Kantoortransformatie. Wonen als alternatief voor leegstand. Voormalige ministeries vormen het nieuwste Haagse Vinexwijkje

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kantoortransformatie. Wonen als alternatief voor leegstand. Voormalige ministeries vormen het nieuwste Haagse Vinexwijkje"

Transcriptie

1 Kantoortransformatie Leegstaande kantoren: ze zijn de doodse plekken in wijken, steden en bedrijvenparken. Er gebeurt niets meer, er loopt niemand meer, het leeft niet meer. Daarmee bedreigen ze de leefbaarheid en het vestigingsklimaat voor bedrijven. Sowieso is leegstand verspilling van ruimte en kapitaal. Wonen als alternatief voor leegstand Inmiddels staat van de ruim 49 miljoen m 2 kantoorruimte 7,5 miljoen m 2 leeg, oftewel 15 procent. Daar staat tegenover dat in veel gemeenten vraag is naar permanente of tijdelijke woonruimte. Een deel van de leegstaande kantoren kan prima worden benut om in deze behoefte te voorzien, bijvoorbeeld voor het huisvesten van studenten. Om die transformatie mogelijk te maken, hebben het ministerie van BZK en de Vereniging Nederlandse Gemeenten dit voorjaar het Expertteam Kantoortransformatie opgericht. Deskundigen van dit team kunnen gemeenten, eigenaren van kantoorpanden en andere betrokkenen de helpende hand bieden op uiteenlopende terreinen, zoals het toepassen van bouwkundige wetten en regels, de financiering, de projectorganisatie en het samenbrengen van vraag en aanbod. Het Expertteam wordt als één van de rijksacties genoemd in het Convenant aanpak leegstand kantoren, dat overheid en markt medio 2012 sloten. Want ook al zijn leegstaande kantoren natuurlijk in de eerste plaats een zaak van de eigenaren en projectontwikkelaars, het Rijk wil graag meedenken en meehelpen bij het vinden van een oplossing voor deze kwestie. Overigens is het Rijk zelf ook een grote speler op de vastgoedmarkt: het heeft bijna 10 procent van de kantorenvoorraad in gebruik. Omdat de rijksdienst de komende jaren kleiner gaat worden, is er vanzelfsprekend minder kantoorruimte nodig. Van de panden die leegkomen, wordt bekeken of die een andere (woon)bestemming kunnen krijgen. Ook bij dat proces is het Expertteam Kantoortransformatie betrokken. Ik besef dat transformatie van kantoren de nodige voeten in de aarde heeft. Maar als alle spelers op de kantorenmarkt hun creativiteit, kennis en kunde inzetten, dan ben ik er van overtuigd dat we met elkaar de komende jaren een flinke slag kunnen maken bij het verkleinen van de kantorenleegstand en het realiseren van meer woonruimte in ons land. Stef Blok Minister voor Wonen en Rijksdienst Voormalige ministeries vormen het nieuwste Haagse Vinexwijkje Marnix Norder is de Haagse wethouder van Stadsontwikkeling, Volkshuisvesting, Integratie. En Transformatie. De laatste jaren heeft hij daar namelijk met succes op ingezet. In Den Haag, één van de weinige steden in Nederland met een duidelijke visie op deze ontwikkeling, moeten in voormalige kantoorgebouwen zelfs zoveel woningen komen als in een complete Vinexwijk. Als Norder s ochtends van huis naar werk reed, zag hij het jaren terug steeds meer: kantoren die leegstonden. Ze waren gebouwd in de verwachting dat de economie door zou groeien, maar ze werden nooit gevuld. En ik zag dat langzamerhand een maatschappelijk probleem worden: verloedering, antikraak. Momenteel staat tien procent van de Haagse kantoorruimte leeg. Als dat probleem groeit en structureel wordt, moet je oplossingen bedenken. Aan de andere kant verhuizen per jaar maar liefst zesduizend mensen naar Den Haag. En die druk neemt steeds meer toe, weet Norder, Ik heb woningen nodig en zo dwing je als het ware transformatie af. Vier jaar is Den Haag nu bezig om transformatie van kantoren naar wonen op de kaart te zetten. Norder heeft de afgelopen tijd een behoorlijke omslag gezien. Eigenaars realiseren zich steeds meer dat de situatie niet anders is: ze moeten nu hun verlies nemen, anders wordt het nooit meer wat met deze panden. Onder andere door mijn lobby bij de voormalige minister Donner van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), hoeven woningen nu niet meer te voldoen aan de eisen van nieuwbouw. Ook de gemeenteraad is om: wonen vindt zij wenselijk als nieuwe bestemming van oude kantoren. Als ik een voorstel daarover doe, gaat zij daar dan ook praktisch en soepel mee om. En we stellen mensen vrij om de transformatie te regelen: onze kantorenloodsen. Het resultaat is ernaar. Volgend jaar wordt vierkante meter kantoren tot woonruimte omgetoverd, in de jaren daarna zelfs Als voorbeelden die al gerealiseerd zijn, noemt de wethouder het oude politiekantoor aan de Laan van Meerdervoort en Laakhaven-west waar studentenkamers in kwamen. Maar nu de markt er klaar voor is, biedt zij ook grotere objecten aan, licht Norder toe. Niet dat studenten de enige doelgroep vormen in de residentie. De gemeente mikt op jongeren in het algemeen, expats met een inkomen van hoog tot laag en empty nesters: ouders van wie de kinderen het huis verlaten hebben. Eigenaars realiseren zich steeds meer dat de situatie niet anders is: ze moeten nu hun verlies nemen, anders wordt het nooit meer wat met deze panden. Op dit moment staat vierkante meter kantoor leeg in de hofstad. Daar komt de komende jaren nog eens hetzelfde oppervlak bij door afstoting van rijksgebouwen. Een blessing in disguise, noemt Norder het. Binnenstedelijk lukt de transformatie nu al vrij goed. Ook in de voormalige Ministeries van BZK en Justitie zullen genoeg Hagenaars gaan wonen en leven. Er moet als het ware een Vinexwijk van woningen verrijzen in de oude ministeries, stelt Norder vast. Dat is de opgaaf voor de komende jaren. 1

2 Op naar het Nieuwe Wonen Voorbij zijn de tijden dat de gemeente voortdurend grond uitgaf om nieuwe kantoren uit de grond te stampen. Leegstand ging steeds meer over kantoorgebouwen regeren. Maar er gloort hoop volgens Jean Baptiste Benraad, lid van het Expertteam Kantoortransformatie. Geen panden tegen de vlakte, gemeenten kunnen eigenaren en afnemers uitstekend bij elkaar brengen. En: ook financieel is het haalbaar. Geen kamers meer, staat op internet over het Amsterdamse ACTAgebouw. Vroeger volgden in deze kolos massa s tandartsen in spé hun opleiding. Nu wonen er 460 studenten. Daarnaast komen er in de toekomst kunstenaars en culturele ondernemers in de culturele broedplaats te werken. Eten en drinken kunnen ze in de inpandige horeca. Overigens kenden permanente transformatieprojecten vanaf de jaren negentig een hogere waardeontwikkeling dan nieuwbouw Niet eerder stonden er in Nederland zoveel kantoren leeg. In Amsterdam treft de leegstand maar liefst éénzesde van het hele bestand. Het ACTA-gebouw was het eerste grote kantoorpand in de hoofdstad dat de verandering doormaakte naar studentenhuisvesting. Woningbouwcorporatie De Alliantie had het pand aanvankelijk aangekocht om het te slopen, maar de corporatie werd mede door Benraad ervan overtuigd dat hergebruik duurzamer is. 2 De wet- en regelgeving worden momenteel zodanig versoepeld dat transformatie soms zelfs sneller en goedkoper is dan nieuwbouw Als het aan Benraad ligt, is het ACTA zeker niet het laatste pand waar de functie radicaal verandert. Slopen ziet hij als kapitaalverlies en daarom als laatste mogelijkheid. Precies die angst voor kapitaalverlies doet eigenaars en banken vaak afzien van bestemmingsverandering. Uiteindelijk wordt slopen dan vaak het devies. Maar dit betekent dat de gemeenschap daar deels voor opdraait. En er niets voor terugziet: voor de vrijkomende grond bestaat nu meestal weinig interesse. Terwijl er een tekort is aan studenteneenheden, appartementen voor uitvliegende jongeren, alleenstaande 50+ers en arbeidsmigranten. Ten onrechte, vindt Benraad, denken eigenaren niet aan hergebruik. Volgens hem is de begroting bij tijdelijk gebruik sluitend te krijgen als de eigenaar genoegen neemt met een huur van 20 tot 30 euro per vierkante meter. In feite verdient hij er meer aan, want bij leegstand lopen verzekeringen, leegstandbeheer en energiekosten door. Dat kost zo n 15 euro per vierkante meter, waardoor het verschil voor de eigenaar in feite dus 35 euro bedraagt ten opzichte van leegstand. Overigens kenden permanente transformatieprojecten vanaf de jaren negentig een hogere waardeontwikkeling dan nieuwbouw, luidt zijn ervaring. Een andere stimulans is dat tegenover het lagere aanvangsrendement een veel constanter verhuurresultaat staat. De woonfunctie kent een permanent lage leegstand tussen de 1 en 3 procent. Dat staat in schril contrast met de leegstandcijfers van de afgelopen jaren in kantoren. Er is nu zoveel leegstand dat de vastgoedsector maar wat graag wil verkopen of verhuren. De weten regelgeving worden momenteel zodanig versoepeld dat transformatie soms zelfs sneller en goedkoper is dan nieuwbouw, weet Benraad. De prijs op de kantorenmarkt is het laatste jaar gedaald van euro naar euro per vierkante meter. Het aanbod ligt er en de vraag ook. Het is nu aan de gemeenten om steeds meer matches te maken. Het begin is er!

3 Wonen in een kantoor: het kan in Nieuwegein Het zal niemand verbazen dat de leegstand in kantoren ook Nieuwegein treft. Waar de voor malige groeikern in haar hoogtijdagen de overloop van Utrecht opving, zijn veel grotere huurders de afgelopen jaren verdwenen. Eénderde van de kantoren bleef leeg achter. In 2012 gooide Nieuwegein het roer drastisch om: van kantoren naar woningen. En dat lukt. Wie zei dat een gemeente niet is voorbereid op een transformatie? December 2011 In beginsel mogen nu overal in Nieuwegein kantoren een andere functie krijgen. Zo staat te lezen in de visie van het college van burgemeester en wethouders op de gemeentelijke kantorenmarkt. De gemeente stimuleert daarnaast initiatieven om kantoorpanden te transformeren naar andere functies. Mits het initiatief positief uitwerkt op de omgeving en toekomstbestendig is. Januari 2012 Het college geeft aan hoe het met dergelijke initiatieven omgaat. Zo geeft de gemeente hiervoor geen subsidies of andere financiële middelen. Daarnaast was onze ervaring dat procedures lang duren, vertelt Dionne Baaré, beleidsadviseur RO gemeente Nieuwegein en lid van het Expertteam Kantoortransformatie. De wettelijke termijn voor een vergunning bedraagt bijvoorbeeld 26 weken. Omdat de gemeenteraad daaraan wilde meewerken, kan het college dat nu in veertien weken afhandelen. Deze versoepeling en versnelling biedt ontwikkelaars meer kansen. Doordat de crisis de waarde van vastgoed flink heeft doen dalen, wordt het ook financieel haalbaar om een kantoorpand om te bouwen tot woningen. Gelukkig blijken andere doelgroepen dan bedrijven graag hun onderdak te willen in deze leegstaande kantoorpanden. 3 De doorlooptijd van bestemmingsplan naar bestemmingswijziging is dus aanzienlijk korter dan veel ambtenaren denken. Oktober 2012 De eerste transformatie naar wonen, project Geinzicht, komt al gereed. 34 studio s, waarvan de meeste voor minder dan een ton mèt parkeerplek. Het bleek een gat in de markt, constateert Baaré. Binnen een maand was zeventig procent verkocht. De doorlooptijd van bestemmingsplan naar bestemmingswijziging is dus aanzienlijk korter dan veel ambtenaren denken. December 2012 De projecten Merowe (38 appartementen), Early Bird (35 appartementen) en Krijtstede (30 appartementen) staan nu in de verkoop. Binnenkort komen 25 starters woningen in de sociale huursector op de Brinkwal gereed. Baaré: Allemaal huizen in leegstaande kantoren. De transformatie in Nieuwegein ligt dus op stoom: over niet al te lange tijd zijn maar liefst 162 woningen in vijf kantoren gerealiseerd. Omdat Nieuwegein hiermee vooroploopt in de aanpak, maakt Baaré deel uit van het landelijke Expertteam Kantoortransformatie. Dit expertteam helpt gemeenten en eigenaren bij de verbouw van kantoorpanden naar woonfuncties, legt Baaré uit. Via het expertteam kan ik andere gemeenten helpen bij vraagstukken over hoe ze transformaties kunnen faciliteren, procedures kunnen versnellen en beleid hierop kunnen afstemmen. Transformatie blijft de komende jaren ook in haar eigen gemeente een hot item. En met een binnen stedelijke woningbouwopgave van 3300 woningen is Nieuwegein nog lang niet uitgetransformeerd.

4 Duizend bloemen bloeien in vroegere kantoorkolossen Twee, drie jaar terug begon de kantoortransformatie in Den Haag mijn werk te domineren, herinnert Paul Kersten, kantorenloods/accounthouder kantorenmarkt, zich. Vroeger deed ik in mijn functie alleen nieuwbouw en uitbreiding van de kantorenvoorraad. Langzamerhand ben ik nog alleen bezig met de bestaande voorraad. Dat wil zeggen: transformeren en de kantorenmarkt gezond maken. Sinds kort is hij lid van het Expertteam Kantoortransformatie. Matchmaking partijen om de tafel brengen, markt- en gebiedskennis overdragen, creatief meedenken in maatwerkoplossingen en partijen in een vroeg stadium zekerheid geven over het gemeentelijk beleid en de transformatiemogelijkheden. Daar draait het om bij transformatie en revitalisering van kantoren. Als voorbeeld van dat laatste noemt hij het Beatrixkwartier: een kantorenwijk vlak bij het centrum, die inderdaad een ware metamorfose heeft ondergaan. Nu ligt daar een netkous (een futuristische trambaan op palen) met de Randstadrail erdoorheen. En we proberen de buurt steeds aantrekkelijker te maken. Onlangs is het WTC The Hague er geopend, dat is natuurlijk een enorme toevoeging. Overigens gaat het ons niet alleen om kantoorlocaties op zich, maar ook om goed openbaar vervoer, groen en horeca. Het is continu in beweging. Als een nieuw kantoor zich vestigt, betekent dat dat ik ga meedenken waar de parkeerplaatsen kunnen komen. Kersten noemt nog een paar voorbeelden van geslaagde transformatie: Aan de andere kant van de binnenstad verrees het Hilton Hotel met penthouses op de bovenste verdieping, op de fundamenten van een oud ministerie. Wat je noemt een succes story. Daar is de eigenaar slim met verrekening van de BTW omgegaan waardoor dit project mogelijk werd. Bij het Grote Belastingkantoor voor Hollands Spoor is door een goede samenwerking van diverse partijen studentenhuisvesting met horeca in de plint mogelijk gemaakt. En een ander apart project is een voormalig kantoor aan de Junostraat op de Binckhorst. De gemeente heeft er voor gekozen om deze te transformeren naar een woonfunctie door kluskavels voor particulieren aan te bieden. Met creativiteit kunnen veel transformaties haalbaar worden. Hierbij staat elk project in Den Haag op zichzelf. Kersten is nu bij veel van deze interessante transformatieinitiatieven betrokken. De mooiste bloemetjes bij transformatie bloeien aan de rand van de afgrond. De kunst is De mooiste bloemetjes bij transformatie bloeien aan de rand van de afgrond. om deze bloemen te laten bloeien, maar tegelijkertijd ervoor te zorgen dat de getransformeerde gebouwen ook een verantwoord mooi boeket opleveren. Het Maanplein dan, een bedrijventerrein op de rand van Den Haag en Voorburg. Daar ben ik zelf betrokken geweest bij de transformatie en het aantrekkelijker maken van het gebied. Zo heb ik een burenoverleg georganiseerd met alle eigenaars van de kantoorpanden. Daar is het samenwerkingsverband Binckhaven uit voort gevloeid, dat een menging van wonen en werken stimuleert. Er komt nu kinder opvang naar Binckhaven en we proberen er ook horeca naartoe te trekken. Daarnaast ben ik actief met boompjes en bankjes om het klimaat beter te krijgen. Voorlopig zijn er nog genoeg dromen waar te maken met transformatie in het Haagse. Meer huurwoningen moeten er komen, maar ook, zorgwoningen, studentenkamers, woningen voor migranten en expats. We willen de komende tijd vierkante meter per jaar aan kantoren transformeren, zegt hij. Als je weet dat dit hele stadhuis vierkante meter bevat, dan is dat dus bijna jaarlijks een stadhuis. Toch denk ik dat het een realistische ambitie is. 4

5 Transformatie is matchen met de juiste klantgroepen. Er zijn altijd kansen, ook in krimpgebieden We horen het dagelijks: Transformatie? Goed idee, maar wie wil er nou wonen tussen kantoren? Leuk voor studenten en kunstenaars misschien. Het is een hardnekkig misverstand dat allang weerlegd wordt in de praktijk, aldus Sander Gelinck, lid van het Expertteam Kantoortransformatie. In Nieuwegein kochten starters dit jaar woningen voor prijzen die voor de crisis niet bestonden. In Rotterdam is een jaren zeventiggebouw verbouwd naar luxe huurwoningen voor expats en de gemeente Den Haag heeft de primeur van kluskavels in een bestaand kantoor op (nota bene) een bedrijventerrein. Het Amsterdamse GAK-kantoor dat verbouwd wordt voor studenten en starters krijgt minstens zo veel belangstelling van vijftigers die een pied-à-terre aan de ring ook aantrekkelijk vinden. De praktijk laat zien dat veel klantgroepen zich thuis voelen in verbouwde kantoorgebouwen. Oók buiten centrumlocaties. Transformatie? Goed idee, maar wie wil er nou wonen tussen kantoren? Leuk voor studenten en kunstenaars misschien. Zwolle faciliteert de markt snel Om de oplopende kantorenleegstand in Zwolle te bestrijden, werkt de gemeente maximaal mee aan het transformeren van lege kantoren naar andere functies. Door de zogeheten omgevingsvergunning te verlenen, kan de gemeente afwijkend gebruik van het bestemmingsplan toestaan. Al binnen acht weken kan een gebruiker zo n vergunning krijgen. Beleid gericht op de markt doet de rest. De afgelopen jaren hebben medische bedrijven twee lege kantoren deels in gebruik genomen, vertelt Dennis Jansen, adviseur kantorenmarkt bij de gemeente Zwolle en lid van het Expertteam Kantoortransformatie. Daarnaast is een aantal kantoorgebouwen geschikt gemaakt voor studentenhuisvesting. En er zijn plannen om kantoorvilla s om te bouwen naar seniorenserviceflats. Het gemaximeerde oppervlak van 1500 vierkante meter vormt de belangrijkste beperking van de omgevingsvergunning. Naast dit planologisch-juridisch instrument heeft de gemeente Zwolle beleid geformuleerd om de kantorenleegstand aan te pakken. Het uitgangspunt is samenwerking met marktpartijen, eigenaren van lege kantoren en potentiële huurders, die actief door accountmanagers van de gemeente worden benaderd, legt Jansen uit. Deze Zwolse aanpak heeft in juni 2012 geresulteerd in een ondertekening van een intentieovereenkomst tussen gemeente, provincie en marktpartijen tijdens de PROVADA, het jaarlijks ontmoetingspunt van de vastgoedbranche. Het unieke aan deze overeen komst is de financiering door marktpartijen van onderzoek naar de transformatiekansen van de lege kantoren in het gebied Oosterenk, zegt Jansen. De gemeente Zwolle draagt hier niet direct financieel aan bij. De resultaten van dit onderzoek worden begin 2013 verwacht. Door de lijnen binnen de ambtelijke organisatie kort te houden en één aanspreekpunt aan te stellen, kan de klant snel onderdak vinden na een transformatietraject. Jansen is lid van het Expertteam Kantoortransformatie om gemeenten en eigenaren van lege kantoren te adviseren in de aanpak van de kantorenleegstand vanuit de gemeentelijke rol: hoe formuleer je gemeenlijk beleid en hoe stem je af binnen de regio en met de provincie? En voor marktpartijen is de gemeente niet altijd goed toegankelijk, meent Jansen. Door de lijnen binnen de ambtelijke organisatie kort te houden en één aanspreekpunt aan te stellen, kan de klant snel onderdak vinden na een transformatietraject. Dat betekent niet dat het bij elkaar brengen van vraag en aanbod altijd eenvoudig is. In veel projecten waar het expertteam meedenkt, is dat zelfs de belangrijkste vraag. Welke klantgroepen zijn geïnteresseerd en passen die ook in het gebouw? Wat opvalt is dat er altijd meer kansen zijn dan wordt gedacht. De Telgenflat in Hengelo bijvoorbeeld: een beeld bepalend wederopbouwkantoor in het hart van Hengelo. In een brainstorm met de gemeente en de eigenaar woningcorporatie Welbions kwamen ouderen, woonwerkers en expats als interessante klantgroepen naar voren. Het karakteristieke gebouw is misschien wel dé woonlocatie voor buitenlandse werknemers van internationale bedrijven als Stork, Thales, Siemens, Eaton Holec en Akzo Nobel. Peter Neuteboom: Na de bijeenkomst met het expertteam hebben we WTC Twente erbij betrokken. Zij vragen bij de bedrijven na om welke aantallen het gaat en wat die mensen voor woonwensen hebben. Wel duidelijk is dat het om een flinke groep gaat, zeker als je alle bedrijven in deze regio erbij betrekt. Ik verwacht dat we - corporatie en gemeente trekken hier gezamenlijk in op - begin volgend jaar de volgende stap zetten en gaan kijken of dat ook efficiënt in het gebouw in te passen is. Soms zijn de beoogde afnemers van het gebouw al gevonden. Zoals bij de oude, karakteristieke melkfabriek De Eendracht in het Friese Tytsjerksteradiel. Johan Timmermans van timmerfabriek de Tsjoender kocht het gebouw begin 2010: Ooit was de melkfabriek het hart van het dorp, en ik wil graag dat het gebouw die functie weer krijgt. Straks wonen er ouderen in de zes appartementen, zij kunnen zorg krijgen in het gebouw. De gemeenschappelijke ruimtes zijn er ook voor de rest van het dorp. Kleinschalig wonen met zorg was precies hoe de zorginstelling De Friese Wouden in de toekomst zorg wil aanbieden. En ook de huisarts sloot zich aan, waardoor in het gebouw een huisartsenpost en apotheek komen. Timmermans: Dat is het voordeel van een kleine gemeenschap. Mensen kennen elkaar. We zijn gewoon met drie partijen bij elkaar gaan zitten en er was meteen een klik. Ook het uitwerken van de plannen ging snel. In oktober stonden de drie partijen op het punt om de intentieverklaringen te tekenen. Timmermans: Helaas kwam het nieuwe kabinet net de dag ervoor met plannen om delen van de zorg in de toekomst via gemeenten te organiseren. Dat moet eerst helder worden, voordat we verder kunnen. Hopelijk duurt dat niet lang, iedereen hier staat te popelen om te gaan verbouwen. 5

6 Nieuw leven voor lege gebouwen: het kan! Nederland is vol met bebouwde leegte. De Nederlandse kantorenmarkt heeft internationaal inmiddels hergebruik bij toetsing en vergunningverlening eenvoudiger. Ruim baan dus voor herbestemming en herontwikkeling. Vooral gemeentes dienen daarbij de regie te nemen. een soort junkstatus: buitenlandse beleggers zijn kopschuw geworden. Vastgoedportefeuilles worden als Uit ervaringen van het Expertteam kantoortransformatie blijkt dat er veel meer kansen zijn voor hergebruik en transformatie dan vaak gedacht hete aardappels doorverkocht en verkeren financieël in een vrije val. Acht miljoen vierkante meter kantoorruimte, drie miljoen vierkante meter winkels een kwart Zij zijn immers de aangewezen intermediair tussen vragers en aanbieders. Voor duurzaam hergebruik hebben alle marktpartijen bovendien voor de lange termijn zekerheid nodig. Daarvoor zijn vereist: flexibele bestemmingsplannen, snelle en soepele procedures die meer functies toestaan én helderheid over wat niet mag. van alle bedrijfsterreinen staat leeg. Voor veel panden rest misschien weinig anders dan sloop. Maar uit ervaringen van het Expertteam kantoortransformatie blijkt dat er meer kansen zijn voor hergebruik en transformatie dan gedacht. Bijna de helft is financieel haalbaar om te vormen tot ruimte voor wonen, zorg, voedselproductie en andere functies. Sociaal, economisch én ecologisch is dat veel duurzamer dan nieuwbouw. Vooral op de woning- en zorgmarkt is er een omvangrijke vraag die met creativiteit, flexibiliteit en regie uitstekend te koppelen is aan het aanbod. Als de helft van de leegstaande kantoren wordt omgebouwd naar woonruimte, levert dat wooneenheden voor jongeren op. Daarnaast heeft Nederland behoefte aan woonruimte voor arbeidsmigranten, aan broedplaatsen voor nieuwe bedrijvigheid, aan ruimte voor zorgvoorzieningen. De crisis dwingt ook tot creativiteit. Nu zijn in Amsterdam groepen potentiële bewoners actief op zoek naar goedkope kantoorruimte om in te wonen, de zogenoemde kluskantoren. Vergeleken met nieuwbouw levert hergebruik veel voordelen op. Er zijn veel minder grondstoffen nodig. Het voorkomt de ontwikkeling van nieuwe uitleglocaties voor woningen en spaart de natuur. Hergebruik voorkomt verpaupering van de locatie én omliggende gebieden. En elke kostenefficiënte transformatie, bijvoorbeeld door nieuwe bewoners te laten meehelpen, verduurzaamt bestaande gebouwen. Dankzij de sterk gedaalde marktprijs van lege kantoren is het goed mogelijk om gebouwen ook energetisch goed aan te pakken. Het Bouwbesluit 2012 maakt En ten slotte: plancapaciteit schrappen en stoppen met uitleglocaties voor nieuwbouw. Er zijn al genoeg interessante initiatieven. Toch kan het nog veel harder gaan als overheid en vastgoedeigenaren écht de knop omzetten. We moeten de mythe doorprikken dat nieuwbouw goedkoper, flexibeler en beter is afgestemd op deze tijd. Er is in Nederland inmiddels ruim voldoende vastgoed voor de toekomstige behoefte. Wouter de Jong Ambassadeur Expertteam Kantoortransformatie 6 Leegstaande kantoren: grote rol voor provincies In de provincie Utrecht staat ruim een miljoen vierkante meter kantoorruimte leeg. En die leegstand neemt alleen maar toe. Veel kantoren voldoen niet langer aan de wensen van het bedrijfsleven. Bovendien is leegstand slecht voor het vestigingsklimaat, gaat het ten koste van het straatbeeld en vermindert het de binnenstedelijke leefbaarheid. Vanwege het regionale karakter van de kantorenmarkt, heeft de provincie Utrecht de leegstand ervan opgepakt. De provincie werkt hierbij via twee sporen. Enerzijds door de ontwikkeling van nieuwe kantoren af te remmen. Daartoe heeft de provincie in de nieuwe structuurvisie vastgelegd dat er geen nieuwe kantoorlocaties meer bij mogen komen. Daarnaast gaat de provincie met gemeenten afspraken maken over het terugbrengen van de bestaande plancapaciteit: plannen die al in bestemmingsplannen zijn vastgelegd zullen voor een belangrijk deel moeten worden geschrapt. Zo voorkomt de provincie dat er op de verkeerde plekken nieuwe kantoren verrijzen. Anderzijds is de provincie aanjager van initiatieven die leegstand terugdringen, Vincent van Esch, lid van het Expertteam Kantoortransformatie: Om gemeenten en eigenaren bij transformatie van leegstaande kantoorpanden te ondersteunen, biedt de provincie hen een quickscan aan: de Wasstraat. In een Wasstraat verkennen diverse deskundigen de transformatiemogelijkheden van een kantoor. Zij maken vervolgens samen met de eigenaar en eventuele eindgebruikers een plan van aanpak voor de uitvoering van de transformatie. Verder biedt de provincie deskundigheid bij technische, financiële en verbouwingsvraagstukken of het vinden van eindgebruikers. Zijn collega Mariëlle Hoefsloot: Dit resulteert in een rapportage met kansen en knelpunten van het gebouw in kwestie. Tevens bieden een marktanalyse en een financiële paragraaf voldoende inzicht om een weloverwogen besluit te nemen over de aan- en verkoop alsmede de realisatie van de voorgenomen transformatie. Naast deze quickscan op gebouwniveau ondersteunt de provincie ook initiatieven op gebiedsniveau. Leegstand concentreert zich immers vaak in bepaalde gebieden. Daarom moet een effectieve aanpak ook op gebiedsniveau vorm krijgen. Van Esch: Ten slotte zet de provincie zich de komende tijd ook in op snellere en betere procedures, uitwisseling van best-practices en de ontwikkeling van innovatieve instrumenten die een antwoord geven op financiële, juridische en organisatorische belemmeringen. Gerichte ondersteuning van initiatiefnemer en eindgebruiker kan ze net dat duwtje in de rug geven dat ze nodig hebben om tot transformatie over te gaan. Dit alles heeft inmiddels geleid tot een gestaag groeiende serie transformaties. Zo zijn in de gemeente Utrecht leegstaande kantoorpanden getransformeerd naar studentenwoningen. Ook is er in Utrecht een kantoorpand omgezet naar een (tijdelijke) woonzorgvoorziening. In de gemeenten Houten en Nieuwegein zijn leegstaande kantoren verbouwd tot starterswoningen. Geen van die transformaties heeft de overheid veel geld gekost. Vaak was het meer een combinatie van aandacht, bijeenbrengen van expertise en belanghebbenden en het creëren van bestuurlijk draagvlak, legt Hoefsloot uit. Gerichte ondersteuning van initiatiefnemer en eindgebruiker geeft ze net dat duwtje in de rug dat ze nodig hebben om tot transformatie over te gaan.

7 Hoe verleid je een eigenaar tot verbouwing? Wouter Kolff is burgemeester van Veenendaal en oud-wethouder Financiën, Sociale Zaken, Economie, Grondbedrijf, P&O van Nieuwegein. Daar wist hij de aanzet te geven tot transformatie van kantoren naar onder andere woningen. Leegstaande kantoren zijn in principe een probleem van de markt. Als overheid faciliteer je van alles en ben je verantwoordelijk voor de openbare ruimte. Als er veel leegstand is, ben je verantwoordelijk voor de randvoorwaarden om dat te veranderen. In Nieuwegein hebben we daarom de bouwvergunningen verstrekt om voormalige kantoorgebouwen te transformeren. En goede initiatieven moet je natuurlijk geen strobreed in de weg leggen, die moet je juist omarmen. Je kunt je organisatie bijvoorbeeld zo inrichten dat vergunningen snel geregeld worden. Zo konden we het transformatietraject in Nieuwegein soms wel met drie maanden inkorten. Met andere woorden: de overheid moet goede randvoorwaarden scheppen en grenzen aangeven om iets van de grond te krijgen. Snelheid en een open houding zijn daarbij van cruciaal belang. Voor de hele provincie en misschien wel heel Nederland geldt dat we de handen ineen moeten slaan. Het kan niet zo zijn dat er nog een miljoen vierkante meter kantoorruimte bijkomt en dat niemand daar zijn verantwoordelijkheid voor neemt. We bouwen ten slotte niet voor leegstand. Dan loopt de zaak volledig uit de hand. Anderzijds moeten we ook uitkijken dat we helemaal geen kantoren meer neerzetten. Het is een spanningsveld. Samenwerking is nu het devies, ook met de provincie en het Rijk. In Nieuwegein voerden we een driesporenbeleid: een gemeentelijke interesse voor bedrijven, individuele transformatie en de gebiedsgerichte aanpak: een hele wijk er anders uit laten zien. Dat tweede een eigenaar verleiden tot verbouwing komt nu op gang. We gaan de vruchten plukken van ons beleid: bijna elke week komt er wel een verzoek tot transformatie binnen bij de gemeente. Maar de pijn, het verschil tussen de afboekwaarde en de werkelijke waarde, moeten eigenaars en financiers van de panden echt zelf lijden. Dat moet je als overheid niet over willen nemen. De ene keer moeten ze een gebouw verkopen tegen sloopwaarde, de andere keer moeten ze investeren in een nieuwe bestemming. 7

8 Het Expertteam Kantoortransformatie Overzicht van plaatsen waar leden van het expertteam Kantoortransformatie bij één of meerdere projecten betrokken zijn of zijn geweest. Welke leegstaande kantoorpanden zijn het meest geschikt om aan te pakken? Welke oplossingsrichting (slopen of transformeren) is financieel gunstiger? Hoe kunt u de gemeenteraad ervan overtuigen dat actief transformatiebeleid van belang is? Bent u op zoek naar meer informatie over tijdelijke woonconcepten of naar meer inzicht in de afnemersmarkt? Tytsjerksteradiel Garyp Zwolle Assen De deskundigen van het expertteam staan gemeenten en eigenaren bij met kennis en kunde over uiteenlopende onderwerpen, zoals het toepassen van bouwkundige wet- en regelgeving, projectorganisatie, financiering, fiscale mogelijkheden, woon- en inrichtingsconcepten en het bij elkaar brengen van eigenaren en potentiële afnemers. Het is een samenwerking tussen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Agentschap NL (AgNL). De inzet van een expert wordt voor 50% vergoed door het Rijk. Den Haag Zoetermeer Amsterdam Amstelveen Utrecht Nieuwegein Hengelo Contact Heeft u als gemeente, eigenaar of als andere belanghebbende een vraag over de mogelijkheden van kantoortransformatie, wilt u op de hoogte blijven van de activiteiten van het expertteam of wilt u een potentieel project aanmelden voor ondersteuning? Neem dan contact op met het expertteam: Rotterdam Winterswijk E mail Telefoon +31 (0) Eindhoven Op de websites en vindt u de laatste ontwikkelingen rond herbestemmen en kantoortransformatie in het bijzonder. 8 Maastricht Roermond Heerlen Andere expertteams Het expertteam Eigenbouw biedt ondersteuning op het gebied van (collectief) particulier opdrachtgeverschap. Hiervan kan sprake zijn als een kantoor bij transformatie een woonfunctie krijgt, bijvoorbeeld met kluswoningen. De Juridische Expertpool Planschade (JEP) ondersteunt gemeenten bij plan schadevraagstukken, onder andere als gevolg van bevolkingsdaling en leegstand kantoren. Meer hierover op Dit is een uitgave van: Agentschap NL Postbus AC Den Haag Het Expertteam*, opdrachtgever (BZK) en projectsecretariaat (AgNL), van links naar rechts, van onder naar boven: Karl Kupka (BZK), Dionne Baaré*, Wouter de Jong*, Annemieke de Vries (BZK), Dennis Jansen*, Jean Baptiste Benraad*, Nancy Addo Daaku*, Mariëlle Hoefsloot*, Ivo Latuperisa (AgNL), Veronique Aggenbach (AgNL), Sander Gelinck*, Vincent van Esch*, Niels Lyklema (BZK), Paul Kersten*, Joris van den Heuvel (AgNL). Agentschap NL januari 2013 Publicatie-nr. 2SLWO1218 Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Mocht u suggesties hebben voor verbetering of aanvulling van deze uitgave, kunt u deze en naar: agentschapnl.nl. Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, directie Woningbouw. We nemen geen verantwoordelijkheid voor het gebruik van de informatie in deze publicatie, noch voor schade die voortvloeit uit of verband houdt met het gebruik van deze publicatie.

Kantoortransformatie. Wonen als alternatief voor leegstand. Voormalige ministeries vormen het nieuwste Haagse Vinexwijkje

Kantoortransformatie. Wonen als alternatief voor leegstand. Voormalige ministeries vormen het nieuwste Haagse Vinexwijkje Kantoortransformatie Leegstaande kantoren: ze zijn de doodse plekken in wijken, steden en bedrijvenparken. Er gebeurt niets meer, er loopt niemand meer, het leeft niet meer. Daarmee bedreigen ze de leefbaarheid

Nadere informatie

Transformatie van kantoren

Transformatie van kantoren Transformatie van kantoren Het kan. Het moet. Projectpartners Het kan. Het moet. Een handvol tips voor gemeenten en initiatiefnemers De kantorenmarkt is een regionale markt en in de provincie Utrecht is

Nadere informatie

Transformatie en ruimtelijk beleid

Transformatie en ruimtelijk beleid Transformatie en ruimtelijk beleid van het Expertteam Kantoortransformatie Brinkwal in Nieuwegein Transformatie van opleidingsgebouw naar sociale huurwoningen voor jongeren. Weliswaar gesitueerd op een

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper Leegstand Kantoren Jobinside 5 november 2010 Sacha Klinkhamer Floor Schipper Presentatie Jobinside Inleiding door Sacha Klinkhamer (Infrastructuur & Milieu) Aanleiding, cijfers, probleemanalyse, oorzaken,

Nadere informatie

Leegstand als kans! Jean Baptiste Benraad: Benraad Hernieuwt. TransformatieTeam, voor Hernieuwd Vastgoed

Leegstand als kans! Jean Baptiste Benraad: Benraad Hernieuwt. TransformatieTeam, voor Hernieuwd Vastgoed Leegstand als kans! Jean Baptiste Benraad: Benraad Hernieuwt TransformatieTeam, voor Hernieuwd Vastgoed Bijeenkomst 17 februari 2011: Pak leegstand van kantoren aan! Wat is het TransformatieTeam? Het TransformatieTeam

Nadere informatie

Seminar Slim Transformeren 12 maart 2015

Seminar Slim Transformeren 12 maart 2015 Seminar Slim Transformeren 12 maart 2015 Gebouw Bakenmonde in Nieuwegein werd op 12 maart 2015 voor één dag getransformeerd tot vergaderlocatie, restauratie én het meest belangrijke: een plek voor inspiratie.

Nadere informatie

Kwaliteitsimpuls kantoren

Kwaliteitsimpuls kantoren 10 maart 2014, Festival Leegstaand Vastgoed Kwaliteitsimpuls kantoren Sjef de Pont, hoofd afdeling Economische Zaken, sector Stadsontwikkeling Opzet workshop Situatie s-hertogenbosch Onze aanpak: Impuls

Nadere informatie

Transformatie en ruimtelijk beleid

Transformatie en ruimtelijk beleid Transformatie en ruimtelijk beleid van het Expertteam (kantoor)transformatie in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Wat kan de gemeente doen? In Nederland staat ongeveer

Nadere informatie

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden.

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden. RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4375297 Aan : Gemeenteraad Datum : 1 juli 2013 Wethouder P. van den Berg Wethouder G.J. van der Werff Programma : 10. Economie en wonen Portefeuillehouder

Nadere informatie

Vastgoedsociëteit Haaglanden Presentatie transformatie kantoren wethouder Henk Kool 13 november 2013

Vastgoedsociëteit Haaglanden Presentatie transformatie kantoren wethouder Henk Kool 13 november 2013 Vastgoedsociëteit Haaglanden Presentatie transformatie kantoren wethouder Henk Kool 13 november 2013 Internationale stad van vrede en recht Thuisbasis regering 2e VN stad Eerste (cyber) security city van

Nadere informatie

Laat duizend blokken bloeien, tot hernieuwd vastgoed nieuwe functies, branding en magneetwerking, maar de tuinman moet zijn methodes wijzigen

Laat duizend blokken bloeien, tot hernieuwd vastgoed nieuwe functies, branding en magneetwerking, maar de tuinman moet zijn methodes wijzigen Laat duizend blokken bloeien, tot hernieuwd vastgoed nieuwe functies, branding en magneetwerking, maar de tuinman moet zijn methodes wijzigen Jean Baptiste Benraad: Benraad Hernieuwt TransformatieTeam,

Nadere informatie

Wonen in kantoren Echt iets voor u! Kantorenmiddag Nieuwegein - 14 mei 2014

Wonen in kantoren Echt iets voor u! Kantorenmiddag Nieuwegein - 14 mei 2014 Wonen in kantoren Echt iets voor u! Kantorenmiddag Nieuwegein - 14 mei 2014 In gebieden met leegstaande kantoren kan je prima wonen! In gebieden met leegstaande kantoren kan je prima wonen! In gebieden

Nadere informatie

Leegstand kantoren en gebouwen. Ervaringen in Nieuwegein en rol Jutphaas Wonen 16 oktober 2013. Marco van Dijk

Leegstand kantoren en gebouwen. Ervaringen in Nieuwegein en rol Jutphaas Wonen 16 oktober 2013. Marco van Dijk Leegstand kantoren en gebouwen Ervaringen in Nieuwegein en rol Jutphaas Wonen 16 oktober 2013 Marco van Dijk Korte introductie Jutphaas Wonen Problematiek kantoren Nieuwegein Wat doet gemeente Nieuwegein

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Visie kantorenlocaties Nieuwegein

Visie kantorenlocaties Nieuwegein Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Martinbaan 2 3439 NN www..nl Economische zaken Visie kantorenlocaties Nieuwegein Datum 20 december 2011 Auteur Gemeente Nieuwegein (Ec. Zaken) Versie vastgesteld door B&W

Nadere informatie

VNG festival leegstaand vastgoed

VNG festival leegstaand vastgoed VNG festival leegstaand vastgoed Jan Nabers, hoofd ruimte en economie Gemeente Zwolle, 10 maart 2014 11-3-2014 1 Inhoud interactieve presentatie Kennismaken met Zwolle Leegstand op de Zwolse kantorenmarkt

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

Herontwikkeling DEN BIEST. Van kantoren naar wonen. Gemzelaar Vastgoed C.V

Herontwikkeling DEN BIEST. Van kantoren naar wonen. Gemzelaar Vastgoed C.V Herontwikkeling DEN BIEST Van kantoren naar wonen Gemzelaar Vastgoed C.V 01. Nieuwe oplossingen voor leegstand Deze brochure illustreert de plannen rondom de herontwikkeling van complex Den Biest in Eindhoven.

Nadere informatie

Januari 2014 Economische Zaken (Barbara Timmermans, Dionne Baaré) Datum. Auteurs. Versie

Januari 2014 Economische Zaken (Barbara Timmermans, Dionne Baaré) Datum. Auteurs. Versie Aanpak lege kantoren tweede fase Datum Auteurs Versie Januari 2014 Economische Zaken (Barbara Timmermans, Dionne Baaré) 2.0 Voorwoord Voor u ligt de nieuwe kantorenaanpak van de gemeente Nieuwegein. De

Nadere informatie

Verborgen kansen in de bestaande omgeving vbwt 11 oktober 2012 Nijmegen

Verborgen kansen in de bestaande omgeving vbwt 11 oktober 2012 Nijmegen Verborgen kansen in de bestaande omgeving vbwt 11 oktober 2012 Nijmegen Expertteam Kantoortransformatie Landelijk pilotprojecten www.herbestemmingacademie.nl id&dn partner in transformatieteam leden van

Nadere informatie

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag 02 Visie Er is in Noord-Limburg nauwelijks geschikte tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag.

Nadere informatie

Groei en stedelijke ontwikkeling Vastgoedsociëteit Haaglanden

Groei en stedelijke ontwikkeling Vastgoedsociëteit Haaglanden Groei en stedelijke ontwikkeling Vastgoedsociëteit Haaglanden Peter Jägers, algemeen directeur Dienst Stedelijke ontwikkeling 21 januari 2015 Den Haag 1913: opening Vredespaleis Den Haag in 1913: 294.692

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag

Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag Henk Harms, gemeente Den Haag Directeur Ontwikkeling en Realisatie Internationale stad van Vrede en Recht Den Haag: na New York, tweede VN stad Wereldstad

Nadere informatie

Transformatie en belasting

Transformatie en belasting Transformatie en belasting van het Expertteam (kantoor)transformatie in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Wie betaalt de afdracht? Bij transformatie en herbestemming

Nadere informatie

Monitor vergunningverlening onder de Leegstandwet door gemeenten in 2013

Monitor vergunningverlening onder de Leegstandwet door gemeenten in 2013 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Monitor vergunningverlening onder de Leegstandwet door gemeenten in 2013 9 April 2014 DATUM 9 April 2014 TITEL Monitor vergunningverlening onder

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN

HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met een zo

Nadere informatie

Tijdelijk Gebruik van ACTA. Presentatie voorbereidinggroep: Urban Resorten het TransformatieTeam ism de Alliantie 31 Mei 2011

Tijdelijk Gebruik van ACTA. Presentatie voorbereidinggroep: Urban Resorten het TransformatieTeam ism de Alliantie 31 Mei 2011 Tijdelijk Gebruik van ACTA Presentatie voorbereidinggroep: Urban Resorten het TransformatieTeam ism de Alliantie 31 Mei 2011 Tijdelijk Gebruik van ACTA Wat komt er aan de orde? Wat is Tijdelijk Wonen Wat

Nadere informatie

Kantorenleegstand. Hoe groot is het probleem? Amersfoort 18 mei 2011 Gregor Heemskerk

Kantorenleegstand. Hoe groot is het probleem? Amersfoort 18 mei 2011 Gregor Heemskerk Hoe groot is het probleem? Amersfoort 18 mei 2011 Gregor Heemskerk Agenda 1. Opening 2. Leegstand in Nederland 3. Leegstand in Amsterdam 4. Stellingen 5. Einde presentatie 2 CV Gregor Heemskerk Management

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Leegstand vraagt om rigoureuze aanpak

Leegstand vraagt om rigoureuze aanpak Leegstand vraagt om rigoureuze aanpak Het fenomeen Leegstand van ongekende omvang Landelijk 15% en groeiend Van de ruim 15.000 kantoren in Nederland staan er bijna 900 volledig en 1.900 gedeeltelijk leeg.

Nadere informatie

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 Kantorenvisie Netwerkstad Twente Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 1 Inleiding: Het doel van deze Kantorenvisie Netwerkstad is een beter beeld krijgen van het functioneren van de Kantorenmarkt

Nadere informatie

Onderzoek Ondernemerspanel 4: Actuele economische onderwerpen

Onderzoek Ondernemerspanel 4: Actuele economische onderwerpen Onderzoek Ondernemerspanel 4: Actuele economische onderwerpen Kleine bedrijven, ondernemersverenigingen, leegstand kantoren en Bedrijfs Investerings Zone (BIZ) Contactpersonen gemeente Nieuwegein: Team

Nadere informatie

Locatie Het Mozaïek / De Haag

Locatie Het Mozaïek / De Haag Locatie Het Mozaïek / De Haag Informatie avond omwonenden 4 maart 2014 Agenda voor vanavond Opening en welkomstwoord door wethouder Van Dalen Doel van deze avond Wijziging bevolkingsopbouw -> wijzigen

Nadere informatie

Handreikingen steden. Frank Wassenberg. frank.wassenberg@nicis.nl. Delft, 23 juni 2011

Handreikingen steden. Frank Wassenberg. frank.wassenberg@nicis.nl. Delft, 23 juni 2011 Handreikingen steden Frank Wassenberg Delft, 23 juni 2011 frank.wassenberg@nicis.nl Noodzaak herprogrammering Crisis woningmarkt Discrepantie vraag en aanbod Aanzienlijke overprogrammering Tekorten en

Nadere informatie

Werkwijze bij transformaties

Werkwijze bij transformaties Versie 2.0 Datum 10 januari 2012 1 (6) Ruimtelijke Ontwikkeling & Duurzame Ontwikkeling Werkwijze bij transformaties Werkwijze bij transformatie van kantoor naar andere functies. Datum 10 januari 2012

Nadere informatie

Weg met de onrendabele top

Weg met de onrendabele top Weg met de onrendabele top 26-8-2014 Terwijl wachtlijsten voor huurwoningen oplopen, nemen de investeringsmogelijkheden van corporaties af. Slimme manieren om goedkoper en liefst zonder onrendabele top

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam p/a Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Antwoordnummer 10011 1000 PA AMSTERDAM

Aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam p/a Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Antwoordnummer 10011 1000 PA AMSTERDAM Aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam p/a Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Antwoordnummer 10011 1000 PA AMSTERDAM Amsterdam, 9 maart 2011 Betreft: inspraak aanpak leegstand

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

12-05-2015 Nieuws Nieuwe afstootstrategie Rijksvastgoed en Rijksvastgoed krijgt geen prijskaartje

12-05-2015 Nieuws Nieuwe afstootstrategie Rijksvastgoed en Rijksvastgoed krijgt geen prijskaartje 12-05-2015 Nieuws Nieuwe afstootstrategie Rijksvastgoed en Rijksvastgoed krijgt geen prijskaartje 12-05-2015 Nieuws - Ingrid Koenen Interieur koepelgevangenis Breda, foto Ingrid Koenen Nieuwe afstootstrategie

Nadere informatie

b Onvermijdelijk Ambtelijke huisvesting is onvermijdelijk onderdeel van het ambtelijke apparaat.

b Onvermijdelijk Ambtelijke huisvesting is onvermijdelijk onderdeel van het ambtelijke apparaat. gemeente Eindhoven Inboeknummer 14bst00096 Beslisdatum B&W 28 januari 2014 Dossiernummer 14.05.451 Raadsvoorstel Ambtelijke huisvesting lange termijn vanaf 2020 Inleiding In juni 2012 heeft de raad besloten

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 2

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 2 RDSIJEENKOMST LELYSTD SESSIE 2 Datum: 1 oktober 2013. Deelsessie: 19.00 19.50 uur in de Presentatiezaal Doel: eeldvorming. Onderwerp: Meningpeiling transformatie De Schans 18-02 Toelichting: Een initiatiefnemer

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Retouradres: Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Ontwikkeling

Gemeente Haarlem. Retouradres: Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Ontwikkeling Gemeente Haarlem Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein Retouradres: Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden

Nadere informatie

Ondertekening Retaildeal

Ondertekening Retaildeal Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Ondertekening Retaildeal Programma Economie & Werk BW-nummer Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Minister Kamp wil met 50 gemeenten een Retaildeal sluiten, om

Nadere informatie

nieuwsbrief Waarom deze

nieuwsbrief Waarom deze N wonen en werken in stedelijk groen nieuwsbrief Meedenken? Kom naar de bijeenkomst op dinsdag 7 oktober Het Lucentterrein ondergaat de komende jaren een ware metamorfose. Dit 3,5 hectare grote kantoorterrein

Nadere informatie

Congres 2013 Nieuw elan

Congres 2013 Nieuw elan Congres 2013 Nieuw elan Workshop Creëren van financiële betrokkenheid bij transformaties Eric Thelen, Ron Karssing Remco Jutstra Gemeente Amsterdam 14 november 2013 Creëren van financiële betrokkenheid

Nadere informatie

Aanpak kantoren leegstand in Barneveld

Aanpak kantoren leegstand in Barneveld Aanpak kantoren leegstand in Barneveld Aanleiding Bij de behandeling van de kadernota in mei 2011 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college wordt verzocht om beleid te ontwikkelen voor

Nadere informatie

Woningcorporaties en particulier opdrachtgeverschap

Woningcorporaties en particulier opdrachtgeverschap Woningcorporaties en particulier opdrachtgeverschap van het Expertteam Eigenbouw Welke rol kan een corporatie spelen bij zelfbouw? Misschien heeft u als woningbouwcorporatie nog niet gedacht aan de mogelijkheid

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord 18 en 20 september 2012 Algemeen Wat wordt er ontwikkeld in de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord? In de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord worden circa

Nadere informatie

Kantorenaanpak Stand van zaken en vervolg

Kantorenaanpak Stand van zaken en vervolg Versie 1.0 Datum maart 2013 1 (10) Ruimtelijke Ontwikkeling & Duurzame Ontwikkeling Kantorenaanpak Stand van zaken en vervolg Aan de gemeenteraad Datum Maart 2013 Auteurs Dionne Baaré Versie 1.0 Versie

Nadere informatie

Omdat bouwen teamwork is

Omdat bouwen teamwork is Omdat bouwen teamwork is Nijhuis Bouw Innovatie en duurzaamheid komen bij Nijhuis samen. Wij bouwen niet alleen huizen, ook leefbare wijken en gebieden waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Ontwikkelen

Nadere informatie

Inleiding. Wat is het probleem 1? Waar willen we naar toe? Actieprogramma Aanpak Leegstand Kantoren

Inleiding. Wat is het probleem 1? Waar willen we naar toe? Actieprogramma Aanpak Leegstand Kantoren Inleiding De grote omvang van de structurele leegstand van kantoren in Nederland neemt problematische vormen aan. Een hoge structurele leegstand is verspilling van ruimte en kapitaal en is ook voor de

Nadere informatie

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Inleiding De Prioriteringssessie Woonvisie is een belangrijk vervolg op de co-makersgesprekken die zijn gevoerd en de 5 thematafels die

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Algemene Fiscale Politiek Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Bij antwoord datum, kenmerk en onderwerp vermelden

Bij antwoord datum, kenmerk en onderwerp vermelden Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 030-286 10 00 Fax 030-286 12 24 www.utrecht.nl Commissie Stad en Ruimte Behandeld door Kees Verschoor Doorkiesnummer 286 43 28 E-mail k.verschoor@utrecht.nl

Nadere informatie

Van kantoren naar wonen aan de gracht

Van kantoren naar wonen aan de gracht Joost Zonneveld Zelfstandig journalist en onderzoeker, onder meer voor Het Parool en Nul20 26 november 2014 PROJECT ARCHITECTUUR HERONTWIKKELING KANTOREN WONEN WONINGBOUW Van kantoren naar wonen aan de

Nadere informatie

Rapportage van het eerste jaar Expertteam Kantoortransformatie. voorjaar 2012 voorjaar 2013

Rapportage van het eerste jaar Expertteam Kantoortransformatie. voorjaar 2012 voorjaar 2013 Rapportage van het eerste jaar Expertteam Kantoortransformatie voorjaar 2012 voorjaar 2013 Voorwoord De kantorenleegstand is afgelopen jaren sterk toegenomen, zowel in relatieve als absolute zin. Inmiddels

Nadere informatie

Voortzetting van de subsidieregeling

Voortzetting van de subsidieregeling Voortzetting van de subsidieregeling De huidige regeling Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen is zo succesvol dat deze recht doet aan continuering. De 60 aanvragen bij de laatste tranche van deze

Nadere informatie

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Intentieverklaring UPGRADE 24 januari 2013 ondertekende groot aantal

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

B&W-voorstel. 1) Status

B&W-voorstel. 1) Status B&W-voorstel Onderwerp: Ruimtelijke motivering voor transformatie voormalig kantoor Brabants Dagblad aan het Emmaplein naar 56 woonstudio s en 550 m2 kantoorruimte. 1) Status Het voorstel heeft betrekking

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Datum 4 februari 2013 Betreft Kamervragen over de aankoop door de Rijksgebouwendienst van een kantoorpand in Den Haag.

Datum 4 februari 2013 Betreft Kamervragen over de aankoop door de Rijksgebouwendienst van een kantoorpand in Den Haag. > Retouradres Postbus 20952 2500 EZ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Rijnstraat 8 Postbus 20952 2500 EZ Den Haag Uw kenmerk 2013Z00651 Datum 4 februari

Nadere informatie

OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK

OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK PROJECT UITGELICHT: HET GROOT ZIEKENGASTHUIS IN S-HERTOGENBOSCH OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK Maakt werk van leegstand Hoofdkantoor Dr. Kuyperstraat 9 2514 BA Den Haag T: 070 335 20 30 F: 070 347 07 77 3 Oud

Nadere informatie

Wonen in kantoren, werkt dat?

Wonen in kantoren, werkt dat? Wonen in kantoren, werkt dat? De lettergrootte voor bijschriften is 12 Erik Cremers Adviseur Duurzame Leefomgeving Inleiding DGMR heeft uitgebreide ervaring renovaties en herbestemmingen Advisering van

Nadere informatie

Monitor tijdelijke verhuur 2014

Monitor tijdelijke verhuur 2014 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Monitor tijdelijke verhuur 2014 26 maart 2015 DATUM 26 maart 2015 TITEL Monitor tijdelijke verhuur 2014 ONDERTITEL Boulevard Heuvelink 104 6828

Nadere informatie

Karakteristieke gebouwen

Karakteristieke gebouwen Karakteristieke gebouwen Pagina 1 Oud Gebouw, Nieuw Gebruik Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe (BOKD) Steunpunt Dorpshuizen Drenthe (SDD) Kampsweg 4, 9418 PE WIJSTER tel.: 0592 31 51 21 / E. info@bokd.nl

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad In Nederland staat veel kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte leeg. Leegstand van bedrijfsvastgoed lijkt structureel te worden en de verwachting is

Nadere informatie

AAN de voorzitter van de commissie Ruimte. Geachte voorzitter, ter afhandeling van de motie 11M41

AAN de voorzitter van de commissie Ruimte. Geachte voorzitter, ter afhandeling van de motie 11M41 uw datum ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij sector/afdeling doorkiesnr. M. Evers RU/Stedelijke Ontwikkeling 0475-359 395 AAN de voorzitter van de commissie Ruimte bijlage(n) betreffende commissie-informatiebrief

Nadere informatie

De Veilige Veste. Architectuur Transformatie van kantoorgebouwen 115 AWM 50. 1 kamer 2 gemeenschappelijke ruimte 3 trappenhuis 4 patio

De Veilige Veste. Architectuur Transformatie van kantoorgebouwen 115 AWM 50. 1 kamer 2 gemeenschappelijke ruimte 3 trappenhuis 4 patio 114 AWM 50 Van kantoor naar... Kinderdagverblijf, hotel, school, zorgvoorziening, studentenwoningen of reguliere woningen. In leegstaande kantoorgebouwen zijn allerlei andere programma s onder te brengen.

Nadere informatie

Gangmakers voor Bussum!

Gangmakers voor Bussum! Met de fusie tussen Bussum, Naarden en Muiden in het vizier en de op handen zijnde Raadsverkiezingen in maart 2014 geeft de Bussumse Ondernemers Vereniging (BOV) met dit pamflet haar visie op de economische

Nadere informatie

Notulen informatieavond GALVANO Aalsterweg

Notulen informatieavond GALVANO Aalsterweg 6 januari 2014 Notulen informatieavond GALVANO Aalsterweg 1. Opening / wie zijn wij Marc Reijs opent de informatieavond en heet iedereen van harte welkom. Foolen & Reijs Vastgoed BV (FRV) houd zich bezig

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directoraat-Generaal Bestuur en Wonen Directie Woningmarkt Turfmarkt

Nadere informatie

Structurele leegstand van kantoren en het ruimtelijk ordeningsrecht. Mr. M.H.J. van Driel LL.M.

Structurele leegstand van kantoren en het ruimtelijk ordeningsrecht. Mr. M.H.J. van Driel LL.M. Structurele leegstand van kantoren en het ruimtelijk ordeningsrecht Mr. M.H.J. van Driel LL.M. Structurele leegstand van kantoren Massale leegstand van kantoren: ca. 6 miljoen m2 leeg ca. 2 miljoen m2

Nadere informatie

Rapport sluiting verzorgingshuizen

Rapport sluiting verzorgingshuizen Rapport sluiting verzorgingshuizen ActiZ is een ondernemende branchevereniging die haar leden faciliteert om een gezonde onderneming te kunnen exploiteren die hoogwaardige zorg en ondersteuning biedt.

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. De voorzitter van Commissie Ruimte DSO/2014.1230 RIS 279665 070-353 46 19. 19 december 2014. Agenda Oude Centrum

Gemeente Den Haag. De voorzitter van Commissie Ruimte DSO/2014.1230 RIS 279665 070-353 46 19. 19 december 2014. Agenda Oude Centrum Wethouder van Binnenstad, Stadsontwikkeling en Buitenruimte en Wethouder van Stadsontwikkeling, Wonen, Duurzaamheid en Cultuur B.A. Revis en J. Wijsmuller Gemeente Den Haag De voorzitter van Commissie

Nadere informatie

Kansen en mogelijkheden. Voor het ontwikkelen van woningen boven winkels in het centrum van Zaandam

Kansen en mogelijkheden. Voor het ontwikkelen van woningen boven winkels in het centrum van Zaandam Kansen en mogelijkheden Voor het ontwikkelen van woningen boven winkels in het centrum van Zaandam Momentum in het centrum De binnenstad van Zaandam heeft een enorme kwaliteitsimpuls ondergaan. Nieuwe

Nadere informatie

Manifest. Input voor het coalitieakkoord. Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie

Manifest. Input voor het coalitieakkoord. Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie Manifest Input voor het coalitieakkoord Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie Maart 2015 Geachte heer, mevrouw, Op het PlattelandsParlement Gelderland

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 32 847 Integrale visie op de woningmarkt Nr. 209 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Back to the future. Goed Wonen Special Woningwet 2015

Back to the future. Goed Wonen Special Woningwet 2015 Back to the future Goed Wonen Special Woningwet 2015 De Woningwet 2015 geeft duidelijke spelregels voor de sociale huursector. In deze special van Goed Wonen leggen we uit wat er verandert, wat we als

Nadere informatie

Leegstand kantoren. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen

Leegstand kantoren. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen Syllabus Leegstand kantoren Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen Met artikelen over financiële, juridische en strategische aspecten bij leegstaande

Nadere informatie

ANBO THEMA-ONTBIJT. Wonen. Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag

ANBO THEMA-ONTBIJT. Wonen. Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag ANBO THEMA-ONTBIJT Wonen Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag Impressie van het Woonontbijt van ANBO. Op 7 oktober heeft ANBO in de Sociëteit de Witte in Den Haag een ontbijt georganiseerd,

Nadere informatie

Masterclass Projectontwikkeling

Masterclass Projectontwikkeling Masterclass Projectontwikkeling De toekomst van binnenstedelijke projectontwikkeling en de veranderende rol van de projectontwikkelaar Masterclass Projectontwikkeling De toekomst van binnenstedelijke projectontwikkeling

Nadere informatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie Manifeste lokale woningbehoefte Vraag zoekt locatie 10-3-2015 Inleiding In de gemeentelijke Visie op Wonen en Leefbaarheid (2012) is uitgesproken dat de gemeente in principe in alle kernen ruimte wil zoeken

Nadere informatie

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Expertteam Eigenbouw in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Eigenbouw is ook haalbaar voor starters Ook starters op de woningmarkt

Nadere informatie

Transformatie: de start van de vernieuwing van de omgeving

Transformatie: de start van de vernieuwing van de omgeving Transformatie: de start van de vernieuwing van de omgeving Jean Baptiste Benraad, directeur Stadswonen Official sponsor Subsponsor Indeling lezing Waarom kiest Stadswonen voor Transformatie Transformatie:

Nadere informatie

Betaalbaar Particulier Opdrachtgeverschap

Betaalbaar Particulier Opdrachtgeverschap Betaalbaar Particulier Opdrachtgeverschap van het Expertteam Eigenbouw Eigenbouw is haalbaar voor (beneden) modale inkomens. Het is mogelijk om mensen met een (beneden) modaal inkomen in staat te stellen

Nadere informatie

BMV is een moderne, breed georiënteerde en regio-overstijgende bouwonderneming. die op duurzame en verantwoorde wijze projecten van uiteenlopende

BMV is een moderne, breed georiënteerde en regio-overstijgende bouwonderneming. die op duurzame en verantwoorde wijze projecten van uiteenlopende BMV is een moderne, breed georiënteerde en regio-overstijgende bouwonderneming die op duurzame en verantwoorde wijze projecten van uiteenlopende aard en omvang realiseert. Wij staan borg voor kwaliteit

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden,

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden, Provinciale Staten van Noord-Holland door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-104 2012 HK Haarlem Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon J.J. Kluit BEL Doorkiesnummer

Nadere informatie

Binnenstad in ontwikkeling. VCOD, 7 januari 2015 Gido ten Dolle, directeur sector Stadsontwikkeling

Binnenstad in ontwikkeling. VCOD, 7 januari 2015 Gido ten Dolle, directeur sector Stadsontwikkeling Binnenstad in ontwikkeling VCOD, 7 januari 2015 Gido ten Dolle, directeur sector Stadsontwikkeling Inhoud Nieuwe marktsituatie: Richting Kiezen Ambities en gebiedsopgaven Binnenstad en Schil Ondersteunen

Nadere informatie