Denieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG. Praktijkhandboek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Denieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG. Praktijkhandboek"

Transcriptie

1 Denieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG Praktijkhandboek

2 DE NIEUWE LAAGSPANNINGSRICHTLIJN 2006/95/EG Praktijkhandboek 1 e druk CE Publishing Weesp, Nederland I

3 Redactie, vormgeving en opmaak: JG Gumbs. ISBN: Nur: CE Publishing, Weesp 1 e druk 2009 Behoudens de krachtens de auteurswet van 1912 van toepassing zijnde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische afbeeldingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h auteursrecht 1912dient men de daarvoor verschuldigde vergoeding te voldoen aan CE Publishing (postbus 5047, 1380 GA Weesp.) Voor het overnemen van gedeelte(n) uit de uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 auteurswet 1912) kan men zich wederom wenden tot CE Publishing. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior written permission of the publisher. Ondanks alle aan de samenstelling van de tekst bestede zorg, kan de redactie noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele schade, die zou kunnen voortvloeien uit enige fout, die in deze uitgave zou kunnen voorkomen. II

4 Voorwoord Vanaf 1 januari 1995 is de Laagspanningsrichtlijn 73/23/EEG van kracht; volgens art.13 moeten de lidstaten binnen 18 maanden de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke maatregelen treffen om de richtlijn te volgen. (uitzondering is gemaakt voor Denemarken waar de termijn is gesteld op 5 jaar. Vanaf 6 juni 2008 mogen, binnen de Europese Economische Ruimte (EER), geen elektrotechnische producten meer verhandelt worden, die niet voldoen aan de eisen van de nieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG. De Laagspanningsrichtlijn stelt essentiële eisen aan de veiligheid van producten. Bijlage 1 van de richtlijn geeft hoofdelementen van de veiligheidsdoeleinden aan: gevaren van elektrische aard en van niet elektrische aard. Het is van belang dat fabrikanten dan wel importeurs op de hoogte zijn van de eisen die de richtlijn stelt aan elektrotechnische producten. Dit boek, getiteld de nieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG, is specifiek geschreven voor een praktijktoepassing en geeft een duidelijke en uitgebreide uitwerking van de Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG. Dit praktijkhandboek geeft een duidelijk antwoordt op de vragen die direct uit de praktijk zijn voortgekomen en tevens een compleet overzicht van de certificeringsprocedure die gevolgd dient te worden. Met heldere teksten, voorbeelden uit de praktijk, overzichtelijke schema's en tekeningen wordt de nieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG verduidelijkt. In de bijlage van deze uitgave zijn ondermeer een recente normenlijst en de volledige wettekst van de Laagspanningsrichtlijn opgenomen, waardoor dit boek tevens zeer geschikt is als naslagwerk. De Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG is een kopie (codified version) van de oude richtlijn 73/23/EEG, aangevuld met art.13 van richtlijn 93/68/EEG (CE markeringsrichtlijn) Weesp, 2009 R. Glaser L. Boos J.G. Gumbs R. Kuiper M.J. Degen III

5 Inhoudsopgave Voorwoord... III 1 CE in het algemeen De geschiedenis van de Europese Unie De regelgeving van de Europese Unie Verordeningen Richtlijnen Beschikkingen Aanbevelingen en adviezen Europese regelgeving voor producten: Nieuwe Aanpak versus Oude Aanpak Oude aanpak Nieuwe aanpak Voordelen en beperkingen van de Nieuwe Aanpak Normen en harmonisatie Definitie norm Europese en nationale normen Het tot stand komen van normen Europese normen en harmonisatie Beoordeling op overeenstemming met de CE-richtlijnen Keuringsmodulen Controle en certificering door de fabrikant Controle door een Notified Body Controle op naleving door de overheid Kwaliteitssystemen en CE-markering Synopsis van de Nieuwe Aanpak-richtlijnen Apparatuur en beschermingsmiddelen voor gebruik in een potentieel explosieve omgeving - 94/9/EEG Bouwproducten - 89/106/EEG Elektromagnetische compatibiliteit /108/EG Huishoudelijke elektrische koelkasten, diepvriezers en combinaties daarvan - 96/57/EG Laagspanning 2006/95/EG Liften - 95/16/EG Machines /42/EG Niet-automatische weegwerktuigen - 90/384/EEG Persoonlijke beschermingsmiddelen - 89/686/EEG Richtlijn radio-apparatuur en telecommunicatie-eindapparatuur (99/5/EG) Drukapparatuur - 97/23/EG Richtlijn meetinstrumenten 2004/22/EG IV

6 1.8 Implementatie van CE-richtlijnen in de nationale wetgeving Laagspanningsrichtlijn in het algemeen De richtlijn (73/23/EEG en 93/68/EEG) 2006/95/EG Definities en toepassingsgebied Uitzonderingen Elektrisch materiaal bestemd voor gebruik in explosieve omgeving Relatie met andere richtlijnen Machinerichtlijn Richtlijn randapparatuur voor telecommunicatie Normen Inleiding Relevante normen onder de Laagspanningsrichtlijn Verantwoordelijkheden Fabrikant van complete elektrotechnische producten Fabrikant van componenten Gevolmachtigde van de fabrikant Importeur van elektrotechnische producten Importeur van componenten en halffabrikaten CE-markering bij het assembleren Assemblage op eigen initiatief Assemblage in opdracht Private label Het installeren van elektrotechnische producten Configuratie voldoet aan CE-markering Verschillende delen voldoen aan CE-Markering Verschillende delen zonder CE-markering Installateur modificeert Verhuur van elektrotechnische producten Verhuur voor de ingangsdatum van de Laagspanningsrichtlijn Verhuur na de ingangsdatum van de Laagspanningsrichtlijn De afzet van elektrotechnische producten met CE-markering buiten de EER Procedure CE-markering volgens de Laagspanningsrichtlijn Inleiding Welke normen toepassen? Geharmoniseerde normen (EN) Internationale normen (IEC/CEE) Nationale normen (NEN, DIN, NF, BS) Ontwerpen Algemene uitgangspunten V

7 3.3.2 Beveiligingsaanpak Toepassen en uitwerking van normen Testen Eisen Typen Technische Constructie Dossier De gebruiksaanwijzing EG-verklaring van overeenstemming Het aanbrengen van de CE-markering Interne Fabricagecontrole Praktijkvoorbeelden Inleiding De meest gestelde vragen Praktijkvoorbeeld boormachine Het doel Neveneffecten Componenten Richtlijn(en) Mogelijke gevaren Veiligheid voor mens en dier Praktijkvoorbeeld schakelende voeding Het doel Neveneffecten Componenten Richtlijn(en) Mogelijke gevaren Veiligheid voor mens en dier Continueren van de veiligheid EG-Verklaring van Overeenstemming Het aanbrengen van de CE-markering Wettelijke en contractuele aansprakelijkheid Inleiding Wat is aansprakelijkheid? Wettelijke aansprakelijkheid voor producten Basiselementen van aansprakelijkheid Gebrek Bewijs Andere aansprakelijkheidsregelingen Product recall Contractuele aansprakelijkheid voor producten VI

8 5.5.1 Definitie Beperken of uitsluiten van aansprakelijkheid Contracten en algemene voorwaarden Relatie CE-markering - (product)aansprakelijkheid CE-markering - (product)aansprakelijkheid Geen volledige uitsluiting van aansprakelijkheid Het voordeel van CE-markering met betrekking tot aansprakelijkheid Contractueel zaken vastleggen Verzekering Strafrechtelijke aansprakelijkheid Preventieve maatregelen: stappenplan Aanpak bij schades en claims Checklist voor de eindproducent Aanvulling checklist voor de producent van grondstoffen, halffabrikaten en onderdelen van producten Bijlage I : Richtlijn 2006/95/EG van het Europees Parlement en de Raad Bijlage II: Lijst met normen betreffend de laagspanningsrichtlijn Bijlage III: Adressen met betrekking tot de laagspanningsrichtlijn Bijlage IV: Proces van zelfcertificering Bijlage V: Voorbeeld checklist Glossary VII

9 2 LAAGSPANNINGSRICHTLIJN IN HET ALGEMEEN 2 Laagspanningsrichtlijn in het algemeen 2.1 De richtlijn (73/23/EEG en 93/68/EEG) 2006/95/EG De Laagspanningsrichtlijn stelt een groot aantal veiligheidseisen aan elektrisch materiaal wat bestemd is voor gebruik binnen bepaalde spanningsgrenzen. In tegenstelling tot de overige Nieuwe Aanpak-richtlijnen worden de veiligheidseisen in deze richtlijn veiligheidsdoeleinden genoemd. Daarnaast is de vrijwaringclausule enigszins afwijkend van de andere Nieuwe Aanpak-richtlijnen. De Laagspanningsrichtlijn is opgesteld in De oorspronkelijke richtlijn voorzag niet in de verplichting tot het aanbrengen van CE-markering. In 1993 werd door middel van een wijzigingsrichtlijn voorzien in deze verplichting. De verplichting om aan de eisen uit de wijzigingsrichtlijn te voldoen, geldt sinds 1 januari 1997, en zijn opgenomen in de nieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG. De Laagspanningsrichtlijn is in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd door middel van het Warenwetbesluit elektrotechnische producten. De richtlijn 2006/95/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 12 december 2006 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke voorschriften der lidstaten inzake elektrisch materiaal bestemd voor gebruik binnen bepaalde spanningsgrenzen (gecodificeerde versie) is gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU (Publ EG L 374 van , p ). De nieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG is op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie in werking getreden, dat wil zeggen op 16 januari De 'oude' Laagspanningsrichtlijn 73/23/EEG is op dezelfde datum ingetrokken. 2.2 Definities en toepassingsgebied Artikel 1 van de Laagspanningsrichtlijn beschrijft het begrip elektrisch materiaal als volgt: Elektrisch materiaal bestemd voor een nominale wisselspanning tussen 50 V en 1000 V en een nominale gelijkspanning tussen 75 V en 1500 V. Dit artikel geeft het toepassingsgebied van de Laagspanningsrichtlijn weer. Kenmerkend voor afbakening van het toepassingsgebied, is dat deze richtlijn geen eisen stelt door het geven van een gedefinieerde toepassing, zoals bij de meeste richtlijnen wel het geval is. Er wordt hier namelijk gesproken over materiaal, terwijl bijvoorbeeld de EMC-richtlijn spreekt over apparaten. Dit heeft tot gevolg dat de eisen van de Laagspanningsrichtlijn mede toegepast dienen te worden op onderdelen, halffabrikaten en componenten. Onder component wordt verstaan: elk deel dat in een product wordt ingebouwd en dat op zichzelf geen product is met een wezenlijke functie voor de eindgebruiker. In de omzetting van de Laagspanningsrichtlijn in de Nederlandse wetgeving is het toepassingsgebied dan ook duidelijker gedefinieerd dan in de richtlijn. Het Staatsblad spreekt over elektrotechnische producten en vermeldt het volgende: 27

10 Elektrotechnische producten zijn: toestellen bij het gebruik waarvan elektrische energie wordt gebezigd en die bestemd zijn om hetzij op zichzelf, hetzij als onderdeel van een ander toestel te worden gebruikt, alsmede voorwerpen en materialen, welke bestemd zijn om deel uit te maken van dergelijke spanning, waarvoor die toestellen, voorwerpen en materialen zijn vervaardigd, hoger is dan 50 V bij wisselstroom en 75 V bij gelijkstroom en niet meer bedraagt dan 1000 V bij wisselstroom en 1500 V bij gelijkstroom. Figuur 2.1: De spanning is beperkt waar laagspanningsrichtlijn wordt toegepast De Commissie van Europese Gemeenschappen heeft in 1983 nog een mededeling gedaan over het toepassingsgebied van de Laagspanningsrichtlijn. Zij deelde het volgende mee: In het algemeen omvat het toepassingsgebied van de richtlijn voornamelijk consumptieen kapitaalgoederen die zijn bestemd voor gebruik binnen deze spanningsgrenzen, zoals met name elektrische huishoudelijke apparaten, draagbaar gereedschap, verlichtingsapparatuur, elektrische draden, kabels en leidingen, alsmede installatiemateriaal. De richtlijn heeft betrekking op alle veiligheidsaspecten van het materiaal, met inbegrip van de beveiliging tegen gevaren van mechanische oorsprong. 2.3 Uitzonderingen In Bijlage II van de Laagspanningsrichtlijn staan de volgende uitzonderingen vermeldt: Elektrisch materiaal bestemd voor gebruik in explosieve omgeving Met betrekking tot elektrisch materiaal voor gebruik in een explosieve omgeving is opgesteld de Richtlijn apparatuur en beschermingsmiddelen voor gebruik in een potentieel explosieve omgeving (94/9/EG). 28

11 2 LAAGSPANNINGSRICHTLIJN IN HET ALGEMEEN Elektronradiologisch en elektromedisch materiaal Voor de elektrologische en elektromedische producten zijn onder andere de Richtlijn medische hulpmiddelen (93/42/EEG) en de Richtlijn actief implanteerbare hulpmiddelen (90/385/EEG) opgesteld Elektrisch gedeelte van personen- en goederenliften Met betrekking tot liften geldt Richtlijn liften voor personenvervoer (95/16/EG), voor liften voor het vervoer van goederen is van toepassing de Machinerichtlijn (89/392/EEG), gewijzigd bij de Richtlijnen (91/368/EEG), (93/44/EEG) en (93/68/EEG) Elektriciteitsmeters Met betrekking tot elektriciteitsmeters geldt de Richtlijn betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake kilowattuurmeters (76/891/EEG) Contactdozen en contactstoppen voor huishoudelijk gebruik Met betrekking tot contactdozen en contactstoppen voor huishoudelijk gebruik is in de Nederlandse wetgeving een uitzondering gemaakt. In de Nederlandse wetgeving vallen de contactdozen en de stopcontacten onder de werkingssfeer van het Warenwetbesluit elektrotechnische producten. Tevens is de nationale norm NEN 1020 opgesteld. Deze norm is aangevuld door de Warenwetregeling aanwijzing van normen waar de NEN 1020 (contactdozen en contactstoppen voor huishoudelijk en dergelijk algemeen gebruik) aangevuld wordt met regelingen voor tafelcontactdozen. Tevens is een geharmoniseerde norm opgesteld NEN-EN (contactstoppen voor huishoudelijk en soortgelijk algemeen gebruik- platte niet-demonteerbare contactstoppen 2,5 A 250 V met snoer voor toestellen van klasse II) voor platte stekkers Voedingen voor elektrische afrasteringen Met betrekking tot voeding voor elektrische afrasteringen geldt dat het aan de Wet Gevaarlijke Werktuigen gerelateerde Besluit spanningsgevers voor schrikdraadinstallaties vervangen is per 1 juli 1997 door het Arbeidsomstandighedenbesluit Radio-elektrische storingen Voor radio-elektrische storingen geldt de EMC-richtlijn (2004/108/EG) Gespecialiseerd elektrisch materiaal bestemt om in schepen of vliegtuigen of bij de spoorwegen te worden gebruikt Dit is over het algemeen materiaal dat dient te voldoen aan de veiligheidsvoorschriften die zijn vastgesteld door internationale instellingen waarbij de Lid-Staten zijn aangesloten. 29

12 2.4 Relatie met andere richtlijnen In de vorige paragraaf is al uitgelegd in welke gevallen andere regelingen de Laagspanningsrichtlijn uitsluiten. In artikel 8, lid 3a van de wijzigingsrichtlijn 93/68/EEG betreffende Laagspanning staat het volgende: Indien elektrisch materiaal met betrekking tot andere aspecten onder andere richtlijnen valt die voorzien in het aanbrengen van de CE-markering, geeft deze markering aan dat dit materiaal geacht wordt ook aan de voorschriften van deze andere richtlijnen te voldoen. In lid 3b staat: Indien echter in een of meer van deze richtlijnen gedurende een overgangsperiode de fabrikant de keuze van de toe te passen regeling wordt gelaten, geeft de CE-markering alleen aan dat het elektrische materiaal aan de voorschriften van de door de fabrikant toegepaste richtlijnen voldoet. In dat geval moeten de in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakte referenties van de toegepaste richtlijnen worden vermeld op de door deze richtlijnen vereiste documenten, handleidingen of gebruiksaanwijzingen die bij dit elektrische materiaal zijn gevoegd. De volgende richtlijnen behoeven nog een kleine toelichting daar de Laagspanningsrichtlijn ook op deze richtlijnen betrekking heeft Machinerichtlijn In deze richtlijn is bepaald dat machines met gevaren, die hoofdzakelijk van elektrische oorsprong zijn, uitsluitend onder de Laagspanningsrichtlijn vallen. Veel huishoudelijke machines vallen derhalve niet onder de Machinerichtlijn en wel onder de Laagspanningsrichtlijn Richtlijn randapparatuur voor telecommunicatie Deze richtlijn verklaart dat de Laagspanningsrichtlijn, zonder ondergrens van de spanningen die vermeld worden in de scope van de richtlijn; dus vanaf 0 Vac en/of 0Vdc, van toepassing op randapparatuur voor telecommunicatie, maar kan waar nodig extra specifieke veiligheidseisen stellen, zowel ten aanzien van de veiligheid van de gebruikers als ten aanzien van de veiligheid van de netwerkoperators. 2.5 Normen Inleiding Het doel van geharmoniseerde Europese normen is het geven van invulling aan de in de richtlijn gestelde essentiële eisen. Daartoe worden voorstellen gedaan door de gezamenlijke Europese normalisatie-instellingen. Voor Nederland is dit op elektrotechnisch gebied het Nederlands Elektrotechnisch Comité. De voorstellen worden behandeld door een internationaal comité van overheidsfunctionarissen uit de normalisatiewereld. Dit is in de elektrotechniek CENELEC. Het Comité Européen de Normalisation Electrotechnique. Bij aanvaarding wordt het voorstel bekrachtigd door publicatie in het officiële publicatieblad van de Europese Gemeenschap. Deze Europese norm is daarmee officieel geharmoniseerd en zal vervolgens door de nationale normalisatie-organisaties automatisch worden aanvaard als nationale norm, waardoor dus een geharmoniseerde nationale norm is ontstaan. In ons land zijn dat NEN-EN-normen, dat zijn tot Nederlandse norm verheven Europese normen van de CEN en de CENELEC. 30

13 Orderformulier e-boeken & e-diensten Vul onderstaande formulier in en verstuur deze per of fax. Bedrijfsnaam:... Voornaam:... Achternaam:...M/V 1 :... Factuuradres:... Postcode:... Plaats:... BTW -number:... Telefoon:... Na ontvangst van het ondertekende orderformulier, wordt een digitale factuur verzonden samen met een login en paswoord voor onze downloadportal. Na betaling van de factuur is ontvangen, zullen de producten beschikbaar zijn voor downloaden. Verstuur het complete orderformulier; - per - per fax: +31(0) per mail: CE Publishing Postbus GA Weesp Nederland 1 Uw inlogcode wordt naar de ingevulde adres gestuurd Paraaf: 1 of 2

14 e-boekenlijst Titel prijs qty De nieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG, 34,- R. Glaser, R. Kuiper, M.J. Degen ISBN: , beschikbaar De nieuwe EMC- Richtlijn 2004/108/EC, 34,- R. Glaser, R. Kuiper, M.J. Degen ISBN: , beschikbaar De nieuwe Machine Richtlijn 2006/42/EC, 34,- R. Glaser, R. Kuiper, M.J. Degen ISBN: , beschikbaar e-software RIMA risico analyse 1200,-/jaar Online software applicatie voor het uitvoeren van een risico-analyse R. Glaser, R. Kuiper, M.J. Degen ISBN:, beschikbaar september 2009 e-diensten 2 uren extra diensten * per telefoon of helpdesk, inclusief De nieuwe Laagspanningsrichtlijn 2006/95/EG, 199,- 2 uren extra diensten * per telefoon of helpdesk, inclusief De nieuwe EMC- Richtlijn 2004/108/EC, 199,- 2 uren extra diensten * per telefoon of helpdesk, inclusief De nieuwe Machine Richtlijn 2006/42/EC, 199,- * Aanvullende Diensten De e-praktijkhandboeken geven een nauwkeurige en volledige uiteenzetting van de toepassing van de diverse richtlijn en een duidelijke beschrijving waar een product aan moet voldoen. Juist indien (volledige) ondersteuning van de e- praktijkhandboek gewenst is, worden er door ons, aanvullende diensten aangeboden. Zo kan uw opgedane kennis uit het e-practijkhandboek worden aangebreid met een deskundige telefonische helpdesk en support. Ook kan een technische jurist het doorlopen traject van CE-zelf-certificering beoordelen, de EG-verklaring van overeenstemming verifiëren, assisteren met een risico analyse of het bieden van hulp bij het samenstellen van het technische dossier. Naam:... Handtekening:... Datum:... 2 of 2

Denieuwe EMC-Richtlijn 2004/108/EG. Praktijkhandboek

Denieuwe EMC-Richtlijn 2004/108/EG. Praktijkhandboek Denieuwe EMC-Richtlijn 2004/108/EG Praktijkhandboek DE NIEUWE EMC-RICHTLIJN 2004/108/EG Praktijkhandboek 1 e druk CE Publishing Weesp, Nederland I Redactie, vormgeving en opmaak: JG Gumbs. ISBN: 978-90-76245-14-0

Nadere informatie

De Nieuwe Machinerichtlijn 2006/42/EG. Praktijkhandboek

De Nieuwe Machinerichtlijn 2006/42/EG. Praktijkhandboek De Nieuwe Machinerichtlijn 2006/42/EG Praktijkhandboek 1 e druk Certification Experts Weesp, Nederlands I ISBN: 978-90-76245-15-7 Nur: 828 2009 CE Publishing, Weesp 1e druk 2009 Behoudens de krachtens

Nadere informatie

Denieuwe Machinerichtlijn 2006/42/EG. Praktijkhandboek

Denieuwe Machinerichtlijn 2006/42/EG. Praktijkhandboek Denieuwe Machinerichtlijn 2006/42/EG Praktijkhandboek DE NIEUWE MACHINERICHTLIJN 2006/42/EG Praktijkhandboek 1 e druk CE Publishing Weesp, Nederland I Redactie, vormgeving en opmaak: JG Gumbs. ISBN: 978-90-76245-15-7

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Periodeafsluiting Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID bouwkundige brandveiligheid Versie : 1.0 Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/6 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 februari 2016 Ingangsdatum : 1 februari 2016 VOORWOORD Inspectie gasdetectiebeveiliging Pagina 2/6 De Vereniging van

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/5 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Achtste druk Noordhoff

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Blommaert. Bedrijfseconomische Analyses OPGAVEN. Blommaert & Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief. Zevende druk

Blommaert. Bedrijfseconomische Analyses OPGAVEN. Blommaert & Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief. Zevende druk Blommaert Blommaert & Bedrijfseconomische Analyses Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief OPGAVEN Zevende druk Bedrijfseconomische Analyses Opgaven en uitwerkingen Bedrijfseconomische Analyses

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Vakbekwaamheid en ervaring

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Vakbekwaamheid en ervaring INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/7 De Vereniging van Inspectie-instellingen voor Veiligheid en Brandveiligheid (VIVB)

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002

WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A1 Publicatiedatum : 1 juli 2010 Ingangsdatum : 1 juli 2010 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A1:2010/BMI 2002 Pagina 2/6 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Model Inkoopbeleid voor de (semi)overheid

Model Inkoopbeleid voor de (semi)overheid Model Inkoopbeleid voor de (semi)overheid Model Inkoopbeleid voor de (semi)overheid Mr. drs. T.H.G. Robbe model inkoopbeleid voor de (semi)overheid Berghauser Pont Publishing Postbus 14580 1001 LB Amsterdam

Nadere informatie

RESULTAATGERELATEERDE

RESULTAATGERELATEERDE erde OVER NO CURE NO PAY RESULTAATGERELATEERDE BELONING Resultaatgerelateerde beloning Over no cure no pay OVER NO CURE NO PAY RESULT AATGERELATEERDE BELONING RESULTAATGERELATEERDE BELONING 02 Resultaatgerelateerde

Nadere informatie

CE-markering. Wat? Waarom? Hoe? Maureen Logghe Dienst Consumentenveiligheid. Infosessie VOKA 27.03.2014. http://economie.fgov.be

CE-markering. Wat? Waarom? Hoe? Maureen Logghe Dienst Consumentenveiligheid. Infosessie VOKA 27.03.2014. http://economie.fgov.be CE-markering Wat? Waarom? Hoe? Maureen Logghe Dienst Consumentenveiligheid Infosessie VOKA 27.03.2014 inhoud / overzicht CE-markering: Wat? Op welke producten? Waarom? Algemene veiligheidsverplichting

Nadere informatie

Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013

Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013 Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013 Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013 samengesteld door: prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ISBN 978-90-78066-82-8 NUR 822 2013, Stichting Instituut

Nadere informatie

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Vakbekwaamheid en ervaring

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Vakbekwaamheid en ervaring INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Publicatiedatum : 1 februari 2016 Ingangsdatum : 1 februari 2016 VOORWOORD Pagina 2/7 De Vereniging van Inspectie-instellingen voor Veiligheid en Brandveiligheid (VIVB)

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Yvonne van de Voort

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Bedrijfsadministratie

Elementaire praktijk van de Bedrijfsadministratie Elementaire praktijk van de Bedrijfsadministratie Werkboek Niveau 4 PDB Hans Dijkink Elementaire praktijk van de Bedrijfsadministratie Niveau 4 PDB Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE Kleos Postbus 23 7400 GA Deventer T: 0570 67 35 55 F: 0172 46 69 98 E: software@kluwer.nl I: kleos.kluwer.nl/ Hoewel bij deze uitgave de uiterste zorg is

Nadere informatie

Financiële Administratie

Financiële Administratie Financiële Administratie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Tweede druk Financiële administratie Uitwerkingen Financiële administratie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede druk

Nadere informatie

ABC voor Raadsleden INKIJKEXEMPLAAR

ABC voor Raadsleden INKIJKEXEMPLAAR ABC voor Raadsleden ABC voor Raadsleden Termen, woorden en uitdrukkingen in en om de raadzaal toegelicht en verduidelijkt mr. O. Schuwer abc voor raadsleden Berghauser Pont Publishing Postbus 14580 1001

Nadere informatie

Financiële rapportage en analyse MBA

Financiële rapportage en analyse MBA Financiële rapportage en analyse MBA Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Tweede druk Financiële rapportage en analyse Uitwerkingen Financiële rapportage en analyse Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 7 Erfbelasting en schenkbelasting Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2012

Belastingrecht voor het ho 2012 Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen opgaven Deel 9 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Belastingrecht MBA 2014

Belastingrecht MBA 2014 Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 6 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 1

Nadere informatie

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING uitwerkingen Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN Tweede druk Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 ISBN: 978-90-817910-7-6 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

INSPECTIE BRANDBEVEILIGING Vakbekwaamheid en ervaring

INSPECTIE BRANDBEVEILIGING Vakbekwaamheid en ervaring INSPECTIE BRANDBEVEILIGING Versie : 2.0 Publicatiedatum : 1 september 2012 Ingangsdatum : VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN VOORWOORD Inspectie Brandbeveiliging Pagina 2/18 Het CCV is de beheerder van de CCV

Nadere informatie

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007 Aan de slag in beroep en bedrijf februari 2007 Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 2014, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: Augustus 2014 ISBN: 978-94-91998-03-4

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 ISBN: 978-90-820856-4-8 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 ISBN: 978-90-817910-1-4 Dit boek is gedrukt op een papiersoort die niet

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

De CE-markering voor de FABRIKANT ( dus niet voor de gebruiker) houdt in :

De CE-markering voor de FABRIKANT ( dus niet voor de gebruiker) houdt in : Betreft: Machinerichtlijn (verkorte uiteenzetting) 1. Europese wetgeving De Machinerichtlijn is van kracht geworden op 1-1-1995. Een Europese richtlijn is bindend voor de lidstaten en gaat boven de wetten

Nadere informatie

Basiscursus Nederlands voor buitenlanders Delftse methode. Oefenboek

Basiscursus Nederlands voor buitenlanders Delftse methode. Oefenboek Basiscursus Nederlands voor buitenlanders Delftse methode Oefenboek Beginners NT2-niveau 0 1 Delftse methode Basiscursus 1 Nederlands voor buitenlanders Oefenboek A.G. Sciarone P.J. Meijer Boom, Amsterdam

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Colofon Titel Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet Auteur Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Uitgever InCT Postbus 33028 3005 EA Rotterdam www.inct.nl uitgever@inct.nl Vormgeving en

Nadere informatie

Leidraad inbrengwaarde

Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde drs. ing. F.H. de Bruijne RT ir. ing. T.A. te Winkel RT ISBN: 978-90-78066-47-7 NUR 820-823 2010, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam

2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam 2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Zevende, herziene druk, derde oplage Illustraties Richard Flohr. C.E. Zegwaart-Braam

Zevende, herziene druk, derde oplage Illustraties Richard Flohr. C.E. Zegwaart-Braam verzorging/biologie 1 Zevende, herziene druk, derde oplage 2010 Illustraties Richard Flohr C.E. Zegwaart-Braam ISBN 978-90-76612-84-3 Spondi, Didam, The Netherlands Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

OENOE WOENOE NOE WOENOE

OENOE WOENOE NOE WOENOE NOE WOENOE ENOE WOENOE OENOE WOENOE NOE WOENOE WOENOE WOE WOENOE WOENO WOENOE WO WOENOE IN WOENO DE OR Wel over eens, niet over eens Een luchtige inleiding in OR-land A. Maat Samensteller(s) en uitgever

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Basiskennis Boekhouden

Basiskennis Boekhouden Basiskennis Boekhouden Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas schaalrekenen PROJECT aardrijkskunde en wiskunde 1 vmo-t/havo naam klas Auteurs Femke Trap José Spaan Bonhoeffer College, Castricum 2006 EPN, Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie)

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Januari 2012 Hanzehogeschool Groningen Colofon Titel Co-makership rond Leven

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN Derde druk Basiskennis Calculatie Opgaven Basiskennis Calculatie Opgaven Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

februari 2010 Machinerichtlijn

februari 2010 Machinerichtlijn februari 2010 Machinerichtlijn Machinerichtlijn 2 Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 B - 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

L 162/20 Publicatieblad van de Europese Unie 21.6.2008

L 162/20 Publicatieblad van de Europese Unie 21.6.2008 L 162/20 Publicatieblad van de Europese Unie 21.6.2008 RICHTLIJN 2008/63/EG VAN DE COMMISSIE van 20 juni 2008 betreffende de mededinging op de markten van telecommunicatie-eindapparatuur (Voor de EER relevante

Nadere informatie

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Preadviezen voor de Vereniging voor Bouwrecht Nr. 38 Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet prof. mr. J.M.

Nadere informatie

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen De wetgeving met betrekking tot machines en arbeidsmiddelen is niet eenvoudig. Er zijn diverse richtlijnen en wetten binnen de Europese Unie en

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 ISBN: 978-90-817910-8-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen

Nadere informatie

Grafentheorie voor bouwkundigen

Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen A.J. van Zanten Delft University Press CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag Zanten, A.J. van Grafentheorie voor bouwkundigen /

Nadere informatie

administratie afdeling debiteurenadministratie Kaderberoepsgerichte leerweg

administratie afdeling debiteurenadministratie Kaderberoepsgerichte leerweg administratie afdeling debiteurenadministratie Kaderberoepsgerichte leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Bosma, P.F.C. Croese, M. van Esch, H. Kamerbeek, J.M. van der Steeg Redactie:

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 ISBN: 978-90-820856-9-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Naar een andere verdeling van verantwoordelijkheid in de bouw

Naar een andere verdeling van verantwoordelijkheid in de bouw Naar een andere verdeling van verantwoordelijkheid in de bouw Naar een andere verdeling van verantwoordelijkheid in de bouw Onderzoek naar privaatrechtelijke verbeteringsmogelijkheden van de bouwkwaliteit

Nadere informatie

RICHTLIJN 2006/95/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006

RICHTLIJN 2006/95/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006 L 374/10 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006 RICHTLIJN 2006/95/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 12 december 2006 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke voorschriften

Nadere informatie

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden mr. drs. T.H.G. (Tim) Robbe uitzonderingen aanbestedingsrecht Berghauser Pont Publishing Postbus

Nadere informatie

Herziening R&TTE richtlijn

Herziening R&TTE richtlijn Herziening R&TTE richtlijn Jean-Paul van Assche voor Nationaal FrequentiebeleidsOverleg (NFO) Inhoud 1. Europese context 2. De radiorichtlijn Scope Technische eisen Administratieve eisen Conformiteitbeoordeling

Nadere informatie

Gebruikershandleiding 3 fase test adapter

Gebruikershandleiding 3 fase test adapter Gebruikershandleiding 3 fase test adapter Leverancier: Specificaties van het apparaat Specificaties van de handleiding Nieaf-Smitt B.V. Vrieslantlaan 6 3526 AA Utrecht Postbus 7023 3502 KA Utrecht T: 030-288

Nadere informatie

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005 i Woord vooraf Op basis van het aantal in omloop gebrachte varianten in fittersboekjes kan verondersteld worden, dat aan dergelijke boekjes een grote behoefte bestaat. Een aantal bij de VOMI, Branchevereniging

Nadere informatie

Intake Formulier Opleidingen

Intake Formulier Opleidingen Intake Formulier Opleidingen CommVault Afdeling: Opleidingen Documentnummer: I-CV-01_training Contactgegevens Betrokkenen Naam Email Telefoonnummer DataManagement Professionals (Trainer) Naam Email Telefoonnummer

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner Deze extra opdrachten zijn onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

ATEX 114. Jos Abbing Electromach Nathan Kuper I-SZW

ATEX 114. Jos Abbing Electromach Nathan Kuper I-SZW ATEX 114 Jos Abbing Electromach Nathan Kuper I-SZW Introductie Nathan Kuper Inspectie SZW Chemische Technologie Universiteit Twente MoSHE TU Delft Expertisecentrum, vakgroep Arbeidshygiëne en Chemische

Nadere informatie

Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik

Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik mr. B.C. Mouthaan s-gravenhage - 2013 1 e druk ISBN

Nadere informatie

Van aardgas naar methanol

Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol J.A. Wesselingh G.H. Lameris P.J. van den Berg A.G. Montfoort VSSD 4 VSSD Eerste druk 1987, 1990, 1992, 1998, licht gewijzigd 2001 Uitgegeven door: VSSD

Nadere informatie

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

SAMENWERKEN WERKT. Norm voor de werkwijze van een publiek-privaat samenwerkingsverband VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN. door Het CCV. versie 1.

SAMENWERKEN WERKT. Norm voor de werkwijze van een publiek-privaat samenwerkingsverband VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN. door Het CCV. versie 1. SAMENWERKEN WERKT Norm voor de werkwijze van een publiek-privaat samenwerkingsverband door Het CCV versie 1.0 datum 24 juni 2013 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN VOORWOORD pagina 2/13 In deze norm zijn de criteria

Nadere informatie

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32 versie: V1.0 projectnummer: 04023 datum: oktober 2004 Postbus 468 3300 AL Dordrecht 078 631 21 02 2004, Dordrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Bekendmaking normen elektrotechnische producten

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Bekendmaking normen elektrotechnische producten STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20390 20 juli 2015 Bekendmaking normen elektrotechnische producten 10 juli 2015 Nr. 200695EG10 De Besturen van de stichting

Nadere informatie

Ambitie.info. BPV Werken in de detailhandel, goederen komen binnen

Ambitie.info. BPV Werken in de detailhandel, goederen komen binnen Ambitie.info BPV Werken in de detailhandel, goederen komen binnen Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: M. Steenbergen Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2010

Belastingrecht voor het ho 2010 Belastingrecht voor het ho 2010 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2010 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Routeboek Onderleggers voor de ISK

Routeboek Onderleggers voor de ISK Routeboek Onderleggers voor de ISK ISK Utrecht Boom, Amsterdam Deze uitgave is gemaakt in opdracht van ISK Utrecht. Tweede herziene uitgave 2014 2011 ISK Utrecht Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

PRODUCTAANSPRAKELIJKHEID. Aandachtspunten voor het onderwijs

PRODUCTAANSPRAKELIJKHEID. Aandachtspunten voor het onderwijs PRODUCTAANSPRAKELIJKHEID Aandachtspunten voor het onderwijs Wettelijke basis in België Wet van 25 februari 1991 betreffende de aansprakelijkheid voor producten met gebreken, met wijzigingen Wet van 9 februari

Nadere informatie

Welke apparaten vallen onder het Besluit/Regeling beheer elektrische en elektronische apparatuur?

Welke apparaten vallen onder het Besluit/Regeling beheer elektrische en elektronische apparatuur? Welke apparaten vallen onder het Besluit/Regeling beheer elektrische en elektronische apparatuur? Deze notitie is bedoeld als hulpmiddel bij de uitvoering van de regelgeving. Aan deze informatieve notitie

Nadere informatie