kwaliteitskaart Sociaal-emotionele competenties Omgaan met verschillen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "kwaliteitskaart Sociaal-emotionele competenties Omgaan met verschillen"

Transcriptie

1 kwaliteitskaart Omgaan met verschillen SBO, SO & VSO Bij leerlingen in het speciaal basisonderwijs of speciaal onderwijs is er vaak sprake van een complexe gedragsproblematiek. In de schoolpraktijk leidt dat vaak tot een specifieke, individuele ondersteuning van de leerling. In deze kwaliteitskaart kijken we vanuit een preventieperspectief niet naar de individuele leerling maar naar de groep: welke sociaal-emotionele competenties zijn al dan niet in deze groep aanwezig en hoe kunnen we die competenties met een groepsplan verder ontwikkelen? Als een groepsaanpak niet voldoende blijkt, kunnen er alsnog specifieke interventies worden aangeboden. Dit laatste komt in de kwaliteitskaart verder niet aan de orde. Deze kwaliteitskaart is bestemd voor leraren in het s(b)o en alle bij het s(b)o-onderwijs betrokkenen. Sociaal-emotioneel leren Sociaal-emotioneel leren (sel) is het ontwikkelingsproces waarmee we fundamentele levensvaardigheden verwerven. Dit zijn vaardigheden waarmee we onszelf, onze vriendschappen en ons werk effectief en moreel verantwoord kunnen vormgeven. Deze levensvaardigheden omvatten onder andere het herkennen van emoties bij jezelf en de ander, het managen van heftige emoties, voor anderen zorgen, verstandige beslissingen nemen, gezonde relaties aangaan met anderen en uitdagende situaties effectief oplossen. Er is de laatste jaren veel aandacht en interesse voor sel in het onderwijs. Daarvoor zijn een aantal redenen, zoals: Sel kent een preventieve invalshoek, het zorgt ervoor dat leerlingen niet of minder snel emotionele of gedragsproblemen ontwikkelen. Via sel kunnen positieve resultaten worden bereikt zoals een prettiger schoolklimaat en een toename van sociale en emotionele competenties. Sociaal-emotioneel competente leerlingen voelen zich veiliger en zelfverzekerder waardoor de leerresultaten worden verbeterd. Er zijn vijf belangrijke sociaal-emotionele competenties te onderscheiden waaraan het onderwijs structureel aandacht moet besteden. Deze vijf competenties zijn onder te brengen in drie groepen: de ik-competenties, de jij-competenties en de wij-competenties. 1

2 Competentie Omschrijving Ik - competenties Besef van jezelf Kennis hebben van je gevoelens en gedachten en weten hoe die twee je gedrag bepalen. Zelfmanagement Gecontroleerd omgaan met (heftige) emoties in diverse situaties. Jij - competenties Besef van de ander Begrijpen hoe de ander denkt en voelt en je eigen gedrag daarop afstemmen. Relaties met anderen Gedrag dat je laat zien in contact met anderen. Wij - competenties Keuzes maken Keuzes maken die goed zijn voor jezelf en de ander. Tabel 1: Het begrip sociaal-emotioneel bevat twee componenten: omgaan met anderen (sociaal) en omgaan met jezelf (emotioneel). Die volgorde is gebruikelijk in de literatuur maar eigenlijk onjuist. We zouden moeten spreken over emotioneel-sociaal omdat het in de ontwikkeling van een kind aannemelijk is dat je vanuit je eigen groei op emotioneel gebied, voldoende vaardig bent en het vertrouwen hebt om contacten met anderen aan te gaan. Planmatig werken en sociaal-emotionele competenties Net als de schoolse vakken rekenen, taal en lezen kunnen we sociaalemotionele competenties binnen een planmatige cyclus aanbieden. Zo n cyclus kan uit de volgende stappen bestaan: 1. Afname van een gedragsvragenlijst, invullen van een leerlingvolgsysteem (lvs) of een observatie-instrument. 2. Vaststellen van de onderwijsbehoeften van de groep en de te realiseren doelen. 3. Invullen van het groepsplan voor het gedrag. 4. Uitvoeren van het groepsplan voor het gedrag. 5. Afname van een gedragsvragenlijst, invullen van een leerlingvolgsysteem (lvs) of een observatie-instrument. We zullen deze vijf stappen hieronder toelichten; sommige uitgebreid, andere wat korter. 1. Afname van een gedragsvragenlijst, een lvs of een observatie-instrument Opbrengstgericht werken bij een vak als lezen is tamelijk eenvoudig. Het aantal gelezen woorden op twee verschillende meetmomenten laat zich goed vergelijken. Gedrag van leerlingen, of specifiek: de sociaal-emotionele competenties, laat zich moeilijker meten. Gedrag wordt namelijk in hoge mate bepaald door contexten en interactiepatronen tussen medeleerlingen en leraren. Het is daarmee een uitermate subjectief leerlingkenmerk. Een ongunstige score binnen een leerlingvolgsysteem moet dan ook vooral als een signaal worden gelezen. Anders gezegd: deze leraar bemerkt bij deze leerling op dit moment in het schooljaar gedrag dat hij als (potentieel) problematisch ervaart. Leerlingvolgsystemen Scores op leerlingvolgsystemen kunnen aanleiding zijn voor onderzoek, om te bezien of de bevindingen juist zijn en in welke mate. Bij nader onderzoek denken we bijvoorbeeld aan een gesprek met de leerling en zijn ouders, een gesprek met de duo-collega of bijvoorbeeld de afname van een analyseinstrument. Op dit moment bestaat er nog geen leerlingvolgsysteem dat de vijf eerder gepresenteerde sociaal-emotionele competenties in kaart brengt. Gedragsvragenlijst Voor deze kwaliteitskaart is een gedragsvragenlijst ontworpen voor het onderzoeken van sociaal-emotionele competenties. Iedere sel-competentie is uitgesplitst in meerdere gedragsindicatoren. Ook deze lijst heeft een signaalfunctie. De lijst wordt voor iedere leerling ingevuld. Dat kan een of meerdere keren per jaar gebeuren. Leeftijd De lijst is niet gericht op een bepaalde leeftijd. In het sbo en het so lopen de kalenderleeftijd en de ontwikkelingsleeftijd van leerlingen immers vaak niet synchroon aan elkaar. Het is aan te bevelen dat een leraar en bijvoorbeeld een begeleider of psycholoog de lijst samen doorlopen en dat zij zich bij iedere indicator de vraag stellen: Mogen we, gezien de kalender- en ontwikkelingsleeftijd van dit kind, in deze klas, met deze problematiek, op dit moment in zijn leven, verwachten dat deze deelcompetentie naar behoren is ontwikkeld? Drie antwoorden De leraar kan per indicator een van de drie volgende antwoorden invullen: 1 = Geen ontwikkelpunt (omdat de leerling hier geen problemen ondervindt of simpelweg omdat deze competentie nog niet hoeft te zijn ontwikkeld gezien de kalender-/ontwikkelingsleeftijd) 2 = Vooralsnog geen ontwikkelpunt (maar wellicht op korte of langere termijn wel) 3 = Ontwikkelpunt (er moet op korte termijn ondersteuning aan deze leerling worden geboden). De competenties zijn nooit uitontwikkeld. Er is sprake van een circulair proces: in de groei van kind tot en met volwassene ontwikkelen de competenties zich voortdurend. Zo zal bijvoorbeeld een volwassene die net een nieuwe baan heeft, op basis van eerder opgedane en nieuwe ervaringen de competentie zelfbesef verdiepen en verbreden. 2

3 Besef hebben van jezelf (self-awareness) eigen gevoelens herkennen en benoemen kennen van de triggers die negatieve emoties in gang zetten weten welk effect de eigen emoties op anderen hebben eigen interesses, waarden en kracht kunnen benoemen zelfvertrouwen hebben Zelfmanagement (self-management) emoties en gedrag controleren in stressvolle of bedreigende situaties doelgericht handelen doorzetten in moeilijke situaties op tijd hulp zoeken gebruikmaken van de feedback van anderen Besef hebben van de ander (social awareness) begrijpen hoe een ander de wereld ziet en daarover denkt aanvoelen wat een ander voelt gevoelens en gedrag van anderen voorspellen verschillen tussen individuen en groepen herkennen en waarderen non-verbaal gedrag herkennen en het eigen gedrag daarop afstemmen verschillen in de ander waarderen Relaties kunnen hanteren (relationship skills) duidelijk communiceren vrienden kunnen maken samenwerken hulp aanbieden sociale druk weerstaan conflicten voorkomen en oplossen Keuzes kunnen maken (responsible decision making) verantwoordelijkheid nemen voor het eigen gedrag bijdragen aan een positief klimaat in de klas kiezen met aandacht voor zichzelf en de ander bedenken hoe keuzes de toekomst beïnvloeden reflecteren over het eigen gedrag Tabel 2: Gedragdvragenlijst sel-competenties 2. Vaststellen van de onderwijsbehoeften van de groep en de te realiseren doelen Als voor alle leerlingen de scores zijn ingevoerd, gaat de leraar op zoek naar patronen: welke gedragsindicatoren zijn een ontwikkelpunt nu of op langere termijn? Vanuit de gedragsindicatoren die op korte termijn aandacht vragen, worden onderwijsbehoeften voor de groep afgeleid. (Het gaat hier dus nadrukkelijk niet om de onderwijsbehoeften van één of enkele leerlingen). De onderwijsbehoeften kunnen op verschillende wijze worden geformuleerd. Hiernaast volgen enkele voorbeelden. Deze groep heeft een leraar nodig die Deze groep heeft instructie nodig die Deze groep heeft een interventie nodig die Deze groep heeft een project nodig waarbij In het groepsplan gaat de leraar uit van de onderwijsbehoeften van de groep én de doelen die hij wenst te bereiken. Het bereiken van de doelen kan grofweg op twee manieren: via de leraar of via de leerling(en). 3

4 Via de leraar Als we het doel willen bereiken via de leraar dan gaat het om het arsenaal aan strategieën dat de leraar tot zijn beschikking heeft. Het is dus de leraar die via zijn eigen handelingsrepertoire het gedrag van de leerlingen probeert te beïnvloeden. Via de leerlingen Willen we vooral via de leerlingen het doel bereiken dan gaat het om interventies die we de leerlingen laten uitvoeren. Keuze Bij de keuze voor een strategie of interventie kun je uitgaan van twee vragen: 1. Welke aanpak geeft de meeste kans op succes? (Zowel voor de leerlingen als de leraar!). 2. Met welke aanpak belast je de leerlingen het minst? 3. Invullen van een groepsplan voor het gedrag Een groepsplan voor het gedrag is een instrument waarmee de leraar op groepsniveau strategieën en interventies kan plannen. Zodoende kun je gedragsproblemen voorkomen dan wel aanpakken. In deze kwaliteitskaart gaat het over sociaal-emotioneel leren binnen de groep. Het groepsplan moet daarom zijn gericht op alle leerlingen, het is immers preventief van karakter. Een groepsplan kan de volgende onderdelen bevatten: 1. De onderwijsbehoeften van de leerlingen (zoals blijkt uit de afnamen van de gedragsvragenlijst, lvs, observatie et cetera). 2. De te realiseren doelen (afgeleid van de onderwijsbehoeften van de groep). 3. De ondersteuningsactiviteiten: a. strategieën door de leraar; b. interventies door de leerlingen 4. Afspraken over de duur van de groepsplanperiode en de wijze waarop de opbrengsten worden gemeten. Tabel 3 geeft een overzicht van strategieën en interventies die in het groepsplan kunnen worden gebruikt. Besef hebben van jezelf (self-awareness) Maak de leerlingen bewust van het feit dat lichaamssignalen (zoals hoofdpijn, buikpijn, transpiratie, verhoogde hartslag of spierspanning) gelinkt zijn aan emotietaal. Breid de woordenschat uit met woorden als gefrustreerd, boos, angstig of zenuwachtig. Benoem de emotie die u bij uw leerlingen denkt te zien: Volgens mij word je nu erg verdrietig. Geef veel positieve bekrachtiging en feedback aan de leerlingen. (Op gedrag en werkwijze; niet op de persoon.) Maak gebruik van een programma voor sociaal-emotioneel leren. Let erop dat er vanaf groep 1 aandacht wordt besteed aan het herkennen en durven uiten van gevoelens. Beschrijvingen van de diverse programma s zijn te vinden in de Databank Jeugdinterventies (www.nji.nl) of bij het overzicht Gezonde School-activiteiten (www.gezondeschool.nl). Laat leerlingen een top 10 maken van meest gebruikte emotiewoorden. Via de smartphone kan er bij elk emotiewoord een passende foto worden gemaakt van het gezicht en/of de bijbehorende lichaamstaal. Laat leerlingen nadenken over hun sterke kanten, hun talenten. Laat ze een compliment aan zichzelf geven. Zelfmanagement (self-management) Wees een rolmodel in zelfcontrole: blijf kalm als leerlingen onrustig zijn. Praat op rustige toon en behoud te allen tijde de controle over de situatie. Als er een lastige situatie is zeg dan hardop: Zo, dat is niet fijn. Laat ik nu eerst diep ademhalen en rustig worden. Dan kan ik een betere oplossing verzinnen. Benoem de triggers voordat ze de les ernstig verstoren. Wil je alsjeblieft die (...) in je tas stoppen? Het stoort me dat je ermee speelt. De leerlingen leren gebruik te maken van verbale zelfspraak. Verbale zelfspraak is het fluisterend of stil in het hoofd uitspreken van geruststellende woorden of zinnen. Voorbeelden: Niet op reageren; Laat maar gaan; Niks zeggen; Stop!; Geeft niets, gewoon doorgaan; Even tot 10 tellen. De leerlingen maken gebruik van een hulpmiddel waarmee ze hun eigen gedrag kunnen reguleren. - 3-stappenmodel: Stop de emotie! Hoe kan ik het probleem oplossen? Doe het! (Wordt vaak aangeboden in de vorm van een stoplicht.) - STOP-muntje: de leerling heeft een muntje op zak dat helpt herinneren aan het feit dat de leerling eerst rustig moet nadenken voordat hij handelt. Het muntje heeft dus een symbolische waarde. (Muntjes zijn te koop op internet of eenvoudig zelf te maken van karton.) 4

5 Zet een nadenkstoel in de klas. Als een leerling voelt dat hij emotioneel wordt, gaat hij even op deze stoel zitten. Bij de stoel hangt een poster met tips om weer rustig te worden: even rustig ademhalen; denk aan iets leuks. Bij de stoel kan ook een rustgevende foto hangen van bijvoorbeeld een stille zee of een mooi bos. Eventueel kan de leerling ook luisteren naar rustgevende (klassieke) muziek. Besef hebben van de ander (social awareness) Praat over het perspectief van de leerling: Volgens mij denk jij/vind jij ; Klopt het als ik zeg dat jij? Praat met de leerlingen over gevoelens: Vervelend dat het zo loopt ; Daar word je verdrietig van, hè, dat kan ik me goed voorstellen. Wees nieuwsgierig naar iedere leerling, ongeacht capaciteiten, gender, uiterlijk, religie, seksuele voorkeur of anderszins. Laat de leerlingen benoemen wat ze mooi, waardevol of prijzenswaardig in de ander vinden. Leer ze hoe ze een complimenten geven en ontvangen. Vier diversiteit. Laat elke leerling een spreekbeurt van vijf minuten over zichzelf houden. De leerling sluit de spreekbeurt af met vijf kenmerken die hem uniek maken. Bij elk kenmerk geeft de rest van de klas aan of er sprake is van overlap met henzelf of niet. Geef lessen over lichaamstaal, mimiek en intonatie van stemmen. Relaties kunnen hanteren (relationship skills) Verdiep je in groepsdynamiek. Houd tijdens het schooljaar rekening met de vijf fasen van groepsvorming: forming, norming, storming, performing en adjourning. In iedere fase heeft de groep andere onderwijsbehoeften. Speel daarop in via specifieke groepsactiviteiten. Voer regelmatig positieve gesprekken met alle leerlingen en bouw een relatie op. Vraag aan leerlingen wat je voor ze kunt betekenen, hoe je ze kunt helpen. Geef lessen over vrienden: hoe maak je vrienden en hoe behoud je ze? Pas coöperatief leren toe tijdens diverse vakken. Laat leerlingen in wisselende rollen hun verantwoordelijkheid nemen. Geef lessen over groepsdruk, normen en waarden van de groep en/of pesten. Keuzes kunnen maken (responsible decision making) Zet leerlingen aan het denken over de vraag hoe keuzes uit het verleden je huidige schoolleven beïnvloeden. Wees een rolmodel in het naleven van regels en routines. Geef de leerlingen inzicht in de wijze hoe je zelf (school) problemen oplost. Organiseer projecten waarbij de leerlingen zich inzetten voor het welzijn of geluk van anderen. Dat kunnen klasgenoten zijn, maar bijvoorbeeld ook buurtbewoners of mensen in een zorginstelling. Besteed aandacht aan de wijze waarop je samen een probleem kunt oplossen. Dat kan bijvoorbeeld via het volgende model: 1) Stop, word kalm! 2)Wat is het probleem? 3) Wat wil je? 4) Wat kun je doen? 5) Wat is de beste oplossing? 6) Voer uit en kijk of het werkt. Leer leerlingen reflecteren over hun sociale contacten. Belangrijk is steeds: wat is goed voor jezelf én de ander? Tabel 3: Overzicht van strategieën en interventies gerangschikt per sel-competentie. 5

6 4. Uitvoeren van het groepsplan voor het gedrag Het groepsplan wordt gedurende een vooraf geplande periode uitgevoerd. In deze periode worden de ondersteuningsactiviteiten (strategieën en interventies) uitgevoerd. Dit onderdeel is in iedere groep weer anders en zal hier verder niet worden toegelicht. 5. Afname van gedragsvragenlijst of lvs of observatie-instrument Na afloop van de groepsplanperiode gaat de leraar na of de doelen zijn bereikt. Hij of zij meet de ontwikkelingen met een gedragsvragenlijst, een leerlingvolgsysteem, een sociogram of bijvoorbeeld een observatie-instrument. Nieuwe cyclus Deze meting is uiteraard stap 1 van een nieuwe cyclus. Vanuit deze stap kan worden vastgesteld aan welke onderwijsbehoeften en doelen de leerlingen in de komende periode gaan werken. Gebruikte afkortingen Lvs leerlingvolgsysteem Sbo speciaal basisonderwijs Sel sociaal-emotioneel leren So speciaal onderwijs Meer weten? Overveld, K. van (2012). Groepsplan Gedrag. Planmatig werken aan passend onderwijs. Huizen, Uitgeverij Pica. Overveld, K. van (2014). Groepsplan Gedrag in het voortgezet onderwijs. Planmatig werken aan passend onderwijs. Huizen, Uitgeverij Pica. Notities 6

7 Notities 7

8 Notities Colofon Deze kwaliteitskaart is samengesteld door Kees van Overveld en is een uitgave van School aan Zet. Voor vragen rond de kwaliteitskaart kunt u contact opnemen met School aan Zet: Gea Spaans, KKSTB148 Buiten het downloaden zijn alle rechten op dit product voorbehouden aan: kwaliteitskaart 8 Postbus 556, 2501 CN Den Haag

Onderwijsinspectie. Opbrengstgericht werken! Socialiseringsfunctie scholen Sociale cohesie en burgerschap

Onderwijsinspectie. Opbrengstgericht werken! Socialiseringsfunctie scholen Sociale cohesie en burgerschap Staat van het Nederlandse onderwijs WERKEN MET GROEPSPLAN GEDRAG Dr. Kees van Overveld @kvoverveld Beleid OCW Terug naar de kern: taal en rekenen Opbrengstgericht werken Excellentie Passend onderwijs (Pesten)

Nadere informatie

Preventie daar moet je wat mee?! Doel. Leven en leren in een positief, veilig schoolklimaat Columbine High School

Preventie daar moet je wat mee?! Doel. Leven en leren in een positief, veilig schoolklimaat Columbine High School Preventie daar moet je wat mee?! Doel Leven en leren in een positief, veilig schoolklimaat Dr. Kees van Overveld www.keesvanoverveld.nl Columbine High School 20-4-1999 1 Nieuwe competenties Teamtraining

Nadere informatie

Leerthema 1.2 Groepsplan Gedrag

Leerthema 1.2 Groepsplan Gedrag Leerthema 1.2 Groepsplan Gedrag Doelen deel 2, Groepsplan 1. Preventie van probleemgedrag. 2. Handelingsgericht werken en het stellen van concrete en toetsbare doelen voor gedrag. 3. Sociaal emotioneel

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Zelfbeeld. Schildpadden met emotie. Overzicht workshop. Programma Alternatieve Denkstrategieën (PAD) Wat is PAD? Internationale inktvlek

Zelfbeeld. Schildpadden met emotie. Overzicht workshop. Programma Alternatieve Denkstrategieën (PAD) Wat is PAD? Internationale inktvlek Overzicht workshop Schildpadden met emotie Programma Alternatieve Denkstrategieën (PAD) Achtergronden PAD Opdracht SEL-competenties Opbrengstgericht werken PAD en agressie Opdracht agressie Dr. Kees van

Nadere informatie

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Mentoren van Duhamel College Den Bosch (vmbo) hebben het programma Een Positieve Klas in het schooljaar 2011-2012 uitgevoerd met eerste en tweede

Nadere informatie

PAD informatie voor ouders

PAD informatie voor ouders PAD informatie voor ouders De Kiem Roelofarendsveen, januari 2015 Beste ouders/verzorgers, Hierbij willen we u graag informeren over het PAD leerplan, dat bij ons op de Kiem gebruikt wordt om het sociaal

Nadere informatie

Boos! Problemen met zelfregulatie. Natasja Hoogerheide en Kees van Overveld. Inleiding

Boos! Problemen met zelfregulatie. Natasja Hoogerheide en Kees van Overveld. Inleiding Boos! Problemen met zelfregulatie Natasja Hoogerheide en Kees van Overveld Inleiding In groep 4 was Thijs boos. Schreeuwend stond hij in de hal van de middenbouw. Met zijn capuchon op zijn hoofd. Onbereikbaar.

Nadere informatie

werken aan leren leren

werken aan leren leren Opbrengstgericht werken aan leren leren werkvormen leren leren CED-Groep en Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs LECSO Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit van de publicatie Opbrengstgericht

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

kwaliteitskaart Relatie leerkracht - leerling - ouders

kwaliteitskaart Relatie leerkracht - leerling - ouders kwaliteitskaart Omgaan met verschillen Relatie leerkracht - leerling - ouders SBO & (V)SO Een warme en hechte relatie met de leerkracht biedt een leerling emotionele ondersteuning en veiligheid. Dit leidt

Nadere informatie

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin Omgaan met een moeilijke klas Susan de Bruin SWV Amsterdam Zuid-Oost 31 oktober Welkom 39 jaar 10 jaar leerkracht SBAO te Alkmaar Susan de Bruin 6 jaar werkzaam bij Gedragpunt Ambulant begeleider & Trainer

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Inleiding 2 INLEIDING DANS Leerlingen in het basisonderwijs dansen graag. Het sluit aan bij hun natuurlijke creativiteit, fantasie en bewegingsdrang.

Nadere informatie

Signaleringslijst voor leerlingen met autisme!

Signaleringslijst voor leerlingen met autisme! Signaleringslijst voor leerlingen met autisme! Wennen en je begrepen voelen op je nieuwe school. De overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs is voor iedereen even wennen. Zeker als je

Nadere informatie

GRIP OP DE GROEP H E I D I R O E L O F S - J A C O B S A M B U L A N T B E G E L E I D E R R E C V I E R L A N D

GRIP OP DE GROEP H E I D I R O E L O F S - J A C O B S A M B U L A N T B E G E L E I D E R R E C V I E R L A N D GRIP OP DE GROEP H E I D I R O E L O F S - J A C O B S A M B U L A N T B E G E L E I D E R R E C V I E R L A N D http://vimeo.com/35354057 PROGRAMMA 1. De Groep 2. Rollen in een positieve en negatieve

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

preventie van gedragsproblemen

preventie van gedragsproblemen Annie Spratt Preventie van gedragsproblemen daar moet je wat mee?! Kees van Overveld Ik pleit ervoor om meer in te zetten op preventie van gedragsproblemen zodat je minder hoeft in te zetten op zorg. In

Nadere informatie

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme In deze hand-out vindt u een korte samenvatting terug van de deelonderwerpen die Helen Wildeboer, trainer van de Stichting Omgaan met

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 17 maart 2010

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 17 maart 2010 TMA Talentenanalyse Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids Sara Berger 17 maart 2010 T +31 (0)30 2670444 I www.tma-assessment.com E info@tma-assessment.com Inhoudsopgave Inhoudsopgave: Inleiding

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

Emotionele Intelligentie

Emotionele Intelligentie Emotionele Intelligentie ubeon Academy Programma Emotionele intelligentie (EQ) staat voor het vermogen om eigen en andermans gevoelens te herkennen en er op effectieve wijze mee om te gaan. 70 % van communicatie

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Sociaal-emotionele ontwikkeling Het thema richt zich op het dynamische proces waarmee kinderen en jongeren de fundamentele levensvaardigheden verwerven die hen helpen bij het ontwikkelen van een persoonlijke identiteit, het opbouwen

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Nadere informatie

BURG. DE RUITERSCHOOL

BURG. DE RUITERSCHOOL BURG. DE RUITERSCHOOL Pestprotocol Een samenvatting van dit protocol hangt zichtbaar in de school. Dit protocol is vastgesteld op 14 maart 2013 Vastgesteld door team Burg. De Ruiterschool: 4 maart 2013

Nadere informatie

TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN

TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN Deze folder legt uit hoe ouders gedragsproblemen van hun kinderen kunnen veranderen. TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN Deze folder is bedoeld om ouders te helpen gedragsproblemen van

Nadere informatie

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad STOP 4-7 programma Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 PROGRAMMA Samen sterker Terug Op Pad Ecologisch (samen) en positief (sterker terug op pad) Een vroeg interventie- of preventieprogramma: kindtraining

Nadere informatie

Koffieochtend 20 oktober 2016 OPVOEDING IN DE FAMILIE

Koffieochtend 20 oktober 2016 OPVOEDING IN DE FAMILIE Koffieochtend 20 oktober 2016 OPVOEDING IN DE FAMILIE Voorstelronde Mesut Cifci, onderwijsondersteuner/oudercontactpersoon Welke ouders zijn er vandaag aanwezig? Samen met en van elkaar leren! Het belang

Nadere informatie

SCOL Sociale Competentie Observatielijst. Analyse doelen Jonge kind

SCOL Sociale Competentie Observatielijst. Analyse doelen Jonge kind SCOL Sociale Competentie Observatielijst Analyse doelen Jonge kind Maart 2013 Verantwoording 2013 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het toegestaan

Nadere informatie

Nieuwsbrief November 2014 Jaargang: 2014-2015

Nieuwsbrief November 2014 Jaargang: 2014-2015 Nieuwsbrief November 2014 Jaargang: 2014-2015 Nieuwe leerlingen op onze school Senne van Oene is onze nieuwe leerling in groep 1a. Welkom Senne, een hele fijne tijd bij ons op school toegewenst! Belangrijke

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Samenvatting Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

Samenvatting Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Samenvatting Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School Zalmplaatschool BRIN 10QX 00 Directeur Nico Bakker Adres Aalreep 8-10 Telefoon 010-4167408 E-mail directie@ Bestuur

Nadere informatie

SCHOOLMAGAZINE

SCHOOLMAGAZINE SCHOOLMAGAZINE 2016-2017 SAMENWERKEN AAN GEÏNSPIREERD ONDERWIJS! ONZE WAARDEN Als team staan wij voor de taak om uw kind(eren) een zo goed mogelijke basisschool tijd te bieden. Goed onderwijs waarbij ook

Nadere informatie

PAD-handboek voor ouders en verzorgers

PAD-handboek voor ouders en verzorgers PAD-handboek voor ouders en verzorgers Voorwoord Geachte ouders/verzorgers, Dit is een handboek bij het PAD-leerplan. PAD staat voor Programma Alternatieve Denkstrategieën. Om kinderen en ouders uit te

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 6 Inleiding Hallo Lisa, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Gezinsstrategieën om met woedeuitbarstingen

Gezinsstrategieën om met woedeuitbarstingen woedeuitbarstingen om te gaan N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of

Nadere informatie

Stap 1 Doelen vaststellen

Stap 1 Doelen vaststellen Stap 1 Doelen vaststellen! Lesdoelen staan altijd in relatie tot langere termijn doelen. Zorg dat je de leerlijn of opbouw van doelen op schoolniveau helder hebt! Groepsdoelen staan altijd in relatie tot

Nadere informatie

Definitieve versie februari 2015

Definitieve versie februari 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Steven Stemerding Algemene gegevens School Steven Stemerding BRIN 12GJ Directeur Marloes Snel Adres Slingeplein 10 Telefoon 010-4808635 E-mail Bestuur Basisondersteuning

Nadere informatie

Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012

Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012 Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012 Wij Jullie Afstemmen verhaal op jullie vragen Iedereen stopt tijd en vooral energie in het stimuleren van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

P.1 Creëren van een veilig en stimulerend leerklimaat

P.1 Creëren van een veilig en stimulerend leerklimaat Pedagogisch bekwaam P.1 Creëren van een veilig en stimulerend leerklimaat Resultaat De meeste leerlingen voelen zich veilig en worden gestimuleerd en uitgedaagd om te leren. Ze zijn actief en betrokken

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. 1-Zorgroute. Opbrengstgericht werken

KWALITEITSKAART. 1-Zorgroute. Opbrengstgericht werken KWALITEITSKAART Opbrengstgericht werken PO Deze kaart biedt een aantal indicatoren om bij de uitvoering van de stappen uit 1-zorgroute op groepsniveau en op schoolniveau de kwaliteit te monitoren en te

Nadere informatie

ZIEN! en inspectie. Handreiking voor de directie e.a. Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs. 8 maart 2013

ZIEN! en inspectie. Handreiking voor de directie e.a. Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs. 8 maart 2013 ZIEN! en inspectie Handreiking voor de directie e.a. Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 8 maart 2013 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys Inleiding Vanaf 1 maart 2013 neemt

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels We gebruiken op school voor het 4 de, 5 de en 6 de leerjaar de handleiding CONTACTSLEUTELS van uitgeverij De Sleutel. Kenmerken van Contactsleutels: Elk leerjaar beschikt

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen

Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen De leerling heeft zicht op wat hij/zij kan. (1) De leerling gaat op een gepaste manier om met dingen die hij/zij niet

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Inleiding Een beeldcoach filmt een aantal leraren op een leerplein. Toevallig komen twee leraren tijdens dat filmen opeenvolgend bij dezelfde leerling

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd.

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd. Op onze school werken we al nu alweer enkele jaren met Coöperatief Leren volgens Kagan & Kagan. Het is ons antwoord op de vraag vorm en inhoud te geven aan het NIEUWE LEREN. We doen dit in alle groepen

Nadere informatie

De basis voor de ondersteuning van elk kind ligt gewoon in de klas.

De basis voor de ondersteuning van elk kind ligt gewoon in de klas. Ook kinderen met leerproblemen kunnen met plezier naar school. Basis voor Passendonderwijs De basis voor de ondersteuning van elk kind ligt gewoon in de klas. Wat is dan precies die basis? Denk daarbij

Nadere informatie

HET KOMPAS DOEL BENODIGDHEDEN: WERKINSTRUCTIE: OPDRACHT IN DE KLAS:

HET KOMPAS DOEL BENODIGDHEDEN: WERKINSTRUCTIE: OPDRACHT IN DE KLAS: HET KOMPAS DOEL Instrument geven om te benoemen en herkennen wat belangrijk is voor de kinderen (hun waarden), zodat ze kunnen leren kiezen. BENODIGDHEDEN: plaatje van een kompas groot kompas voor in de

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter

Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter Onze ideologie We zien iedereen als uniek en waardevol. Ieder kind heeft talenten en samen gaan we die ontdekken en ontwikkelen. Hierdoor kunnen

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Basisschool Cosmicus Plaats : 's-gravenhage BRIN nummer : 15XZ C1 Onderzoeksnummer : 281806 Datum onderzoek : 16 februari 2015 Datum vaststelling : 17 mei 2015

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO AANSLUITING PO-VO AFSLUITING EN START CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO Aan de hand van deze checklist kunnen school en schoolbestuur vaststellen in hoeverre

Nadere informatie

Protocol gewenst gedrag

Protocol gewenst gedrag Openbare Basisschool De Skeauwen 18 9247 BT Ureterp 0512-302112 info@obsdetwirre.nl www.obsdetwirre.nl Protocol gewenst gedrag In dit protocol staat omschreven wat er op De Twirre wordt gedaan om gewenst

Nadere informatie

WAT IS MOEILIJK GEDRAG?

WAT IS MOEILIJK GEDRAG? OMGAAN MET MOEILIJK GEDRAG WAT IS MOEILIJK GEDRAG? Brainstorm An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragtherapeut www.depraatdoos.be IS HET GEDRAG MOEILIJK GEDRAG? Voorbeeld gedragsdagboek Individueel bepaald

Nadere informatie

Handelingsgericht werken in de praktijk Comprimerende aanpak voor het pedagogisch groepsplan

Handelingsgericht werken in de praktijk Comprimerende aanpak voor het pedagogisch groepsplan Handelingsgericht werken in de praktijk Comprimerende aanpak voor het pedagogisch groepsplan Hogeschool de Kempel Onderzoek Monique van der Heijden Vera van Bakel Nuenen 1 december 2014 Voorwoord Tijdens

Nadere informatie

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Met handelingsgericht werken opbrengstgericht aan de slag 1. Inleiding Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Wat is de samenhang tussen handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)?

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie

Algemene informatieavond groep 5-6

Algemene informatieavond groep 5-6 Algemene informatieavond groep Kindcentrum de Eik Burg. Willemeplein 8 EA Nieuwstadt Tel. 4483938 www.kcdeeik.nl Inhoud Presentatie Afspraken Pedagogisch klimaat Handelingsgericht werken Coöperatieve werkomgeving

Nadere informatie

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs Aanbevelingen voor scholen, ouders en andere betrokkenen, om inclusief onderwijs mogelijk te maken. Uit de ervaringen van ouders, scholen en hun netwerk in het project Van hinderpaal naar mijlpaal (2012-2014)

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP

COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP Dit competentieprofiel is een (zelf)reflectiedocument betreffende het functioneren van de BIO op een bepaald moment. Het wordt ingevuld: 1) door de begeleider zelf tijdens

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van taakspel binnen BAG.

De toegevoegde waarde van taakspel binnen BAG. De toegevoegde waarde van taakspel binnen BAG. Taakgericht met Taakspel Taakspel is een hulpmiddel (spel) bij het invoeren van klassenregels. Zomaar wat uitspraken Kinderen worden steeds moeilijker, psychosociale

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Om dit te realiseren hebben we in het Strategisch Beleidsplan de volgende beleidsvoornemens geformuleerd:

Om dit te realiseren hebben we in het Strategisch Beleidsplan de volgende beleidsvoornemens geformuleerd: Beleidsplan opbrengstgericht werken aan Onderwijs en Kwaliteit Beleid en doelen voor het thema Onderwijs en Kwaliteit voor de jaren 2013 2016 Vastgesteld juli 2013 Inleiding Onderwijs is onze kerntaak.

Nadere informatie

Bijlage 1: School specifieke aanpak Lockaert

Bijlage 1: School specifieke aanpak Lockaert Bijlage 1: School specifieke aanpak Lockaert Methode: Op de Lockaert hanteren wij de methode Klets. Na de Herfstvakantie starten de lessen. De leerkrachten geven de 12 lessen per leerjaar uit deze methode.

Nadere informatie

Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling. Zelfbeeld. *bron: SLO ;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7

Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling. Zelfbeeld. *bron: SLO ;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7 1 Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling Zelfbeeld 1. Gebruikt en begrijpt het woord wij. 2. Ontdekt verschillen en overeenkomsten tussen zichzelf en de anderen in de groep. 3. Toont non-verbaal

Nadere informatie

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere.

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Als jongere (al dan niet aan het werk) kan je mytalent@work

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Handelingsgericht Werken. Onderwijsdag Enschede 20 maart 2012 Maria Bolscher

Handelingsgericht Werken. Onderwijsdag Enschede 20 maart 2012 Maria Bolscher Handelingsgericht Werken Onderwijsdag Enschede 20 maart 2012 Maria Bolscher Doelen Kennismaking met de uitgangspunten HGW Reflecteren op uitgangspunten HGW Zicht op de betekenis van HGW op de eigen praktijksituatie

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Betrokken bij Buiten Welkom Het puberbrein als basis 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Pubers Welk (puber)gedrag valt jou het meest op? We zijn allemaal puber geweest Leef je in!

Nadere informatie

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid.

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Een onderwijsprotocol tegen pesten houdt in dat door samenwerking het probleem van het pestgedrag bij kinderen wordt aangepakt. Hiermee willen

Nadere informatie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Met leerlingen reflecteren op de (gemaakte) toets

opbrengstgericht werken in en door de sectie Met leerlingen reflecteren op de (gemaakte) toets opbrengstgericht werken in en door de sectie Met leerlingen reflecteren op de (gemaakte) toets APS en KPC-groep Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit van de publicatie Opbrengstgericht werkin in en

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Competenties verbonden aan het ComPas

Competenties verbonden aan het ComPas Competenties verbonden aan het ComPas 5 kerncompetenties en 8 erg waardevol competenties 1. Kunnen samenwerken... 2 2. Contactvaardig zijn... 3 3. Inlevingsvermogen/empathie bezitten... 4 4. Zelfreflectie...

Nadere informatie

Leer hoe je effectiever kunt communiceren

Leer hoe je effectiever kunt communiceren Leer hoe je effectiever kunt communiceren De kracht van geweldloze communicatie Hoe vaak kom je in een gesprek terecht waarin je merkt dat je niet meer zegt wat je wilt zeggen; dat je iets doet wat de

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK DE VUURBAAK. BRIN-nummer : 23UT Onderzoeksnummer : 73290

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK DE VUURBAAK. BRIN-nummer : 23UT Onderzoeksnummer : 73290 RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK DE VUURBAAK School : De Vuurbaak Plaats : Urk BRIN-nummer : 23UT Onderzoeksnummer : 73290 Datum schoolbezoek : 9 februari 2006 Datum vaststelling : 27 maart 2006 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5 Beleidsplan sociaal-emotionele ontwikkeling O.B.S. de Zoeker Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3 2. Beginsituatie 4 3. De gewenste

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5 Beleidsplan sociaal-emotionele ontwikkeling O.B.S. de Zoeker Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3 2. Beginsituatie 4 3. De gewenste

Nadere informatie