Thema: De nieuwe realiteit van werken, wat is de invloed op de vastgoedmarkt? Sprekende Cijfers Kantorenmarkten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Thema: De nieuwe realiteit van werken, wat is de invloed op de vastgoedmarkt? Sprekende Cijfers Kantorenmarkten"

Transcriptie

1 Thema: De nieuwe realiteit van werken, wat is de invloed op de vastgoedmarkt? 15 Sprekende Cijfers Kantorenmarkten >

2 Amsterdam < Kantorenmarkten 2015 Plaatsnaam 159

3 15 de Nieuwe Werkelijkheid van de kantorenmarkt Sprekende Cijfers Kantorenmarkten >

4 Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 2015 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd of in enigerlei andere vorm openbaar gemaakt worden zonder schriftelijke toestemming van de eigenaar Dynamis B.V. Deze rapportage is verkrijgbaar bij: Dynamis B.V. Afdeling Research Orteliuslaan BA Utrecht < 4 Kantorenmarkten 2015

5 Voorwoord Voorwoord Geachte relatie, Hierbij presenteren wij met trots het negentiende jaarrapport Sprekende Cijfers Kantorenmarkten. Deze rapportage geeft u inzicht in de marktontwikkelingen binnen de kantorenmarkt van Nederland op zowel landelijk als regionaal niveau. Het uiteenzetten van de regionale kantorenmarkten is onmisbaar gezien de verschillende marktontwikkelingen in de regio s. De makelaars van Dynamis beschikken ruimschoots over deze regionale kennis. Hierdoor zijn wij in staat u het marktgevoel, door middel van een cijfermatige interpretatie en een marktbeschrijving over trends en ontwikkelingen, van de 24 onderzochte regio s als ook over Nederland te geven. Traditiegetrouw wordt in deze rapportage, aansluitend op voorgaande edities, ingegaan op de ontwikkelingen binnen de kantorenmarkt en daarnaast een actueel thema. Dit jaar beschrijft Dynamis ten behoeve van het themakatern De nieuwe realiteit van werken en de invloed op de vastgoedmarkt. Ruud de Wit, oud-hoofdredacteur van de Vastgoedmarkt, heeft voor het thema-artikel diverse vooruitstrevende partijen gesproken om aan u het kantoor van de toekomst te beschrijven. De kantorenmarkt in 2014 wordt gekenmerkt door de behoefte aan verbetering van de huidige kantoorlocatie. Diverse bedrijven vervangen hun oude locatie voor een kwalitatief beter kantoor met een betere prijs/kwaliteit verhouding. De vraag naar kantoorruimte komt derhalve tot stand door de verplaatsingen van bedrijven en nauwelijks door effectieve vraag. Wederom wordt meer kantoorruimte aan de markt terug gegeven dan wordt onttrokken. Het aanbod is als gevolg hiervan licht toegenomen. Voor 2015 wordt een verdere toename in de vervangingsvraag, een beperkt nieuwbouwbeleid en opnieuw een stimulering van kantoortransformaties verwacht. Graag bedanken wij alle researchmedewerkers en makelaars bij de dertien partners in Dynamis voor hun medewerking aan de totstandkoming van deze negentiende editie Sprekende Cijfers Kantorenmarkten. Door middel van ons landelijke netwerk, een uniforme werkwijze en de nauwkeurigheid en lokale marktkennis van onze partners is wederom een volledig, betrouwbaar en marktonderscheidend rapport gerealiseerd. Wij hopen dat dit jaarrapport u een nog beter inzicht geeft in de Nederlandse kantorenmarkt. Rest ons u veel succes te wensen met alle vastgoedactiviteiten die u in 2015 gaat ondernemen! Met vriendelijke groet, Namens het bestuur van Dynamis: Tjeerd van der Veen MRICS RT Voorzitter Vereniging Dynamis Shirley Bröcker MSc RE Research Manager Dynamis Kantorenmarkten 2015 Voorwoord 5 >

6 < 6 Kantorenmarkten 2015

7 Inhoud Voorwoord 5 Thema: De nieuwe realiteit van werken, wat is de invloed op de vastgoedmarkt? 9 1. Nederland in Regio Amsterdam en Almere Regio Den Haag Regio Rotterdam en Drechtsteden Regio Utrecht en Amersfoort Brabantse stedenrij (Eindhoven, Den Bosch, Breda, Tilburg) Knooppunt Arnhem-Nijmegen Groningen, Leeuwarden en Assen Apeldoorn, Deventer en Zwolle Twente (Enschede, Hengelo) Maastricht, Parkstad Limburg/Heerlen en Sittard 139 Bijlagen: 151 I Doel en aanpak onderzoek II Begrippen Kantorenmarkten 2015 Inhoud 7 >

8 < 8 Kantorenmarkten 2015

9 de Nieuwe Thema: De nieuwe realiteit Werkelijkheid van werken, van wat is de invloed op de de kantorenmarkt vastgoedmarkt? Kantorenmarkten 2015 Thema 9 >

10 Thema De nieuwe realiteit van werken, wat is de invloed op de vastgoedmarkt? De problemen in de Nederlandse kantorenmarkt, gekenmerkt door een leegstand van ruim 15% en wezenlijke afboekingen op de beleggingswaarde, rechtvaardigen de vraag hoe de kantorenmarkt er over pakweg vijf tot tien jaar uitziet. Voormalig hoofdredacteur van Vastgoedmarkt Ruud de Wit, legt de vraag over de kantoorhuisvesting van de toekomst voor aan marktpartijen en bespeurt een voorzichtig optimisme. De vraag naar kantoorruimte neemt waarschijnlijk verder af, maar krijgt vooral een andere dimensie. Het zijn de wensen van de eindgebruiker die de doorslag geven. De rol van de makelaar en adviseur blijft in het spel van vraag en aanbod onverminderd belangrijk. Maar zeker is ook dat voor het overgrote deel van de kantorenleegstand van dit moment geen toekomst meer is. Door Ruud de Wit De Nederlandse kantorenmarkt bevindt zich al enige jaren in een diep dal, mede als gevolg van een langdurige economische malaise. Dit heeft in Nederland onder meer gevolgen gehad voor de waarde van het (kantoren)vastgoed, de leegstandscijfers en het opnameniveau. Niet alleen beleggers en financiers hebben daarvan de gevolgen moeten ondervinden, maar ook vastgoedontwikkelaars, adviseurs en gemeenten. Ruud de Wit, auteur thema-artikel De kantorenmarkt tot nu De harde cijfers laten de negatieve ontwikkeling in het commercieel vastgoed, met name in het kantorensegment, duidelijk zien. Tussen 1974 en 2014 is het aanbod aan kantoormeters in Nederland gestegen van rond één miljoen vierkante meter naar 7,3 miljoen vierkante meter. De opname daarentegen nam de afgelopen veertig jaar slechts gering toe en kwam alleen begin deze eeuw en in 2005 en 2006 boven twee miljoen vierkante meter per jaar uit. Inmiddels is de opname weer gedaald tot circa één miljoen vierkante meter. De dalende tendens lijkt zich ook de komende jaren niet te herstellen. De kantorenleegstand wordt op dit moment geschat op een percentage dat ligt tussen 15% en 17% van de totale voorraad. De groeiende discrepantie tussen het aanbod van kantoorruimte in Nederland en de opname heeft overigens niet alleen de economische malaise als oorzaak. Ook een andere kijk op de manieren van werken, demografische ontwikkelingen en het gebruik van digitale tools en nieuwe technieken hebben ertoe geleid dat eindgebruikers en hun werknemers anders met huisvesting omgaan. Minder ruimte nodig Een fraai voorbeeld van deze nieuwe kijk op de werkplek is de manier waarop verzekeraar Interpolis vanaf eind vorige eeuw met zijn huisvestingsvraagstuk in de weer is geweest en tot de conclusie kwam met aanzienlijk minder kantoorruimte uit de voeten te kunnen. Tot wel de helft van het aantal vierkante meters dat tot dan toe werd gebruikt. Het spraakmakende voorbeeld daarvan is het Interpolis-kantoor in Tilburg dat in 1996 werd opgeleverd en zodanig is ingericht dat het medewerkers kon huisvesten op een oppervlak waar voorheen slechts een kleine medewerkers een werkplek hadden. Die halvering van werkruimte was zeker niet het gevolg van een geforceerde indikking. Centraal stond het uitgangspunt dat de medewerkers een thuisgevoel moesten hebben in een plezierige omgeving. Dat vertaalde zich concreet in open ruimten die in een stratenpatroon met elkaar werden verbonden. De werkgebieden werden vormgegeven door verschillende ontwerpers, waarbij een medewerker een werkplek kon kiezen die op dat moment het beste bij zijn stemming paste. De open werkstructuur als een integraal onderdeel van het bedrijf, waarbij niet de aanwezigheid het criterium van de beoordeling van de werknemers werd, maar hun prestaties op de werkvloer. < 10 Thema Kantorenmarkten 2015

11 Thema Stille revolutie Een klein decennium later is iedereen in het commercieel vastgoed in Nederland ervan overtuigd dat een stille revolutie in de kantorenmarkt aan het voltrekken is, zoals FGHdirectievoorzitter Peter Keur begin vorig jaar formuleerde. Hij doelt daarbij op de eerder gesignaleerde groeiende leegstand en afnemende opname. Die stille revolutie heeft tot gevolg dat nog slechts op erkende kantorenlocaties nieuwe kantoorgebouwen worden neergezet, maar ook dat overal in het land kantoorpanden uit de markt worden gehaald. Deels door herbestemming naar andere functies, maar in toenemende mate ook door de sloop van gebouwen waarvan wordt aangenomen dat deze nooit meer verhuurd worden. De afnemende vraag en herbestemming van kantoren heeft dan ook geleid tot een heldere tweedeling in de kantorenmarkt, enerzijds de toplocaties waar zelfs de huren stabiel zijn gebleven, waar nog steeds wordt gebouwd en waar het onderliggend vastgoed slechts beperkt is afgewaardeerd. Anderzijds het kantorenvastgoed op mindere locaties vooral in de regio s en langs de snelwegen - waar een forse afwaardering heeft plaatsgevonden en waar de huurwaarden het ook zwaar te verduren hebben gekregen. Het spreekt voor zich dat juist op die secundaire kantorenlocaties herbestemming wordt gerealiseerd, maar ook steeds vaker wordt gesloopt als de leegstand te lang duurt en geen herbestemming of financiering daarvan kan worden gevonden. Veranderde toekomstvisie Tegen deze achtergrond heeft een verschuiving plaatsgevonden in de filosofie en toekomstvisie, zowel voor ontwikkelaars, herontwikkelaars, eindbeleggers, gemeenten en financiers. Daarop hebben ook makelaars en vastgoedadviseurs moeten inspelen. Niet de stenen staan centraal, maar de gebruiker en diens werknemers. Niet langer gaat het puur om de assets, maar om het management daarvan. Eindgebruikers kunnen kiezen omdat de markt van vraag naar aanbod is gekanteld. Daarnaast leggen bedrijven in de huidige markt steeds vaker hun oor te luister bij hun werknemers. Bereikbaarheid, duurzaamheid van gebouw en werkplek, gezondheid, kinderopvang en gezelligheid zijn dé trefwoorden geworden bij de locatie van een kantoor en de inrichting ervan, zoals het voorbeeld van Interpolis al illustreerde. Tien, vijftien jaar geleden keken de eindgebruikers vooral naar de hoogte van de huur en de prestige van de locatie en het gebouw en hadden veelal geen tijd en geld over voor de wensen van hun werknemers. Die veranderde attitude heeft voor de revolutie in de kantorenmarkt gezorgd, die begon met de maatschappelijke roep voor meer duurzame energiezuinige - gebouwen, maar die verder is geëvolueerd naar nieuwe concepten voor werken in een kantoor. Tjeerd van der Veen MRICS RT, voorzitter Vereniging Dynamis en directeur Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars Flexibiliteit Tjeerd van der Veen, voorzitter van Vereniging Dynamis en directeur Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars, bevestigt deze ontwikkeling vanuit de dagelijkse praktijk. Bedrijven zijn anders gaan werken, constateert hij. Ze zijn flexibeler geworden waar het gaat om de werkplek en er wordt efficiënter gebruik gemaakt van de gehuurde ruimte. Hij ziet ook dat die flexibiliteit gevolgen heeft voor de huurcontracten. Die hebben al lang geen looptijd meer van tien jaar, maar eerder van vijf jaar of korter. Dat geldt met name voor bestaande gebouwen. Bij nieuwbouw worden nog wel langjarige overeenkomsten gesloten. Van der Veen signaleert daarnaast een aantal andere trends, zoals een meer projectmatig kantoorgebruik, waarbij mensen van verschillende bedrijven of afdelingen voor een project tijdelijk samenwerken in een deel van het kantoorgebouw. Ook zien we dat op kantoren al lang niet meer alleen van negen tot vijf wordt gewerkt en niet meer op de vijf gebruikelijke werkdagen. Flexibiliteit geldt zeker ook voor de werktijden. Hij wijst verder op de groei van bedrijfsverzamelgebouwen. Bedrijven zoeken elkaar Kantorenmarkten 2015 Thema 11 >

12 Thema daarbij op, delen faciliteiten, maken gebruik van elkaar bij het zakendoen. Als een belegger daar niet op inspeelt, krijgt hij het moeilijk weet Van der Veen. De tijden dat één gebruiker langdurig in één en hetzelfde gebouw zit, zijn immers voorbij. Coert Zachariasse, CEO Delta Development Nieuwe kantoorwerkelijkheid in de praktijk Dat beleggers en ontwikkelaars niet stil hebben gezeten om in te spelen op de nieuwe kantoorwerkelijkheid blijkt uit talrijke voorbeelden. Eén daarvan is Park 20/20 op Beukenhorst-Zuid in Hoofddorp, een joint venture van Delta Development, Volker Wessels en Reggeborgh. Park 20/20 koppelt duurzaam bouwen, een hoogwaardige en uitdagende openbare ruimte en een andere manier van werken aan elkaar, zegt Coert Zachariasse, CEO van Delta Development, dat nauw samenwerkt met de Amerikaanse Cradle to Cradle filosoof en ontwerper William McDonough + Partners. Voor Zachariasse draait het, net zoals Van der Veen dat stelt, om flexibiliteit. Omdat onbekend is hoe de economie en de maatschappij zich de komende jaren zullen ontwikkelen, is het moeilijk te voorspellen in welke richting de vraag naar kantoren gaat. Maar Zachariasse ervaart in zijn contacten met eindgebruikers wel dat de gezondheid van de werknemer en productiviteit van de werkplek steeds vaker dominante factoren zijn bij de keuze voor een locatie en gebouw. De werkplek moet dus een omgeving zijn waar het goed vertoeven is en waar werknemers graag komen. Een ontwikkelaar moet daarvoor in nauwe samenwerking met de eindgebruiker proberen een maatpak te bieden. Adoptief zijn, noemt Zachariasse dat, meebewegen met functies en gebruikers. Voor Zachariasse gaat het bij het kantoor van de toekomst al lang niet meer alleen om duurzaamheid in de zin van zorgvuldiger met energie omgaan. Een begrip dat daarbij steeds opnieuw terugkeert, is de circulaire economie, de ultieme vorm van duurzaamheid waarbij gesloten cycli worden gecreëerd voor materialen en energie. Dat geldt overigens niet alleen voor nieuwe kantoorontwikkelingen, maar zeker ook voor bestaand kantorenvastgoed. Zachariasse geeft toe dat een gebouw zoals hij dat wil vormgeven duurder is en dus ook tot een hoger huurniveau leidt. Dat schrikt beleggers en gebruikers soms af heeft hij gemerkt. Maar als de productiviteit van een kantoorpand dat is ontwikkeld op basis van Cradle to Cradle-uitgangspunten leidt tot een verhoging van de arbeidsproductiviteit met bijvoorbeeld 3%, wordt die hogere huur ruimschoots goedgemaakt. Een interessante stelling, die overigens nog hard moet worden gemaakt. Google Een kantoorruimte die het afgelopen jaar veel aandacht kreeg, is het Google-kantoor op de Amsterdamse Zuidas. Google zat al vanaf 2007 in het Viñoly-gebouw over vier verdiepingen, maar wilde hier een andere invulling aan geven en nam daarvoor D/DOCK uit Amsterdam in de hand. D/DOCK koos, conform de wensen van de Googlers, voor een duidelijke Nederlandse signatuur met een receptiebalie in de vorm van een bakfiets, stroopwafel plafondplaten en Delfts Blauw op de muur in het restaurant. < Wouter Fris, directeur D/DOCK Wouter Fris, medepartner en directeur van D/DOCK, geeft aan waar zij staan als het gaat om het kantoor voor de komende decennia : maatschappelijke verantwoordelijkheid en conceptontwikkeling gebaseerd op research en data. Daarom was het bureau in staat de visie van Google op de werkomgeving te vertalen in een geheel nieuw ontwerp. Hierbij werden elementen van het Healing Offices-concept toegepast. Het is de taak van een architect om innovatieve ontwikkelingen haalbaar te maken die leiden tot een betere gezondheid van de werknemer en een hogere productiviteit voor de werkgever, aldus Fris. Idealistisch, maar ook concreet. Fris: Samen met de opdrachtgever wordt een business case opgesteld. Met als voorwaarde, dat wanneer je uitgaat van een duurzame, circulaire economie, ook alle betrokken spelers moeten meedoen. 12 Thema Kantorenmarkten 2015

13 Thema Healing Offices is het concept dat D/DOCK specifiek heeft ontwikkeld voor de kantorenmarkt. Het is een ontwerpbenadering die zich richt op abstracte begrippen als het geluk, de gezondheid en productiviteit van de werknemer. Dat zijn ook de drie pijlers van de werkplekvisie van Google zelf.. Wezenlijk daarbij is het meten van de verschillende aspecten van dat concept. Wij proberen te meten hoe de werknemer zich voelt in zijn/haar nieuwe omgeving, hoe de gezondheidssituatie zich ontwikkelt, hoeveel hij/zij beweegt. Dat lijken zachte factoren, die we hard maken. Daarom hebben we ook een omgevingspsychologe aan ons team toegevoegd. Met andere woorden: door het meten van allerlei factoren die van invloed zijn op de werkplek, kunnen makkelijker stappen worden gezet om productiviteit en werkplezier te vergroten. Het Nieuwe Kantoor (HNK) Inmiddels lijkt het erop dat veel vastgoedpartijen zich op de eindgebruiker hebben geworpen vanuit de aloude wijsheid De klant is koning. Het beursgenoteerde vastgoedfonds NSI bijvoorbeeld, dat kampt met een relatief hoge leegstand in zijn kantorenportefeuille, heeft daarom een radicale omslag gerealiseerd om de kantoren toch weer gevuld te krijgen. Dat gaat volgens een concept dat de naam HNK heeft gekregen, dat staat voor Het Nieuwe Kantoor. NSI speelt in op de geconstateerde behoefte van de eindgebruiker aan flexibele full service huisvestingconcepten. Dat is een trend die niet alleen geldt voor de Randstad, maar voor alle regio s en dus ook de kleinere steden. NSI heeft het bij dit concept over het sociale hart en doelt daarbij op de centrale ruimte die is ingericht als ontmoetingsplek met werkplekken, verschillende zitjes, lange werktafels en zelfs een Grand Café. Olaf Nieuwenhuis, Hoofd Projectontwikkeling Kroonenberg Groep The Bank Bijzonder is ook de herontwikkeling van het voormalige ABN-AMRO kantoor in Amsterdam aan het Rembrandtplein. Twee jaar geleden ging hier The Bank open, een succesvol multifunctioneel pand met een hoofdaccent op hoogwaardige kantoorruimte. Eén van de huurders is Booking.com, die voor The Bank als kantoorlocatie heeft gekozen ondanks de relatief hoge huur. Olaf Nieuwenhuis, Hoofd Projectontwikkeling van de Kroonenberg Groep, die The Bank zelf herontwikkelde en in belegging houdt, noemt het een uniek kantoorpand, maar aarzelt om het als een voorbeeld van het kantoor van de toekomst te noemen. Het succesverhaal van The Bank geeft wel aan in welke richting de kantorenmarkt zich beweegt. Booking.com koos voor The Bank vanwege het binnenstedelijk karakter, de goede bereikbaarheid met zowel auto als openbaar vervoer, de in het gebouw opgenomen parkeerfaciliteiten en het zeer hoge kwaliteitsen duurzaamheidsniveau. Rol van de makelaar De verschuiving van de stenen naar de gebruiker verandert de rol van de makelaar, bevestigt Dynamis-voorzitter Van der Veen: Voor makelaars blijft in het transformatieproces naar een nieuwe kantoorwerkelijkheid een belangrijke rol weggelegd. Wij zijn immers de voelsprieten van de markt. Wij kunnen voor de eindbelegger de markt vertalen naar zijn portefeuille, panden of gebouw. We zien dat heel wat beleggers zich bewust zijn van de nieuwe situatie en daar ook op proberen in te springen, maar er zijn ook nog heel wat beleggers die niets doen, die ervan uitgaan dat de markt weer zal aantrekken. Concreet betekent dat het leveren van een bijdrage aan het vormgeven van een nieuwe omgeving, van een nieuwe ruimtelijke omgeving, gericht op de eindgebruiker en de belegger. De eindgebruiker weet inmiddels heel goed weet wat hij wil, maar de politiek en ook een deel van de eigenaren zijn nog lang niet zover. Dat geldt misschien niet zo voor de toplocaties, maar zeker voor de mindere kantoorlocaties. Kantorenmarkten 2015 Thema 13 >

14 Thema Bij dit alles speelt voor Van der Veen ook een ander aspect mee, de aanhoudende discussie over duurzaamheid waar veel gebruikers en eigenaren nog wel eens te makkelijk over oordelen. Duurzaamheid gaat veel verder dan het besparen van wat energie. Ik denk zelfs dat gebouwen die alleen maar duurzaam zijn vanuit het gebruik aan energie ook weer snel verouderen. Duurzaamheid zit hem in de beleving, ligging en indeelbaarheid van een gebouw. Kortom: flexibiliteit. Er moet dus wat het kantoor van de toekomst betreft sprake zijn een gezonde mix van energiezuinigheid, betaalbaarheid, comfort en plezier. Van der Veen zit hiermee op één lijn met Zachariasse en Fris. Nieuwbouw versus bestaande bouw Betekent dit alles dat er geen nieuwbouw meer moet worden neergezet en dat alle overbodige kantoorpanden maar moeten worden gesloopt? Van der Veen denkt van niet. Gezonde nieuwbouw met krachtige eindgebruikers blijven verantwoord, als het maar op de juiste locatie staat. Hij is er voorstander van dat er kritisch naar al die nieuwbouwplannen wordt gekeken, met name buiten de grote steden en de Randstad. Daarnaast wijst hij erop dat er een nieuwe trek naar de binnensteden plaatsvindt, ook voor de huisvesting van kantoren, die worden gerealiseerd boven cafés en winkels. Dat zijn positieve signalen. Daar gaat het weliswaar niet om grote aantallen nieuwe kantoormeters, maar juist omdat het vaak startup-bedrijven en nieuwe creatieve bedrijven betreft, blijken binnensteden in toenemende mate de ideale locatie voor hun kantorentoekomst te zijn. Maar, zo vraagt Van der Veen zich tegelijk af, of daarmee ook de kantooropname in de toekomst weer wezenlijk omhoog gaat, hangt van heel andere factoren af, met name van het creëren van nieuwe werkgelegenheid. Slopen blijft het meest realistisch Het is duidelijk dat een heel nieuwe kantoorwerkelijkheid zich begint af te tekenen, overigens niet alleen in Nederland, maar ook in de ons omringende landen. Die werkelijkheid leidt tot soms verrassende en inspirerende initiatieven, zoals de voorbeelden van D/DOCK en Delta Development illustreren. Het is echter een illusie dat daarmee de realiteit van grote leegstand en een stagerende vraag naar kantoormeters kunnen worden opgelost of zelfs afgeremd. Het herbestemmen van overtollige kantoormeters en het aanpassen van gebouwen door het bedenken van gebruikersvriendelijke nieuwe producten lost immers slechts een betrekkelijk klein deel van de langdurige leegstand op. Zelfs de aanzienlijke afwaardering van grote kantorenportefeuilles zoals deze het afgelopen jaar heeft plaatsgevonden - is geen garantie dat die leegstand wezenlijk wordt opgelost. Daarvoor zijn nieuwe werkgelegenheid en veel nieuwe banen nodig en die lijken zich vooralsnog niet aan te dienen. En dat betekent dat we voor de komende jaren er toch van moeten uitgaan dat voor die vele langdurige leegstaande kantoorgebouwen in ons land maar één toekomst is weggelegd: slopen. Pas als die sloop en het uit de makt halen heeft plaatsgevonden, kan weer sprake zijn van een gezonde kantorenmarkt, met een redelijke en renderende balans tussen vraag en aanbod. < 14 Thema Kantorenmarkten 2015

15 de Nieuwe Werkelijkheid van de kantorenmarkt Nederland 1 Kantorenmarkten 2015 Nederland 15 >

16 Nederland in 2014 Economische ontwikkelingen De actuele economische ontwikkelingen zijn mede bepalend voor de ontwikkelingen op de kantorenmarkt. Voor het eerst sinds 2013 lijkt er in 2015 sprake van lichte groei. De verwachting is dat het BBP in 2015 met 1,5% stijgt. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) nemen de investeringen dit jaar met 3,3% toe, terwijl de consumptie door huishoudens met 1,3% stijgt als gevolg van verbeterde koopkracht en toegenomen vertrouwen. De werkloosheid daalt lichtjes naar 6,5% van de beroepsbevolking (was 6,8% eind 2014) en de werkgelegenheid stijgt met 0,8%. Ondanks deze positieve vooruitzichten overheerst aan het begin van 2015 vooralsnog onzekerheid. De voorspelde groeicijfers blijven laag, terwijl Nederland als open economie sterk beïnvloed wordt door externe factoren - met name de economische ontwikkelingen in de rest van Europa. Voor het zesde jaar op rij was Nederland in 2014 het op één na grootste exportland van de EU. Ongeveer tweederde van de totale Nederlandse export gaat naar landen binnen de Eurozone. Ten opzichte van de rest van de wereld blijft het economisch herstel in Europa nog achter. De export naar China en de Verenigde Staten trekt veel harder aan. Het CPB verwacht dat de Nederlandse export in 2015 met 4,3% groeit, even hard als in Ook al staan de belangrijkste marktindicatoren voor dit jaar over het algemeen op groen, een gezonde slag om de arm blijft geboden. In 2014 bleek de gerealiseerde groei uiteindelijk ook lager uit te komen dan de voorspellingen aan het begin van dat jaar nog deden vermoeden. Verandering en verschuiving De economische ontwikkelingen van de afgelopen jaren veroorzaken behoorlijke veranderingen en verschuivingen op de Nederlandse kantorenmarkt. Het aantal bedrijven dat in 2014 failliet ging, is hoog. In de eerste negen maanden van vorig jaar vroegen ruim ondernemingen hun faillissement aan. Sinds het vierde kwartaal stagneert het aantal faillissementen. Veel bedrijven zijn ingekrompen als gevolg van reorganisaties. Er wordt scherp op de kosten gelet, ondernemingen werken effectiever en met minder personeel. Dit soort actuele ontwikkelingen heeft geleid tot een afname van de kantoorbehoefte in Nederland in 2014 en gemiddeld minder vierkante meters kantoorruimte per individuele onderneming. Tegelijkertijd is er ook sprake van nieuwe groei, door een toename van het aantal startende bedrijven. Aangezien dit voornamelijk (nog) kleine organisaties zijn, is hun behoefte aan kantoorruimte voorlopig beperkt. De forse toename van het aantal zzp ers in 2014, maar ook de nog altijd onzekere toekomst van veel bedrijven, resulteert vooralsnog in een groter aanbod van kantoorruimte ten opzichte van de vraag. Bedrijven voegen activiteiten steeds vaker samen op één locatie. Met name in de Randstad zie je dergelijke concentraties ontstaan, waarbij niet alleen wordt gekeken naar een scherpe verhouding tussen prijs en kwaliteit, maar ook in hoeverre een locatie goed is aangesloten op het openbaar vervoer. Deze ontwikkeling stuwt de vraag naar grote kantoorvloeren, maar het nieuwe aantal vierkante meters dat wordt betrokken is in de regel minder groot dan de locaties waar de organisaties eerst waren gehuisvest. Die kantoren blijven bovendien vaak leeg achter. Het Rijk is hier een goed voorbeeld van. Door de toename van het aantal zelfstandige ondernemers stijgt de vraag naar kleinere kantoorruimten. Kantoorconcepten waar enkele of meerdere werkplekken worden verhuurd, zijn gewild. Er is sprake van een sterke groei van het aanbod voor kleine kantoorgebruikers, onder andere ook door het geschikt maken van grotere < 16 Nederland Kantorenmarkten 2015

17 Nederland in 2014 kantoorpanden. Deze worden opgedeeld in kleinere units en als bedrijfsverzamelgebouw in de markt gezet. Vanwege de nog altijd onzekere economische vooruitzichten vragen bedrijven en organisaties om het inbouwen van meer flexibiliteit bij het aangaan of verlengen van huurcontracten. Er is duidelijk behoefte aan korte(re) huurperiodes en contracten moeten clausules bevatten die het eenvoudig mogelijk maken om het aantal gehuurde vierkante meters te vergroten dan wel te verlagen. Trends en ontwikkelingen Behalve economische ontwikkelingen zijn ook andere trends en ontwikkelingen van invloed op de vraag en het beschikbare aanbod op de kantorenmarkt. Bedrijven vragen ook in toenemende mate een flexibeler houding van hun werknemers. Met de opkomst en invoering van de flexwerkplek is de kantoorbehoefte per individuele werknemer in 2014 gedaald naar ongeveer 0,8 per FTE. Dit betekent een aanzienlijke kostenbesparing. Werken doe je bovendien allang niet meer uitsluitend op kantoor, maar net zo goed thuis of onderweg. Aanbieders van kantoorruimten moeten hierdoor concurreren met openbare werkplekken zoals hotellobby s en thuiskantoren. De kantooromgeving is hierdoor aan verandering onderhevig en is steeds vaker een fysieke ontmoetingsplek waar samenwerken en onderlinge communicatie centraal staan. Ook technologische innovaties zijn sterk van invloed op de veranderende kantooromgeving. De papierloze organisatie, die nog maar relatief kort geleden eigenlijk niet voor mogelijk werd gehouden, lijkt definitief haar intrede te hebben gedaan. Er wordt tegenwoordig vooral gewerkt met een tablet, laptop en smartphone. Bovendien kan dankzij internet ook steeds sneller worden gewerkt en informatie worden uitgewisseld. Dit soort ontwikkelingen volgt elkaar in hoog tempo op. Vastgoedprofessionals dienen tijdig in te spelen op technologische ontwikkelingen zoals verdere digitalisering, big data en cloud computing. De virtuele en de echte wereld van het traditionele kantoor overlappen elkaar steeds meer, grenzen vervagen. Bij de actuele vraag naar kantoorruimte draait het - mede hierdoor - vooral om het vervangen van oude locaties voor kwalitatief betere huisvesting. Sleutelbegrippen voor bedrijven zijn duurzaamheid, een gezonde werkomgeving, maatschappelijk verantwoord ondernemen en een betere prijs/kwaliteitverhouding Opname en aanbod in m² vvo Take-up and supply in square metres lettable floor area '05 '06 '07 '08 '09 '10 '11 '12 '13 '14 '15 Aanbod/Supply Opname/Take-up Dalende kantoorbehoefte Alle bovengenoemde ontwikkelingen zorgen voor een dalende kantoorbehoefte. Zelfs bij een florerende economie is niet te verwachten dat de kantoorbehoefte exponentieel toeneemt. Door deze afnemende kantoorbehoefte zal de effectieve vraag niet toenemen. Het aanbod neemt toe en daarmee stijgt ook het aantal leegstaande kantoren. De kwaliteit van dat aanbod is vaak onvoldoende om een nieuwe huurder aan te trekken. Voor veel van deze objecten wordt gekeken naar alternatieve functies. In het afgelopen jaar zijn door gemeenten veel vergunningen afgegeven om een kantoor te mogen ombouwen naar bijvoorbeeld woningen, studentenhuisvesting, hotel of horeca. Hiermee wordt kantoorruimte aan de voorraad onttrokken en zijn minder vierkante meters beschikbaar voor de verhuur of verkoop. Desondanks is nog geen sprake van een significante daling van het totale aanbod. Het is de vraag of andere markten zoals de woningmarkt en de hotelmarkt, alle overtollige vierkante meters op de kantorenmarkt kunnen invullen. Waarschijnlijk niet. Er zullen ook kantoren moeten worden gesloopt om de markt weer in evenwicht Kantorenmarkten 2015 Nederland 17 >

18 Nederland in 2014 Aanbod (x1.000m² vvo op 1 januari) Supply (x square metres of lettable floor area as of January 1st) Regio Region Amsterdam Den Haag The Hague Rotterdam Utrecht Totaal grote steden Total Eindhoven Almere Amersfoort Arnhem Zwolle Apeldoorn Den Bosch Groningen Breda Drechtsteden Leeuwarden Enschede Nijmegen Hengelo Maastricht Tilburg Deventer Heerlen Assen Sittard Totaal Overig Total Other Totaal Nederland Total te brengen. Bovendien blijft nieuwbouw soms onvermijdelijk, omdat kwalitatief hoogwaardige gebouwen veelal in het beschikbare kantooraanbod ontbreken. Het bouwen op eigen risico of voor de voorraad is niet meer van deze tijd. De realisatie van nieuwe kantoren gebeurt doorgaans uitsluitend nog in opdracht, voor een specifieke gebruiker. Gemeenten beperken hun nieuwbouw tot een minimum. Slechts in uitzonderingsgevallen behoort een nieuw te bouwen locatie tot de mogelijkheden. Aangezien kantoren steeds goedkoper worden, zijn bestaande gebouwen steeds vaker een goed alternatief voor nieuwbouw. Het ingrijpend renoveren van een kantoor is goedkoper dan een nieuw te ontwikkelen gebouw. Hierdoor kunnen verouderde objecten alsnog een bestemming krijgen. Aanbod stijgt licht Er zijn grofweg twee ontwikkelingen gaande: een daling van de kantoorbehoefte enerzijds en het transformeren van kantoorruimte en het daarmee onttrekken aan de markt, anderzijds. Het proces van transformatie neemt veel tijd in beslag waardoor in sommige regio s slechts een beperkt aantal renovaties van kantoorgebouwen doorgang vindt. Onderwijl blijven gebruikers vierkante meters kantoorruimte afstoten naar de markt. Dit zorgt ervoor dat het aanbod aan een lichte stijging onderhevig is. Op 1 januari 2015 was het aanbod aan beschikbare kantoorruimte vierkante meter. Dit is een toename van 2% in vergelijking met vorig jaar. Van de 24 onderzochte regio s zijn er elf waar het aanbod aan kantoorruimte begin 2015 lager ligt dan een jaar geleden. Wanneer wordt gekeken naar de vier grote steden dan valt op dat het aantal beschikbare vierkante meters kantoorruimte in Rotterdam en Utrecht is gedaald in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. In Amsterdam < 18 Nederland Kantorenmarkten 2015

19 Nederland in 2014 Nieuwbouwpercentage in het aanbod op 1 januari Percentage of available accommodation accounted for by new construction as of January 1st Regio Region Den Haag The Hague 6% 4% 4% 8% 4% 5% 2 Amsterdam 10% 6% 7% 2% 3% 3% 3 Rotterdam 3% 3% 11% 2% 1% 1% 4 Utrecht 8% 2% 2% 1% 1% 0% Totaal grote steden Total 8% 4% 6% 3% 3% 3% 5 Zwolle 27% 24% 20% 4% 15% 13% 6 Heerlen 21% 17% 17% 10% 7% 8% 7 Almere 44% 42% 40% 21% 12% 7% 8 Assen 8% 2% 1% 3% 2% 5% 9 Breda 11% 2% 1% 1% 3% 4% 10 Hengelo 11% 12% 12% 5% 4% 4% 11 Nijmegen 9% 5% 15% 1% 5% 3% 12 Groningen 3% 4% 3% 2% 2% 1% 13 Leeuwarden 3% 2% 2% 0% 0% 0% 14 Amersfoort 27% 27% 1% 0% 0% 0% 15 Apeldoorn 1% 2% 2% 0% 0% 0% 16 Arnhem 9% 8% 8% 1% 0% 0% 17 Den Bosch 4% 2% 15% 0% 0% 0% 18 Deventer 18% 3% 12% 3% 0% 0% 19 Drechtsteden 3% 4% 7% 0% 0% 0% 20 Eindhoven 5% 2% 1% 0% 0% 0% 21 Enschede 8% 7% 7% 6% 6% 0% 22 Maastricht 0% 0% 0% 0% 0% 0% 23 Sittard 0% 0% 0% 0% 0% 0% 24 Tilburg 0% 15% 8% 0% 0% 0% Totaal Overig Total Other 13% 11% 10% 3% 3% 2% Totaal Nederland Total 10% 7% 8% 3% 3% 3% en Den Haag is het aanbod juist toegenomen. Met name Amsterdam is een sterke kantorenmarkt. In 2014 vond meer dan een kwart van de totale opname in de hoofdstad plaats. In Amsterdam zijn ook nog diverse nieuwbouwprojecten mogelijk. Met name op de Zuidas worden diverse grote nieuwe kantoren gebouwd. Hier staat tegenover dat op andere locaties, veelal in dezelfde regio, kantoorruimte leeg wordt achtergelaten. In Den Haag is sprake van een toename van het aanbod. Deze wordt met name veroorzaakt door het Rijk. De invoering van flexwerken en ook het feit dat het kabinet het aantal ambtenaren wil reduceren, resulteert in een afnemende behoefte aan kantoorruimte. Uit gegevens blijkt dat bijna de helft van alle leegstaande kantoren in Den Haag in bezit is van het Rijk. Meer dan in andere steden is de leegstand in Den Haag een probleem van de overheid. In andere steden bezitten private partijen een groter deel van het vastgoed. Maar liefst 63% van het totale vastgoedaanbod bevindt zich in de vier grote steden. De overige 37% bevindt zich in de twintig overige regio s. Eindhoven kent traditiegetrouw het grootste aanbod. Begin 2015 beslaat het aanbod aan kantoren in deze Noord-Brabantse stad vierkante meter. Almere en Amersfoort volgen met respectievelijk en vierkante meter kantoor. Sittard kent net als eerdere jaren het laagste aantal beschikbare vierkante meters: Het aantal beschikbare vierkante meters kantoorruimte in de vier grote steden, stijgt op jaarbasis met 3%. Op dit moment is het aanbod vierkante meter. In de overige regio s blijft het aanbod nagenoeg gelijk. Begin 2015 bedroeg het totale Nederlandse aanbod vierkante meter. Kantorenmarkten 2015 Nederland 19 >

20 Nederland in 2014 Nieuwbouw Het nieuwbouwpercentage geeft aan welk deel van het totale aanbod aan kantoren nieuw vastgoed betreft. Het gaat dan om nieuwbouw dat al is opgeleverd of anders binnen een jaar zal zijn afgebouwd. Begin 2015 is 3% van het totale aantal beschikbare vierkante meters nieuw gebouwd. Tot dit percentage behoort ook nieuwbouw dat al een aantal jaar geleden is opgeleverd, maar nog steeds niet in gebruik is genomen. In Zwolle is het meeste aantal vierkante meters nieuwbouw beschikbaar: 13% van het totale aanbod in Zwolle. In de vier grote steden heeft Den Haag met 5% de meeste nieuwbouw. Omdat er nauwelijks nog op eigen risico wordt gebouwd, blijft het nieuwbouwpercentage al enkele jaren op hetzelfde niveau. Een stijging van het nieuwbouwpercentage kan het gevolg zijn van al langer bestaande bouwprojecten die nu op korte termijn worden opgeleverd. Daarnaast worden ook kantoren ontwikkeld waar de hoofdhuurder al voor heeft getekend, maar waarbij voor de overige vierkante meters nog geen invulling is gevonden. Transactievolume Het transactievolume betreft alle transacties vanaf 500 vierkante meter in de vier grote steden en vanaf 250 vierkante meter in de overige regio s. Het totale transactievolume is vorig jaar gestegen van vierkante meter naar vierkante meter in vergelijking met Dit is een toename van 5%. In Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Amsterdam is vorig jaar in totaal vierkante meter kantoor verhuurd of verkocht. De vier grote steden nemen daarmee 62% van het totale opnamevolume voor hun rekening. Van de vier grote steden is Amsterdam koploper. De hoofdstad neemt 26% van de totale Nederlandse kantooropname voor Opname van kantoorruimten (x 1.000m²) Take-up of office space (x square metres of lettable floor area) Regio Region Amsterdam Den Haag The Hague Utrecht Rotterdam Totaal grote steden Total Eindhoven Den Bosch Arnhem Amersfoort Groningen Almere Breda Enschede Nijmegen Zwolle Apeldoorn Deventer Leeuwarden Tilburg Hengelo Maastricht Heerlen Sittard Assen Drechtsteden Totaal Overig Total Other Totaal Nederland Total < 20 Nederland Kantorenmarkten 2015

Sprekende Cijfers '13. Kantorenmarkten Eerste kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '13. Kantorenmarkten Eerste kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Eerste kwartaal '13 De aanbod- en opnamecijfers over de eerste drie maanden van 2013 bevestigen wederom de huidige malaise op de kantorenmarkt. De wensen van de kantoorgebruiker

Nadere informatie

Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars

Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt Sprekende Cijfers 13 Kantorenmarkten Vastgoedconsultants en makelaars 2 Plaatsnaam Kantorenmarkten 2013 13 Kantorenmarkten

Nadere informatie

Sprekende Cijfers '14. Kantorenmarkten Eerste kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '14. Kantorenmarkten Eerste kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Eerste kwartaal '14 Dynamis Vastgoedconsultants en Makelaars verschaft door middel van deze Sprekende Cijfers Rapportage inzicht in de Nederlandse kantorenmarkt. Sinds

Nadere informatie

'13. Sprekende Cijfers. Vastgoedconsultants en makelaars. Kantorenmarkten

'13. Sprekende Cijfers. Vastgoedconsultants en makelaars. Kantorenmarkten Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt '13 Sprekende Cijfers Kantorenmarkten Vastgoedconsultants en makelaars Thema Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt

Nadere informatie

Sprekende Cijfers '12. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '12. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Derde kwartaal '12 In onderstaande analyse wordt nader ingegaan op de kantorenmarktontwikkelingen binnen de 24 Dynamis regio s in het derde kwartaal van. Deze rapportage

Nadere informatie

Sprekende Cijfers '14. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '14. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Derde kwartaal '14 Dynamis Vastgoedconsultants en Makelaars analyseert periodiek de kantorenmarkt met grote zorgvuldigheid en publiceert haar bevindingen in de rapportage

Nadere informatie

Jaarrapport. Sprekende Cijfers Kantorenmarkten

Jaarrapport. Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 15 Jaarrapport Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 2015 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd of in enigerlei

Nadere informatie

Sprekende Cijfers Kantorenmarkten

Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 15 Jaarrapport Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 2015 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd of in enigerlei

Nadere informatie

Met thema: Big Data van onschatbare waarde voor vastgoed. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars

Met thema: Big Data van onschatbare waarde voor vastgoed. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars Met thema: Big Data van onschatbare waarde voor vastgoed Sprekende Cijfers 14 Kantorenmarkten Vastgoedconsultants en makelaars 2 Plaatsnaam Kantorenmarkten 2014 14 Kantorenmarkten Sprekende Cijfers Kantorenmarkten

Nadere informatie

Sprekende Cijfers '14. Kantorenmarkten Tweede kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '14. Kantorenmarkten Tweede kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Tweede kwartaal '14 Dynamis Vastgoedconsultants en Makelaars verschaft door middel van deze Sprekende Cijfers Rapportage inzicht in de Nederlandse kantorenmarkt. Sinds

Nadere informatie

Jaarrapport. Sprekende Cijfers Kantorenmarkten

Jaarrapport. Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 15 Jaarrapport Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd of in enigerlei andere

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010 Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp Lichte stijging opnameniveau De totale opname van kantoorruimte in de regio Amsterdam in bedraagt 268.317 m², hetgeen een lichte

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Kantorenmarkt Amsterdam

Kantorenmarkt Amsterdam Kantorenmarkt Amsterdam 2014 Kantorenmarkt Amsterdam De gemeente Amsterdam telt circa 810.000 inwoners en 554.730 banen, verdeeld over 112.800 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad heeft een omvang

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2010 40% minder opname kantoorruimte De negatieve economische ontwikkelingen in Nederland in 2009 hebben bijgedragen aan een terugval in de opname van kantoorruimte

Nadere informatie

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012 Amsterdam Zuidoost Daling opnameniveau 2011 Aanbod en leegstand Huurprijzen verder onder druk Beleggingsmarkt; Afname transactievolume Toekomstverwachting Deelgebieden Regio Amsterdam Onze jaarlijkse kantorenvisie

Nadere informatie

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Kantorenmarkt uit balans De situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is zeer ongunstig. Het aanbod van kantoorruimte ligt structureel op een zeer hoog niveau

Nadere informatie

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers Bedrijfsruimtemarkten

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers Bedrijfsruimtemarkten Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland 15 2015 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd

Nadere informatie

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers. Bedrijfsruimtemarkten

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers. Bedrijfsruimtemarkten Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland 14 Vastgoedconsultants Sprekende Cijfers 1 januari 2013 tot 1 januari 2014 en Makelaars Sprekende Cijfers 1 januari 2013 tot 1 januari 2014

Nadere informatie

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers. Bedrijfsruimtemarkten

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers. Bedrijfsruimtemarkten Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland 13 Vastgoedconsultants Sprekende Cijfers 1 juli 2012 tot 1 juli 2013 en Makelaars Sprekende Cijfers 1 juli 2012 tot 1 juli 2013 Een uitgave

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

downloadbaar document, behorende bij bijlage I

downloadbaar document, behorende bij bijlage I Monitor Uitvoeringsstrategie Plabeka Voortgangsrapportage 2009-2010 downloadbaar document, behorende bij bijlage I Definities monitor B.V. en verschillen met andere bronnen Om een foute interpretatie van

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van 3. Prijzen van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Klaartje Asselbergs Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland Factsheet Nieuwbouw kantoorruimte Nederland 2013 1 Nieuwbouw kantoren neemt verder af De bouw van nieuwe kantoren in Nederland is in 2013 sterk afgenomen. De matige economische ontwikkeling en vooruitzichten,

Nadere informatie

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Midden-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Midden-Nederland (*1. m²) 42.674 95 6.46 Overig Nederland In de regio Midden-Nederland ligt circa 14%

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Check je Kamer 2010/2011 Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Check je kamer 2010/2011 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt

Check je Kamer 2010/2011 Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Check je kamer 2010/2011 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt Check je kamer Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt 1 Dit is een uitgave van het Onderzoeksbureau van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Voor vragen of extra informatie kan gemaild worden

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 215 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 Economische indicatoren (in %) 2010 2011 2012 2013* 2014* Economische groei 1,7 1,0-1,2-1,25 0,75 Werkloosheid 5,5 5,4 6,4 8,5 9,25 nflatie 1,3 2,3 2,5 2,8 2,0 *

Nadere informatie

Kantorenmarkt Rotterdam

Kantorenmarkt Rotterdam Kantorenmarkt Rotterdam 1 e halfjaar 2015 Kantorenmarkt Rotterdam De gemeente Rotterdam telt circa 625.000 inwoners en 314.120 banen, verdeeld over 25.220 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte Maart 213 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

Sprekende Cijfers Woningmarkten 2014 / Dynamis Topsegment Arnhem Nijmegen. Sprekende Cijfers. Woningmarkten Topsegment Arnhem Nijmegen

Sprekende Cijfers Woningmarkten 2014 / Dynamis Topsegment Arnhem Nijmegen. Sprekende Cijfers. Woningmarkten Topsegment Arnhem Nijmegen Sprekende Cijfers Woningmarkten Topsegment Arnhem Nijmegen juni 2014 Topsegment t/marnhem Q1 Nijmegen pagina 1 van 54 Nederland Gelderland Arnhem Nijmegen Top acht gemeenten Sprekende Cijfers Woningmarkten

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte Maart 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie INVESTMENT SNAPSHOT Nederland Januari 2012 DE BELEGGINGSMARKT IN 2011 ALGEMEEN Het jaar 2011 begon met een positieve stemming op zowel de gebruikers als de beleggingsmarkt. Ondanks dat de beleggingsniveaus

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad In Nederland staat veel kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte leeg. Leegstand van bedrijfsvastgoed lijkt structureel te worden en de verwachting is

Nadere informatie

Met thema: Verwijderingsbijdrage; dé oplossing voor het leegstandsprobleem? Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars

Met thema: Verwijderingsbijdrage; dé oplossing voor het leegstandsprobleem? Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars Met thema: Verwijderingsbijdrage; dé oplossing voor het leegstandsprobleem? Sprekende Cijfers 11 Kantorenmarkten Vastgoedconsultants en makelaars 11 Kantorenmarkten Copyright 2011 Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Sprekende Cijfers 2014-4 Woningmarkt regio Noord-Holland. Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt Regio Noord-Holland

Sprekende Cijfers 2014-4 Woningmarkt regio Noord-Holland. Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt Regio Noord-Holland Sprekende Cijfers -4 Woningmarkt regio Noord-Holland Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Woningmarkt Regio Noord-Holland Pagina 1 van 49 regio Noord-Holland januari 2015 Sprekende Cijfers -4 Woningmarkt

Nadere informatie

8Vastgoedmarkt. Vastgoedmarkt

8Vastgoedmarkt. Vastgoedmarkt 8Vastgoedmarkt Stedelijke ontwikkeling Vastgoedmarkt In het afgelopen jaar komt de opname aan Utrechte kantoorruimte uit op 88.000 m². Dit is aanzienlijk meer dan de 65.000 m² in het voorgaande jaar. Tegelijkertijd

Nadere informatie

AMSTELVEEN Dorpsstraat 28. Karakteristiek en uniek kantoorpand in het Oude Dorp van Amstelveen

AMSTELVEEN Dorpsstraat 28. Karakteristiek en uniek kantoorpand in het Oude Dorp van Amstelveen AMSTELVEEN Dorpsstraat 28 Karakteristiek en uniek kantoorpand in het Oude Dorp van Amstelveen Algemeen Object : Er zijn in Amstelveen maar weinig locaties waar u uw kantoor in een karakteristieke en tegelijkertijd

Nadere informatie

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie.

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. Gastvrije Stad blijkt dat het verschil van s-hertogenbosch met Breda in 2012 iets kleiner

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van bedrijfsruimte Maart 211 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van 4. Vooruitzichten Colofon Samenstelling Drs I.L. de Kruif Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Kantorenmonitor Holland Rijnland

Kantorenmonitor Holland Rijnland Kantorenmonitor Holland Rijnland Inhoud Voorwoord 4 Inleiding 4 Kantorenvoorraad in Holland Rijnland 7 Bestaande kantorenvoorraad 7 Kantoren 8 Kantorenstand 9 Ontwikkelingen in 21, 211 en 212 12 Kantorenvoorraad

Nadere informatie

Leegstand van kantoren, 1991-2013

Leegstand van kantoren, 1991-2013 Leegstand van kantoren, 1991-2013 Conclusie In Nederland is een overaanbod van kantoorvloeroppervlakte. Gemiddeld 16% van het kantoorvloeroppervlakte staat leeg in 2013. Dit percentage neemt nog steeds

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 216 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 214 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 214 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

KANTORENMARKT OOST-NEDERLAND overijssel en Gelderland

KANTORENMARKT OOST-NEDERLAND overijssel en Gelderland KANTORENMARKT OOST-NEDERLAND overijssel en Gelderland landelijke MarKtontWIKKelInGen de vraag naar kantoorruimte nam in 2011 licht toe. Het opnamevolume steeg 1,5% ten opzichte van 2010 tot een niveau

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 215 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen stad cijfers Inleiding Deze aflevering van Stadcijfers presenteert de nieuwste informatie over de ontwikkeling van het aantal banen en het aantal vestigingen in de gemeente Groningen. Deze belangrijke

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Augustus 211 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

HET NIEUWE KANTOOR HNK.NL

HET NIEUWE KANTOOR HNK.NL HET NIEUWE KANTOOR HNK.NL Inhoudsopgave HNK-Formule pag. 3 Club HNK pag. 4 Flexwerken pag. 6 Vergaderen pag. 7 Managed office pag. 8 Kantoor op maat pag. 9 Locaties pag. 10 Download de HNK App 2 VERGADEREN

Nadere informatie

Nederlandse winkelmarkt

Nederlandse winkelmarkt April 213 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse winkelmarkt 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein Vormgeving

Nadere informatie

Sprekende Cijfers 2014-3 Woningmarkt regio Noord-Holland. Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q3 Woningmarkt Regio Noord-Holland

Sprekende Cijfers 2014-3 Woningmarkt regio Noord-Holland. Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q3 Woningmarkt Regio Noord-Holland Sprekende Cijfers -3 Woningmarkt regio Noord-Holland Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Woningmarkt Regio Noord-Holland Pagina 1 van 49 regio Amsterdam oktober Sprekende Cijfers -3 Woningmarkt regio Noord-Holland

Nadere informatie

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013 gemeentebestuur,..,.. r^fw Postbus 15 PURMEREND JSj 1440 AA Purmerend V telefoon 0299-452452 telefax 0299-452124 Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Team Economie Aan de gemeenteraad van Purmerend VERZONDEN

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte September 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl Factsheets Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt medio 215 www.dtz.nl 1 Factsheet kantorenmarkt medio 215 Kantoorbanen 2.236.85 214 t.o.v. 213,9% Aanbod 8.36 m 2,6% Voorraad 49.533. m 2,1% Opname 497. m 2 1

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

1.710 m 2 vvo Huurbaar vanaf 25 m² TE HUUR. Hazenweg 2 Hengelo Representatieve kantoorruimte

1.710 m 2 vvo Huurbaar vanaf 25 m² TE HUUR. Hazenweg 2 Hengelo Representatieve kantoorruimte 1.710 m 2 vvo Huurbaar vanaf 25 m² TE HUUR Hazenweg 2 Hengelo Representatieve kantoorruimte OBJECT Algemeen Te huur representatieve en multifunctionele kantoorruimte gelegen op een markante locatie aan

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper Leegstand Kantoren Jobinside 5 november 2010 Sacha Klinkhamer Floor Schipper Presentatie Jobinside Inleiding door Sacha Klinkhamer (Infrastructuur & Milieu) Aanleiding, cijfers, probleemanalyse, oorzaken,

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie

Toekomst Nederlandse kantoren(markt) 29 april 2015 Herman van den Berg 43 e VOGON studiemiddag, UP Amsterdam

Toekomst Nederlandse kantoren(markt) 29 april 2015 Herman van den Berg 43 e VOGON studiemiddag, UP Amsterdam Toekomst Nederlandse kantoren(markt) 29 april 2015 Herman van den Berg 43 e VOGON studiemiddag, UP Amsterdam v De veranderende mens Concentratie bewegingen Afnemende plaatsgebondenheid Alles gaat sneller

Nadere informatie

Haarlemmermeer 2009. marktleider in de cosmeticamarkt hebben, waarbij we de milieubelasting zo veel mogelijk terug willen dringen.

Haarlemmermeer 2009. marktleider in de cosmeticamarkt hebben, waarbij we de milieubelasting zo veel mogelijk terug willen dringen. kantorenmonitor Haarlemmermeer L Oréal Nederland heeft haar hoofdkantoor verplaatst van verschillende locaties in Alphen aan de Rijn en Weesp naar een modern en representatief pand in Beukenhorst-Zuid

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE September 211 STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van 3. Prijzen van 4. Beleggingen in D Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 212 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-2 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-2 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 20102 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt pagina 1 van 7 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Juli 2010 Inleiding U leest thans alweer de

Nadere informatie

Met thema: Vergeet nieuwbouw; herontwikkeling van bestaande kantoren. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten

Met thema: Vergeet nieuwbouw; herontwikkeling van bestaande kantoren. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten Met thema: Vergeet nieuwbouw; herontwikkeling van bestaande kantoren Sprekende Cijfers 10 Kantorenmarkten 10 Kantorenmarkten Copyright 2010 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Projectinformatie. Hoofdweg 667. Hoofddorp

Projectinformatie. Hoofdweg 667. Hoofddorp Projectinformatie Hoofdweg 667 Hoofddorp VRIJBLIJVENDE PROJECTINFORMATIE Object Te huur, diverse recent vernieuwde kantoorunits gelegen aan de Hoofdweg 667 te Hoofddorp. Locatie Het object ligt aan de

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 213 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

'09. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten Tweede kwartaal. belangrijke pijlers voor kantorenmarkt. u Cijfers tweede kwartaal 2009

'09. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten Tweede kwartaal. belangrijke pijlers voor kantorenmarkt. u Cijfers tweede kwartaal 2009 u Cijfers tweede kwartaal 2009 u Thema: Innovatie en creatie belangrijke pijlers voor kantorenmarkt Sprekende Cijfers Kantorenmarkten Tweede kwartaal '09 verder u Gezien de voortdurende economische crisis

Nadere informatie

Nieuwbouw logistiek 2014

Nieuwbouw logistiek 2014 Nieuwbouw logistiek 2014 Nieuwbouw logistieke ruimte gedaald in 2014 De oplevering van nieuwe logistieke ruimte in Nederland heeft in 2014 een forse daling laten zien. In totaal werd circa 475.000 m² nieuwe

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Sprekende Cijfers 2011-4 / Woningmarkt gemeente Zwolle

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Sprekende Cijfers 2011-4 / Woningmarkt gemeente Zwolle Sprekende Cijfers 2011-4 / Woningmarkt gemeente Zwolle Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 9 Gemeente Zwolle januari 2012 Gemeente Zwolle Inleiding Geachte lezer, Voor u ligt

Nadere informatie

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Inleiding In Nederland nam de van bedrijfsvastgoed (kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte) de laatste jaren toe. De verwachting is dat de

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 MEER JONGEREN FREELANCEN 5 OMZET FREELANCERS STIJGT 6 OMZET HAAGSE FREELANCER BLIJFT ACHTER OP REST VAN

Nadere informatie

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014 1 Kosten, bereikbaarheid, aantal parkeerplaatsen en het imago van het bedrijf zijn veelal de factoren die vastgoedbeslissers bij de keuze voor een kantoorpand meenemen en het zijn allemaal factoren die

Nadere informatie