de presentator

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext 1 Inleiding Dit onderwijsmodel is ontwikkeld op basis van de strategische doelstellingen van het

Nadere informatie