Proefschrift. door. Marleen Rikkerink geboren op 22 juli 1978 te Haaksbergen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Proefschrift. door. Marleen Rikkerink geboren op 22 juli 1978 te Haaksbergen"

Transcriptie

1 Invoering van een gedigitaliseerde onderwijspraktijk - Deel A Patronen van interventies in een model van organisatieleren en leiderschapspraktijken in samenwerking met Henk Verbeeten Implementation of a digital teaching practice - Part A Patterns of interventions in a framework of organizational learning and leadership practices (with a summary in English) Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit Utrecht op gezag van de rector magnificus, prof. dr. G.J. van der Zwaan, ingevolge het besluit van het college van promoties in het openbaar te verdedigen op vrijdag 16 december 2011 des middags te uur door Marleen Rikkerink geboren op 22 juli 1978 te Haaksbergen

2 Invoering van een gedigitaliseerde onderwijspraktijk - Deel B Patronen van interventies in een model van organisatieleren en leiderschapspraktijken in samenwerking met Marleen Rikkerink Implementation of a digital teaching practice - Part B Patterns of interventions in a framework of organizational learning and leadership practices (with a summary in English) Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit Utrecht op gezag van de rector magnificus, prof. dr. G.J. van der Zwaan, ingevolge het besluit van het college van promoties in het openbaar te verdedigen op vrijdag 16 december 2011 des middags te uur door Henrikus Martinus Jozef Maria Verbeeten geboren op 28 oktober 1946 te Nijmegen

3 Samenvatting Ruim zeventig procent van veranderingsprocessen in Nederlandse profit en non-profit organisaties leidt niet tot het beoogde resultaat of loopt vroegtijdig vast (Boonstra, 2000). Een vergelijkbare situatie geldt voor grootschalige onderwijskundige innovaties (Fullan, 1991, Leithwood et al, 2002; Hargreaves & Fink, 2006; Hargreaves & Goodson, 2006). Literatuuronderzoek wijst uit dat de complexiteit van onderwijskundige veranderingen vanuit drie invalshoeken wordt versterkt. Ten eerste hebben we te maken met een turbulente schoolomgeving, gekenmerkt door demografische en technologische veranderingen, grootschalige onderwijsvernieuwingen en sociaal-culturele maatschappelijke ontwikkelingen. Ten tweede zijn er veel factoren die elkaar over en weer beïnvloeden. Ten derde is er sprake van variatie in beeldvorming over het onderwijs, nieuwe rollen en vaardigheden voor docenten. Dit heeft tot gevolg dat theorieën en strategieën die zich met onderwijsinnovatie bezighouden het beste vanuit een meervoudig perspectief opgesteld kunnen te worden. Een van de kernvragen die we ons hebben gesteld is of het de scholen van de Onderwijsvernieuwingscoöperatie.nl (OVC) lukt om de opvattingen van docenten te beïnvloeden over het nut en de bruikbaarheid van gedigitaliseerd leermateriaal binnen het kader van het vernieuwingsconcept. Het conceptuele model dat wij willen ontwikkelen, moet het inzicht vergroten in het verloop en de sturing van complexe en integrale vernieuwingen. Een dergelijk conceptueel model kan de basis vormen voor nieuw onderzoek en voor de ontwikkeling van methodieken en instrumenten die schoolleiders, innovatieleiders in scholen en externe innovatieadviseurs ondersteunen bij de ontwikkeling van het lerend vermogen van medewerkers en van het lerend vermogen van de school als organisatie. Wij volgen hierbij de opvattingen van Argyris & Schön (1996) en Argyris (2004) over leerprocessen van de eerste, tweede en derde orde (Boonstra, 2000; Werkman et al., 2005 en Werkman, 2006). Onze interesse gaat uit naar wat Boonstra (2000) beschrijft als Lerend vernieuwen. Dit brengt ons bij de algemene onderzoeksvraag en de subvragen die het startpunt vormen voor het ontwikkelen van een conceptueel model. Onderzoeksvraag Hoe lukt het schoolorganisaties om het beeld van docenten over digitalisering van het onderwijs en het gebruik van gedigitaliseerd leermateriaal zodanig te beïnvloeden dat er institutionalisering plaatsvindt, die in overeenstemming is met de principes die ten grondslag liggen aan het eigen strategisch vernieuwingsbeleid? Subvragen - Welke factoren, in zowel de externe context als de innovatieaanpak van de OVC-scholen, dragen ertoe bij dat docenten gebruik maken van gedigitaliseerd leermateriaal en hierover een positief beeld hebben? - Welke factoren, in zowel de externe context als de innovatieaanpak van de OVC-scholen, dragen ertoe bij dat docenten geen gebruik maken van gedigitaliseerd leermateriaal en hierover een negatief beeld hebben? In dit onderzoek staan vier grote domeinen van factoren met betrekking tot onderzoek en theorievorming centraal die van invloed kunnen zijn op het gebruik van en de beeldvorming over gedigitaliseerd leermateriaal door docenten. Dit zijn contextdruk, individuele docentfactoren, leren van docenten en leiderschap. Contextdruk

4 De omgeving oefent invloed uit op de schoolorganisatie, op het veranderingsproces en op docenten en hun opvattingen (Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen, 2008; Coburn, 2004). De constatering dat het geen eenrichtingsverkeer is, versterkt de opvatting dat met name scholen met een hoog innovatief potentieel in staat blijken te zijn niet alleen hun docenten een stimulerende leeromgeving te bieden, maar ook extern ontwikkelde succesvolle vernieuwingen te integreren in de bestaande praktijk in de eigen schoolorganisatie (Waslander, 2007; 2011; Marks & Louis, 1999). Dit gegeven maakt het zinvol de relatie tussen beïnvloeding vanuit de omgeving of contextdruk en het eigen innovatievermogen van scholen als domein op te nemen in het theoretisch referentiekader. Individuele docentfactoren Het belang van factoren als de waardering voor het beroep van docent, eisen met betrekking tot het leerproces (Simons, 2006; Van Veldhuizen, 2011), de invulling van de eigen professie (Coonen, 2005), de beleving van het vernieuwingsproces (Van den Berg & Vernooy, 2001; Sleegers, 2003), persoonlijke betekenisgeving (Geijsel & Meijers, 2005; Miedema & Stam, 2009) en de ervaren werkdruk (Ballet & Klechtermans, 2004) of bevlogenheid (Schaufeli & Bakker, 2004a; 2004b) hebben ertoe geleid dat individuele docentfactoren als domein een plaats krijgen in het theoretisch referentiekader. Er ligt een duidelijke relatie met het domein dat we hierna behandelen: kennisconstructie, verwerven van vaardigheden en leren als een cognitief, affectief en sociaal proces bij docenten. Leren door docenten Gezien het belang dat in de literatuur wordt gehecht aan het individueel en gezamenlijk leren van docenten en het toegroeien naar gezamenlijke betekenisvorming hebben wij het leren van docenten als domein opgenomen in het theoretisch kader (Sleegers & Leithwood, in press; Imants, 2002a; Runhaar et al., 2007; Scheerens, 2010). Onduidelijk is nog in hoeverre de overgang van individuele vormen van leren naar lerende gemeenschappen (Crossan et al., 1999) door sturende interventies teweeg gebracht kunnen worden of dat het koesteren en begeleiden van deze ontwikkeling in de richting van de vernieuwingsdoelen van de organisatie de aangewezen weg is. Leiderschap Leiderschap is een organisatiekwaliteit (Van der Hilst, 2007; Spillane et al., 2004) die er toe doet en om die reden een van de domeinen in het theoretisch kader is. Veel omgevingsturbulentie en de noodzaak tot ingrijpende onderwijsvernieuwingen zorgen ervoor dat leidinggevenden opereren in een zeer dynamische omgeving (Weick, 1995; Werkman et al. 2005; Werkman, 2006). Uit de bestudeerde literatuur wordt duidelijk dat leiderschap niet onderzocht moet worden vanuit een geïsoleerd leiderschapsconcept, zoals charismatisch, onderwijskundig, beheersmatig of transformationeel leiderschap, maar dat sensemaking processen (Sleegers, 2003), interactie en afstemming tussen leiderschapsfuncties (Scheerens, 1992; Waslander 2007; 2011; Imants, 2010) en praktisch handelen binnen leiderschapspraktijken (Spillane et al., 2004) de leidraad vormen voor onderzoek naar het gebruik van gedigitaliseerde leermaterialen en de beeldvorming daarover door docenten. Het literatuuronderzoek heeft geleid tot de ontwikkeling van een theoretisch referentiekader waarin de onderlinge samenhang van deze vier domeinen van variabelen centraal staat en in relatie wordt gebracht met het gebruik van en de beeldvorming over gedigitaliseerd leermateriaal door docenten. Kenmerkend voor het theoretisch referentiekader is de grote mate van recursieve relaties tussen de samenstellende delen ervan.

5 Gezien de openheid van de vraagstelling en het uiteindelijke doel, dat bestaat uit de ontwikkeling van een bruikbaar conceptueel model, hebben we kwalitatief onderzoek uitgevoerd in zes scholen waarin we dicht op de praktijk van alledag gedurende een langere periode processen, interventies en organisatorische condities in kaart hebben gebracht. Hierbij hebben we de verschillende opinies en perspectieven van zowel docenten als leidinggevenden in het onderzoek betrokken en deze gecontrasteerd met formats, verslagen en beleidsdocumenten die het formele verhaal van een organisatie vertegenwoordigen. De onderzoeksstrategie die we volgen om greep te krijgen en te houden op de veelheid van kwalitatieve (en deels ook kwantitatieve) gegevens, is gebaseerd op de methodologie voor meervoudige gevalsstudies van Yin (1994). Pilotonderzoek op School A Een verkennend onderzoek op School A - aan de hand van vier concrete onderzoeksvragen over de invloed van ieder domein op het gebruik van en de beeldvorming over gedigitaliseerd leermateriaal door docenten - heeft geresulteerd in een negental samenhangen tussen variabelen. Op basis hiervan zijn we in staat geweest om enkele analysemodellen te ontwikkelen die we ontlenen aan theoretische referentiekaders uit de onderzoeksliteratuur. Deze hebben betrekking op het door Waslander (2007; 2011) gedefinieerde contextmanagement, organisatieleren en flows of learning (Crossan et al. 1999; Imants 2002a; Sleegers & Leithwood, in press; Runhaar et al. 2007) en leiderschapspraktijken (Spillane et al., 2004) over de verschillende niveaus van de schoolorganisatie. Deze analysemodellen hebben vervolgens geleid tot een conceptueel model waarvan de belangrijke begrippen en relaties zijn geformuleerd in een vijftal veronderstellingen. 1. Leiding geven aan onderwijsvernieuwing vereist contextmanagement. 2. Er is een relatie tussen gezamenlijk leren door docenten en het gebruik van en de beeldvorming over gedigitaliseerd leermateriaal. 3. Er is een relatie tussen gezamenlijk leren door docenten en de deelname van leidinggevenden hieraan. 4. Gebruik van gedigitaliseerd leermateriaal draagt bij aan gezamenlijk leren door docenten. 5. Bij het stimuleren van leerprocessen bij docenten is een mix van structuurinterventies en procesinterventies noodzakelijk om verbreding en duurzaamheid van de onderwijsvernieuwing te realiseren. Uit de toelichtingen bij de veronderstellingen wordt duidelijk dat wij op basis van het conceptuele model de volgende verwachting hebben. Wanneer de veronderstellingen 1, 2, 3 en 5 in onderlinge samenhang worden bevestigd, is er een grotere kans op institutionalisering dan wanneer deze vier of enkele van deze vier veronderstellingen niet worden bevestigd. Van veronderstelling 4 verwachten wij dat, indien deze bevestigd wordt, een stimulerende werking uitgaat ten aanzien van institutionalisering, maar dat deze niet van doorslaggevende aard zal zijn bij het al dan niet optreden van breed en duurzaam gebruik van gedigitaliseerd leermateriaal. Deze veronderstellingen vormen het uitgangspunt voor vervolgonderzoek. Dit onderzoek is een multiple case study, waarin vijf scholen participeren. Wij geven ze aan met de letters B, C, D, E en F. Elke veronderstelling is voorzien van enkele indicatoren aan de hand waarvan indicaties en contra-indicaties in de onderzoeksgegevens zijn gevonden. Enkelvoudige zelfstandige gevalsstudies op School B, C, D, E en F Elk zelfstandig onderzoek heeft onderzoeksresultaten voor de vijf veronderstellingen opgeleverd. In de discussie van elke gevalsstudie afzonderlijk zijn we met behulp van de analysemodellen uit het pilotonderzoek nagegaan in hoeverre de resultaten relevante informatie opleveren voor de plausibiliteit van het conceptuele model, met andere woorden:

6 we hebben gekeken naar de fit van het conceptueel model voor vijf afzonderlijke casussen. Cross case analyse De conclusies en de discussies van de vijf casussen zijn met elkaar vergeleken in een cross case analyse. Het ontwerp voor de meervoudige gevalstudie volgt de replicatielogica van Yin (1994) om er zeker van te zijn dat we onze bevindingen kunnen generaliseren naar de theorie, in ons geval het conceptuele model. Binnen de vijf casussen onderscheiden we zeven onderzoekeenheden. Wij vergelijken een empirisch gevonden patroon, namelijk de uitkomsten van de veronderstellingen in relatie tot de vastgestelde mate van institutionalisering in een onderzoekseenheid, met een voorspeld patroon. Deze strategie van patroonvergelijking ( pattern-matching ) is volgens Yin (1994) een krachtige analysetechniek om de interne validiteit te versterken. In de combinatie van uitkomsten van de vooronderstellingen identificeren wij drie patronen. In patroon A scoren de resultaten op de vier van de vijf proposities positief. Met behulp van Toulmins argumentatieschema tonen we aan dat institutionalisering op plausibele wijze voorspeld kan worden door een positieve score op vier van de vijf veronderstellingen. We vinden ook een patroon B waarbij een overwegend negatieve score samenhangt met het ontbreken van institutionalisering. Een van de research units vertoont een derde patroon dat onduidelijk is. De resultaten op de veronderstellingen zijn deels positief, deels negatief en deels onduidelijk. Toch is er een tendens tot institutionalisering. Door de uitkomsten van de drie patronen wordt het conceptueel model in grote lijnen bevestigd. Op basis hiervan stellen wij dat een theorie die de complexiteit van het proces van onderwijsvernieuwing inzichtelijk maakt, moet bestaan uit een combinatie van elementen van theorieën over organisatieleren, gespreid leiderschap en collectief leren. Op basis van secundaire analyses van de resultaten uit de cases is het conceptuele model verder uitgewerkt en verfijnd. De uitwerking hiervan resulteert in een nieuwe visualisering van het model en in zeven nieuwe stellingen. Stelling 1 Institutionalisering van onderwijsvernieuwingen met de karakteristiek van een tweede of derde orde vernieuwing moet niet alleen beoordeeld worden op gedragsniveau van docenten of het gebruik van procedures en middelen, maar ook op de fundamentele verandering van het interne werkmodel van docenten en andere relevante betrokkenen zoals leidinggevenden. Stelling 2 De effectiviteit van strategisch innovatiebeleid van een school hangt af van de inschatting of de invoering en verankering van de vernieuwing een sterk beroep zal doen op aanpassing of reconstructie van opvattingen en interne werkmodellen van docenten en leidinggevenden. Stelling 3 Onderwijsinnovatie kan het beste begrepen worden als een continue en cyclisch proces van individuele en collectieve betekenisgeving en sociaal interactief leren binnen de praktijk van de werksetting en de context van de schoolorganisatie. Stelling 4 Het dynamische model voor organisatieleren van Crossan et al. (1999) kan gebruikt worden om routes uit te zetten in het innovatielandschap van een school dat bestaat uit verknopingen van individuele en collectieve leerprocessen.

7 Stelling 5 Het is noodzakelijk dat ook leidinggevenden op alle niveaus van de schoolorganisatie denken en handelen vanuit een gedeeld strategisch concept. Dit concept bestaat uit twee componenten: een visie op het onderwijs aan leerlingen en een visie op het bevorderen van gezamenlijke leerprocessen bij professionals. Stelling 6 Leiding geven aan het leren van docenten en de aandacht voor de inrichting en (re)organisatie van krachtige leeromgevingen vereist het omgaan met de spanning tussen feed forward en feedback binnen de routekaart die aangegeven wordt door het model van organisatieleren. Stelling 7 De functie en opbrengst van gezamenlijk leren in het model van organisatieleren wordt gerealiseerd in de leiderschapspraktijk. De interdependenties tussen leider (formeel of informeel), de andere actoren in de situatie en de kenmerken van de werksetting van dat moment bepalen of individuele of collectieve leerprocessen tot stand komen en in hoeverre ze bijdragen aan het geleidelijke proces van verankering van de nagestreefde vernieuwing. Deze uitkomsten geven aanleiding om voorstellen te doen aan practici en voor verder onderzoek.

Procedure Centrale argumentatie Vragen Welke conclusie willen wij verdedigen? Wat claimen we naar aanleiding van ons onderzoek?

Procedure Centrale argumentatie Vragen Welke conclusie willen wij verdedigen? Wat claimen we naar aanleiding van ons onderzoek? Bijlage 5 - Toulmin-analyse De Toulmin-analyse bestaat uit drie delen. De eindconclusies van paragraaf 10.1 worden ondersteund door drie redeneringen op basis van de gegevens die zijn samengevat in de

Nadere informatie

Collaboration in teacher teams

Collaboration in teacher teams Collaboration in teacher teams Samenwerking in docententeams (met een samenvatting in het Nederlands) Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit Utrecht op gezag van de rector

Nadere informatie

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Vier jaar onderzoek naar onderzoeksmatig leiderschap: welke inzichten levert het op? Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Inhoud lezing

Nadere informatie

Werken met data in de onderzoekende school

Werken met data in de onderzoekende school Werken met in de onderzoekende school SOK-congres Affligem, 6 juni 2014 Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Waarom onderzoeksmatig werken? Onderzoekende scholen: perspectieven op werken met

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Innoveren als avontuurlijke tocht

Innoveren als avontuurlijke tocht Innoveren als avontuurlijke tocht Innoveren als avontuurlijke tocht Oriëntatie op het gebied Omgaan met het onverwachte Het gebied doorgronden Zoeken naar doorwaadbare plekken Rust nemen en op kracht komen

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Summary 215. Samenvatting

Summary 215. Samenvatting Summary 215 216 217 Productontwikkeling wordt in steeds vaker georganiseerd in de vorm van consortia. Het organiseren van productontwikkeling in consortia is iets wat uitdagingen met zich meebrengt omdat

Nadere informatie

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A.

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. ter Haar Samenvatting In dit proefschrift is de aard en het

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Kenniskring leiderschap in onderwijs Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Onderzoek doen Wie aanwezig? Wat wilt u weten? Beeld / gedachte / ervaring Praktijkonderzoek in de school = Onderzoek dat wordt

Nadere informatie

Overzicht van tabellen 13. Overzicht van figuren 15. Voorwoord 17. Inleiding 19

Overzicht van tabellen 13. Overzicht van figuren 15. Voorwoord 17. Inleiding 19 Inhoudsopgave Overzicht van tabellen 13 Overzicht van figuren 15 Voorwoord 17 Inleiding 19 Ontwikkelingen in het Hoger Beroepsonderwijs 19 Praktijkgericht Onderzoek 21 De focus van dit boek 23 De structuur

Nadere informatie

Leiderschap. in een onderzoekende school

Leiderschap. in een onderzoekende school Leiderschap in een onderzoekende school Workshop Deel 1 Uw kijk op de onderzoekende school Deel 2 Onze kijk op de onderzoekende school: ons onderzoek en onze bevindingen Deel 3 Reflectie Uw kijk op de

Nadere informatie

Samenvatting / Dutch summary

Samenvatting / Dutch summary Samenvatting / Dutch summary De verantwoordelijkheid die mensen al dan niet nemen voor hun eigen leven is een centraal thema op dit moment, zowel binnen de politieke als de publieke discussie: we gaan

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Schoolbeleid en ontwikkeling

Schoolbeleid en ontwikkeling Schoolbeleid en ontwikkeling V. Maakt gedeeld leiderschap een verschil voor de betrokkenheid van leerkrachten? Een studie in het secundair onderwijs 1 Krachtlijnen Een schooldirecteur wordt genoodzaakt

Nadere informatie

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen This chapter is part of: Griffioen, D.M.E. (2013). Research in Higher Professional Education: A Staff Perspective. Chapter

Nadere informatie

Anders kijken, anders leren, anders doen

Anders kijken, anders leren, anders doen Anders kijken, anders leren, anders doen Grensoverstijgend leren en opleiden in zorg en welzijn in het digitale tijdperk HOOFDLIJN 8 Hoofdlijn 8. Onderzoek, onderwijs, praktijk en beleid verbinden Kernboodschap

Nadere informatie

Leraarschap en leiderschap. Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

Leraarschap en leiderschap. Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding Leraarschap en leiderschap Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding Inhoud De opkomst van de leraar Beelden over leiderschap Shit & assholes Leiderschapskwaliteiten Structuur

Nadere informatie

Samen werken, samen ontwikkelen

Samen werken, samen ontwikkelen Samen werken, samen ontwikkelen Strategisch beleid ROOBOL 2015-2019 Willem Wouda/ Reiny Kas Siderius SAMENVATTING Het strategisch beleidsplan 2015-2019 bevat de missie en visie van Stichting ROOBOL. De

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Veranderen als avontuurlijke tocht. PBLQ Jaap Boonstra 25 november 2013

Veranderen als avontuurlijke tocht. PBLQ Jaap Boonstra 25 november 2013 Veranderen als avontuurlijke tocht PBLQ Jaap Boonstra 25 november 2013 Opbouw Veranderen als avontuurlijke tocht Wat is er gaande in de wereld om ons heen Zijnswaarde en publieke waarde PBLQ Professionele

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Shaking up the Cost Benefit Analysis process. Issues and directions for improvement when assessing integrated spatial transport plans through a cost

Shaking up the Cost Benefit Analysis process. Issues and directions for improvement when assessing integrated spatial transport plans through a cost Shaking up the Cost Benefit Analysis process. Issues and directions for improvement when assessing integrated spatial transport plans through a cost benefit analysis E. Beukers Samenvatting Het maatschappelijke

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 vormt de algemene inleiding van het proefschrift. In dit hoofdstuk beschrijven wij de achtergronden, het doel, de relevantie en de context van het onderzoek, en de

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

DOCENTEN EN INNOVATIES. masterclass onderwijstrainees dr. Evelien Ketelaar Eindhoven School of Education - TU/e

DOCENTEN EN INNOVATIES. masterclass onderwijstrainees dr. Evelien Ketelaar Eindhoven School of Education - TU/e DOCENTEN EN INNOVATIES masterclass onderwijstrainees dr. Evelien Ketelaar 17.01.2014 Eindhoven School of Education - TU/e Wat is een INNOVATIEVE docent? Waarom innovatieve docenten? Reacties op innovaties

Nadere informatie

werkwijze PLG werkkaart

werkwijze PLG werkkaart werkwijze PLG werkkaart FOCUS PAS TOE 2 Bepaal het thema, het gewenste resultaat 8 Implementeer en borg de nieuwe aanpak GROEP 1 Formeer de groep TEST KIJK DEEL 5 Probeer uit 3 Onderzoek wat er speelt

Nadere informatie

Doelstelling en opbrengst van onderwijskunde

Doelstelling en opbrengst van onderwijskunde Faculteit Sociale Wetenschappen Doelstelling en opbrengst van onderwijskunde Prof. Dr. Bert Creemers Inleiding op het thema Onderwijsonderzoek op de reünie van Onderwijskunde Utrecht op 12-11-2013 Doelstelling

Nadere informatie

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Een rechtsvergelijking tussen Nederland, Noorwegen en Zweden Child maintenance: a shared responsibility A legal comparison between the Netherlands,

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan?

Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan? Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan? Dr. Arnoud Evers Overzicht presentatie Wetenschap en praktijk

Nadere informatie

Inspiratiespel LOB in de krachtige leeromgeving

Inspiratiespel LOB in de krachtige leeromgeving Inspiratiespel LOB in de krachtige leeromgeving Doel van het spel is het gezamenlijk bespreekbaar maken wat een leeromgeving krachtig maakt. De antwoorden kun je meenemen in het ontwikkelformat Krachtige

Nadere informatie

Innoveren en slimmer organiseren

Innoveren en slimmer organiseren Innoveren en slimmer organiseren SMZ Kennis en Innovatiebeurs 24 januari 2014 Prof. dr. Jaap Boonstra Inspiraties delen Verbeelding (en lef) Innovatiespots Samen innoveren Grenzeloos innoveren A 3 I =

Nadere informatie

Veranderen als avontuurlijke tocht

Veranderen als avontuurlijke tocht Wie op reis gaat, moet eerst gaan zitten Veranderen als avontuurlijke tocht Oriëntatie op het gebied Omgaan met het onverwachte Het gebied doorgronden Zoeken naar doorwaadbare plekken Rust nemen en op

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Dutch Summary Acknowledgements Curriculum Vitae

Dutch Summary Acknowledgements Curriculum Vitae Dutch Summary Acknowledgements Curriculum Vitae 184 Welbevinden en hoofdpijn bij adolescenten: de rol van zelfregulatie In dit proefschrift is de rol van zelfregulatie processen voor het welbevinden van

Nadere informatie

VERNIEUWEND SAMENWERKEN

VERNIEUWEND SAMENWERKEN VERNIEUWEND SAMENWERKEN Samen vernieuwen we de dienstverlening aan werkgevers en werkzoekenden 12 PUNTEN VOOR VERNIEUWEND SAMENWERKEN Beter samenwerken betekent veranderen. Maar hoe doe je dat? In deze

Nadere informatie

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Thomas Friedman (2005) The world is flat Onderwijs is zeer traag

Nadere informatie

Academische werkplaats : bijzondere samenwerking tussen onderzoek en praktijk

Academische werkplaats : bijzondere samenwerking tussen onderzoek en praktijk Academische werkplaats : bijzondere samenwerking tussen onderzoek en praktijk Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk Ondersteuning van PmB: revolutionaire

Nadere informatie

Bijeenkomsten 2012-2013

Bijeenkomsten 2012-2013 Bijeenkomsten 2012-2013 Datafeedforward Intervisie Lezing/masterclass gekoppeld aan professionele leergemeenschap Werken in een Professionele LeerGemeenschap Motto: Professionals doen het samen en doen

Nadere informatie

Van compliance naar participatie. Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen

Van compliance naar participatie. Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen Van compliance naar participatie Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen Aanleiding Stagnatie in dalende trend aantal arbeidsongevallen 20 % daarvan technische

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012 EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' 1 MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012 2 DE STRATEGY-TO-PERFORMANCE GAP (MANKINS EN STEELE) 3 37% Gemiddelde prestatie verliezen

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

Pilot Sociale Innovatie monitoring resultaten

Pilot Sociale Innovatie monitoring resultaten Pilot Sociale Innovatie monitoring resultaten Tussenrapportage mei 2009 André van Boekholt Het Ontwikkelaarsgilde Inleiding De doelstelling van de monitoring van de pilot Sociale Innovatie is een grondige

Nadere informatie

Leren in de brede school

Leren in de brede school Leren in de brede school P.Robert-Jan Simons Hoogleraar Universiteit Utrecht Directeur Nederlandse School voor Onderwijsmanagement (NSO) 2-12-2013 1 Brede school / Kindcentra Bredere functie dan onderwijs

Nadere informatie

Samenwerking tussen docenten in onderwijsinnovaties in het hoger beroepsonderwijs: een case study

Samenwerking tussen docenten in onderwijsinnovaties in het hoger beroepsonderwijs: een case study Samenwerking tussen docenten in onderwijsinnovaties in het hoger beroepsonderwijs: een case study Remco Coppoolse, Elly de Bruijn, Gerhard Smid Onderzoeksdoel en theoretisch kader Onderwijsinnovaties leiden

Nadere informatie

Leren bedrijfseconomische problemen op te lossen door het maken van vakspecifieke schema s

Leren bedrijfseconomische problemen op te lossen door het maken van vakspecifieke schema s Leren bedrijfseconomische problemen op te lossen door het maken van vakspecifieke schema s Bert Slof, Gijsbert Erkens & Paul A. Kirschner Als docenten zien wij graag dat leerlingen zich niet alleen de

Nadere informatie

Learning of veterinary professionals in communities. Leren van veterinaire professionals in leergemeenschappen

Learning of veterinary professionals in communities. Leren van veterinaire professionals in leergemeenschappen Learning of veterinary professionals in communities using the theory of critically reflective work behaviour with regard to evidence based practice Leren van veterinaire professionals in leergemeenschappen

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

Onderwijsinnovatie. Doelgroep

Onderwijsinnovatie. Doelgroep Onderwijsinnovatie Cursus voor schoolleiders en meerscholendirecteuren die op strategisch niveau leiding geven aan onderwijsinnovatie. Daarbij is het van belang om actuele ontwikkelingen te volgen en nieuwe

Nadere informatie

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

SAMENVATTING EN CONCLUSIES SAMENVATTING EN CONCLUSIES Aanleiding en vraagstelling De aanleiding van dit onderzoek is de doelstelling van het ministerie van Veiligheid en Justitie om het aantal vrijwilligers bij de Nationale Politie

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Dit rapport behandelt de meervoudige verhouding tussen criminaliteit enerzijds en

Dit rapport behandelt de meervoudige verhouding tussen criminaliteit enerzijds en Samenvatting Dit rapport behandelt de meervoudige verhouding tussen criminaliteit enerzijds en gewelddadig radicalisme en terrorisme anderzijds. In aanvulling op de bestaande literatuur over mogelijke

Nadere informatie

Benchmark communicatiefunctie

Benchmark communicatiefunctie Benchmark communicatiefunctie Hoe vergelijkje de communicatiefunctievan bedrijven? CommunicatieLab Logeion Caroline Wehrmann 19 November 2013 1 VOORSTELRONDJE 2 Programma Communicatiebenchmark Waarom?

Nadere informatie

Samenvatting (in Dutch)

Samenvatting (in Dutch) Summary Samenvatting (in Dutch) Motivatie is een veelgebruikte term, ook in het dagelijks leven. Iedereen heeft een bepaald beeld bij het concept motivatie, maar vaak loopt de perceptie hiervan uiteen.

Nadere informatie

Deel I. Perspectieven op cultuurverandering

Deel I. Perspectieven op cultuurverandering Deel I Perspectieven op cultuurverandering 1 Perspectieven op organisatiecultuur 2 Veranderend denken over cultuurverandering 3 Aanleidingen voor cultuurverandering 4 Conclusies Hoofdstuk 4 Conclusies

Nadere informatie

Vragen werken beter bij onderwijsvernieuwing dan modellen

Vragen werken beter bij onderwijsvernieuwing dan modellen Vragen werken beter bij onderwijsvernieuwing dan modellen Over het verschil tussen ontwerpen in de theorie en in de praktijk Een interview met Adam Handelzalts; onderzoeker en docent aan de vakgroep Curriculumontwerp

Nadere informatie

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen?

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Sanneke Bolhuis emeritus lector Fontys Lerarenopleiding senior onderzoeker Radboudumc zetel praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek Stuurgroep

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Introductie In dit proefschrift evalueer ik de effectiviteit van de academische discussie over de ethiek van documentaire maken. In hoeverre stellen wetenschappers de juiste

Nadere informatie

TTALIS. Jobtevredenheid van Vlaamse. leraren en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Jobtevredenheid van Vlaamse. leraren en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Jobtevredenheid van Vlaamse TTALIS leraren en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit Sociale Wetenschappen

Nadere informatie

Vakdidactische leergemeenschappen. Een antwoord op professionaliseringsbehoeften bij leraren? Een exploratief onderzoek

Vakdidactische leergemeenschappen. Een antwoord op professionaliseringsbehoeften bij leraren? Een exploratief onderzoek Vakdidactische leergemeenschappen Een antwoord op professionaliseringsbehoeften bij leraren? Een exploratief onderzoek Vakdidactische Leergemeenschappen Een antwoord op professionaliseringsbehoeften bij

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dartel, Hans van Title: Naar een handelingsgericht ethiekbeleid voor zorgorganisaties

Nadere informatie

De schoolleider van de toekomst: onderzoeksmatig leiderschap

De schoolleider van de toekomst: onderzoeksmatig leiderschap De schoolleider van de toekomst: onderzoeksmatig leiderschap Congres VO-Raad: kiezen voor klasse Nieuwegein,14 maart 2013 Meta Krüger Lector Leiderschap in het Onderwijs Op zoek naar nieuw leiderschap:

Nadere informatie

Transformationeel leiderschap. Bevlogenheid creëren in veranderprocessen

Transformationeel leiderschap. Bevlogenheid creëren in veranderprocessen Transformationeel leiderschap Bevlogenheid creëren in veranderprocessen Auteur Harry Jonker Datum 23 september 2016 Verandering voor iedereen Veranderingen in organisaties vragen over het algemeen nogal

Nadere informatie

Technologieontwikkeling in de wegenbouw

Technologieontwikkeling in de wegenbouw Technologieontwikkeling in de wegenbouw - Hoe de rollen van de overheid het projectresultaat beïnvloeden - NL- Samenvatting van promotieonderzoek dr.ir JC Caerteling Deze dissertatie levert een bijdrage

Nadere informatie

Piter Jelles Strategisch Perspectief

Piter Jelles Strategisch Perspectief Piter Jelles Strategisch Perspectief Strategisch Perspectief Inhoudsopgave Vooraf 05 Piter Jelles Onze missie 07 Onze ambities 07 Kernthema s Verbinden 09 Verbeteren 15 Vernieuwen 19 Ten slotte 23 02 03

Nadere informatie

1 Leren op de werkplek

1 Leren op de werkplek 1 Leren op de werkplek Wat is leren op de werkplek? Om dit te verduidelijken onderscheiden we in dit hoofdstuk twee vormen van leren: formeel en informeel leren. Ook laten we zien welke vormen van leren

Nadere informatie

Cover Page. Author: Çelik, Saniye Title: Sturen op verbinden : de business case van diversiteit van publieke organisaties Issue Date:

Cover Page. Author: Çelik, Saniye Title: Sturen op verbinden : de business case van diversiteit van publieke organisaties Issue Date: Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/44122 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Çelik, Saniye Title: Sturen op verbinden : de business case van diversiteit van

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Navolgbaarheid bij kwalitatief onderzoek: consistentie van vraagstelling tot eindrapportaged van de Ven Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Piet Verschuren en Hans Doorewaard (2015)

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Veranderen als avontuurlijke tocht

Veranderen als avontuurlijke tocht Wie op reis gaat, moet eerst gaan zitten Veranderen als avontuurlijke tocht Oriëntatie op het gebied Omgaan met het onverwachte Het gebied doorgronden Zoeken naar doorwaadbare plekken Rust nemen en op

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013).

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Werkblad Profesionele leergemeenschap CNV Schoolleiders Opdracht 1 Checklist Visibele learning Hattie 2013 Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Wat is

Nadere informatie

Training Leiderschap. Nederland

Training Leiderschap. Nederland Training Leiderschap Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Feedback om het pedagogisch-didactisch handelen van leerkrachten te versterken

Feedback om het pedagogisch-didactisch handelen van leerkrachten te versterken Professionele in de school Feedback om het pedagogisch-didactisch handelen van leerkrachten te versterken Selma Janssen is onderwijskundige en werkt als adviseur en onderzoeker bij BMC. E-mail: selmajanssen@bmc.nl

Nadere informatie

Vragenlijst Leiderschap in Professionele Leergemeenschappen

Vragenlijst Leiderschap in Professionele Leergemeenschappen Vragenlijst Leiderschap in Professionele Leergemeenschappen Geachte schoolleider, Met deze brief vraag ik u om mee te werken aan een onderzoek naar de ontwikkeling van leiderschap in onderwijs. Dit onderzoek

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Een APK voor samenwerkingsverbanden

Een APK voor samenwerkingsverbanden Een APK voor samenwerkingsverbanden Interakt Jacqueline Konings en Harry Hendrix Interakt Interakt is gespecialiseerd in samenwerkingsproblemen in de zorgsector. Interakt heeft ruim 25 jaar ervaring in

Nadere informatie

Instrument 7: Leiderschap: actie en reactie

Instrument 7: Leiderschap: actie en reactie Instrument 7: Leiderschap: actie en reactie Leiderschap is de sleutel voor verandering. Leiderschap bevindt zich op meerdere lagen in de school. Toch zien we in veel scholen dat leiderschap gekoppeld is

Nadere informatie

INHOLLAND Lectoraat elearning Innoveren in onderwijs 1. Innoveren in onderwijs? Investeer in mensen!

INHOLLAND Lectoraat elearning Innoveren in onderwijs 1. Innoveren in onderwijs? Investeer in mensen! Innoveren in onderwijs? Investeer in mensen! Dr. Guus Wijngaards INHOLLAND Lector elearning 8 oktober 2006 De wil om het onderwijs te vernieuwen wordt breed gedragen. Scholen worstelen immers met dropout-

Nadere informatie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie thomas more hogeschool Leiderschapsacademie Colofon 2015 Rotterdam, mei 2015 Thomas More Hogeschool, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Samenvatting. Auteur: Anno Droste Co-auteurs: Karien Dekker, Jessica Tissink

Samenvatting. Auteur: Anno Droste Co-auteurs: Karien Dekker, Jessica Tissink ÉÉN KIND, ÉÉN GEZIN, TWEE STELSELWIJZIGINGEN Een onderzoek naar de succesfactoren van samenwerking tussen onderwijs en gemeenten ten aanzien van de verbinding tussen passend onderwijs en jeugdzorg. Auteur:

Nadere informatie

teambuilding op hoofdlijnen

teambuilding op hoofdlijnen Test naam Teambuildings Monitor Datum 27-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige teambuilding op hoofdlijnen de 5 niveaus samengevat inhoud Zijn de taken van het

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN José van Loo CNV Schoolleiders 6 november 2014 Onderzoek? Onderzoekende houding Onderzoeksmatig leiderschap Onderzoekende schoolcultuur Onderzoekende

Nadere informatie

Loopbanen van leerkrachten: hefbomen voor schoolontwikkeling. Samen werken om te leren. Geert Devos.

Loopbanen van leerkrachten: hefbomen voor schoolontwikkeling. Samen werken om te leren. Geert Devos. Loopbanen van leerkrachten: hefbomen voor schoolontwikkeling Samen werken om te leren Geert Devos www.steunpuntssl.be Effectieve professionalisering Inhoudskenmerken Focus op lespraktijk en leren van leerlingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 Nr. 145 BRIEF

Nadere informatie

Bowling alone without public trust

Bowling alone without public trust Bowling alone without public trust Een bestuurskundig onderzoek naar de relatie tussen een ervaren sociaal isolement van Amsterdamse burgers en de mate van publiek vertrouwen dat deze burgers hebben in

Nadere informatie

Waarom heeft een school een leider nodig?

Waarom heeft een school een leider nodig? Waarom heeft een school een leider nodig? Symposium masterproof 2 februari 2012 Meta Krüger Wat een rare vraag!! maar ook wel leuk.. Aan het eind van de Master Educational Leadership van Penta Nova.. Waarom

Nadere informatie

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider.

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider. Competentieprofiel MZ Opleider Dit is een verkorte versie van het document dat is vastgesteld door de ledenvergaderingen van BVMP en BVMZ. In de volledige versie zijn enkele bijlagen toegevoegd, deze worden

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties De afgelopen decennia zijn er veel nieuwe technologische producten en diensten geïntroduceerd op de

Nadere informatie

The Governance of Adaptation to Climate Change

The Governance of Adaptation to Climate Change The Governance of Adaptation to Climate Change Consortium governance of climate adaptation Samenstelling consortium Wageningen Universiteit Vrije Universiteit Erasmus Universiteit Universiteit Utrecht

Nadere informatie

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ).

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ). Focus op professie Zoekt u een effectieve aanpak om de prestaties van leerlingen te verbeteren? Stelt u het vakmanschap van leraren daarin centraal? Wilt u werken aan sleutelfactoren zoals effectief klassenmanagement,

Nadere informatie

MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie

MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie Cees de Jong Groenhorst College Almere Almere 11-10-2011 voorstellen Cees de Jong Adviesgroep Groen beroepsonderwijs CPS Betrokken bij o.a.: Invoeren CGO VMBO,

Nadere informatie