Implementatie van het Verdrag van Malta en de Nota Belvedere binnen Rijkswaterstaat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Implementatie van het Verdrag van Malta en de Nota Belvedere binnen Rijkswaterstaat"

Transcriptie

1 Dienst Weg- en Waterbouwkunde Verslag themadag Archeologie en Infrastructuur 27 november 2003, Utrecht Implementatie van het Verdrag van Malta en de Nota Belvedere binnen Rijkswaterstaat

2 Archeologie en Infrastructuur Verslag themadag 27 november 2003, Utrecht Richting implementatie van het Verdrag van Malta en de Nota Belvedere binnen Rijkswaterstaat Hilde Huizenga (redactie), Huizenga Tekst en Organisatie, Maarn Eli Gehasse (eindredactie), Dienst Weg- en Waterbouwkunde, Delft

3 Referaat invoegen NB: MOET NOG GETEKEND WORDEN 2

4 Inhoudsopgave Inleiding 4 Samenvatting lezingen 5 Beleid van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat 5 Implementatie archeologie en cultuurhistorie binnen RWS 6 Overzicht van de archeologie in Nederland 7 Juridische kaders 7 M.e.r. 10 Voorbeeld: A73 11 Voorbeeld: De Maaswerken 11 Archeologie in contracten/ervaringen Betuweroute 12 Combinaties van onderzoek mogelijk? 14 Kwaliteitsborging binnen de archeologie 15 Voorbeeld: De Hogesnelheidslijn 16 Cultuurhistorische gegevens digitaal beschikbaar 16 Samenvatting plenaire discussie 18 Meer informatie 21 3

5 Inleiding Op 27 november 2003 werd door de Dienst Weg- en Waterbouwkunde in de Jaarbeurs te Utrecht een themadag georganiseerd rond de implementatie van het Verdrag van Malta en de Nota Belvedere binnen Rijkswaterstaat. De themadag had tot doel: het informeren over de wettelijke en beleidskaders, het inzichtelijk maken van het archeologisch proces in relatie tot infrastructurele procedures, nadere inventarisatie van knelpunten en oplossingen, uitwisseling van ervaringen en het op gang brengen van een dialoog tussen archeologen en Rijkswaterstaters over concrete uitvoeringsmogelijkheden. Ruim veertig bij het onderwerp betrokken medewerkers afkomstig van het Hoofdkantoor, vrijwel alle Regionale Directies en enkele Specialistische Diensten namen deel aan de themadag, alsook een tiental vertegenwoordigers uit de cultuurhistorische sector. Dagvoorzitter was Eli Gehasse, sinds 1 maart 2003 in dienst van de DWW als projectleider Archeologie en Infrastructuur. 4

6 Samenvatting lezingen Als aan het eind van de dag met lezingen over archeologie en infrastructuur nog even wordt nagepraat, gaat het vooral over kosten en baten. De meeste waterstaters zijn het eens: Rijkswaterstaat denkt in kosten en baten en de werkzaamheden die straks met de gewijzigde Monumentenwet nog meer dan nu moeten worden verricht om onze archeologische en cultuurhistorische waarden in kaart te brengen, behoren heel zeker bij de báten. Een enkele uit zich sceptisch: Jongens, bij bezuinigingen is dat het eerste waar een streep door gaat. Dus moet het goed worden verankerd in de procedures, luidde de conclusie. En dat was nu precies de reden voor deze themadag, die hiertoe veel praktische informatie opleverde. Beleid van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat Carol van Raalten, hoofd Beheer en Verkeer, Hoofdkantoor van Rijkswaterstaat Daarom ook was Carol van Raalten naar Utrecht gekomen. Hij sprak over beleid en handelswijze van Rijkswaterstaat. Rijkswaterstaat is één grote projectontwikkelaar, zegt Van Raalten. En in die rol worden we straks nog meer geconfronteerd met archeologie en cultuurhistorie. De huidige wettelijke en beleidskaders omvatten: de Monumentenwet 1988, het convenant (1987) tussen Rijkswaterstaat en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) (zie voor de inhoud van het convenant elders in dit verslag - red.), het Verdrag van Malta (1992) en voor cultuurhistorie is er de Nota Belvedere. De laatste is weliswaar geen wet, maar het Ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft wél de intenties daarvan onderschreven. De toekomstige kaders zijn nog wat heftiger: ter implementatie van het Verdrag van Malta (ook wel Conventie van Valletta genoemd) ligt er een voorstel tot wijziging van de Monumentenwet waardoor we, meer dan nu het geval is, zullen worden gehouden aan archeologisch onderzoek alvorens we een project kunnen uitvoeren. Wij moeten dit serieus oppakken. Want grote infrastructurele projecten verdragen geen vertraging. Zorg dus dat deze aspecten vanaf het eerste begin van een project worden opgepakt. En alletwee: zowel archeologie als cultuurhistorie. En als dit soms flink wat gaat kosten? Je kunt niet alles, zegt Van Raalten. We moeten ons nog bezinnen of we er een maximum aan gaan stellen (op dit moment is dat 1% - red.) of zorgen voor tijdige begroting zodat we ons budget daarop kunnen afstemmen. Misschien moeten we creatiever worden bij het aanboren van alternatieve financieringsconstructies. 5

7 Algemeen In 1992 werd op Malta het Verdrag van Valletta (het verdrag ter bescherming van het Europees archeologisch erfgoed) ondertekend door de lidstaten van de Raad van Europa. In 1998 heeft de Tweede Kamer de Goedkeuringswet ter implementatie van het verdrag aangenomen. Vanaf dat moment is er hard gewerkt aan de invoering van het verdrag in de Nederlandse wetgeving, wat gaat leiden tot een herziening van de Monumentenwet Op basis van een convenant met de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) werkt Rijkswaterstaat al enige jaren in de geest van Malta. Desondanks levert de naderende wetsverandering naar aanleiding van het verdrag veel vragen op. De inpassing van archeologie in de ruimtelijke inrichting vormt namelijk nog geen vanzelfsprekend onderdeel van de planvorming. Meer duidelijkheid is gewenst. Daarom is door het Hoofdkantoor van de Waterstaat aan de Dienst Weg- en Waterbouwkunde (DWW) opdracht gegeven zorg te dragen voor een nadere uitwerking van de nieuwe archeologische wet- en regelgeving. Implementatie archeologie en cultuurhistorie Eli Gehasse, projectleider Archeologie en Infrastructuur, Rijkswaterstaat Dienst Weg- en Waterbouwkunde Dat het Rijkswaterstaat menens is met de implementatie van archeologie en cultuurhistorie blijkt wel uit het feit dat hiervoor Eli Gehasse (archeoloog en bioloog) bij de Dienst Weg- en Waterbouwkunde werd aangesteld. Gehasse moet zorgen voor de implementatie van het Verdrag van Malta én van de Nota Belvedere binnen de regionale directies en specialistische diensten van Rijkswaterstaat. Zowel voor droog als voor nat. En dat houdt in dat archeologie en cultuurhistorie worden ondergebracht in bestaande procedures, handboeken, richtlijnen en leidraden, dat archeologische en cultuurhistorische gegevens beschikbaar worden gesteld via het Geo-Loket van de AGI (Adviesdienst Geo-informatie en ICT) en dat er een aparte handleiding komt. Het convenant van 1987 is gebaseerd op de vijf fasen van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ): inventarisatie, waardering, selectie, beheermaatregelen en monitoring. Deze stappen moeten worden ingepast in de Tracéwetprocedure. Dat betekent: globaal bureauonderzoek in de startnotitiefase, gedetailleerd bureauonderzoek in de trajectnota/mer-fase, inventariserend veldonderzoek in de fase van het ontwerptracébesluit, definitief opgraven in de vervolgfase en fysieke bescherming van het object of archeologische begeleiding tijdens de realisatie. Bij Rijkswaterstaat gebeurt al veel in de geest van Malta. Maar Gehasse waarschuwt voor de weerbarstige praktijk. Betere afstemming met de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) en betere afbakening van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden tussen ROB en RWS blijkt nodig. En niet alleen bestaande afspraken moeten worden herijkt. We moeten ons ervan bewust zijn dat door de nieuwe juridische en financiële kaders, waardoor ook de archeologische wereld bezig is zich anders te organiseren, er voor Rijkswaterstaat eveneens veel gaat veranderen. Gehasse riep vervolgens iedereen op haar te betrekken bij problemen waarop men in de praktijk stuit. Met de knelpunten in beeld kunnen we consistente en volledige gereedschappen aanreiken. 6

8 Overzicht van de archeologie in Nederland Saskia van Dockum, adjunct-directeur Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek Saskia van Dockum voerde de toehoorders door jaar geschiedenis van Nederland. We weten nog weinig over onze geschiedenis, zegt Van Dockum, want omdat ons land zo intensief wordt gebruikt, blijft het meeste bedekt. Maar we weten wél dat er ha archeologisch landschap ligt dat de komende tien jaar wordt bedreigd. Aan de hand van voorbeelden (terp Ezinge, grafheuvels, middeleeuws Dorestad, prehistorische vondsten in de Noordzee) illustreerde Van Dockum het belang van archeologisch onderzoek. Het leert je niet alleen over de wijze van bewoning, maar ook over allerlei andere aspecten: geologie, handel, technieken. Archeologische kenmerken per gebied Bron: Archeologiebalans 2002, ROB v. Chr. Nederland lijkt voor het eerst bewoond door mensen (waarschijnlijk Neanderthalers of de Cro- Magnonmens). Sporen hiervan zijn onder meer gevonden in Limburg en bij Rhenen in Gelderland. Nederland is in die tijd tamelijk warm en vochtig waardoor er ook bosolifanten, schildpadden en nijlpaarden rondlopen v. Chr. Begin van een ijstijd waarbij Nederland wordt overdekt met ijs. In deze tijd ontstaan de stuwwallen. Wolharige mammoeten en neushoorns bevolken ons land v. Chr. Ons land warmt weer op en wordt geleidelijk steeds warmer tot v. Chr v. Chr. Een nieuwe ijstijd breekt aan, maar deze is minder koud dan de eerdere waardoor er nu geen ijs over Nederland komt v. Chr. Ons land warmt opnieuw op en er ontstaat gaandeweg een prettig klimaat. Tussen Nederland en Groot-Brittannië ontstaat de Noordzee. Oude Steentijd Midden-Steentijd Nieuwe Steentijd Bronstijd IJzertijd Romeinse tijd Vroege Middeleeuwen Late Middeleeuwen Nieuwe Tijd v. Chr v. Chr v. Chr v. Chr v. Chr v. Chr v. Chr. 800 v. Chr. 800 v. Chr. 15 v. Chr. 15 v. Chr. 500 n. Chr. 500 n. Chr n. Chr n. Chr n. Chr n. Chr. heden Juridische kaders Leonard de Wit, jurist bij de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek en lid van de werkgroep Wetgeving Malta van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCenW) Leonard de Wit is dé spreekbuis voor het Ministerie van OCenW (waaronder ook de ROB ressorteert) als het gaat om de juridische aspecten van het Verdrag van Malta. Maar als De Wit van wal steekt, toont hij zich in de eerste plaats een bezorgd burger. Bekijk archeologie niet als iets wat moet en 7

9 ellende geeft, zegt De Wit. Bekijk het niet alleen vanuit het heden, je functie en je huidige verantwoordelijkheden, maar vanuit respect voor voorouders en nageslacht. En het is ook gewoon interessant. We zijn als maatschappij verplicht zorg te dragen voor het doorgeven van onze historie aan toekomstige generaties. Het Verdrag van Malta heeft als doel: bescherming van het Europees archeologisch erfgoed. Hiermee wordt beoogd een Europees gemeenschappelijk geheugen op te bouwen. Tevens vormt het een middel voor betere geschiedkundige en wetenschappelijke studie. Dit is nodig omdat veel archeologische waarden ongezien verloren gaan én omdat de kwaliteit en het beheer van het bodemarchief onvoldoende is. Het ophanden zijnde wetsvoorstel heeft betrekking op de opname van archeologisch erfgoed in de planvorming én de financiering bij projecten die de archeologische objecten (kunnen) verstoren. In oktober 2003 is de implementatiewet bij de Tweede Kamer ingediend. In 2005 zal naar verwachting de nieuwe Monumentenwet in werking treden. Maar geen zorgen: Malta is er al, betoogt De Wit. Tussen RWS en ROB bestaat een convenant. Er komt géén aparte archeologievergunning. Alles wordt geregeld via het bestaand instrumentarium: bestemmingsplan, bouwen aanlegvergunning, grondbeleid, m.e.r. en ontgronding. Het wetsvoorstel moet alleen zorgen dat deze instrumenten beter worden gebruikt. Een aantal andere wetten wijzigt mee: Wet Milieubeheer, Woningwet en Ontgrondingenwet. M.e.r.-plichtige projecten Voor m.e.r.-plichtige projecten betekent dit dat OCenW/ROB wettelijk adviseur worden en dat het bevoegd gezag van de m.e.r. rekening moet gaan houden met archeologische waarden en daartoe maatregelen moet nemen. Dus komt het erop neer dat archeologisch onderzoek eerder, beter en vaker moet plaatsvinden. OCenW kan archeologisch onderzoek opleggen, ook aan grondeigenaren waardoor zij het onderzoek zullen moeten dulden. Zowel RWS als ROB streven naar vaststelling van de noodzakelijke maatregelen in het Tracébesluit. Helaas lukt dat in de praktijk niet altijd. Immers, archeologisch vooronderzoek is duur, zeker als er sleuven moeten komen. Zolang het tracé niet is vastgesteld, is het niet realistisch om dit kostbare onderzoek te laten uitvoeren. En daardoor blijft de onzekerheid tot in de uitvoeringsfase doorwoekeren. Maar, waarschuwt De Wit, de neiging bestaat om de proefsleuven uit te stellen, en dat is niet handig. Waar het kan, moet het vóór het Tracébesluit gebeuren. Bestemmingsplannen Er komt een wettelijke opdracht om bij het maken van bestemmingsplannen rekening te houden met de aanwezige en te verwachten archeologische waarden. In bestemmingsplannen kan een regime voor bouw- en aanlegvergunningen worden geregeld. Dit houdt in: bij een aanvraag kan een inventariserend vooronderzoek verplicht worden gesteld en aan vergunningen kunnen voorschriften worden verbonden (opgraven, archeologische bescherming etc.). Een vergelijkbaar regime geldt voor vrijstellingen van bestemmingsplannen. De meer ontwikkelingsgerichte bestemmingsplannen kunnen gebruikmaken van een andere variant: door vroegtijdig de hele archeologische procedure te doorlopen kan tijd en geld worden bespaard. Bovendien voorkomt het versnippering, is het het beste voor de archeologie en bestaat er voor de gemeente de mogelijkheid de kosten te verhalen op de ontwikkelaars. Het wetsvoorstel kent een voorziening voor verouderde bestemmingsplannen. 8

10 Verder is het van belang te weten dat de provincies archeologische attentiegebieden kunnen aanwijzen, waarbinnen archeologievriendelijke bestemmingsplannen moeten worden gemaakt. Ontgrondingen Voor ontgrondingen geldt dat deze altijd Malta-plichtig zullen zijn en daarmee zal het hele onderzoekstraject moeten worden doorlopen. Voor verstoring van wettelijk beschermde monumenten geldt in principe een verbod. Gevolgen voor RWS Bij niet m.e.r.-plichtige projecten krijgt RWS te maken met aanleg- en bouwvergunningen, vrijstellingen van bestemmingsplannen, ontgrondingsvergunningen en de bijbehorende archeologische voorschriften. Volgens het convenant loopt dit nu ook al zo, maar het wordt minder vrijblijvend. Voor onderzoek en uitvoering kan RWS terecht bij de archeologische bedrijven met een opgravingsvergunning van de ROB. Voor kaartmateriaal en data kan gebruik worden gemaakt van het centraal archeologisch informatiesysteem (ARCHIS) (zie voor meer hierover elders in dit verslag - red.). De opdrachtgever betaalt indirect voor de verplichte conservering van vondsten. Museumwaardig behoeven ze echter niet te zijn of worden. OCenW kan bij (dreigende) schade voorschriften stellen of een werk stilleggen. OCenW kan archeologisch onderzoek opleggen. Er is een regeling voor excessieve kosten. Voor de spoedwetprojecten verwacht De Wit weinig nieuws. Een spoedwet komt weliswaar buiten bestaande procedures tot stand, maar in de spoedwet zelf zal gewoon aandacht aan archeologie moeten worden geschonken. Als het project verstoring van eerder geroerde grond betreft is er geen probleem, daar is men vrijgesteld van archeologisch onderzoek. Aardkunde, archeologie en cultuurhistorie Met aardkunde worden de geologische elementen van ons landschap bedoeld. Deze objecten moeten veel meer worden gerespecteerd en getoond vinden velen. Een duidelijke afbakening tussen archeologie en cultuurhistorie is niet te geven. De vaak gehanteerde definitie dat archeologie onder het maaiveld zit en cultuurhistorie erboven gaat niet helemaal op. Archeologie kan ook boven het maaiveld zitten, denk maar aan een grafheuvel of dijk (ongeveer 1% van het archeologisch erfgoed is zichtbaar). Cultuurhistorie zit onder en boven het maaiveld want dat omvat archeologie plus historische (steden)bouwkunde en historische geografie. In 1999 verscheen de Nota Belvedere, een beleidsnota ondertekend door OCenW, VROM, LNV en V&W. De nota handelt over de relatie tussen cultuurhistorie en ruimtelijke inrichting. Malta en de Nota Belvedere zeggen dus allebei iets over archeologie, maar het verschil is dat Malta (archeologie) straks wettelijk wordt verankerd en Belvedere (cultuurhistorie) steunt op een intentieverklaring van onder meer allerlei ministeries zoals Verkeer en Waterstaat. 9

11 M.e.r. Nicole van Buren, werkgroepsecretaris Commissie voor de milieueffectrapportage (m.e.r.) De Commissie voor de milieueffectrapportage schaart archeologie en cultuurhistorie onder milieu en daarmee vormt het dus onderdeel van de m.e.r. (overeenkomstig de Europese richtlijn voor de m.e.r.). De werkwijze is als volgt. Bij de publicatie van de startnotitie en het milieueffectrapport licht de Commissie m.e.r. de ROB in. Deze kan inspreken via de normale procedure. Wil de ROB een AAI en is de commissie het daarmee eens, dan zal dit in het advies van de commissie worden opgenomen, waarbij zal worden verwezen naar de inspraakreactie van de ROB. Wanneer uit de startnotitie blijkt dat cultuurhistorische/archeologische waarden in het geding komen, dan kan dit leiden tot toevoeging van een cultuurhistoricus of archeoloog aan de werkgroep. In 2003 gebeurde dit in 21 van de 93 nieuwe projecten. De startnotitie vormt de basis waarop wordt doorgeborduurd. Juridische kaders zijn het Verdrag van Malta, de gewijzigde Monumentenwet en de Nota Belvedere. De herziene Monumentenwet zal niet veel gevolgen hebben voor de m.e.r., verwacht Van Buren. Alleen hoeven we straks OCenW niet meer in te lichten, omdat ze dan zelf wettelijk adviseur zijn. En door de onderzoeksplicht zal het niet meer zo makkelijk zijn te zeggen dat men niet weet wat de waarden zijn: archeologie en cultuurhistorie kunnen niet meer worden doorgeschoven naar het hoofdstuk Leemten in kennis. Het zou mooi zijn als er voor archeologie en cultuurhistorie een stappenplan zou komen, vindt Nicole van Buren. Dus bijvoorbeeld een omschrijving van significante gevolgen, reële alternatieven, redenen van groot openbaar belang en hoe er wordt gecompenseerd. Bij het project N201 (de weg zou mogelijk de Stelling van Amsterdam aantasten) gebruikte de commissie een afwegingskader van de Rijksplanologische Commissie. Dit hield in: aangeven dat de ingreep op de bewuste locatie noodzakelijk is en aantonen dat behoud van cultuurhistorische waarden verenigbaar is met de voorgenomen ingreep en de consequenties daarvan. En, het bieden van bestuurlijke ruimte zodat provincie en Rijk tot een gezamenlijke eindafweging kunnen komen waarbij de mogelijkheid dat het helemaal niet doorgaat, moet worden opengehouden. Het gaat erom dat je de gevolgen goed in beeld hebt en dat je je verdiept in de alternatieven. Cultuurhistorie en archeologie kunnen dienen als sturend element voor alternatievenontwikkeling. Zo is bij het bedrijventerrein Hoogeveen de pingoruïne in het gebied als sturend element voor de inrichting gebruikt. In het milieueffectrapport moet de aantasting goed worden beschreven. Vooral van belang zijn: verwachtingswaarde, globale ligging van de waarden en hoe wordt er in de planvorming rekening mee gehouden. Rijkswaterstaat doet het overigens al heel goed, vindt Van Buren. Op een vraag van een van de deelnemers of dit geen ontwijkgedrag in de hand werkt, antwoordt Van Buren: In het Meest Milieuvriendelijk Alternatief (een van de alternatieven in het MER) moet worden aangegeven hoe aantasting van deze waarden zo veel mogelijk kan worden beperkt. De archeoloog of cultuurhistoricus uit de werkgroep toetst vervolgens of dit op de goede wijze is gebeurd. 10

12 Voorbeeld: A 73 Edwin Aronds, disciplineleider Archeologie Rijkswaterstaat, Directie Limburg De 47 kilometer nieuwe weg omvat 3,5 km tunnel en 41 kunstwerken. Voor afvoer en hergebruik moet m 3 grond worden verzet. Er zijn 80 archeologische locaties. Op basis van het Jaarplan archeologie (2001) is een begroting gemaakt van elf miljoen euro, die vervolgens is teruggebracht naar ca euro (0,5% van de totale aanneemsom voor de Via Limburg). Sindsdien is een aangepast convenant tussen RWS en ROB opgesteld dat in 2002 is geactualiseerd, zijn de AAI s, de AAO s en DO s opgestart, en is aanvullend infraroodonderzoek (wat heel goed beviel!) ingezet. Aronds schetst de praktijk. Volgens het oude convenant stelt de ROB de plannen op, selecteert, toetst en bewaakt en RWS betaalt. Maar zo wilde de Directie Limburg het niet. Na wijziging van het convenant ziet het er als volgt uit: RWS inventariseert, RWS en ROB maken gezamenlijk een gebiedsprogramma, een externe deskundige verricht een second opinion, RWS stelt projecten voor, ROB toetst, RWS voert onderzoeken uit, ROB toetst, RWS betaalt. Kortom, een scheiding van uitvoeringstaken en bevoegdheden. Aronds vindt dat er een limiet aan het budget moet zitten. Het huidige maximum van 1% van de totale aanneemsom, vind ik al heel mooi. Er moet zakelijk worden aangestuurd, waarbij het budget de basis vormt. Onvermijdelijk zullen er daardoor keuzes moeten worden gemaakt. De kosten van de opgraving moeten evenredig blijven met het aantal vondsten (afb. 1). Afb. 1: Verhouding tussen de kosten van een opgraving en het aantal vondsten Als we relatief meer kosten gaan maken ten opzichte van het gevonden materiaal, moet het onderzoek worden heroverwogen of gestopt. Archeologie moet ondergeschikt zijn aan de doelstelling van het project. En zorg voor goede afstemming met andere activiteiten zoals explosievenverwijdering, rooien van bomen, bodemonderzoek en bodemsanering. Voorbeeld: De Maaswerken Gilbert Soeters, projectarcheoloog Rijkswaterstaat, Directie Limburg Hoe stel je je op wanneer je als archeoloog in het Mekka van de archeologie wordt geplaatst en tegelijkertijd in de jungle van regelgeving? Soeters is projectarcheoloog en werkt aan het project De Maaswerken. 11

13 De tot voor kort nog onontdekte rivierdalvlaktes van de Grens- en Zandmaas en van de Maasroute bevatten talloze archeologische objecten. Limburg vormt immers al lange tijd een geliefd oord voor bewoning en transport. De Maaswerken is een pioniersproject, zegt Soeters omdat hier droog en nat worden gecombineerd. Met allerlei nieuwe onderzoekstechnieken wordt hier synergie bedreven waarin ook ander onderzoek is geïntegreerd (explosieven, delfstoffen etc.). De immens ingewikkelde administratieve organisatie van Rijkswaterstaat en de jungle in vergunningenland is me tegengevallen, zegt Soeters. Als archeoloog verwacht je dat niet, je wilt vooral archeologie bedrijven. Het is een heel nieuwe materie. Maar verzet je niet. Je kunt je er maar beter stevig in mengen. Zijn tips: Als archeoloog moet je kunnen werken volgens projectmanagement. Contractmanagement is onontbeerlijk voor de aansturing van uitvoerders en beheersing van contracten. Wees op de hoogte van de RWS-contracten, bestekken, directievoering en risico s. Blijf er zelf bovenop zitten, waarschuwt Soeters, oplossingen bij problemen met voorwaarden moet je namelijk zelf bedenken. Bijsturen moet je gedurende de hele rit, niet alleen op het eindproduct. En blijf op de hoogte van ontwikkelingen: binnen RWS, maar ook bij universiteiten, onderzoeksbureaus en amateur-archeologen. Je moet weten wat er elders speelt. Archeologie in contracten/ervaringen Betuweroute Boudewijn Goudswaard, directeur adviesbureau ArcheoLogic Solutions Binnen de Betuweroute is het aspect archeologie tussen 1990 en 2000 uitvoerig aan bod geweest (afb. 2). Afb. 2: Aantal vindplaatsen per onderzoeksfase bij de Betuweroute 12

14 Het project was daardoor een proeftuin voor de implementatie van het Verdrag van Malta. Uit evaluatie blijkt onder meer dat de volgende punten in nieuwe projecten volle aandacht behoeven. Rollenscheiding is essentieel. Het ontbreekt in de archeologie nog aan inhoudelijke normen: wat is er wel en niet belangrijk en tot hoe diep moet het onderzoek gaan. Evenals in de milieuwereld moet ook de archeologie haar wegingskader krijgen. Betere beheersing van de kosten, de contractering en de aanbesteding is noodzakelijk. Vóór Malta bedreef de overheid subsidiearcheologie en als projectontwikkelaar had je daar geen last van. Maar dat is veranderd. De uitvoering is buiten de overheid geplaatst, zodat er een economische verbintenis ontstaat tussen de uitvoerder en de initiatiefnemer. De veroorzaker betaalt, er moeten contracten komen, er gelden productverplichtingen. Het gevaar daarvan is dat er irritatie gaat ontstaan als de archeologen onderling uitmaken wat er gaat gebeuren, terwijl de initiatiefnemer moet betalen. Goudswaard, vele jaren betrokken bij het project Betuweroute, adviseert: Stel je als initiatiefnemer pro-actief op, zorg dat je betrokken bent bij het opstellen van het programma van eisen (PvE), het ontwerp, de aanbesteding (selectie opdrachtgever) en de contractering (werkomschrijving, hoeveelheden en bepalingen), bij de toetsing en bij het toezicht. Door het gebrek aan inhoudelijke normen en de jonge markt zijn innovatieve aanbestedingswijzen zeker nog niet aan te bevelen. Kengetallen zijn sterk afhankelijk van bijvoorbeeld het type archeologie dat je denkt aan te treffen, het gebied waar het zich bevindt (grondsoort, grondwatertrap), maar vooral van de eisen van de overheid zoals geformuleerd in de vraagstellingen of het PvE (afb. 3). Afb. 3: Verhouding tussen het oppervlak van het plangebied en het type archeologisch onderzoek 13

15 Vuistregels voor de planning Reken voor een bureauonderzoek drie tot vijf dagen, voor grote spoorprojecten kan dit echter oplopen tot drie maanden. Een team kan per dag twee tot vier ha booronderzoek verrichten en m 2 proefsleuvenonderzoek. Voor opgravingen moet per team op ongeveer m 2 per dag worden gerekend. Indicatie van de kosten Een gemiddeld bureauonderzoek kost 2000 euro, incidenteel komen hogere kosten tot euro voor. Booronderzoek kost euro per ha en proefsleuvenonderzoek euro per m 2. Opgraven kost euro per m 2 en begeleiding één tot tien euro per m 2. Combinaties van vooronderzoek mogelijk? Marten Verbrugge, directeur RAAP Archeologisch Adviesbureau Archeologische prospectie is het opsporen, in kaart brengen en bepalen van de kwaliteit volgens een voorgeschreven methode. Hiervoor worden geologische kaarten en archeologische archieven geraadpleegd, een verwachtingskaart opgesteld, een prospectiemethode gekozen (afb. 4 en 5) en in het veld wordt de hypothese getoetst. Oppervlaktekartering, geofysica en booronderzoek volgen een gelijksoortige methode. De neiging bestaat deze onderzoeken te combineren met de archeologische. Kan dat? Verbrugge is daar sceptisch over: de wetgeving verschilt, er wordt een andere veldstrategie gehanteerd, de monsters zijn anders, de wijze van rapporteren verschilt, archeologen starten eerder en hebben een heel ander referentiekader. Alleen bij grote projecten, met een uitgekiende veldstrategie, gescheiden rapportages en wanneer het archeologie-grid leidend is, lijkt combinatie wel mogelijk. Binnenkort verschijnt RAAP-rapport 1000: State of the art van archeologische prospectie. Afb. 4: Relatie tussen vondstdichtheid (per m 2 ), vindkans en boordiameter (in cm) 14

16 Afb. 5: Relatie tussen vindplaatsdiameter (cirkel in m), vondstdichtheid (in m 2 ) en boorstrategie (boordiameter in cm en boorgrid in m) Kwaliteitsborging binnen de archeologie Arno Verhoeven, kwaliteitsmanager Archeologisch Dienstencentrum De kwaliteitsborging binnen de Nederlandse archeologie berust op de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), certificering van bedrijven door het College voor de Archeologische Kwaliteit (CvAK), de Rijksinspectie voor de Archeologie (RIA) en de Nationale Onderzoeksagenda (NOA). Een vijfde kwaliteitsborging komt eraan: een beroepsregister voor archeologen. De inhoud van een goed PvE Voor de bewaking van de kwaliteit is het noodzakelijk dat het programma van eisen (PvE) helder is. Voor elk onderzoek is volgens de KNA een PvE nodig, dus voor bureauonderzoek, voor inventariserend veldonderzoek, voor opgravingen en voor begeleidingen. De KNA geeft specificaties voor PvE s. Een deugdelijk PvE moet het volgende bevatten: Vragen Specifieke vragen waar het onderzoek antwoord op dient te geven Relatie met bestaande onderzoeksprogramma s (NOA) Aanwijzingen betreffende de kwantiteit en kwaliteit van specialistisch onderzoek Operationalisering De omvang van het onderzoeksgebied Een motivering van de onderzoeksmethode Criteria die van belang zijn voor de waardestelling van een vindplaats Een beschrijving van de te volgen werkwijze en de onderzoeksstrategie Aanvullende eisen Eisen ten aanzien van de wijze van informatieoverdracht, bestandsformaten etc. Verzoek om een selectieadvies Aanwijzingen over de omvang van het veldteam Bij begeleidingen geeft het PvE expliciet aan hoe de uitvoerder dient te handelen zodra een behoudenswaardige vindplaats wordt vastgesteld 15

17 Een planning en een opleveringstermijn Bepalingen voor tussentijdse evaluatie van het onderzoeksvoorstel Een PvE kan door de opdrachtgever worden uitgebreid tot een meer gedetailleerd bestek of ontwerp (Plan van Aanpak). Alle PvE s moeten worden goedgekeurd. Voor projecten van Rijkswaterstaat stelt de ROB PvE s op of toetst deze. Nog een waarschuwing: een PvE is te vaag om aanbieders mee te vergelijken! Bedrijven gespecialiseerd in archeologisch onderzoek In ons land ontstaan steeds meer in archeologisch onderzoek gespecialiseerde bedrijven. Voor een overzicht van adviesbureaus en opgravers kunt u terecht op De Hogesnelheidslijn Martin Dijkema, manager Conditionering HSL-Zuid Voor het HSL-traject (design and constructcontract) ten noorden van Rotterdam, zijn de SAI en AAI in een vroeg stadium in eigen beheer uitgevoerd. De AAO-fase verliep in overleg met de Projectgroep Archeologie Betuweroute. In 1998 wordt met de ROB een overeenkomst voor begeleiding gesloten. Opdrachtgever is de HSL-Zuid. Bevoegd gezag vormen ROB en de gemeenten Breda en Rotterdam. Tezamen vormen ze een stuurgroep. De SAI is gedaan vóór het Tracébesluit. De AAI s (globaal) zijn uitgevoerd vóór de aanbesteding/contractering, de AAO s zo veel mogelijk vóór de contractering/het definitief ontwerp en het streven was het besluit voor behoud van de vindplaatsen te nemen vóór de contractering/het definitief ontwerp. Drie plaatsen moesten tijdens de bouwfase nog worden onderzocht. Opgravingen waren echter niet nodig: één vindplaats bleek onvoldoende waardevol, voor een andere werd het ontwerp aangepast zodat er geen sprake meer was van aantasting en de derde bleek toch niet te zullen worden aangetast door de werkzaamheden. Voor d&c-contracten adviseert Dijkema het volgende: wacht met de AAI s tot de definitieve tracévaststelling. Als de AAI en het AAO al wel tijdig zijn uitgevoerd dan kan bij d&c aanpassing van het ontwerp noodzakelijk zijn. Hierdoor kunnen ondanks het eerdere vooronderzoek extra archeologische onderzoeken nodig zijn. Cultuurhistorische gegevens digitaal beschikbaar Bert Hoeve, sectorhoofd Kennisinteractie Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek De ROB heeft een GIS-informatiesysteem met gegevens over archeologie: ARCHIS. De informatie is op drie niveaus ontsloten: voor het publiek, voor de wetenschap en voor deskundigen. Voor deskundigen en wetenschap zijn waarnemingen van terreinen toegankelijk. Per provincie zijn er bovendien archeologische monumentenkaarten (AMK s). Hierop staat aangegeven waar zich de belangrijkste archeologische terreinen bevinden en welke criteria hiervoor gelden. Deze kaarten worden ontwikkeld door provincies en gemeenten. Verder is er een indicatieve kaart met de trefkans van archeologische waarden (IKAW). 16

18 Ondertussen wordt ook KICH (Kennis Infrastructuur Cultuurhistorie) ontwikkeld: een samenwerkingsproduct van Alterra, het Expertisecentrum LNV, de Rijksdienst voor de Monumentenzorg en de ROB. Hierin zullen archeologische waarden, gebouwde monumenten, cultuurlandschappen en stads- en dorpsgezichten te herkennen zijn. De informatie is divers: kaarten, documenten, afbeeldingen, wettelijke en juridische status, kennisbronnen etc. In het voorjaar van 2004 moet KICH toegankelijk zijn. KICH zal ook Rijkswaterstaat kunnen voorzien van betrouwbare informatie in bruikbaar formaat. Zie: (wetenschap) of (publiek). De Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) De ROB in Amersfoort is hét nationale kenniscentrum voor archeologische monumentenzorg. Het is de bron voor alle archeologische informatie in Nederland. De samenwerking met Rijkswaterstaat bestaat al ruim twintig jaar. Opgraven is geen kernactiviteit meer van de ROB. Dat doen universiteiten, gemeenten en bedrijven die onder vergunning van de ROB graven. Met de invoering van Malta zullen zij een eigen vergunning krijgen. Maar voor de begeleiding van archeologieprojecten kunt u niet om de ROB heen. Zij maken in grote projecten de selectie van wat wel en niet behoudenswaardig is. Archeologie vergt natuurlijk kennis en tijd en daarom is in het verleden vaak (per ongeluk) een object door de bulldozer vernield of is er doodeenvoudig overheen gebouwd, zegt Hans de Haan, coördinator Grote Projecten van de ROB. Met name de afgelopen vijftig jaar is er door nieuwbouw, wegaanleg, ontgrondingen, egalisatie en diepploegen veel archeologisch erfgoed verdwenen. Malta biedt de gelegenheid om toch een groot deel van die gegevens boven tafel te krijgen en te behouden voor de toekomst. Archeologie lijkt een opgedrongen aspect, zegt Harry van den Berselaar, hoofd Communicatie van de ROB, we merken scepsis bij sommige organisaties die bang zijn voor een confrontatie met archeologie. Maar zoals wel vaker: als je er niks van weet, is er niks aan. Nu echter Malta op de stoep staat, merken we tot onze verrassing een toenemende belangstelling en ook bereidheid tot zorgvuldigheid voor de oudheid. Bij de burger, maar ook bij allerlei overheden en projectontwikkelaars. En dat is mooi, want Nederland zit bomvol met archeologie. Het gaat ons niet om de vondst. We willen de sociologische context weten zodat we een representatief bestand kunnen presenteren waarmee ons verleden kenbaar blijft. Inlichtingen: Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Tel of 17

19 Samenvatting plenaire discussie Na afloop van de lezingen ontspint zich een levendige discussie over verschillende onderwerpen. De plenaire discussie heeft tot doel het nader inventariseren van problemen en onduidelijkheden waar Rijkswaterstaters in hun dagelijkse praktijk mee te maken hebben en het vaststellen van mogelijke oplossingsrichtingen. PvE en contractering Er is nog steeds onduidelijkheid over de inhoud van het PvE en over wie het moet/mag schrijven en toetsen. Een volledig en gestructureerd PvE zou het mogelijk moeten maken om offertes te vergelijken. Ook blijft onduidelijk hoe archeologie nu precies moet/kan worden meegenomen in de contractering. Opname van archeologie in innovatieve contracten verdient nadere aandacht. Hoe omgaan met cultuurhistorie Er blijkt onzekerheid over hoe verplichtend het is om ook cultuurhistorie mee te nemen in de afweging. In de praktijk stoort RWS zich daar nauwelijks aan lijkt het en is behoud van cultuurhistorische waarden afhankelijk van de stem van bewoners en gemeenten. In 2005 zal het Hoofdkantoor van Rijkswaterstaat een lijst met cultuurhistorische objecten beschikbaar hebben. Deze wordt samengesteld door de regionale directies. De vraag is hoe deze lijst moet worden gehanteerd. Laat onze cultuur zien langs de weg Er moet worden nagedacht over de presentatie van de aangetroffen vondsten en sporen, vindt men. Niet alleen musea lenen zich daarvoor. Je kunt erop attenderen langs de weg. Net als architect Francine Houben voorstaat: de weg is geen rioolgoot, maar ons nationale visitekaartje, dus tóón ons landschap en onze cultuur. En benutting? Dat is in de stedenbouw veel makkelijker dan in de infrastructuur, zegt RWS. Maar het kan best. Andere landen zijn trots op hun erfgoed, zie de Franse autosnelwegen. Nederland blijkbaar veel minder. Er is behoefte aan presentatievoorbeelden. Maatschappelijke baten belangrijker dan economische De ROB is bezig de maatschappelijke baten van archeologie en cultuurhistorie zichtbaar te maken. Maar RWS denkt in economische baten, roept iemand. Bij RWS heerst de stemming van hoe komen we hier snel doorheen. Maar zo moeten we dat niet zien, werpen anderen tegen. Het maatschappelijk rendement is belangrijker dan het economische. Rijkswaterstaat heeft hierin een belangrijke taak. Doorwerking Malta De gewijzigde Monumentenwet werkt door in andere wet- en regelgeving. In elk geval in de Wet Milieubeheer, de Woningwet en de Ontgrondingenwet. En hoe zit het dan met de relatie tussen Malta en de Wet 18

20 Bodembescherming. De WBB komt in beeld bij vervuilde waterbodems. Wat nu als bij de sanering een scheepswrak wordt gevonden, wie draait dan op voor de kosten? De invloed van Malta op andere wet- en regelgeving verdient nog nadere studie. Gauw een handleiding Archeologie en cultuurhistorie moeten niet worden geschaard onder milieuwetgeving. Ze moeten snel een vast kader krijgen, want anders wacht beide hetzelfde lot als duurzaam bouwen. Jarenlang was dat belangrijk, nu hoor je er niemand meer over. Het Hoofdkantoor moet met duidelijker aanwijzingen komen, zowel voor droog als voor nat: wat is het juridische kader, wat het beleid, hoe moet je het meenemen, en alles graag gekwantificeerd. Er is dringend behoefte aan een handleiding. 19

21 Het convenant tussen Rijkswaterstaat en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (geldt voor alle MIT/SNIP-projecten) Dit is de procedure die geldt onder de huidige Monumentenwet In principe blijft deze aanpak gehandhaafd, maar enkele wijzigingen zijn niet uitgesloten. 1. Rijkswaterstaat (RWS) stelt in een zo vroeg mogelijk stadium de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) in kennis van voorgenomen bodemverstorende activiteiten en vraagt de ROB advies. RWS en ROB beslissen vervolgens steeds gezamenlijk over het vervolg. 2. In opdracht van RWS wordt een Standaard Archeologische Inventarisatie (SAI) uitgevoerd, meestal door de ROB, soms in samenwerking met provinciaal archeologen of archeologische bureaus. Voor dit bureauonderzoek wordt geput uit: bronbestanden van de ROB, overig relevant kaartmateriaal en kennis van lokale amateur-archeologen. Het opstellen van een SAI neemt gemiddeld een maand in beslag. Tijdstip: vroeg in de trajectnota/mer-fase. Wanneer uit de SAI blijkt dat er geen archeologisch belangrijke waarden te verwachten zijn, stelt de ROB RWS hiervan schriftelijk op de hoogte. Wanneer er archeologisch belangrijke waarden zijn, kan een meer gedetailleerde verwachtingskaart noodzakelijk zijn (een uitgebreide SAI). RWS draagt zorg voor de totstandkoming door de opdracht in handen te geven van een gespecialiseerd bureau. De offerte wordt door RWS beoordeeld op tijd, geld en kwaliteit, door de ROB op kwaliteit. RWS betaalt. Tijdstip: in de trajectnota/mer-fase. Indien de archeologische waarden, na het gereedkomen van de bovenstaande fase nog steeds belangrijk worden geacht, kan worden besloten tot het instellen van een stuurgroep waarin RWS en ROB zitting hebben met eventueel een projectleider Archeologie. Er kan een projectsamenwerkingsovereenkomst tussen RWS en ROB worden afgesloten. De ROB stelt ondertussen een wetenschappelijk kader (Programma van Eisen) op met daarin de archeologisch inhoudelijke uitgangspunten voor het project. 3. Dan volgt een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI). Deze bestaat uit een karterend onderzoek ter lokalisering van de archeologische waarden en een waarderend onderzoek ter vaststelling van de aard, omvang, diepte, kwaliteit en datering daarvan. Dit gebeurt door boor-, weerstands-, elektromagnetisch of grondradaronderzoek. Voor het onderzoek zijn 8 tot 20 boringen per ha noodzakelijk. RWS neemt het initiatief tot de AAI en draagt zorg voor de aanbesteding en de financiering. RWS regelt ook de betredingstoestemming en de vergoeding voor schade aan de eigenaren/gebruikers. Als eigenaren toestemming weigeren kan de ROB op grond van de Monumentenwet 1988 betreding afdwingen (art. 42). Tijdstip: start met de AAI in de trajectnota/mer-fase op de delen waarvoor geen tracéalternatieven bestaan. 4. Blijkt uit de AAI dat er belangrijke objecten liggen dan wordt een Aanvullend Archeologisch Onderzoek (AAO) in gang gezet. In de AAO-fase worden sleuven getrokken en proefputjes gegraven. Tijdstip: bij voorkeur in de ontwerp-tracébesluitfase, maar vaak pas na het definitief tracébesluit omdat de grond daarvóór nog niet is verworven. RWS draagt zorg voor de aanbesteding. ROB ziet toe op de archeologische kwaliteit. 5. Op basis van het AAO wordt de keuze gemaakt tussen afschrijving of behoud van het object. RWS en ROB zorgen voor maatregelen voor de fysieke bescherming of het definitief opgraven van vindplaatsen die niet kunnen worden behouden. RWS betaalt de fysieke bescherming en de opgraving, inclusief de kosten voor basisconservering, bondige standaardrapportage en adequate archivering en deponering van de vondsten en documentatie. Voor toevalsvondsten (vondsten die na de gevolgde procedure alsnog in het tracé opduiken) heeft het Ministerie van OCenW/ROB een klein budget beschikbaar. 20

22 Meer informatie Meer informatie is te verkrijgen via onderstaande literatuur en websites, of op te vragen bij Eli Gehasse, Dienst Weg- en Waterbouwkunde, Rijkswaterstaat. Literatuur Archeologiebalans Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Malta Magazine # (2002 e.v.). Ministerie van OCW, Den Haag. Nota Belvedere: Beleidsnota over de relatie tussen cultuurhistorie en ruimtelijke inrichting (1999). Ministeries van OCW, VROM, LNV en VenW, Den Haag. Tabak, A, R. Cuperus & H. Bekker (red.) Archeologie en Cultuurhistorie. Themanummer Via Natura nr. 17, RWS-DWW, Delft. Websites Informatie Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek: Informatie Nota Belvedere: Informatie Verdrag van Malta: Informatie Stichting Nederlandse Archeologie: 21

23 De Dienst Weg- en Waterbouwkunde is de adviesdienst voor techniek en milieu in de weg- en waterbouw. Klantgericht, innovatief, deskundig, gericht op samenwerking, zakelijk en flexibel zijn de kernbegrippen voor de organisatie. Het werkplezier van de medewerkers is hierbij essentieel. Rijkswaterstaat, Dienst Weg- en Waterbouwkunde, Postadres: Postbus GA Delft Bezoekadres: Van der Burghweg CS Delft, Telefoon (015) Telefax: (015) Internet: DWW-2004-

Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie. Datum 3 juli 2014 Status definitief

Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie. Datum 3 juli 2014 Status definitief Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie Datum 3 juli 2014 Status definitief Colofon Uitgegeven door Rijkswaterstaat ICG Informatie Contractenbuffet RWS, N.Landsman Telefoon 088 7972502 Email contractenbuffet@rws.nl

Nadere informatie

CHECKLIST. Beoordeling standaard rapport IVO-waarderend

CHECKLIST. Beoordeling standaard rapport IVO-waarderend ARCHEOLOGIE CHECKLIST Beoordeling standaard rapport IVO-waarderend Algemene punten 1. Het IVO-waarderend (voorzover proefsleuven- of booronderzoek) dient te zijn uitgevoerd door een instelling die beschikt

Nadere informatie

Het bevoegd gezag is het bestuursorgaan dat het besluit neemt of de vergunning verleent.

Het bevoegd gezag is het bestuursorgaan dat het besluit neemt of de vergunning verleent. Archeologische Monumentenzorg stapsgewijs Proces Archeologische Monumentenzorg (AMZ) Het opsporen en waarderen van archeologische vindplaatsen in het kader van ruimtelijke ingrepen vindt plaats in stappen.

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Archeologisch onderzoek en waardestellend rapport

Gemeente Haarlem. Archeologisch onderzoek en waardestellend rapport Gemeente Haarlem Archeologisch onderzoek en waardestellend rapport Archeologisch onderzoek en waardestellend rapport Om archeologisch erfgoed te beschermen, kan bij een vergunningsaanvraag een waardestellend

Nadere informatie

CHECKLIST. en Wetenschap aan instellingen die hebben aangetoond bekwaam te zijn tot het doen van

CHECKLIST. en Wetenschap aan instellingen die hebben aangetoond bekwaam te zijn tot het doen van ARCHEOLOGIE CHECKLIST Beoordeling standaard rapport IVO-karterend Algemene vragen 1. Het IVO-karterend (voorzover booronderzoek en proefsleuven) dient te zijn uitgevoerd door een instelling die beschikt

Nadere informatie

Handleiding voor de Archeologische Monumentenkaart

Handleiding voor de Archeologische Monumentenkaart Handleiding voor de Archeologische Monumentenkaart Pagina 1 van 7 Colofon Bron voor AMK gegevens: ARCHIS De AMK is tot stand gekomen in samenwerking met de Provincies Redactie teksten: A. Sloos Redactie

Nadere informatie

Quickscan Archeologie

Quickscan Archeologie Quickscan Archeologie Project : Emplacement Enschede Projectleider : F. Bakermans Versie : EDMS nr. : xxx Status : Concept Inhoud INLEIDING 1.1 Aanleiding 1.2 Doel- en vraagstelling van het onderzoek 1.3

Nadere informatie

Heesch - Beellandstraat

Heesch - Beellandstraat Archeologische Quickscan Heesch - Beellandstraat Gemeente Bernheze 1 Steller Drs. A.A. Kerkhoven Versie Concept 1.0 Projectcode 12110023 Datum 22-11-2012 Opdrachtgever LWM Ewislaan 12 1852 GN Heiloo Uitvoerder

Nadere informatie

Archeologieparagraaf Wetgeving omtrent archeologie Gemeentelijk beleid omtrent archeologie Procedure

Archeologieparagraaf Wetgeving omtrent archeologie Gemeentelijk beleid omtrent archeologie Procedure Archeologieparagraaf Wetgeving omtrent archeologie Met de ondertekening van het Verdrag van Malta in 1992 door bijna alle Europese landen (waaronder Nederland), werd archeologie steeds meer een onderdeel

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn achtereenvolgens de ruimtelijke structuur en de functionele structuur van het plangebied uiteengezet. De ruimtelijke structuur is beschreven

Nadere informatie

CHECKLIST. 1. Het IVO-verkennend (voorzover booronderzoek) dient te zijn uitgevoerd door een instelling die beschikt over een opgravingsvergunning

CHECKLIST. 1. Het IVO-verkennend (voorzover booronderzoek) dient te zijn uitgevoerd door een instelling die beschikt over een opgravingsvergunning ARCHEOLOGIE CHECKLIST Beoordeling standaard rapport IVO-verkennend Algemene vragen 1. Het IVO-verkennend (voorzover booronderzoek) dient te zijn uitgevoerd door een instelling die beschikt over een opgravingsvergunning

Nadere informatie

Advies Archeologie Plangebied Smidsvuurke 5, (gemeente Veldhoven)

Advies Archeologie Plangebied Smidsvuurke 5, (gemeente Veldhoven) Administratieve gegevens Advies Archeologie NAW-gegevens plan: Plan: Oppervlakteplangebied: RO-procedure: Smidsvuurke 5 te Veldhoven Realisatie van een woning. De totale oppervlakte van het plangebied/perceel

Nadere informatie

CHECKLIST. vooronderzoek. Omdat ook voor archeologische opgravingen een PvE verplicht is, is

CHECKLIST. vooronderzoek. Omdat ook voor archeologische opgravingen een PvE verplicht is, is ARCHEOLOGIE CHECKLIST Programma van Eisen (PvE) Toelichting De handreikingen en checklists richten zich in eerste instantie op het archeologisch vooronderzoek. Omdat ook voor archeologische opgravingen

Nadere informatie

INT09.0031/MB. Oriëntatienota Archeologie

INT09.0031/MB. Oriëntatienota Archeologie INT09.0031/MB Oriëntatienota Archeologie 2 Inhoudsopgaaf 1. Inleiding... 4 2. Archeologiebeleid... 4 3. Archeologische verwachtingenkaart... 4 4. Wat gebeurt er als de gemeente geen beleid opstelt?...

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

SIKB-jaarcongres, 6 oktober 2010 in s Hertogenbosch. Sessie B1

SIKB-jaarcongres, 6 oktober 2010 in s Hertogenbosch. Sessie B1 SIKB-jaarcongres, 6 oktober 2010 in s Hertogenbosch Sessie B1 Integraal werken en denken. Leidraad integrale benadering bij archeologisch vooronderzoek Eelco Rensink, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed,

Nadere informatie

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen,

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen, Sinds 2010 heeft de gemeente Oss een archeologiebeleid. Vanaf 1 januari 2013 geldt dit voor het gehele grondgebied van de nieuwe gemeente Oss, inclusief Lith dus. Deze brochure is voor iedereen bedoeld

Nadere informatie

Archeologie Bouwen en verbouwen. www.sudwestfryslan.nl

Archeologie Bouwen en verbouwen. www.sudwestfryslan.nl Archeologie Bouwen en verbouwen www.sudwestfryslan.nl Archeologie Heeft u bouwplannen of moet u voor andere werkzaamheden graven in de grond? Dan bent u soms verplicht om vooraf archeologisch onderzoek

Nadere informatie

Een verborgen verleden. Archeologie in Heerde. www.heerde.nl

Een verborgen verleden. Archeologie in Heerde. www.heerde.nl Een verborgen verleden Archeologie in Heerde www.heerde.nl Een verborgen verleden De gemeente Heerde heeft een rijke geschiedenis. U als inwoner kent een deel van deze geschiedenis. Misschien zelf meegemaakt

Nadere informatie

Vrijwilligers in de archeologie en de Erfgoedwet

Vrijwilligers in de archeologie en de Erfgoedwet Vrijwilligers in de archeologie en de Erfgoedwet Inhoud Vrijwilligers pag. 1 Detector-amateurs pag. 2 Maritieme archeologie pag. 4 Universiteiten, hogescholen en dienstverleners pag. 4 Hoe we in Nederland

Nadere informatie

Archeologietoets. locatie kerkstraat 57 Riel gemeente Goirle

Archeologietoets. locatie kerkstraat 57 Riel gemeente Goirle Archeologietoets locatie kerkstraat 57 Riel gemeente Goirle Archeologietoets Locatie Kerkstraat 57, Riel projectleider: B. van Spréw Datum: 13 oktober 2006 Uitgevoerd in opdracht van SAB Eindhoven contactpersoon:

Nadere informatie

PRAKTIJKPRESENTATIE ERFGOEDHUIS ZUID-HOLLAND BELANGENBEHARTIGING ARCHEOLOGIE EN HANDHAVING DOOR BEVOEGD GEZAG

PRAKTIJKPRESENTATIE ERFGOEDHUIS ZUID-HOLLAND BELANGENBEHARTIGING ARCHEOLOGIE EN HANDHAVING DOOR BEVOEGD GEZAG PRAKTIJKPRESENTATIE ERFGOEDHUIS ZUID-HOLLAND BELANGENBEHARTIGING ARCHEOLOGIE EN HANDHAVING DOOR BEVOEGD GEZAG AWN 22 SEPTEMBER 2012 Opgraving Nieuw Rijngeest- Zuid Oegstgeest 2009 Een nieuwe kijk op de

Nadere informatie

Omgevingswet en Erfgoedwet; een (nieuw) kader voor cultureel erfgoed

Omgevingswet en Erfgoedwet; een (nieuw) kader voor cultureel erfgoed Omgevingswet en Erfgoedwet; een (nieuw) kader voor cultureel erfgoed Informatiemiddag Erfgoedwet, 17 juni 2016 Frank Altenburg Inhoud Omgevingswet en Erfgoedwet Wat vindt u waar? Wat is nieuw? Cultureel

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Reactiebrief Nijmegen op bestemmingsplan Roozenburg

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Reactiebrief Nijmegen op bestemmingsplan Roozenburg Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Reactiebrief Nijmegen op bestemmingsplan Roozenburg Programma / Programmanummer Ruimte & Bouwen / 9210 Portefeuillehouder H. Kunst Samenvatting De gemeente Beuningen

Nadere informatie

Bijlage 7 Model-planregels

Bijlage 7 Model-planregels Bijlage 7 Model-planregels Doel van de planregels De planregels vormen het juridisch-planologisch kader voor de bescherming van belangrijk archeologische waarden, door de aanvrager van een omgevingsvergunning

Nadere informatie

Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1.

Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1. 1. ALGEMENE GEGEVENS Titel Auteur(s) Autorisatie Gemeente Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1.0) H.

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Archeologisch vooronderzoek, bureau- en inventariserend veldonderzoek. gemeente Nieuwkoop

Plan van Aanpak. Archeologisch vooronderzoek, bureau- en inventariserend veldonderzoek. gemeente Nieuwkoop Plan van Aanpak Archeologisch vooronderzoek, bureau- en inventariserend veldonderzoek Opdrachtgever: Van Wengerden en Visser B.V. Plangebied: Dorpsstraat 63 / Vijverhofpad 4 in Nieuwkoop, gemeente Nieuwkoop

Nadere informatie

Handreiking Archeologie, Aardkundige waarden en Cultuurhistorie voor Waterbeheerders Baggernet 9 november 2010

Handreiking Archeologie, Aardkundige waarden en Cultuurhistorie voor Waterbeheerders Baggernet 9 november 2010 Handreiking Archeologie, Aardkundige waarden en Cultuurhistorie voor Waterbeheerders Baggernet 9 november 2010 Esther Wieringa, SIKB 1. Aanleiding en doel van de Handreiking 2. Werkwijze & betrokken partijen

Nadere informatie

zaak die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische

zaak die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Amsterdam. Nr. 18715 3 april 2014 Erfgoedverordening Stadsdeel Zuidoost 2013 Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Begripsbepalingen Deze verordening verstaat

Nadere informatie

DEEL 5 RICHTLIJNEN VOOR ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK UITGEVOERD DOOR DERDEN IN HET KADER VAN DE ARCHEOLOGISCHE MONUMENTENZORG BINNEN DE GEMEENTEN KATWIJK.

DEEL 5 RICHTLIJNEN VOOR ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK UITGEVOERD DOOR DERDEN IN HET KADER VAN DE ARCHEOLOGISCHE MONUMENTENZORG BINNEN DE GEMEENTEN KATWIJK. 1 DEEL 5 RICHTLIJNEN VOOR ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK UITGEVOERD DOOR DERDEN IN HET KADER VAN DE ARCHEOLOGISCHE MONUMENTENZORG BINNEN DE GEMEENTEN KATWIJK. 2 Inleiding Deze richtlijnen zijn bedoeld voor archeologische

Nadere informatie

Bijlage 4 Archeologisch onderzoek

Bijlage 4 Archeologisch onderzoek 39 Bijlage 4 Archeologisch onderzoek Wijzigingsplan "Emmastraat Pijnacker" (vastgesteld) Wijzigingsplan "Emmastraat Pijnacker" (vastgesteld) 40 Bodemverstoringsvergu nning Archeologie Plangebied: Gemeente:

Nadere informatie

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Bijlage 3 bij Nota van Uitgangspunten Strijpsche Kampen Definitief Gemeente Oirschot Grontmij Nederland bv Eindhoven, 11 mei 2007 Verantwoording Titel :

Nadere informatie

De kracht van vrijwilligers Bijdragen aan archeologisch onderzoek. Bijdragen aan archeologisch onderzoek

De kracht van vrijwilligers Bijdragen aan archeologisch onderzoek. Bijdragen aan archeologisch onderzoek 21 Bijdragen aan archeologisch onderzoek 22 De kracht van vrijwilligers Bijdragen aan archeologisch onderzoek Het belang van actief onderzoek doen Vrijwilligers ondersteunen gemeenten en beroepsarcheologen

Nadere informatie

Omgevingswet en Erfgoedwet: een nieuw kader voor cultureel erfgoed

Omgevingswet en Erfgoedwet: een nieuw kader voor cultureel erfgoed Omgevingswet en Erfgoedwet: een nieuw kader voor cultureel erfgoed 2 oktober 2014 Monique Krauwer Directie Erfgoed en Kunsten Inhoud Omgevingswet en Erfgoedwet Cultuurhistorie in de Omgevingswet Wat vindt

Nadere informatie

Advies Archeologische Monumentenzorg 2010-nr. 92

Advies Archeologische Monumentenzorg 2010-nr. 92 Keizer Karel V Singel 8 Postbus 435 5600 AK Eindhov en Fax: 040 2594510 Website: www.milieudienst.sre.nl Advies Archeologische Monumentenzorg 2010-nr. 92 Deel 1) Concept selectiebesluit archeologie Deel

Nadere informatie

Quick scan archeologie De Horst Kaatsheuvel, gemeente Loon op Zand

Quick scan archeologie De Horst Kaatsheuvel, gemeente Loon op Zand Quick scan archeologie De Horst Kaatsheuvel, gemeente Loon op Zand 18 november 2010 Inleiding Het plangebied ligt ten westen van de bebouwde kom van Kaatsheuvel in de gemeente Loon op Zand (afb. 1). De

Nadere informatie

Archeologiebeleid gemeente Rijnwoude

Archeologiebeleid gemeente Rijnwoude Archeologiebeleid gemeente Rijnwoude 1. Inleiding In 2007 is de Wet op de Archeologische Monumentenzorg in werking getreden. Deze wet verplicht de raad om, bij de vaststelling van een bestemmingsplan,

Nadere informatie

Bijlage 1: Bestemmingsplan begrippen, regels en toelichting

Bijlage 1: Bestemmingsplan begrippen, regels en toelichting Bijlage 1: Bestemmingsplan begrippen, regels en toelichting In deze bijlage zijn voorbeeld planregels met betrekking tot archeologie en cultuurhistorie opgenomen voor nieuwe bestemmingsplannen in de gemeente

Nadere informatie

MEMO. Projectgegevens

MEMO. Projectgegevens MEMO Van : W.J. Weerheijm (Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie) Aan : Dhr. W. Nouwens (Amerpoort) Onderwerp : Archeologisch onderzoek Mariaoordlaan Baarn Datum : 23 juli 2013 Ons kenmerk : V13-29344/2677/WW

Nadere informatie

Modelvoorschriften archeologie in de omgevingsvergunning

Modelvoorschriften archeologie in de omgevingsvergunning Op grond van artikel 5.2 van het Besluit omgevingsrecht (Bor) kunnen ten aanzien van archeologie voorschriften worden verbonden aan de omgevingsvergunning, indien hier in het bestemmingsplan een grondslag

Nadere informatie

ADVIES ARCHEOLOGIE 16 dec 2013

ADVIES ARCHEOLOGIE 16 dec 2013 NAW plan: Plan: Opp plangebied: RO-procedure: Opsteller: Aanvrager: Inrichting openbare ruimte plangebied Pantarhei aanleg ontsluitingsweg, parkeergelegenheid, openbaar groen ca. 5000 m² (locatie Pantarhei);

Nadere informatie

Buro de Brug Rapporten Quickscan Archeologie Kabeltracé Waarderpolder - Vijfhuizen B09-38

Buro de Brug Rapporten Quickscan Archeologie Kabeltracé Waarderpolder - Vijfhuizen B09-38 Buro de Brug Rapporten Quickscan Archeologie Kabeltracé Waarderpolder - Vijfhuizen B09-38 Administratieve gegevens 3 1. Inleiding 4 2. De uitgangspunten 4 3. Beschrijving van de historische situatie 4

Nadere informatie

De Omgevingswet: kansen en bedreigingen voor het Erfgoed

De Omgevingswet: kansen en bedreigingen voor het Erfgoed De Omgevingswet: kansen en bedreigingen voor het Erfgoed SIKB Jaarcongres 27 september 2012 Thomas van den Berg Senior beleidsmedewerker Rijksdienst voor het cultureel erfgoed Inhoud - Waarom een nieuwe

Nadere informatie

Ruimtelijke onderbouwing archeologie Vijf Akkers-Noord, Moordrecht (gemeente Zuidplas). Notitie TML554

Ruimtelijke onderbouwing archeologie Vijf Akkers-Noord, Moordrecht (gemeente Zuidplas). Notitie TML554 Ruimtelijke onderbouwing archeologie Vijf Akkers-Noord, Moordrecht (gemeente Zuidplas). Notitie TML554 NOTITIE TML554 Ruimtelijke onderbouwing archeologie Vijf Akkers-Noord, Moordrecht, (gemeente Zuidplas).

Nadere informatie

GEMEENTE HARLINGEN. Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen *GR * GR

GEMEENTE HARLINGEN. Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen *GR * GR Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen *GR15.00061* GR15.00061 Behandeld in Gezamenlijke commissie Mens & Bestuur en Omgeving Datum Commissie 16 september 2015 Agendanummer 15 Datum Raad 30 september

Nadere informatie

Figuur 1 Geulafzettingen (Bron: CHS)

Figuur 1 Geulafzettingen (Bron: CHS) Archeologie, aardkundige waarden en cultuurhistorie Naar de archeologie in onder andere de Groeneveldse Polder is een bureaustudie gedaan door de heer Bult van het Vakteam Archeologie i. De in weergegeven

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Archeologisch vooronderzoek, bureau- en inventariserend veldonderzoek. Honderdland Ontwikkelingscombinatie cv Honderdland, fase2

Plan van Aanpak. Archeologisch vooronderzoek, bureau- en inventariserend veldonderzoek. Honderdland Ontwikkelingscombinatie cv Honderdland, fase2 Plan van Aanpak Archeologisch vooronderzoek, bureau- en inventariserend veldonderzoek Opdrachtgever: Plangebied: Honderdland Ontwikkelingscombinatie cv Honderdland, fase2 Datum: Opsteller PvA: Autorisatie

Nadere informatie

Archeologische Begeleiding Tracébesluit N18 Varsseveld - Enschede definitief 18-02-2013

Archeologische Begeleiding Tracébesluit N18 Varsseveld - Enschede definitief 18-02-2013 Archeologische Begeleiding Tracébesluit N18 Varsseveld - Enschede 18-2-213 Inleiding In de fase van het Ontwerp-Tracébesluit OTB) N18 Varsseveld - Enschede is een gecombineerd archeologische onderzoek

Nadere informatie

KWALITEITSNORM NEDERLANDSE ARCHEOLOGIE 2005

KWALITEITSNORM NEDERLANDSE ARCHEOLOGIE 2005 Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 2.2 februari 2005 CVAK KNA 2.2 HOOFDSTUK 0: INHOUDSOPGAVE PAGINA 2 VAN 6 HOOFDSTUK 0. INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1. TOELICHTING Normen en Richtlijnen Kwaliteitseisen

Nadere informatie

1. Raadsbesluit 2. Nota van beantwoording. 4. Archeologische beleidskaart

1. Raadsbesluit 2. Nota van beantwoording. 4. Archeologische beleidskaart Aan de Raad Made, 5 februari 2013 Agendapuntnummer: 9 Raadsvergadering 21 maart 2013 Onderwerp: Archeologieverordening gemeente Drimmelen Registratienummer: 13int00530 Casenr: 13.00197 Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Integraal waarderen Een (blijvende) discussie Maartje de Boer Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 1 Presentatie Het probleem Voor wie is dit een probleem? RCE Kennisprogramma Wat is Erfgoed (een oplossing?)

Nadere informatie

Archeologiebeleid op Walcheren

Archeologiebeleid op Walcheren Archeologiebeleid op Walcheren Netwerkbijeenkomst Erfgoed en Ruimte RCE 12 december 2012 Walcherse Archeologische Dienst, december 2012 Archeologie op Walcheren Verdrag van Malta 1992: bescherming archeologie

Nadere informatie

Archeologische Quickscan. Uitbreiding zwembad t Bun Staartweg 30, Urk (gemeente Urk)

Archeologische Quickscan. Uitbreiding zwembad t Bun Staartweg 30, Urk (gemeente Urk) Archeologische Quickscan Uitbreiding zwembad t Bun Staartweg 30, Urk (gemeente Urk) 1 Australiëlaan 5-a 3526 AB Utrecht T: 030-7620705 F: 030 7620706 E: informatie@transect.nl Auteur Drs. A.A. Kerkhoven

Nadere informatie

Richtlijn uitvoering archeologisch onderzoek gemeente Utrechtse Heuvelrug september 2013, versie 1.0

Richtlijn uitvoering archeologisch onderzoek gemeente Utrechtse Heuvelrug september 2013, versie 1.0 Richtlijn uitvoering archeologisch onderzoek gemeente Utrechtse Heuvelrug september 2013, versie 1.0 Voor het archeologisch onderzoek dat wordt uitgevoerd in de gemeente Utrechtse Heuvelrug geldt dat er

Nadere informatie

Notitie 285 GRIPSCAN ARCHEOLOGIE PEPPELWEG, ROTERDAM

Notitie 285 GRIPSCAN ARCHEOLOGIE PEPPELWEG, ROTERDAM GRIPSCAN ARCHEOLOGIE PEPPELWEG, ROTERDAM Inleiding Op verzoek van Cleton & Com heeft Crevasse Advies een gripscan archeologie uitgevoerd ten behoeve van herontwikkeling van het plangebied Peppelweg in

Nadere informatie

Archeologisch bureauonderzoek & inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Sportlaan, Heerjansdam, Gemeente Zwijndrecht, B&G rapport 899

Archeologisch bureauonderzoek & inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Sportlaan, Heerjansdam, Gemeente Zwijndrecht, B&G rapport 899 1. ALGEMENE GEGEVENS Titel Auteur(s) Autorisatie Gemeente Plaats Toponiem / Straat Onderzoekskader Archeologisch bureauonderzoek & inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Sportlaan, Heerjansdam,

Nadere informatie

Professionele archeologie en de Erfgoedwet

Professionele archeologie en de Erfgoedwet Professionele archeologie en de Erfgoedwet Inhoud Certificering pag. 1 Maritieme archeologie pag. 4 Rijksmonumenten pag. 4 De Erfgoedwet en de Omgevingswet pag. 5 Hoe we in Nederland met archeologische

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Beleidsnotitie Archeologie

Inhoudsopgave. 2 Beleidsnotitie Archeologie 30 september 2015 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Wat betekent het archeologiebeleid?... 4 2. Welke beschermende instrumenten hanteert de gemeente?... 6 3. Hoe wordt archeologie beleefbaar?... 8 4. Hoe

Nadere informatie

PARAPLUBESTEMMINGSPLAN ARCHEOLOGIE - TOELICHTING

PARAPLUBESTEMMINGSPLAN ARCHEOLOGIE - TOELICHTING 1 PARAPLUBESTEMMINGSPLAN ARCHEOLOGIE TOELICHTING INHOUD 1. INLEIDING 2 1.1 Achtergrond 2 1.2 Doel 2 1.3 Situering en begrenzing plangebied 3 2. BELEIDSKADER 4 2.1 Wet op de Archeologische Monumentenzorg

Nadere informatie

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1.

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1. Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). (Steekproef 2006-03/18, ISSN 1871-269X) Inleiding Voor De Lange, Bureau voor Stedebouw

Nadere informatie

4 Conclusies en aanbevelingen

4 Conclusies en aanbevelingen 4 Conclusies en aanbevelingen 4.1 Conclusies Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied op een hoger gelegen rivierduin ten zuiden van de Maas ligt. Vanwege de aanwezigheid van gradiëntsituaties

Nadere informatie

Bureauonderzoek Archeologie

Bureauonderzoek Archeologie Bijlage 9 Bureauonderzoek Archeologie (voorontwerp) Ommen Oost NL.IMRO.0175.20131005003-VO01 197-236 !"#$%&&""%'$!"( )#*"( -( "( -%*0(!( )%"( +, +., /* 12 3 4 30#5! 657 7$58 9": 5 "%:$:%"%%;&$:%%%% %"$5$:$%:#'%$5%%%&0%#$

Nadere informatie

Bijlage 8 Reacties op zienswijzen over archeologische dubbelbestemming in het bestemmingplan Buitengebied Midden-Drenthe

Bijlage 8 Reacties op zienswijzen over archeologische dubbelbestemming in het bestemmingplan Buitengebied Midden-Drenthe Bijlage 8 Reacties op zienswijzen over archeologische dubbelbestemming in het bestemmingplan Buitengebied Midden-Drenthe Inleiding Over het ontwerp bestemmingsplan Buitengebied zijn 108 zienswijzen ingediend

Nadere informatie

Hoe nu verder met archeologie in Maasdriel? Presentatie voor Commissie Ruimte Woensdag 10 oktober

Hoe nu verder met archeologie in Maasdriel? Presentatie voor Commissie Ruimte Woensdag 10 oktober Hoe nu verder met archeologie in Maasdriel? Presentatie voor Commissie Ruimte Woensdag 10 oktober Structuur presentatie I Achtergrond gemeentelijk archeologiebeleid wet- en regelgeving? II Hoe kan je inhoud

Nadere informatie

RISICO-INVENTARISATIE DE WEID TE CASTRICUM

RISICO-INVENTARISATIE DE WEID TE CASTRICUM RISICO-INVENTARISATIE DE WEID TE CASTRICUM LUPGENS EN PARTNERS (STICHTING SIG) 13 augustus 2012 076558654:0.4 - Concept B01043.200918.0100 Inhoud Samenvatting... 3 1 Inleiding en Doel Onderzoek... 4 1.1

Nadere informatie

Welke procedure volgt een archeologisch onderzoek bij vergunningsaanvragen? Verduidelijking van de overgangsperiode.

Welke procedure volgt een archeologisch onderzoek bij vergunningsaanvragen? Verduidelijking van de overgangsperiode. Welke procedure volgt een archeologisch onderzoek bij vergunningsaanvragen? Verduidelijking van de overgangsperiode. Waarom deze verduidelijking? Dit document helpt initiatiefnemers van bouw- en verkavelingsprojecten

Nadere informatie

Het Rijk en de Omgevingswet. Marjolein Verschuur 11 februari 2016

Het Rijk en de Omgevingswet. Marjolein Verschuur 11 februari 2016 Het Rijk en de Omgevingswet Marjolein Verschuur 11 februari 2016 Inhoudsopgave a. Omgevingswet en Erfgoedwet b. Rol van het Rijk c. Wat zit er zoal in de AMvB s? d. Financiële zekerheidsstelling 2 Omgevingswet

Nadere informatie

Uitbreiding en herstructurering recreatiepark Beekse Bergen, Hilvarenbeek

Uitbreiding en herstructurering recreatiepark Beekse Bergen, Hilvarenbeek Uitbreiding en herstructurering recreatiepark Beekse Bergen, Hilvarenbeek Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 2 januari 2012 / rapportnummer 1552 62 1. Oordeel over het MER Libéma Exploitatie

Nadere informatie

Hoe doen we het nu? Een inventarisatie van het erfgoedbeleid in de regiogemeenten. Ria Berkvens

Hoe doen we het nu? Een inventarisatie van het erfgoedbeleid in de regiogemeenten. Ria Berkvens Hoe doen we het nu? Een inventarisatie van het erfgoedbeleid in de regiogemeenten Ria Berkvens Wat gaat er veranderen door nieuwe wetgeving? Erfgoedwet: Onderhoudsplicht voor beschermde monumenten; Opgravingsvergunning

Nadere informatie

RAAP-NOTITIE 2891. Plangebied Burloseweg Gemeente Winterswijk Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek

RAAP-NOTITIE 2891. Plangebied Burloseweg Gemeente Winterswijk Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek RAAP-NOTITIE 2891 Plangebied Burloseweg Gemeente Winterswijk Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek Colofon Opdrachtgever: NIBAG Milieu Advies Titel: Plangebied Burloseweg,

Nadere informatie

Verbetering Waterkering Waalkade Nijmegen Toetsingsadvies over het milieueffectrapport

Verbetering Waterkering Waalkade Nijmegen Toetsingsadvies over het milieueffectrapport Verbetering Waterkering Waalkade Nijmegen Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 13 mei 2005 / rapportnummer 1430-68 College van Gedeputeerde Staten van Gelderland Postbus 9090 6800 GX ARNHEM uw

Nadere informatie

Nota archeologie gemeente Roermond 2011

Nota archeologie gemeente Roermond 2011 Inleiding In opdracht van de gemeente Roermond is in de periode 2006 2008 een archeologieatlas voor de gehele gemeente vervaardigd. Deze atlas vormt de basis voor het Roermondse archeologiebeleid dat transparant

Nadere informatie

Een nieuwe omgeving voor de archeologie: de Omgevingswet als kader.

Een nieuwe omgeving voor de archeologie: de Omgevingswet als kader. Een nieuwe omgeving voor de archeologie: de Omgevingswet als kader. 25 september 2013 SIKB OCW/ Directie Cultureel Erfgoed Monique Krauwer Hoe zat het ook alweer met de Omgevingswet? 40 ruimte-gerelateerde

Nadere informatie

7-11-2013. Archeologie en waterbodems. Meerdere gebruiksfuncties. Marie-Catherine Houkes. Maritiem Programma RCE 29 oktober 2013.

7-11-2013. Archeologie en waterbodems. Meerdere gebruiksfuncties. Marie-Catherine Houkes. Maritiem Programma RCE 29 oktober 2013. Archeologie en waterbodems Marie-Catherine Houkes Maritiem Programma RCE 29 oktober 2013 Het lijkt zo leeg Meerdere gebruiksfuncties Noord- Holland Almere 1 Watergerelateerde archeologie zoals bruggen,

Nadere informatie

Voorstel raad en raadsbesluit

Voorstel raad en raadsbesluit Voorstel raad en raadsbesluit Gemeente Landgraaf Programma Documentnummer: B.14.1659 B.14.1659 Landgraaf, 11 december 2014 ONDERWERP: Vaststellen Archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart Landgraaf

Nadere informatie

Beoogd resultaat Door een gemeentelijke bijdrage aan de archeologische kosten kan het melkveebedrijf zijn uitbreidingsplannen

Beoogd resultaat Door een gemeentelijke bijdrage aan de archeologische kosten kan het melkveebedrijf zijn uitbreidingsplannen RAADSVOORSTEL Onderwerp : Financiële bijdrage archeologisch onderzoek Arkelstein, Bathmen. Raadsvergadering : 24 maart 2010 Politieke markt d.d.: - Agendapunt : 6 Portef.houder : wethouders Berkelder /

Nadere informatie

Jurisprudentie Archeologie en Ruimtelijke Ordening

Jurisprudentie Archeologie en Ruimtelijke Ordening Jurisprudentie Archeologie en Ruimtelijke Ordening Niels van de Kamer, 2012-2014 Jurisprudentie Archeologie en Ruimtelijke Ordening Inhoud SAMENVATTING... 3 INLEIDING... 5 DE RAAD VAN STATE... 5 DE WAMZ

Nadere informatie

Structuurvisie Archeologie Gemeente Hilversum. met uitvoeringsparagraaf de archeologische beleidskaart

Structuurvisie Archeologie Gemeente Hilversum. met uitvoeringsparagraaf de archeologische beleidskaart De Ondergrondse Stad Structuurvisie Archeologie Gemeente Hilversum met uitvoeringsparagraaf de archeologische beleidskaart Colofon Gemeente Hilversum De Ondergrondse Stad Sructuurvisie Archeologie Gemeente

Nadere informatie

RAAP-NOTITIE 3694. Archeologiebeleid. Gemeente Uitgeest

RAAP-NOTITIE 3694. Archeologiebeleid. Gemeente Uitgeest RAAP-NOTITIE 3694 Archeologiebeleid Gemeente Uitgeest Colofon Opdrachtgever: Gemeente Uitgeest Titel: Archeologiebeleid, gemeente Uitgeest Status: eindversie Datum: april 2011 Auteur: drs. P. Kloosterman

Nadere informatie

Wat is er anders na 1 januari 2016?

Wat is er anders na 1 januari 2016? Wat is er anders na 1 januari 2016? Archeologie in de erfgoedwet (en omgevingswet) Joost Kuggeleijn (OCW, E&K) Marjolein Verschuur (OCW, RCE) SIKB velddag, 24 september 2015 Inhoud presentatie Wat staat

Nadere informatie

Advies Archeologie Rimburg School Palenbergerweg (gem. Landgraaf) Advies Archeologie Rimburg School Palenbergerweg gemeente Landgraaf

Advies Archeologie Rimburg School Palenbergerweg (gem. Landgraaf) Advies Archeologie Rimburg School Palenbergerweg gemeente Landgraaf Advies Archeologie Rimburg School Palenbergerweg gemeente Landgraaf Pagina 1 van 6 Advies datum 20-10-2010 Opsteller: drs., ArchAeO, Eindhoven Aanvrager: dhr J. Nievelstein Projectnr: 10101 Plan: herbestemming

Nadere informatie

248103 PIP Buitenring Parkstad Limburg - Oplegnotitie deelrapport 7 thema Archeologie

248103 PIP Buitenring Parkstad Limburg - Oplegnotitie deelrapport 7 thema Archeologie PIP Buitenring Parkstad Limburg Oplegnotitie deelrapport 7 thema Archeologie nummer 248103 PIP Buitenring Parkstad Limburg - Oplegnotitie deelrapport 7 thema Archeologie datum 21 juni 2012 versie definitief

Nadere informatie

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed 2 3 Maasvlakte 2 Project 2000 hectare nieuw land in zee 240 miljoen m3 zand

Nadere informatie

Plangebied Visvijvers te Gendt

Plangebied Visvijvers te Gendt RAAP-NOTITIE 1540 Plangebied Visvijvers te Gendt Gemeente Lingewaard Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek Colofon Opdrachtgever: Gemeente Lingewaard Titel: Plangebied

Nadere informatie

Afbeelding 1. De ligging van plangebied Kadijkweg te Lutjebroek (zwarte stippellijn).

Afbeelding 1. De ligging van plangebied Kadijkweg te Lutjebroek (zwarte stippellijn). Document: Archeologische Quickscan Plangebied: Kadijkweg 65-67, Lutjebroek, gemeente Stede Broec Adviesnummer: 14153 Opsteller: J. van Leeuwen (archeoloog) & C. Soonius (regio archeoloog) Datum: 28-05-2014

Nadere informatie

RAAP-NOTITIE 1378. Plangebied Weideveld. Gemeente Bodegraven Een archeologische begeleiding

RAAP-NOTITIE 1378. Plangebied Weideveld. Gemeente Bodegraven Een archeologische begeleiding RAAP-NOTITIE 1378 Plangebied Weideveld Gemeente Bodegraven Een archeologische begeleiding Colofon Opdrachtgever: gemeente Bodegraven Titel: Plangebied Weideveld, gemeente Bodegraven; een archeologische

Nadere informatie

VOORSTEL. Onderwerp: Ontwikkelen van gemeentelijk archeologiebeleid in samenwerking met Montfoort, Oudewater en Woerden.

VOORSTEL. Onderwerp: Ontwikkelen van gemeentelijk archeologiebeleid in samenwerking met Montfoort, Oudewater en Woerden. VOORSTEL GEMEENTE LOPIK Raadsvergadering d.d. 21 oktober 2008 Nr. : 10 Aan de raad van de gemeente Lopik. Onderwerp: Ontwikkelen van gemeentelijk archeologiebeleid in samenwerking met Montfoort, Oudewater

Nadere informatie

Tussen droom en daad diepgang van cultuurhistorisch onderzoek in m.e.r.

Tussen droom en daad diepgang van cultuurhistorisch onderzoek in m.e.r. Tussen droom en daad diepgang van cultuurhistorisch onderzoek in m.e.r. Sinds 1 september 2007 is de nieuwe Monumentenwet een feit. Een belangrijke component hiervan is het beter verankeren van het belang

Nadere informatie

B i j l a g e 5. A r c h e o l o g i s c h e q u i c k s c a n

B i j l a g e 5. A r c h e o l o g i s c h e q u i c k s c a n B i j l a g e 5. A r c h e o l o g i s c h e q u i c k s c a n Document: Archeologisch Advies Plangebied: Herenweg 28a, Hoogwoud, gemeente Opmeer Adviesnummer: 15048 Opsteller: J. van Leeuwen (archeoloog)

Nadere informatie

Erfgoedwet en Omgevingswet. November 2015

Erfgoedwet en Omgevingswet. November 2015 Erfgoedwet en Omgevingswet November 2015 Erfgoedwet en Omgevingswet Waarom een Omgevingswet? Integratie van (ca 40) sectorale wetten Integrale benadering van de fysieke leefomgeving Eenvoudiger en Beter

Nadere informatie

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer meer ruimte voor haven verbetering kwaliteit leefomgeving 2 Projecten voor haven en leefomgeving procedures voor de uitvoering Het Project Mainportontwikkeling

Nadere informatie

Bestemmingsplan Archeologie

Bestemmingsplan Archeologie Bestemmingsplan Archeologie 2 Inhoudsopgave Regels 3 Hoofdstuk 1 Inleidende regels 4 Artikel 1 Begrippen 4 Hoofdstuk 2 Bestemmingsregels 6 Artikel 2 Waarde - Archeologie 1 6 Artikel 3 Waarde - Archeologie

Nadere informatie

De Erfgoedwet en certificering

De Erfgoedwet en certificering De Erfgoedwet en certificering Archeologie in de Erfgoedwet Iepie Roorda Informatiemiddag Erfgoedwet 11 mei 2016 Inhoud presentatie Wat staat er in de Erfgoedwet over archeologie en wat is er anders? Inhoud

Nadere informatie

Dit document bevat modellen voor archeologische voorschriften die kunnen worden verbonden aan bouw- en sloopvergunningen.

Dit document bevat modellen voor archeologische voorschriften die kunnen worden verbonden aan bouw- en sloopvergunningen. Modellen bouwvergunning en sloopvergunning Dit document bevat modellen voor archeologische voorschriften die kunnen worden verbonden aan bouw- en sloopvergunningen. A. Modellen bouwvergunning Uitgangspunt

Nadere informatie

VOORONTWERP BESTEMMINGSPLAN CHEMELOT SITTARD-GELEEN VERKENNEND ARCHEOLOGISCH EN CULTUURHISTORISCH ONDERZOEK

VOORONTWERP BESTEMMINGSPLAN CHEMELOT SITTARD-GELEEN VERKENNEND ARCHEOLOGISCH EN CULTUURHISTORISCH ONDERZOEK VOORONTWERP BESTEMMINGSPLAN CHEMELOT SITTARD-GELEEN VERKENNEND ARCHEOLOGISCH EN CULTUURHISTORISCH ONDERZOEK 1. Wettelijk kader In 1992 werd het Verdrag van Valletta ( Malta ) opgesteld. Dit Verdrag stelt

Nadere informatie

Bijlagen toelichting bestemmingsplan Kerkrade Oost II

Bijlagen toelichting bestemmingsplan Kerkrade Oost II Bijlagen toelichting bestemmingsplan Kerkrade Oost II Bijlage 1: Eindverslag inspraakprocedure voorontwerpbestemmingsplan, maart 2010 Bijlage 2: Schriftelijke reacties i.k.v. overleg ex art. 3.1.1 Bro,

Nadere informatie

(Ontwerp)Besluit van de Minister van Economische Zaken:

(Ontwerp)Besluit van de Minister van Economische Zaken: > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag TenneT TSO B.V. T.a.v. de heer I.F.M. Hermans Postbus 718 6800 AS ARNHEM Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den Haag Datum Betreft

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Algemeen Artikel 1 Begripsbepalingen

Hoofdstuk 1 Algemeen Artikel 1 Begripsbepalingen Hoofdstuk 1 Algemeen Artikel 1 Begripsbepalingen Deze verordening verstaat onder: a. gemeentelijk monument: een overeenkomstig deze verordening als beschermd gemeentelijk monument aangewezen: 1. zaak,

Nadere informatie

Archeologienota Waterland 2011

Archeologienota Waterland 2011 Archeologienota Waterland 2011 Inhoudsopgave Archeologienota Waterland 2011...1 1 Inleiding: archeologie in Waterland...3 2 Waarom archeologiebeleid?...4 2.1 Wettelijk kader...4 2.2 Doel...4 2.3 Basis

Nadere informatie

provinciet)renthe imi-'hhii'i'-'ln'l-llim Gemeente NOÖTOENVÈLDJ 2 2 FEB. 2012 112.01374 lllllilllfliiiiuililllllllll Class.nr. Nr. kop!

provinciet)renthe imi-'hhii'i'-'ln'l-llim Gemeente NOÖTOENVÈLDJ 2 2 FEB. 2012 112.01374 lllllilllfliiiiuililllllllll Class.nr. Nr. kop! Provinciehuis Westerbrink i, Assen Postadres Postbus 122, 9400 AC Assen www.drenthe.nl 112.01374 lllllilllfliiiiuililllllllll T (0592)36 55 55 F (0592) 36 5777 provinciet)renthe Gemeente NOÖTOENVÈLDJ Aan:

Nadere informatie