Tentoonstelling 35m 3 jonge architectuur. Maur Dessauvage & Afagh Mohammadi

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tentoonstelling 35m 3 jonge architectuur. Maur Dessauvage & Afagh Mohammadi 01.12.2005-15.01.2006"

Transcriptie

1 Tentoonstelling 35m 3 jonge architectuur Maur Dessauvage & Afagh Mohammadi

2 Inleiding desingel en het VAi (Vlaams Architectuurinstituut) lanceerden vanaf augustus 2005 gezamenlijk het initiatief 35m 3 jonge architectuur dat tot 2008 jaarlijks vijf tentoonstellingen bundelt. De titel verwijst naar het volume (283 x 408 x 303 cm), waarbinnen de actuele productie of de papieren visie van een nieuwe generatie architecten gepresenteerd wordt. De zwarte monoliet, die binnenin afgewerkt is als een white cube, is in de wandelgangen van desingel geplaatst, in dialoog met het spiegelvolume dat de bibliotheek van de lezingenreeks Curating the Library bevat (zie ook www. curatingthelibrary.be). Beide kamers werden ontworpen door de Belgische kunstenaar Richard Venlet. De uitgenodigde architecten worden uitgedaagd creatief om te springen met de beperkingen van deze tentoonstellingsruimte en het hoofd te bieden aan de (on)zekerheden die eigen zijn aan het presenteren van architectuur. Aan de hand van één of meerdere realisaties, een statement, een theoretische reflectie of een installatie, portretteren ze hun drijfveren, hun aanpak en praktijk. Het VAi en desingel lanceren hiermee een permanent en vitaal een platform, een forum en een prospectieruimte voor de architectuurgeïnteresseerde. Moritz Küng / Katrien Vandermarliere 1

3 Introduction Introduction À l automne 2005, desingel et le VAi et avec les aléas inhérents à la desingel and the VAi (Flanders basis of one or more built projects, (Institut d Architecture Flamande) présentation de projets architecturaux. Architecture Institute) launched in a statement, a vision, a theoretical ont donné le coup d envoi de 35m 3 Le but est qu ils nous fassent part August 2005 the new initiative 35m 3 reflection or question, an installation architecture jeune, une initiative de leurs motivations, approche et young architecture which will until or whatever they like. The VAi and conjointe qui, jusqu en 2008, réunira pratique à travers une ou plusieurs 2008 be presenting five exhibitions desingel are thereby launching an chaque année cinq expositions. Le réalisations, un manifeste, une vision, every year. The title refers to the room ongoing and lively mouthpiece, a titre de cette initiative s inspire du une réflexion ou question théorique, (283 x 408 x 303 cm) in which a new platform, a forum and a place for conteneur (de 283 x 408 x 303 cm) une installation, etc. Par le biais de generation of architects will show prospecting for those interested in dans lequel le spectateur est invité cette initiative, le VAi et desingel their actual built designs or visions on architecture. à découvrir les projets et visions sur proposent désormais à tous ceux qui paper. This black monolith, finished papier d une nouvelle génération s intéressent à l architecture, un canal like a white cube inside, is placed in Moritz Küng / Katrien Vandermarliere d architectes. Ce conteneur aux allures d information, une plate-forme, un the corridors of desingel, in dialogue de monolithe noir à l extérieur et de forum et un espace de prospection à with the mirrored container that cube blanc à l intérieur est installé la fois permanents et indispensables. holds the collection of the Curating dans le foyer du théâtre desingel, the Library talk series (see www. où il engage un dialogue avec une Moritz Küng / Katrien Vandermarliere curatingthelibrary.be). Both rooms bibliothèque miroitante qui abrite les were designed by the artist Richard livres d une série de conférences sur Venlet. The invited architects will le thème de Curating the Library (cf. be challenged to respond creatively Ces deux to the limitations of this exhibition conteneurs sont l oeuvre de l artiste space and to cope with the certainties belge Richard Venlet. Les architectes and uncertainties inherent in the invités ont pour défi de composer de presentation of architecture. They façon créative avec l environnement will portray their motivations, their restrictif de cet espace d exposition approach and their practice on the 2 3

4 Integriteit en zwijgzaamheid, geloof en verlangen De architectuur van Dessauvage en Mohammadi Christophe Van Gerrewey I. De traditionele architectuur het voorzien in materiële beschutting die onderdak en betekenis geeft gaat vooraf aan het spreken. Hedendaagse tendensen die afstand nemen van het eigenlijke bouwen, en opschuiven in de richting van literatuur, film, mediatheorie, branding, fotografie, video-installaties, reflectie of beeldende kunst, nemen telkens ook afstand van deze architectuur. Het zijn verschijnselen waarvoor eigenlijk nieuwe termen bedacht moeten worden. Het werk van Dessauvage en Mohammadi is wel nog architectuur in de klassieke zin van het woord: er wordt gebouwd, of het bouwen wordt nauwkeurig voorbereid, en dan houdt het ogenschijnlijk op of liever: de oneindige verscheidenheid die daarna een aanvang neemt, daar hebben de architecten niets meer mee te maken. Ze spreken er met enige tegenzin over, en nemen zelf al helemaal afstand van het noteren van verhalen omtrent die architectuur. Een interview beschouwen ze niet als een noodzakelijk kwaad, maar als een leugen die vermeden kan worden. Ze maken hun handen niet vuil aan dat veelkleurige en vrijblijvende gebabbel; hun handen zijn te druk in de weer met het bouwen en het voorbereiden ervan. Van zodra er drukdoenerige woorden en theorieën worden bijgehaald, zijn zij alweer elders een ontwerp aan het maken, dat alleen maar verlangt naar de eigen uitvoering. Het is de paradox van dit soort klassieke architectuur, dat anderen, die minder bedeeld zijn met vastberadenheid en daadkracht, er toch aanleiding op aanleiding 4 in vinden om aan het spreken te slaan, gedreven door andere verlangens, naar classificatie en duiding bijvoorbeeld, maar dus ook naar stilstand. Geert Bekaert schreef al over de eerste huizen van Dessauvage en Mohammadi. Deze twee huizen (House One en House Two), in suburbane villawijken die Bekaert van een bedroevende banaliteit heeft genoemd, roepen heel wat tegenstrijdige reflecties in het leven over de Vlaamse realiteit waarvan ze deel zijn gaan uitmaken. Die woningen verzetten zich niet tegen het bestaande, ze verwijzen er gewoon niet naar, tenzij dan door de keuze in die wijk tussen de andere villa s te gaan staan, 1 schreef Bekaert. Men zou zich de vraag kunnen stellen: waarom al die moeite? Als de suburbane conditie werkelijk zo troosteloos is, moet men maar in de stad of op het platteland gaan wonen, en niet in die vreemde tussenvorm waar Vlaanderen zo rijk aan is. En toch zouden deze huizen zich nergens anders kunnen bevinden dan op die precieze plaats, en zou alles verloren gaan mochten er vergelijkbare huizen rondom staan. Dit wordt nergens duidelijker dan op het terras op de eerste verdieping van House Two. Er is waarschijnlijk geen plek denkbaar van waarop een tegelijk zo betoverende en ontluisterende blik op het typisch Vlaamse landschap wordt geworpen, die meer over de suburbane conditie te zeggen heeft, enkel en alleen door te bestaan. Dit terras is omgeven door een hoge houten palissade, die de omgeving zowel naar binnen haalt als op een afstand houdt. De willekeurig in het rond gestrooide fermettes maken plots deel uit van een vreemd en enigszins unheimisch tableau, gefilterd en ingevuld door het raster van het houten scherm. Het is misschien niet zo vanzelfsprekend om hier te wonen, maar tegelijkertijd heeft het iets zeer feestelijks en glorieus, op een ingehouden manier. Deze revelatie van de ondanks alles joyeuze mogelijkheden van het wonen in Vlaanderen, daarvan is het gehele huis doortrokken. Het rechtvaardigt probleemloos de brutale en grandioze klap die het gebouw de omgeving toedient. De drie kavels waarop het huis is opgericht, grenzen langs twee kanten aan een doodlopende straat dat neurotische motief van de Vlaamse verkaveling. De architecten hebben met dit dubbele eindpunt, via een eenvoudige ingreep, een 5

5 onvermoede gebruiksmogelijkheid gerealiseerd. Door de oprijlaan aan beide straten te laten aantakken, kunnen de bewoners letterlijk voorbij en onder hun woning rijden. Het is een gebruik dat meestal is voorbehouden voor grootstedelijke hotels, maar nu plots een wezenlijk onderdeel uitmaakt van het wonen in een verkaveling, en niet alleen voor de bewoners. Langs de rand van de oprijlaan zijn namelijk een drietal gele lichtkegels geplaatst, die de notie van publiek verkeer wekken, waardoor wandelaars met kinderwagens, op een lome zondagmiddag, zich van geen kwaad bewust, de doorsteek maken. Het illustreert wat ook later nog tot uiting zal komen: het onaantastbare geloof van de architecten dat zelfs de meest doodverklaarde situaties nog tot onvermoede kwaliteiten kunnen leiden. Onder meer door deze oprijlaan is House Two al vergeleken met de Villa Savoye van Le Corbusier. Het is geen onbescheiden referentiepunt, maar de architecten hebben er weinig boodschap aan. Waar de invloed zit, dat moeten anderen maar zeggen wat hen betreft, hebben die anderen altijd gelijk. Maar wie gelijk heeft, die heeft niets, zei Willem Frederik Hermans al 2, terwijl de architecten altijd het voordeel van het bouwen hebben. Het is de noodzaak en de functionaliteit van architectuur die, als het spel goed gespeeld wordt, elke twijfel wegneemt. Ook de structuur van House Two verwijst naar die beroemde voorganger: een betonnen plateau op vier pijlers vormt de basisconstructie, en maakt door zijn vreemde aanwezigheid de rest van de woning mogelijk. Onder en boven worden er, afhankelijk van het gebruik, losse volumes toegevoegd, die slechts met elkaar in verbinding staan door enkele eenvoudige verticale elementen, en door de structuur waartegen ze aanleunen. Maar de verwijzing naar die emblematische villa bestaat nauwelijks in het hoofd van de architecten het is misschien niet meer dan een kunsthistorische onhebbelijkheid: als de geschiedenis van de architectuur al wordt ingeschakeld, dan is dat alleen maar om het programma beter te laten functioneren, en niet om culturele, literaire of ironische verwijzingen te maken. Hier primeert het bouwen, en is al de rest een van de zovele verzinsels. Naar aanleiding van het initiatief van desingel en het VAi om jonge architecten een platform te geven in de installatie van Richard Venlet, heeft Maarten Delbeke het begrip filiatie geïntroduceerd in de Belgische architectuurkritiek 3. Het stageconcept en de jarenlange opleiding tot architect die eigenlijk pas begint na het verlaten van de school, roept een intense samenwerking in het leven met meesters van een vorige generatie. De aanwezigheid van een verleden en van indrukwekkende voorgangers maakt het nieuwe bestaan van architectuur zeker tot een steeds werkelijker onderdeel van het leven in Vlaanderen. Om de zwijgzaamheid van architectuur voor even op te heffen, kan men ook hier die oefening van filiatie maken. De techniek van het groeperen van ruimtes zonder een centrum, van het aaneenrijgen van programma in een eenvoudige geometrie, zonder het in te kapselen in een groot verhaal, is niet alleen de techniek van House Two, maar ook van vele hedendaagse moderne architectuur. De basisstructuur van de woning in Sint-Kruis van Dessauvage en Mohammadi bezit echter een zelden geziene autonomie. De structuur is hier vereenvoudigd tot een geometrisch basisvolume in beton, waardoor tegelijkertijd de plaatsing en het functioneren van het eigenlijke woonprogramma aan kracht wint. Het is, zeker in de architectuur, noodzakelijk dat nieuwe generaties met andere woorden hetzelfde proberen te zeggen, en toch een stap verder gaan. Net daarom wordt de vraag naar beïnvloeding die uiteindelijk toch een vraag is naar de legitimiteit van een ontwerp grotendeels overbodig. Zolang de steeds wisselende randvoorwaarden van een ontwerp een gevolg krijgen en resulteren in een krachtig bouwen dat tegemoetkomt aan de aanwezige verlangens en behoeften, zijn alle a posteriori reflecties weliswaar zinvol maar tegelijkertijd voorlopig. Het zijn krijttekeningen op de wanden van de architectuur, die vervagen en vervangen worden, terwijl het gebouw en het gebruik ervan dagdagelijks overeind blijven. Zo is het ook met House One in Sint-Andries, dat ontegensprekelijk van dezelfde familie is als House Two: het staat in een gelijkaardige verkaveling, waarmee het dezelfde ambigue relatie aangaat. Toch reserveert het op een bescheidener en meer teruggetrokken manier een plaats. Dat is niet verwonderlijk: de bouwheer is een 6 7

6 rolstoelgebruiker, en vroeg uitdrukkelijk om een beschuttende, veilige woning. Slechts twee keer wordt ingegrepen in het basisvolume: links vooraan is de voorgevel namelijk maar half zo hoog, waardoor er een patio ontstaat en het huis zich deels blootgeeft; links achteraan is er een rechthoekig terras. De ontsluiting van de woning gebeurt langs een onopvallende ingang aan de rechterkant: een teruggetrokken voordeur voorziet de gang, van waaruit het gehele huis toegankelijk is, van royaal binnenvallend daglicht. Deze ruggengraat van de woning is uitgevoerd in licht hout, wat van een materiaalkeuze getuigt die vrij zeldzaam is in de Vlaamse architectuur. De gevel is dan weer bekleed met elementen in zink, die lichtjes bol staan, maar doorlopen zonder dat de geometrie van het huis het ritme oplegt. Er ontstaat een soort van harnas, een schild zoals bij een schildpad. Het is een ontwerpbeslissing van dezelfde aard als de oprijlaan van House Two: men kan zich er eindeloos over verwonderen, en er theorieën over beschutting en afschrikking in zien of men kan er verwijzingen in herkennen naar de architecture parlante van Ledoux. Maar het blijft architectuur die zich onderdanig schikt naar de specifieke wensen van de gebruikers, die trouwens helemaal geen onvoorwaardelijke pleitbezorgers zijn van de moderne architectuur, maar er desondanks de basis van hun leven in hebben gevonden. II. De ontwerpen voor House Three en House Four vormen op het eerste zicht een breuk met de eerste huizen. De strenge geometrieën zijn verdwenen, net als het dogma van de rechte hoek. Maar ook de randvoorwaarden zijn gewijzigd: de omringende bebouwing zit de huizen niet meer op de huid er is weidsheid aanwezig, en een veel opener natuurlandschap. Ook de wensen van de bouwheren zijn van totaal andere aard. House Three is bijvoorbeeld een wispelturige en veelhoekige woning. De omgeving wordt binnengelaten en de organisatie van het huis wordt er onvoorwaardelijk op toegepast. Hier zijn geen verkavelingen aanwezig en is er geen beladen lappendeken vol met de twijfelachtige dromen van zelfbouwers. Het huis kan zich ongeremd ontplooien net als de opdrachtgever trouwens, die het ontwerp zag als een nieuwe kans, als een ommekeer, als het begin van een feestelijker leven. Het schuine dak van dit ontwerp heeft dan ook niets te maken met het klassieke Vlaamse zadeldak: in plaats van een opgaande nok in het midden, hellen de daken aan de randen naar boven. Het is een ontwerp waarin de architecten alle vooroordelen over het wonen achterwege probeerden te laten, en zelf ook een avontuur op het gebied van vormentaal en programma-uitwerking aangingen. Het zou een expansie van het wonen betekend hebben, een loslaten van alle vormelijke belemmeringen, ten voordele van het programma. Desondanks is de samenwerking afgesprongen: er werd een tweede versie van het ontwerp gemaakt, die mogelijkheid bood tot een realisatie in fasen. Maar het avontuur van het wonen in een eigenzinnige, auctoriale architectuur, eist natuurlijk nog steeds een persoonlijk engagement, en een eigen invulling, en dat is niet voor iedereen weggelegd. House Four is op dezelfde manier met dit derde huis verbonden, als de eerste twee huizen met elkaar. In hun ontwerpvoorstel maakten de architecten een catalogus van alle randvoorwaarden: de oriëntatie, de bezonning, het natuurlandschap in de omgeving, de zichten, de oppervlakken, de bestaande situatie, het programma en de wensen van de bouwheer. Het resulteerde in een complexe woning, met een geknikt grondplan en opnieuw met hellende vlakken. Het zicht op de omgeving wordt bijvoorbeeld niet gemaximaliseerd door een zo groot mogelijk perspectief, maar gekadreerd en geïntensifieerd door een minder hoge raampartij vergelijkbaar met wat in House Two gebeurde naar aanleiding van de betonnen structuur. Het doet denken aan recente ontwerpen van OMA, zoals de bibliotheek in Seattle bijvoorbeeld, waarbij het programma is ingebed in vreemde, uitwaaierende vormen, die desondanks als onaanvechtbaar en legitiem ervaren worden. Wat doet de vorm of het uitzicht van de woning ertoe, als alles op zijn juiste plaats lijkt te staan? Er zijn geen a-priori s in deze architectuur, of het zou het geloof moeten zijn in het belang van de steeds wisselende situatie, per ontwerp. 8 9

7 Daarom ook wordt het plots zeer begrijpelijk dat de architecten hun ontwerpen nummeren, en niet zomaar een naam meegeven, afgeleid van de omgeving of de bouwheer. Het plaatst de projecten in een tijd en in een culturele context: er wordt gebouwd voor een tijdelijke eeuwigheid, die haar oorsprong vindt in het startpunt van de samenwerking en de specifieke redenen en kenmerken ervan. Tegelijkertijd opent het een deur naar de ontwikkeling van een œuvre, dat kan evolueren en plaats kan bieden aan de groei en de wijzigingen van de architectuurbenadering. Natuurlijk zijn er eigenschappen van het werk van Dessauvage en Mohammadi die zij altijd met zich mee zullen dragen, hoezeer dat de zaken ook kan compliceren. Zo is er bijvoorbeeld hun aandacht voor details, die als middelen tot ruimtelijkheid worden ingezet, en niet als een doel op zichzelf worden beschouwd. In House Four wordt dit op een sprekende manier duidelijk: de details helpen niet zomaar de materialiteit van het ontwerp totstandkomen, maar maken er een essentieel onderdeel van uit. Net als in het Rietveld-Schröderhuis wordt deze woning doorkruist door schuifwanden, maar hier glijden de panelen naar buiten, weg uit het grondplan en de woning, waardoor ze het exterieur en het gebruik van het huis op een verantwoorde manier mee bepalen. De bouwheren vroegen namelijk expliciet om een woning die meervoudig gebruik toeliet, en dus opgebouwd was uit ruimtes die van het ene op het andere moment van aanzien en karakter veranderen. Het is exemplarisch voor hun werkwijze dat elk onderdeel van een ontwerp door de handen van de architecten passeert letterlijk in dit geval. Dessauvage en Mohammadi ontwerpen namelijk zelden met de computer, maar tekenen elk detail uit met potlood. De taalkundige Noam Chomsky heeft ooit geschreven dat het creatief schrijven met behulp van elektronica een rampzalige verschraling van de taal met zich zou meebrengen: het zuiver neurobiologische contact tussen vingertoppen, papier, pen en hersenen, zou niet langer bestaan, wat de zogenaamde programmatie van de taal volledig zou overlaten aan de computer 4. Los van fetisjistische neigingen, die natuurlijk ook een zekere legitimiteit hebben, is dit eveneens toepasbaar op het maken van architectuur: des te meer aspecten van het ontwerp worden overgedragen aan de computer, des te minder de eigenschappen van het proces en dus de kwaliteiten nog controleerbaar zijn. Natuurlijk is dit vaak een geval van overmacht: in een concurrentiële samenleving wordt snelheid en efficiëntie door reproduceerbaarheid (het copypaste-syndroom) hoger ingeschat dan kwaliteit en degelijkheid. Hoe groot het verlangen naar bouwen van Dessauvage en Mohammadi ook is, ze geven niet toe aan deze vervlakking, maar blijven vasthouden aan haast premoderne noties van integriteit en materialiteit. Het bouwen wordt op geen enkele manier gecompromitteerd, zelfs als dit uiteindelijk de realisatie onmogelijk maakt. Zoals rechtgeaarde romantici dat doen, wordt het glorieuze vrijgezellenbestaan verkozen boven een verwaterde en cynische relatie. III. En steeds blijft de inzet hoog, ook als Dessauvage en Mohammadi deelnemen aan wedstrijden. Dat zijn voor hen niet zomaar vingeroefeningen om aan de gang te blijven, maar architectuurontwerpen waarin het werkelijkheidseffect steeds op de spits wordt gedreven. Van papieren architectuur is nooit sprake, hoewel ze, zoals gezegd, dat papier nog steeds verkiezen boven een weergave in pixels. Dit is slechts op het eerste zicht een paradox: omdat architectuur voor hen een uitermate materiële en fysieke aangelegenheid is, zien ze elke voortijdige representatie ervan alleen maar als een aanloop naar de realisatie die dus, net omdat het om architectuur gaat, niet in beelden kan vervallen maar steeds aansluiting moet vinden bij de werkelijkheid. De inzending voor de wedstrijd voor een kiosk in Londen, in 2003, grijpt terug op historische voorbeelden van transparantie en geslotenheid. De kleine winkel zou gerealiseerd worden langs de oever van de Thames, in een probleembuurt bovendien, die nog eens dagelijks overstroomd wordt door toeristen. Realisaties van Dan Graham, Larry Bell en Marchel Duchamp worden ingeschakeld in een studie, die geen reflecterende uitspraken wil doen over noties als publieke representatie of de amorele eigenschappen van het mondiale toerisme, maar simpelweg op 10 11

8 zoek wil gaan naar de beste materialisatie voor dit specifieke gebouw, en het gebruik ervan niet wil problematiseren. Een andere wedstrijd waaraan Dessauvage en Mohammadi deelnamen was die voor het Holocaust Human Rights Center of Maine, in Het ging om een uitbreiding van een universiteitsbibliotheek in de Verenigde Staten, die zich tot doel had gesteld te informeren over de gruwelen van de holocaust, om zo de rechten van de mens en de diversiteit te verdedigen. In deze anti-amerikaanse tijden springt elke theoreticus dan natuurlijk overeind: een dergelijk nobel opzet verzandt al snel in propaganda, die een gekleurde kijk op de geschiedenis biedt, en bijvoorbeeld het niet altijd zo fraaie aandeel van de Verenigde Staten verdonkeremaant. De toenmalige Amerikaanse regering heeft in die periode geen vluchtelingen toegelaten, omdat joden meestal ook rabiate communisten waren. Is het dan wel moreel verantwoord om een tentoonstellingsruimte te ontwerpen, die uiteindelijk een licht negationisme in gang zou kunnen zetten? Het doet denken aan de controverse rond het ontwerp van OMA voor de CCTV in Beijing, wat toch ook een propagandamachine zonder voorgaande van het communistische regime zou kunnen worden. De architectuur heeft echter maar een moraal, zowel bij Dessauvage en Mohammadi als bij Koolhaas, en dat is het geloof in de goede uitkomst. Men moet het beste verwachten, men moet geloven tegen beter weten in, men moet de moed en ook de kracht hebben om aanspraak te maken op die treurige erfenis, 5 schreef Nobelprijswinnaar Imre Kertész. Dit ongeloof in onmogelijkheden blijkt niet alleen uit de beslissing tot het ontwerp, maar ook uit het ontwerp zelf. Vele architecten hebben, naar aanleiding van deze delicate kwestie, een soort van non-architectuur ontworpen, in de overtuiging dat men niet meer kon bouwen na Auschwitz, en al zeker niet wanneer de architectuur Auschwitz als onderwerp had. De architectuur van dit ontwerp is ontegensprekelijk beschadigd, maar ze blijft wel architectuur. Een aaneenschakeling van ruimtes de gebroken ruggengraat van de geschiedenis, noemen de architecten het leidt via samengevoegde trajecten naar een doodlopende expositieruimte. Via hooggelegen ramen valt telkens op een andere manier licht naar binnen in de verschillende zalen. De wereld (en haar geschiedenis) heeft aan zichzelf genoeg, en architectuur kan er alleen maar op een opbouwende manier toegang toe verlenen. Dat blijkt ook uit een laatste wedstrijdontwerp dat, op een andere manier, niet minder ambitieus is. Het betreft een ideeënwedstrijd voor een hotel in Peru, op een hoogte van 2500 meter, vanwaarop men een subliem zicht heeft op de citadel van Machu Picchu van de Inca s. De morele bezwaren zijn hier van een andere aard: waarom zou men een dergelijk intacte en ongerepte omgeving willen aantasten met architectuur? Hieruit blijkt hoezeer het bouwen voor Dessauvage en Mohammadi een noodzakelijk onderdeel van de werkelijkheid is: het geloof in architectuur, dat in deze tentoonstellingsreeks al door Kersten Geers en David Van Severen, of door Van Belle & Medina werd uitgedrukt, is voor hen zo vanzelfsprekend dat het zich slechts door architectuur kan laten affirmeren. Hoewel de ingreep bij voorbaat niet gerealiseerd zou worden en men er eigenlijk niet eens zou mogen bouwen, toch is het ontwerp opgebouwd als een aanloop tot fysiek ingrijpen. Dat blijkt nog het meest uit de samenwerking met ingenieur Laurent Ney, die net als bij vorige ontwerpen van de architecten, heeft bijgedragen tot de structuur. Twee eenvoudige palen, ingebed in de rotsen, houden het langgerekte gebouw overeind, en verankeren het op een onschadelijke manier. Ook hier is de wereld genoeg: het gebouw is een letterlijke verklanking van het programma architectuur is er alleen maar om dat uitzicht mogelijk te maken, en het verblijf op die uitzonderlijke plek. De architecten verwezen naar een condor met gestrekte vleugels, en zoals in andere ontwerpen streven ze inderdaad naar een indrukwekkende maar vanzelfsprekende aanwezigheid. IV. Even intrigerend, zelfs als ze toch bekeken worden als objecten die op zichzelf staan, zijn de gevelzichten die zijn gemaakt met acrylaatverf, naar aanleiding van verschillende ontwerpen. Het 12 13

9 is al gezegd, maar deze tactiele representatie-technieken vinden eerst en vooral aansluiting bij de manuele bezigheid die het bouwen voor hen nog steeds is. Heel wat documenten die te zien zijn op de tentoonstelling in de 35m 3, zijn trouwens speciaal voor deze gelegenheid gemaakt waarom zouden zij iets maken uit eigen beweging, als de eerste aanleiding ertoe niet het ontwerp zelf is, en de aansprakelijkheid ervan voor de bouwheer? Ook de buitenvlakken van de installatie in de Singel worden met een tijdelijke ingreep aangepakt: de kinderen van de architecten tekenen met krijt een hele reeks denkbeeldige dieren, met zelfverzonnen namen. Het is een prachtige samenvatting van alles waar hun werk totnogtoe model voor heeft gestaan. Het relativeert enigszins het belang van architectuur en het duidt aan dat, op een verstrekkende manier, de gebruikers altijd het laatste woord hebben. En eigenlijk hebben ze ook het enige woord, dat ze vorm geven door hun leven en het gebruik dat het maakt van de architectuur A chaque être, plusieurs autres vies me semblaient dues, citeerde Geert Bekaert ooit Arthur Rimbaud 6. Bovendien zal niemand de kwaliteit van een kindertekening in vraag stellen, en al zeker niet als ze zich bevinden op oppervlakken die daarvoor bestemd zijn. Want waarom zou men wanden met bordverf niet met krijttekeningen bekleden? Het is een ijzersterke logica die in de architectuurontwerpen van Dessauvage en Mohammadi ook aanwezig is: als er ergens een beslissing toe genomen wordt, laat die dan gerechtvaardigd zijn door het gebruik, en door het gebruik alleen. Het geleidelijk aan vervagen van de tekeningen, gedurende de loop van de tentoonstelling, weerspiegelt ook de verwerkende rol van deze eerste grote publieke weergave van het werk van Dessauvage en Mohammadi. Hun werk zal onderworpen worden aan meningen en gepraat deze tekst is daar een eerste voorbeeld van en daarna zal hun œuvre weer verder evolueren en groeien. In welke richting dat zal gebeuren, dat valt uiteraard moeilijk te zeggen. Bart Verschaffel heeft zich, in zijn tekst over de moderne architectuur in Vlaanderen, afgevraagd wat er, wanneer het moderne de zaak is van een generatie, ná het moderne komt 7. Dessauvage en Mohammadi maken zeker geen deel meer uit van die generatie naoorlogse modernen, maar desondanks zijn er veel eigenschappen in hun werk die vasthouden aan oneigentijdse, premoderne noties. Ze geloven niet in beelden, ze geloven niet in het virtuele werken met een computer, ze maken materiële en stevig begrensde plaatsen in een steeds vluchtiger wordende wereld, ze geven zich niet over aan promotalk en getheoretiseer en ironische kwinkslagen, ze bereiden slechts het bouwen voor en leggen daarbij een steeds zeldzamer wordende architecturale integriteit aan de dag. Ze maken architectuur die weerspannig genoeg is om weerstand te bieden aan de wereld. Architectuur is het wreedste van alle beroepen, zei architectuurcriticus Deyan Sudjic onlangs Ofwel verhonger je omdat je geen werk hebt, ofwel word je een karikatuur omdat je te veel werk hebt 8. De tentoongestelde ontwerpen van Dessauvage en Mohammadi doen hartstochtelijk geloven dat er een derde weg bestaat tussen deze twee uitersten. 1 Bekaert, Geert, Two houses in Brugge, in: A+U, Driving through Belgium I, nr. 392, mei 2003, pp Hermans, Willem Frederik, Ik heb altijd gelijk, De Bezige Bij, Amsterdam, Delbeke, Maarten, Jong of vers?, in: A+, nr.196, oktober-november 2005, p.23 4 Chomsky, Noam, Language and mind, Harcourt, New York, Kertész, Imre, De verbannen taal, De Bezige Bij, Bekaert, Geert, Leven met architectuur, in: Stéphane Beel Architect, Ludion, Gent/Amsterdam, Verschaffel, Bart, Mon lieu commun. Over de betekenis van het werk in het moderne, in: De Witte Raaf, nr.83, januari-februari 2000, pp Sudjic, Deyan, Faust aan de tekentafel, in: Standaard der Letteren, vrijdag 14 oktober 2005, pp

10 Intégrité et mutisme, conviction et creux et incantatoires. Dès qu il en est secret. On ne tarde pourtant pas à et dont les architectes ont ici tiré passion question, ils tournent les talons pour se rendre compte que ces maisons profit par une intervention simple L architecture de Dessauvage et retourner à leur table de dessin qui ne seraient pas à leur place ailleurs et mais géniale. Grâce à l allée qu ils ont Mohammadi n en appelle qu à leur créativité. Le perdraient de leur cachet si elles étaient aménagée entre ces deux rues, les Christophe Van Gerrewey paradoxe de ce genre d architecture entourées de maisons de la même habitants peuvent carrément court- classique est que d autres, qui n ont trempe. Cette constatation acquiert circuiter leur demeure en passant sous I. pas cette même détermination et ce toutes ses lettres de noblesse sur la elle. Ils importent ainsi un usage qui L architecture traditionnelle dont le même dynamisme, y trouvent toujours terrasse de la Maison 2 : un endroit est généralement réservé aux hôtels but est d offrir protection et orientation matière à en parler, dans un souci qui offre une vue, à la fois fascinante métropolitains pour le décliner dans à travers une abri est précède à la de classification, par exemple, ou et déroutante, sur le paysage un lotissement résidentiel auquel parole. Les tendances actuelles, qui se d interprétation qui suppose cependant typiquement flamand et qui, par sa il s identifie au point de confondre distancient de la construction à l état une stagnation. seule présence, en dit long sur les les passants. Cette allée est en effet pur pour participer au débat littéraire, Les premières maisons que Dessauvage conditions suburbaines. Cette terrasse ponctuée de trois cônes lumineux. Ce cinématographique, photographique, et Mohammadi ont construites au est comme un écrin pour la maison et détail lui donne un caractère public médiatique, philosophique ou début de ce siècle dans la périphérie de qui redessine à la fois l environnement qui explique pourquoi, le dimanche, artistique, s écartent de plus en plus Bruges ont déjà fait l objet d un article et le garde à distance. Grâce à elle, la plus d un promeneur l emprunte par de cette architecture. Elles sont un de la plume de Geert Bekaert. Ces maison est à la fois superbe dans son mégarde. Ce projet de Dessauvage et phénomène qui en appelle à un deux maisons (baptisées Maison 1 et écrin et tournée vers monde. Vues Mohammadi est annonciateur de leur nouveau vocabulaire. Maison 2), situées dans des quartiers à travers les ouvertures de cet écran conviction profonde selon laquelle Dessauvage et Mohammadi sont résidentiels suburbains dont Bekaert en bois, les fermettes environnantes, même le contexte le plus stérile recèle encore des architectes au sens dénonce la triste banalité, inspirent éparpillées au hasard, semblent des possibilités inattendues : une traditionnel du terme, c. -à-d. des des réflexions contradictoires sur soudain faire partie d un étrange théorie dont ils apporteront largement bâtisseurs dont la tâche se résume à la réalité flamande à laquelle elles tableau, plutôt perturbant. Vivre dans la preuve ultérieurement. concevoir le parti d un bâtiment et à en appartiennent. «Ces maisons ne un tel endroit n est pas inné, mais a Cette allée a valu à leur Maison 2 diriger l exécution. Tout ce qui gravite dénoncent pas la situation actuelle», néanmoins quelque chose de festif et d être comparée à la Villa Savoye autour de leurs œuvres ne les intéresse précise Bekaert. «Elles n y font tout de merveilleux. du Corbusier. Cette référence pas. Ils rechignent à en parler et surtout simplement aucune allusion, si ce n est Cette révélation quant à la compati- prestigieuse n est cependant pas pour refusent d échafauder la moindre que par le choix de leur emplacement bilité d une heureuse habitation avec le impressionner ses auteurs, qui refusent théorie à leur sujet. À leurs yeux, une parmi d autres maisons.» On pourrait contexte ingrat de la Flandre, se reflète de se mêler au débat et laissent aux interview n est pas un mal nécessaire, dès lors se demander pourquoi se dans toute la maison. Elle justifie la autres le soin de commenter leur mais un mensonge que l on peut éviter. donner tant de mal. Si les conditions gifle brutale et magistrale que cette travail, estimant que de toute façon, Ils estiment avoir mieux à faire que suburbaines sont effectivement aussi dernière assène à son environnement. les autres ont toujours raison. Or, s occuper de bavardage qui ne font déplorables, pourquoi ne pas aller Le terrain sur lequel elle est érigée est contrairement à l énoncé de Willem finalement le bonheur que de ceux qui habiter en ville ou à la campagne, situé entre deux rues sans issue : un Frederik Hermans qui a dit que «qui sont à l affût de l une ou l autre théorie plutôt que dans ces étranges zones motif névrotique dont les urbanistes a raison, n a rien», les architectes evasive. Ils sont insensibles aux discours intermédiaires dont la Flandre a le flamands sont particulièrement friands ont toujours le fruit de leur travail

11 La nécessité et le fonctionnalisme de l on quitte les bancs de l école au tant que les conditions contextuelles s ouvre sur un couloir qui dessert toute l architecture pratiquée selon les règles cours desquels les architectes sont en perpétuel mouvement n ont pas un la maison ouverte à la lumière du jour. de l art effacent le moindre doute. forcément confrontés aux anciens effet paralysant et inspirent des projets La colonne vertébrale de cette maison La structure de leur Maison 2 est un maîtres. L existence de ce passé et puissants qui répondent aux besoins est réalisée en bois, un matériau plutôt autre élément qui force l association d illustres prédécesseurs permet aux et desideratas du maître de l ouvrage, rare dans le paysage architectural avec Le Corbusier. Cette structure architectes de la nouvelle génération toutes les réflexions a posteriori sont flamand. La façade est revêtue s articule entièrement autour d un de se tailler une place de plus en plus permises, même s il est clair qu elles d éléments en zinc qui bien qu étant plateau en béton reposant sur quatre concrète dans le paysage flamand. auront un caractère provisoire. légèrement bombés, ne perturbent en piliers sous lequel ou sur lequel Pour briser brièvement le silence qui Contrairement à l édifice immuable, rien la géométrie qui dicte le rythme de peuvent venir se greffer, au gré des plane dans les milieux de l architecture, ces réflexions sont au tableau de l ensemble. Ces éléments font penser à besoins, des volumes qui ne sont reliés on peut tenter de lui appliquer cette l architecture autant d annotations à la carapace protectrice d une tortue. Ce entre eux que par quelques éléments théorie de la filiation. La technique la craie qui s estompent avec le temps choix a le même effet que l allée de la verticaux d une grande simplicité ou qui consiste à grouper une série de et peuvent être effacées au profit de Maison 2 : il crée la surprise, en appelle par la paroi contre laquelle ils sont volumes en l absence de tout épicentre, nouvelles visions. à leur cadre de vie toutes sortes de adossés. Mais une fois de plus, cette de couler un programme dans un Tout ceci vaut également pour la théories sur les mécanismes de défense référence ne joue guère dans la tête moule géométrique d une grande Maison 1 de Sint-Andries, qui est et de dissuasion... ou fait penser à de nos deux architectes. Ils auraient simplicité sans l emballer dans une clairement apparentée à la Maison l architecture parlante de Ledoux. même tendance à la considérer comme quelconque histoire n est pas l apanage 2, ne serait-ce que du fait qu elle est Cette architecture n en demeure pas une incongruité de l histoire de l art, de la Maison 2, mais une technique située dans un lotissement analogue moins subordonnée aux exigences estimant que si l on se réfère à l histoire que l on rencontre fréquemment dans avec lequel elle engage le même des habitants qui, bien que n étant de l architecture, c est tout simplement l architecture moderne contemporaine. dialogue ambigu. Cette maison est pas vraiment des inconditionnels de dans le but de mieux faire fonctionner La structure de base de la maison cependant plus modeste et repliée sur l architecture moderne, y ont trouvé un le programme et non dans celui de que Dessauvage et Mohammadi elle-même du fait que son propriétaire, havre de paix. multiplier les références culturelles, ont réalisée à Sint-Kruis se distingue un homme handicapé, en avait littéraires ou ironiques. Ce qui compte, cependant par une autonomie peu explicitement émis le souhait pour s y II. c est de construire. Tout le reste n est commune. Elle se résume à un maître sentir à l abri et en sécurité. Le volume Les maisons 3 et 4 ne semblent au que blabla et affabulations. volume en béton, grâce auquel la principal n a fait l objet que de deux premier abord ne plus avoir aucune Dans le cadre de l initiative du Singel disposition et le fonctionnement des interventions. La première se situe commune mesure avec les deux et du VAi, qui se proposent d offrir espaces privatifs gagnent en puissance. au niveau de la façade qui, du côté premières. La géométrie rigoureuse a aux jeunes architectes une plate-forme Surtout dans l architecture, il importe gauche, est deux fois moins haute. Elle disparu au même titre que le dogme conçue par Richard Venlet, Maarten que les nouvelles générations tentent abrite un patio et dévoile une partie de l angle droit. Les conditions Delbeke a introduit la notion de filiation de dire la même chose en d autres de la maison. La seconde, située à contextuelles sont également dans la critique de l architecture belge. mots, tout en allant de l avant. C est l arrière, consiste en une terrasse carrée différentes puisque ces maisons Devenir architecte implique des stages ce qui rend la question de l influence excentrée. La porte d entrée, quasiment s inscrivent dans un paysage nettement et un long apprentissage qui ne qui est en réalité une question de invisible puisque située sur le côté plus ouvert, dont l horizon n est pas commence en fait qu au moment où légitimité en grande partie superflue: et en retrait par rapport à la façade, barré par d autres constructions

12 Cette différence se manifeste aussi maison pas comme les autres, dont On comprend dès lors pourquoi les Les maîtres de l ouvrage avaient au niveau des exigences des maîtres le concept est entièrement laissé au architectes préfèrent numéroter leurs en effet insisté sur le fait qu ils de l ouvrage. La Maison 3 est par libre arbitre des architectes, requiert projets, plutôt que de leur attribuer un souhaitaient une maison à géométrie exemple une maison capricieuse cependant un engagement personnel nom faisant allusion à l environnement variable se pliant aux divers usages aux multiples coins et recoins, dont et une propre interprétation qui ne ou au maître de l ouvrage. Cette qu ils comptaient en faire. l organisation est entièrement dictée sont pas donnés à tout le monde. numérotation inscrit leurs projets dans Dessauvage et Mohammadi prennent par une volonté de contact étroit avec La Maison 4 est à la troisième maison, un contexte temporel et culturel: chaque détail personnellement en la nature environnante. Ici, il n est pas ce que la deuxième était à la première. ils sont construits pour une éternité main, au sens propre du terme puisque, question de lotissements qui, à force Avant de se lancer dans l aventure, les temporaire dont le point de départ la plupart du temps, ils les élaborent d alimenter les rêves débridés du Belge architectes ont répertorié l ensemble se recoupe avec celui du partenariat eux-mêmes au crayon, plutôt que de moyen qui, comme chacun sait, a des conditions contextuelles: et le moment où les parties en s en remettre à l ordinateur. Selon le une brique dans le ventre, brillent par orientation, ensoleillement, définissent les objectifs et spécificités. philologue Noam Chomsky, l écriture leurs allures anarchiques. La maison environnement, vues, superficies, Ce partenariat ouvre simultanément créative sur ordinateur se traduit par peut s y épanouir en toute liberté, au situation actuelle, programme et la porte à l élaboration d une œuvre un appauvrissement considérable même titre que son propriétaire par exigences du maître de l ouvrage. qui est encore susceptible d évoluer en du langage car, en l absence de tout ailleurs pour qui cette construction Cet exercice a donné naissance à une cours de route. contact neurobiologique entre le a marqué une renaissance, le début maison complexe, articulée et dotée de Il est clair que les projets de bout des doigts, le papier, la plume d une vie plus agréable. Le toit de ce plans inclinés. La vue sur les environs Dessauvage et Mohammadi et le cerveau, c est l ordinateur qui projet est à l image de ce revirement: n est pas maximisée, mais cadrée et porteront toujours en eux certaines prend le dessus pour ce qui est de la au lieu de former une pointe au intensifiée par des baies vitrées moins caractéristiques dont ils ne se déferont programmation du langage. Il est centre de la maison comme c est hautes, comparables à celles de la jamais, même si elles ne sont pas pour clair que, abstraction faite de certaines traditionnellement le cas, les pans Maison 2 dont les dimensions ont simplifier les choses. Nous pensons par tendances fétichistes (parfaitement de la toiture sont disposés en V. Dans été dictées par la structure en béton. exemple à cet éternel souci du détail concevables), ceci est également ce projet, les architectes ont tenté de Cette architecture n est pas sans qu ils considèrent, non pas comme applicable à l architecture : plus les se débarrasser de tous les préjugés rappeler les projets récents d OMA, un objectif en soi, mais comme un aspects du projet que l on confie à en matière d habitat pour partir à la comme la bibliothèque de Seattle, outil nécessaire à la création d un l ordinateur sont nombreux, moins recherche d un vocabulaire et d un dont le programme est décliné en une espace. Les détails de la Maison 4 on en maîtrisera l élaboration et programme inédits. Cette aventure série de formes qui, bien qu étranges, en sont un bel exemple : ils ne sont par conséquent la qualité. C est vrai se serait soldée par une expansion de paraissent inattaquables et légitimes. pas indispensables à la matérialité qu il s agit souvent d un cas de force l habitat doublée de l élimination de Comment pourrait-on trébucher sur la du projet, mais en sont un élément majeure. Dans une société comme tous les obstacles architectoniques au forme ou l aspect d un bâtiment quand essentiel. À l instar de la maison la nôtre, dont les acteurs se livrent profit du programme, si ce n était que toutes les pièces du puzzle s emboîtent Rietveld-Schröder, la Maison 4 est une concurrence acharnée, la rapidité le maître de l ouvrage s y soit opposé. parfaitement? Dans cette architecture, traversée de parois coulissantes qui et l efficacité rendues possibles par Les architectes ont alors proposé une il n y a aucun a priori, si ce n est que coulissent vers l extérieur, contribuant les techniques de reproduction (le alternative permettant une réalisation l importance qu il y a lieu d accorder au ainsi aussi bien à l organisation syndrome du copier-coller) tendent à en plusieurs phases. Vivre dans une contexte, qui diffère de projet à projet. intérieure qu extérieure des espaces. l emporter sur la qualité et la créativité

13 Dessauvage et Mohammadi ont beau chaque jour des milliers de touristes. communistes rabiques, on pourrait se une salle d exposition sans issue. La avoir le feu sacré et vouloir construire Dessauvage et Mohammadi se sont demander si la construction d un tel lumière qui pénètre par des fenêtres le plus possible, ils ne cèdent pas à penchés sur des projets de Dan centre qui risque de déclencher une situées en hauteur éclaire chaque ce nivellement, mais restent fidèles à Graham, Larry Bell et Marcel Duchamp légère forme de négationnisme est salle différemment. Le monde (et des notions prémodernes telles que dans le cadre d une étude dans laquelle éthiquement justifiée. Cela fait penser son histoire) se suffisant à lui-même, l intégrité et la matérialité. ils ne prétendent pas aborder le à la controverse qu a provoqué le projet l architecture ne peut y donner accès Ils ne font aucun compromis, même problème de la représentation publique de l OMA pour le CCTV de Beijing que d une manière constructive. si cette rigueur leur coûte un projet. ni l amoralité du tourisme mondial, projet qui, lui aussi, risquait de devenir Cela ressort également de leur dernier Comme tout célibataire romantique qui mais qui doit tout simplement les pour le parti communiste une machine projet de concours qui est différent, se respecte, ils préfèrent le parcours aider à trouver la meilleure solution de propagande sans précédents. Pour mais non moins ambitieux. Ce concours du combattant à une relation en demi- esthétique et pratique pour ce Dessauvage en Mohammadi tout en est un de pure créativité car portant teinte, empreinte de cynisme. bâtiment très particulier. comme pour Koolhaas, l architecture sur un hôtel qui ne sera jamais réalisé, Dessauvage et Mohammadi ont n obéit qu à une seule éthique : la situé au Pérou à 2500 m d altitude III. également participé au concours foi dans le résultat. Il faut espérer le et offrant une vue imprenable sur le Même lorsqu ils participent à des pour l Holocaust Human Rights meilleur et y croire faute de mieux ou, sur le site inca du Machu Picchu. Les concours, Dessauvage et Mohammadi Center of Maine en Ce projet pour reprendre les mots du prix Nobel objections morales sont ici d un tout s engagent à fond. Ils considèrent portait sur la construction d un de littérature 2002 Imre Kertész, «il autre ordre puisque que ce projet fait ces projets comme des exercices bâtiment annexe à une bibliothèque faut avoir de la force et du courage surgir la question de savoir si on a ou non seulement de doigté, mais aussi universitaire américaine qui s était pour revendiquer ce triste héritage». non le droit de polluer la nature encore et surtout de confrontation avec la fixée pour objectif d informer le public Ce reniement de l impossible ressort intacte d un tel endroit en y érigeant réalité. C est vrai que pour eux aussi des atrocités de la Shoah pour se non seulement des prémisses, mais un édifice? Leur participation à ce paradoxal que cela puisse paraître poser ainsi en défenseur des droits aussi du projet proprement dit. concours montre à quel point bâtir est l architecture est avant tout un de l homme et détracteur du racisme. Nombreux sont les architectes qui, pour eux une nécessité faisant partie processus concret et physique, dont la À cette époque déjà marquée par suite à cette question épineuse, intégrante de la réalité. Cette foi dans représentation abstraite ne constitue un anti-américanisme farouche, ce ont développé une sorte de non- l architecture, qu ils partagent avec que la phase préliminaire et qui, en projet a bien entendu fait sursauter architecture, dans la conviction d autres architectes participant à cette raison de son objectif final, ne peut se plus d un théoricien. C est vrai qu un qu après Auschwitz, il n y avait série d expositions (cf. Kersten Geers résumer à des images, mais doit faire discours aussi noble risque de tourner plus d architecture possible et et David Van Severen ou Van Belle & écho à la réalité. rapidement à de la propagande, qui certainement plus d architecture qui Medina) leur paraît à ce point évidente Leur projet de concours pour un déforme l histoire et serait par exemple l évoque. Cette architecture est certes qu elle ne peut s exprimer qu à travers kiosque à Londres en 2003 se capable de passer sous silence le rôle, endommagée, mais n en demeure leur travail. Même s il était clair dès nourrit de projets historiques tout en pas toujours très édifiant, des États- pas moins de l architecture. Une le départ que cet hôtel ne verrait transparence et intimité. Cette petite Unis. Quand on sait qu à l époque, le série d espaces en enfilade que les jamais le jour, qu on ne pourrait jamais boutique était appelée à se miroiter gouvernement américain repoussait les architectes appellent l échine brisée construire sur ce site, leur projet est dans les eaux de la Tamise, dans un demandeurs d asile juifs sous prétexte de l histoire débouche, quel que conçu comme s il devait être un jour quartier difficile où déferlent en plus que la plupart d entre eux sont des soit le parcours que l on suive, sur mis à exécution. Pour la structure, ils 22 23

14 ont par exemple fait appel à l ingénieur l occasion par les enfants des Dans un article sur l architecture 1 Bekaert, Geert, Two houses in Laurent Ney tout comme lors de leurs architectes qui y ont dessiné à la craie moderne en Flandre, Bart Verschaffel Brugge, dans A+U, Driving through projets concrets. Leur hôtel consiste en des animaux fabuleux auxquels ils ont s est demandé ce qui viendra après Belgium I, n 392, mai 2003, pp un volume tout en longueur monté donné des noms de leur invention. l art moderne, si ce dernier n est 2 Hermans, Willem Frederik, Ik heb sur deux piliers enchâssés dans la Ces dessins résument à merveille tout l affaire que d une génération. Bien altijd gelijk, De Bezige Bij, Amsterdam, roche qui n altèrent en rien le site. Ici ce leurs œuvres représentent jusqu à que Dessauvage et Mohammadi aussi, la nature se suffit à elle-même: présent. Ils relativisent l importance n appartiennent plus à cette génération 3 Delbeke, Maarten, Jong of vers?, le bâtiment se contente de satisfaire de l architecture et montrent que le moderne de l après-guerre, leur dans A+, n 196, octobre-novembre au programme, l architecture servant client a toujours le dernier mot, un approche est à de nombreux égards 2005, p.23. uniquement à rendre possible cette mot qu ils concrétisent en fonction prémoderne. Ils ne croient pas aux 4 Chomsky, Noam, Language and vue imprenable et un séjour sur ce site de leur vie et de l usage qu ils font images, rechignent à avoir recours à mind, Harcourt, New York, d exception. Les architectes se sont de l architecture. «À chaque être, la CAD, réalisent des ouvrages d art 5 Kertész, Imre, De verbannen taal, inspirés du condor aux ailes largement plusieurs autres vies me semblaient immuables et clairement circonscrits De Bezige Bij, déployées, un oiseau impressionnant dues», disait Arthur Rimbaud. En dans un monde où les choses sont de 6 Cité par Bekaert, Geert, Leven met mais qui est parfaitement à sa place plus, personne ne remettra jamais plus en plus éphémères, ils s opposent architectuur, dans Stéphane Beel dans ce biotope. en question la qualité d un dessin à tout battage publicitaire, théories Architect, Ludion, Gand/Amsterdam, d enfant, surtout lorsqu il figure sur ronflantes et plaisanteries cyniques, se IV. un support ad hoc. Car pourquoi ne concentrent uniquement sur le résultat 7 Verschaffel, Bart, Mon lieu Même hors contexte, les fresques pourrait-on pas dessiner à la craie sur de leur travail faisant en ce preuve commun. Over de betekenis van het de façade réalisées avec de la une paroi spécialement traitée à cet d une intégrité qui se fait de plus en werk in het moderne, dans De peinture acrylique sont également effet? Les projets de Dessauvage et plus rare de nos jours, et proposent Witte Raaf, n 83, janvier-février 2000, impressionnantes. Comme nous Mohammadi obéissent à cette même une architecture qui est malgré tout pp.8-9. l avons déjà signalé, ces techniques logique implacable : toute décision y assez récalcitrante que pour tenir 8 Sudjic, Deyan, Faust aan de de représentation tactiles s inscrivent est uniquement et purement dictée par tête au monde. «L architecture est la tekentafel, dans Standaard der avant tout dans la prolongation de l usage que l on veut en faire. plus ingrate des professions», dixit Letteren, vendredi 14 octobre 2005, la construction qui est pour eux une Ces dessins, qui s estompent avec le récemment le critique Deyan Sudjic. «pp.8-9. activité essentiellement manuelle. temps, sont à l image des changements Soit vous mourrez de faim parce que Nombre de plans exposés ici ont que cette première confrontation vous n avez pas de travail, soit vous d ailleurs été conçus spécialement pour avec le grand public est susceptible devenez une caricature parce que 35m 3 pourquoi prendraient-ils une d engendrer. À l issue de cette vous en avez trop». Les projets de quelconque initiative alors que qu ils exposition, où elles auront mises sous Dessauvage et Mohammadi exposés ici ne sont pas directement concernés par le feu des projecteurs et commentées nous donnent fermement à penser qu il le projet et que la responsabilité en (le présent article en est la première existe une troisième voie entre ces deux incombe au maître de l ouvrage? preuve), leurs œuvres continueront à extrêmes. Les parois extérieures de l installation évoluer. Dans quel sens elles évolueront ont été également décorées pour est bien entendu difficile à prévoir

15 Integrity and taciturnity, faith and and preparing for it. As soon as fussy but exactly here, and all would be the drive connect up to both streets, longing words and theories are introduced, lost if comparable houses were built the owners can literally drive past and The architecture of Dessauvage and they are already off elsewhere creating around them. Nowhere is this clearer under their house. This is something Mohammadi a design, whose only wish is to be than on the first-floor terrace in House usually reserved for hotels in the Christophe Van Gerrewey carried out. It is the paradox of this Two one can probably not imagine metropolis, but now it suddenly sort of classic architecture that others any place from which one has a view becomes an essential part of a house I. who are less well-endowed with of the typical Flemish landscape that is on an estate, and not only for the Traditional architecture the determination and vigour nevertheless both so enchanting and so shocking, occupants. Three illuminated yellow provision of material shelter that find in it one reason after another and which says more about the cones that evoke the sense of public offers accommodation and purpose to start talking, driven by different suburban condition simply by its very traffic have been set alongside the precedes speech. Contemporary desires, such as for classification existence. This terrace is surrounded drive, so that on a languid Sunday trends that distance themselves or interpretation, but therefore for by a high wooden palisade, which afternoon walkers with their prams from actual building, and shift in standstill too. both draws the surroundings in unsuspectingly take this short cut. It the direction of literature, film, Geert Bekaert has already written and keeps them at a distance. The illustrates what will later also turn out media theory, photography, video about the first houses by Dessauvage imitation farmhouses scattered to be true: the architects unassailable installations, reflection or art, also and Mohammadi, which were randomly around suddenly become belief that even situations that have distance themselves from this completed on the outskirts of Bruges part of a strange and unsettling scene, been pronounced utterly dead can still architecture. They are phenomena for at the start of this century. 1 These filtered and filled in by the grid of give rise to unexpected qualities. which new terms have to be coined. two houses (House One and House the wooden screen. It may not be so This drive is one of the reasons House The work of Dessauvage and Two) on suburban residential estates natural to live here, but at the same Two has already been compared to Mohammadi though, is still that Bekaert described as lamentably time there is something very festive Le Corbusier s Villa Savoye. It is an architecture in the classic sense of banal, arouse a great many and glorious about it, in a restrained immodest reference, but it means little the word: building takes place, or is contradictory reflections on the reality way. to the architects. It s up to others to meticulously prepared for, and then of Flanders of which they are a part. This revelation of the joyous say where the influences come from; ostensibly it stops, or rather, the These houses do not react against possibilities of living in Flanders, as far as the architects are concerned, infinite variety which then commences what already exists, they simply do not in spite of everything, permeates these others are always right. But, no longer involves the architects. They refer to it, except perhaps by choosing this whole house. It effortlessly as Willem Frederik Hermans said, talk about it with some reluctance, to be located on this estate amongst justifies the brutal and mighty slap it Those who are right have nothing, 2 and already distance themselves all the other houses, wrote Bekaert. administers to its surroundings. The whereas the architects always have entirely from the recording of stories One might ask oneself why all this plots the house faces are bordered the advantage of building. If the concerning this architecture. They do trouble? If the suburban condition is on two sides by a cul-de-sac that game is played well, it is the necessity not consider an interior as a necessary truly so cheerless, one ought to live neurotic motif of the Flemish housing and functionality of architecture that evil, but as a lie that can be avoided. in the town or the countryside, and estate. By means of a simple act, removes any doubt. The structure They do not dirty their hands with this not in this odd in-between form so the architects have used this double of House Two also refers to that multicoloured noncommittal chatter; abundant in Flanders. And yet these termination to achieve an unexpected renowned predecessor: the basic their hands are too busy building houses could not be anywhere else possibility for the house. By making construction is a concrete platform 26 27

16 on four pillars, and it is this peculiar the exercise of filiation. The technique of the same family as House Two: it no means unconditional champions of presence that makes the rest of the of grouping spaces without a centre, stands on a similar estate and enters modern architecture, but despite this house possible. Separate volumes are of threading together a programme into the same ambiguous relationship have found in it a basis for their lives. added above and below it depending by simple geometry without wrapping with it. Yet it reserves its space in a on the use and are only linked by a it in a grand story, is used not only more modest and withdrawn way. This II. few simple vertical elements and also in House Two, but also in much is not surprising since the client is a At first sight, the designs for Houses by the structure against which they contemporary modern architecture. wheelchair user, and asked specifically Three and Four break away from lean. But in the minds of the architect However, the basic structure of for a safe, sheltering home. Only those of the first two. The strict this reference to that emblematic Dessauvage and Mohammadi s house two changes were made to the basic geometry has gone, as has the Villa hardly exists it is perhaps no in Sint-Kruis has a rare autonomy. Its volume: at the front left the facade is dogma of the square corner. But the more than art historical bad manners: structure has been simplified into a only half as high, which gives rise to preconditions have changed too: the if the history of architecture has to basic geometric volume in concrete, so a patio and partly exposes the house; surrounding buildings are not so close be brought in, it is only to allow the that both the positioning and function at the left back there is a rectangular there is a broadness and a much programme to function better, and of the actual housing programme terrace. Access to the house is through more open natural landscape. The not to make cultural, literary or ironic gain in strength at the same time. an inconspicuous entrance on the client s wishes were also completely references. It is building that takes It is essential for new generations, right-hand side: a recessed front different. For example, House Three priority here, and all the rest is just and certainly in architecture, to try door provides the entrance hall, from is a capricious and polygonal house. one of many fabrications. to say the same thing using different which the whole house is accessible, The surroundings are allowed in, In connection with the initiative words, and also to go a step further. with plenty of daylight. This, the and the organisation of the house taken by desingel and the VAi to It is precisely because of this that backbone of the house, is clad in light focuses upon them unconditionally. offer young architects a platform in the question of influence which wood, a choice of material very rare There are no estates here, and there Richard Venlet s installation, Maarten after all is ultimately a question of in Flemish architecture. The facade is is no overloaded patchwork of the Delbeke introduced the notion of the legitimacy of a design becomes clad in zinc elements that are slightly dubious dreams of people building filiation into Belgian architectural largely superfluous: as long as the concave but continue without the for themselves. The house is able criticism. 3 the concept of traineeship, ever-changing preconditions of a geometry of the house imposing its to develop unbridled just like the and the years of training to become design are complied with and result in rhythm. This creates a sort of suit of client in fact, who saw the design an architect which actually only really vigorous building that meets desires armour, a shell like that of a tortoise. as a new opportunity, a major start after graduation, bring about and needs, all a posteriori reflections, This design decision is of the same change, the beginning of a more intense collaboration with masters of although useful, are at the same time nature as the drive at House Two: festive life. The sloping roof in this an earlier generation. The presence of provisional. They are chalk drawings one can wonder about it endlessly, design therefore has nothing to do a past and of impressive predecessors on the walls of architecture that and see in it theories on shelter and with the classic Flemish Ridge roof: definitely makes the new existence become blurred and are replaced deterrence or one might recognise in instead of a ridge in the middle, the of architecture into an increasingly while the building and its use remain it references to Ledoux s architecture roofs slope up towards the sides. It real part of life in Flanders. In order standing day to day. parlante. But it remains an architecture is a design in which the architects to briefly suspend the taciturnity of The same thing applies to House One that subordinates itself to the specific have tried to leave behind all the architecture, one can here too apply in Sint-Andries, which is undeniably desires of its users, who are in fact by prejudices about housing, and 28 29

17 themselves entered into an adventure regard to the concrete structure. It as a means of achieving spatiality, and legitimacy, this is equally applicable in the area of formal idiom and the is reminiscent of recent designs by is not seen as an aim in itself. This is to the creation of architecture: the development of the programme. It OMA, such as the library in Seattle, made strikingly clear in House Four: more aspects of the design are would have meant an expansion of where the programme is embedded the details do not simply help bring handed over to the computer the less habitation, an abandonment of all in strange forms that fan out but about the materiality of the design, the properties of the process and formal impediments, to the benefit which despite this are experienced as but form an essential part of it. Just therefore its qualities can still be of the programme. Despite this, the unquestionable and legitimate. What as in Rietveld s Schröder House, this controlled. Of course this is often the collaboration did not work out: a does the form or the appearance of house is traversed by sliding walls, but case with forces beyond one s control: second version of the design was the house matter if everything appears here these panels slide outside, out of in a competitive society speed and made that offered the opportunity to be in the right place? There are no the floor plan and the house, so that efficiency achieved by reproducibility of carrying it out in stages. But of a priori s in this architecture, unless they help define the exterior and the (the copy and paste syndrome) are course the adventure of living in a it be the belief in the importance of use of the house in a legitimate way. prized more highly than quality and highly individual and auctorial form the ever-changing situation, design by In fact the clients expressly asked for a reliability. Great as Dessauvage and of architecture still requires personal design. house that could be used in different Mohammadi s desire to build is, they commitment, and the ability to fill it It is also for this reason that it ways and which was thus composed do not give in to this dumbing down, in for oneself, but this does not suit suddenly becomes easy to understand of spaces whose appearance and but continue to adhere to almost everyone. why the architects number their character could be changed from one pre-modern notions of integrity and House Four is related to the third designs, and do not just simply moment to the next. materiality. house in the same way as the first give them a name derived from the It is characteristic of their method The act of building itself is in no way two houses were. In their design surroundings or the client. It situates that every part of a design passes compromised, even if this ultimately proposal the architects catalogued the projects in time and cultural through the hands of the architects, makes its achievement impossible. Like all the preconditions: the orientation, context: they are built for a temporary in this case literally. Dessauvage and true romantics, the glorious single life the sun, the surroundings (a natural eternity that originates when the Mohammadi rarely design on the is preferred to a diluted and cynical landscape again), the views, the cooperation starts, and in its specific computer, but draw out every detail relationship. surface areas, the existing situation, reasons and characteristics. And at in pencil. The linguist Noam Chomsky the programme and the client s the same time it opens the door to once wrote that using electronics to III. wishes. This resulted in a complex the development of an oeuvre, which help in creative writing would lead to And the stakes always remain high, house with an angle in the floor is able to evolve and accommodate a disastrous impoverishment of the even when these architects participate plan and once again with sloping the growth of and changes in the language: the purely neurobiological in competitions. They do not see them planes. For example, the view of approach to architecture. contact between fingertips, paper, simply as exercises to keep themselves the surroundings is not maximised There are of course qualities in pen and brain would no longer exist, active, but as architectural designs in by means of the greatest possible Dessauvage and Mohammadi s work which would leave the so-called which the reality effect is always taken perspective, but is framed and that they will always carry with them, programming of the language as far as possible. They never engage intensified by windows that are however much this may complicate entirely in the hands of the computer. in paper architecture, although, as not so high comparable with things. For example, there is their 4 Apart from any fetishist tendencies, has already been mentioned, they still what happened in House Two with attention to detail, which is employed which of course also have a certain prefer paper to rendering in pixels

18 This is only a paradox at first sight: these anti-american times every in the conviction that one could no can only be affirmed by architecture. because they see architecture as an theorist then naturally leaps up: this longer build after Auschwitz, and Although it was known beforehand exceedingly material and physical sort of noble intention soon becomes certainly not when the subject of that the building would not be carried matter, they consider any premature bogged down in propaganda, which the architecture was Auschwitz itself. out, and although one is not even representation of it to be no more presents a biased view of history and, The architecture of this design is allowed to build there, nevertheless than a run-up to its realisation, which, for example, suppresses the United undeniably harmed, but it does remain the design is composed as a run-up to precisely because it is a matter of States part in it, which has not always architecture. A succession of spaces actual physical changes. This is shown architecture, cannot therefore lapse been very distinguished. At that time the broken back of history, as the most clearly by their collaboration into images but must always be the American government did not architects call it leads by way of with the engineer Laurent Ney, who connected to reality. allow in any refugees, because Jews several merging routes to a dead- contributed to the structure as he had Their entry for a competition for a were also usually rabid communists. end exhibition space. Light enters in the architects previous designs. kiosk in London in 2003 goes back to So is it morally responsible to design the various rooms in different ways Two simple poles embedded in the historical examples of transparency an exhibition space which ultimately through windows high in the walls. rocks hold up this elongated building and enclosure. This small shop was might bring about a certain degree The world (and its history) is sufficient and anchor it without doing any to be built along the banks of the of negationism? It is reminiscent unto itself, and all architecture can do harm. Here too the world is sufficient: Thames, in a problem area which is of the controversy about OMA s is provide a constructive entrance to the building is a literal expression of also flooded with tourists every day. design for the CCTV in Beijing, it. This is also apparent from their last the programme the architecture is Creations by Dan Graham, Larry Bell which after all might also become an competition design which is no less only there to make a view possible, and Marcel Duchamp were used in a unprecedented propaganda machine ambitious, but in a different way. It and to make it possible to stay in this study that was not intended to make for the communist regime. However, is a competition for ideas (no actual exceptional place. The architects refer any reflective statements on such in the case both of Dessauvage building was involved) for a hotel in to a condor with outstretched wings, notions as public representation or and Mohammadi and of Koolhaas, Peru at an altitude of 2500 m, from and as in some of their other designs the amoral nature of global tourism, architecture has only one moral and where one has a sublime view of the they aspire to an impressive but but was simply meant to look for the that is the belief in a good outcome. Inca s citadel at Machu Picchu. The natural presence. best material form for this particular One must expect the best, and one moral objections are of a different building, and was not intended to must have faith against one s better nature here: why should one want to IV. make a problem of its use. judgment, one must have the courage pollute this sort of intact and unspoilt Equally impressive, even if they are Another competition these architects and also the strength to claim this environment with architecture? From only seen as objects in their own entered was for The Holocaust Human tragic legacy, 5 wrote the Nobel this it is apparent to what extent right, are the views of the facades Rights Center of Maine in It prizewinner Imre Kertész. Dessauvage and Mohammadi see done in acrylic paint in connection was for an extension to a university This lack of belief in impossibilities building as an essential part of reality: with various designs. It has already library in the United States, which is apparent not only in the decision the belief in architecture, which in been said, but these tactile rendering had set itself the aim of providing to create a design, but also in the this series of exhibitions has already techniques are first and foremost information about the horrors of design itself. Because of the delicacy been expressed by Kersten Geers and linked to the manual occupation the Holocaust, thereby defending of this question, many architects have David Van Severen, and by Van Belle which they still consider building diversity and the rights of man. In designed a sort of non-architecture, & Medina, is so natural to them that it to be. In fact a great many of the 32 33

19 documents in the 35m 3 exhibition let it be justified by the use to which it Deyan Sudjic said recently: Either you 1 Bekaert, Geert, Two houses in were specially made for the occasion will be put, and by the use alone. starve because you have no work, or Brugge, in A+U, Driving through why would they make something of The gradual blurring of the drawings you become a caricature because you Belgium I, no. 392, May 2003, pp. their own accord if the main reason in the course of the exhibition also have too much work. 8 The designs for doing so was not the design itself reflects the assimilatory role of this by Dessauvage and Mohammadi 2 Hermans, Willem Frederik, Ik and its responsibility with regard to first major public showing of these exhibited here enable us to believe heb altijd gelijk, De Bezige Bij, the client? Even the external surfaces architects work. Their work will be passionately that there is a third way Amsterdam, of the installation at desingel have subjected to opinion and talk this between these two extremes. 3 Delbeke, Maarten, Jong of vers?, in been subject to a temporary change: article is one of the first examples of A+, no.196, October-November 2005, the architects children have drawn a this and after that it will continue to p.23. whole series of imaginary animals in evolve and grow. It is of course hard 4 Chomsky, Noam, Language and chalk, with names they thought up to say in which direction it will go. In mind, Harcourt, New York, themselves. It is a splendid summary his piece on modern architecture in 5 Kertész, Imre, De verbannen taal, of everything for which their work Flanders, Bart Verschaffel wondered De Bezige Bij, up to now has served as a model. To what, if the modern is associated 6 Bekaert, Geert, Leven met some extent it puts the importance with a particular generation, will come architectuur, in Stéphane Beel of architecture into perspective, and after the modern. 7 Dessauvage and Architect, Ludion, Ghent/Amsterdam, indicates that in a consequential way Mohammadi are certainly no longer users always have the last word. a part of that generation of post- 7 Verschaffel, Bart, Mon lieu commun. And in fact they have the only word, war moderns, but despite this there Over de betekenis van het werk in because they shape things by means are many qualities in the work that het moderne, in De Witte Raaf, no. of their lives and the use it makes of retain uncontemporary, pre modern 83, January-February 2000, pp.8-9. the architecture A chaque être, notions. They do not believe in 8 Sudjic, Deyan, Faust aan de plusieurs autres vies me semblaient images, they do not believe in working tekentafel, in Standaard der Letteren, dues, as Geert Bekaert once quoted virtually on the computer, they create Friday 14 October 2005, pp. 8-9 from Arthur Rimbaud. 6 What is more, material and tightly-defined places no one will question the quality of in an increasingly transient world, a child s drawing, and certainly not they do not resort to promo-talk or when they are on surfaces which are theorising and ironic witticisms; all after all intended for it. After all, why they do is prepare for building and would one not cover walls painted in so doing display an increasingly with blackboard paint with drawings rare architectural integrity, and create in chalk? This is a cast-iron logic that architecture that is sufficiently defiant is also to be found in Dessauvage and to offer resistance to the world. Mohammadi s architectural designs: if Architecture is the cruellest of all a decision has to be taken anywhere, professions, as the architectural critic 34 35

20 36 37

Installatie van versie 2.2 van Atoum

Installatie van versie 2.2 van Atoum Version française en seconde partie du document. Installatie van versie 2.2 van Atoum U moet in uw databases een nieuwe tabel aanmaken na de installatie van versie 2.2 van de toepassing Atoum. Hiervoor

Nadere informatie

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal La langue néerlandaise crée un lien entre nous Wat leest

Nadere informatie

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé III. 1. Accord de l adjectif 1.1 prend s 1.2 + E 1.3 substantivé 2. Les degrés de comparaison 2.1 Les comparatifs 2.2 Les superlatifs 2.3 Les irréguliers 1 III. 1. Accord de l adjectif 1.1. prend S Quand

Nadere informatie

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.)

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.) De stad en duurzame mobiliteit: verandering op til La ville et la mobilité durable: une transition en cours 1. Vaststellingen De moderne stad New York Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens Bologna

Nadere informatie

NGI Vision Debat

NGI Vision Debat NGI Vision 2030 Debat Résultats que nous voulons obtenir Les sources authentiques de données géographiques sont des données de qualité et mises à jour, à disposition comme «données ouvertes». Les services

Nadere informatie

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: FABULOUS CHIC, WINTER LODGE, CHRISTMAS MORNING, BALANCED WHITE.* Naast deze thema s blijven

Nadere informatie

Eco bedrukte envelop C4 Enveloppes ECO imprimées C4

Eco bedrukte envelop C4 Enveloppes ECO imprimées C4 Eco bedrukte envelop C4 Enveloppes ECO imprimées C4 Taal Langue Eco Bedrukte envelop C4 Formaat 229 x Opmaakformaat 235 x Voorkeur plaatsing *1 110 mm 110 mm Aan te leveren formaat 235 x (breedte x hoogte)

Nadere informatie

45MM 385X565CM GARAGE SDPAU+EDC (ART 4004M)

45MM 385X565CM GARAGE SDPAU+EDC (ART 4004M) 45MM 385X565CM GARAGE SDPAU+EDC (ART 4004M) Onderdelenlijst Liste d'inventaire 4004M Wandelementen / Eléments des parois Typ ovoïde 45mm 385x565 SDPAU Artikel nr Afmeting / Dimension # Functie/Fonction

Nadere informatie

34MM BODEN 355X535+30 CM SDPAU+EDC

34MM BODEN 355X535+30 CM SDPAU+EDC 34MM BODEN 355X535+30 CM SDPAU+EDC Onderdelenlijst Liste d'inventaire 6005 Wandelementen / Eléments des parois Typ Ovoïde 34mm 355x535+30 SDPAU+EDC01L Artikel nr Afmeting / Dimension # Functie/Fonction

Nadere informatie

Bedrukte envelop C4 Enveloppes personnalisées C4

Bedrukte envelop C4 Enveloppes personnalisées C4 Bedrukte envelop C4 Enveloppes personnalisées C4 Taal Langue Bedrukte envelop C4 Formaat 229 x Opmaakformaat 235 x * R = Rechts L = Links B = Boven(kant) Envelop Formaat (mm) Materiaalsoort Opties sluiting*

Nadere informatie

Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5

Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5 Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5 Taal Langue Bedrukte envelop EA5 Formaat 220 x Opmaak formaat 226 x Envelop Formaat (mm) Materiaalsoort Opties sluiting* Opties venster* EA5 220 x 156

Nadere informatie

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER CHRISTMAS at work 2014 We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: DREAMS, NATURE, GLAMOUR, WINTER Naast deze thema s blijven we u ook onze CLASSIC-thema s (rood, zilver of goud) aanbieden; onze sfeer-volle

Nadere informatie

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS. over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische zorg

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS. over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische zorg DOC 54 0413/004 DOC 54 0413/004 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 18 mei 2016 18 mai 2016 VOORSTEL VAN RESOLUTIE over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische

Nadere informatie

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur.

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa brievenbussen blinken niet alleen uit door hun stijlvol design. Ze zijn ook functioneel,

Nadere informatie

WOORD VOORAF. Michel FlamÉe

WOORD VOORAF. Michel FlamÉe WOORD VOORAF Michel FlamÉe Voorzitter van CEPANI CEPANI, het Belgisch Centrum voor Arbitrage en Mediatie, en de nationale organisatie van de Internationale Kamer van Koophandel (ICC), hebben op 17 januari

Nadere informatie

NOTEBORN. creating new dimensions

NOTEBORN. creating new dimensions NOTEBORN creating new dimensions 38 3 8 3 Welk verhaal vertelt uw boekenkast? De boeken die u om zich heen verzamelt weerspiegelen uw karakter. Nu kunt u uw boekenkast net zo persoonlijk maken als de inhoud.

Nadere informatie

Foto op hout Photo sur bois

Foto op hout Photo sur bois Foto op hout Photo sur bois Taal Langue Foto op hout natuurproduct en de scherpte van de afdruk zullen je verbazen. - Zorg dat je tekst in je ontwerp altijd omzet naar contouren/outlines. - Full color

Nadere informatie

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009.

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. . Déclaration environnementale Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. Définition dans le cadre de Clé Verte Dans le cadre de l éco-label Clé Verte, l

Nadere informatie

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15 Tool introduction Telebib2 Edifact Validation page 1 / 15 10.01.2012 Er is nu een tool beschikbaar die het mogelijk maakt een tekstbestand met inhoud op basis van de Telebib2 Edifact syntaxis the valideren.

Nadere informatie

Bedrukte envelop EA4 Enveloppes personnalisées EA4

Bedrukte envelop EA4 Enveloppes personnalisées EA4 Bedrukte envelop EA4 Enveloppes personnalisées EA4 Taal Nederlands Langue Français Bedrukte envelop EA4 Nederlands Formaat 220 x 312 mm Opmaakformaat 226 x 318 mm Envelop Formaat (mm) Materiaalsoort Opties

Nadere informatie

Wedstrijdreglement Hug the Trooper

Wedstrijdreglement Hug the Trooper Wedstrijdreglement Hug the Trooper 1. De wedstrijd op hugthetrooper.brightfish.be wordt georganiseerd door Brightfish NV, Eeuwfeestlaan 20, 1020 Brussel. 2. De wedstrijd staat open voor alle personen die

Nadere informatie

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Paritair Comité voor de bedienden van de nonferro metalen non ferreux Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Tewerkstellings- en opleidingsinitiatieven

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE 21129 2 de eerste dag van de zesde maand volgend op de datum van de test verbonden aan de eerste georganiseerde gecertificeerde opleiding, van de een of meerdere gecertificeerde opleidingen waarvoor ze

Nadere informatie

Moss. Frame steel without topper rim Flat moss. Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss

Moss. Frame steel without topper rim Flat moss. Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss Frame steel without topper rim Flat moss Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss Frame Aluminium without topper rim Round moss/flat moss Frame Aluminium with topper rim Round moss/flat moss

Nadere informatie

SEPT FONTAINES POUR LA SENNE ZEVEN FONTEINEN VOOR DE ZENNE HET BEURSPLEIN

SEPT FONTAINES POUR LA SENNE ZEVEN FONTEINEN VOOR DE ZENNE HET BEURSPLEIN PLACE DE LA BOURSE Une Nouvelle place Une endroit de fêtes et de manifestations Une scène de joie et de colère Des colonnes baroques d eau La «mexican wave» HET BEURSPLEIN Een nieuw plein Een plek van

Nadere informatie

ARCHITECTURE D'EXCEPTION UITZONDERLIJKE ARCHITECTUUR

ARCHITECTURE D'EXCEPTION UITZONDERLIJKE ARCHITECTUUR ARCHITECTURE D'EXCEPTION UITZONDERLIJKE ARCHITECTUUR THE BEST OF INTERNATIONAL ARCHITECTURE APOLOGIE VAN GLAS APOLOGIE DU VERRE LEONARDO GLASS CUBE BAD DRIBURG, DUITSLAND DELUXE LEONARDO GLASS CUBE BAD

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN. relative à l enregistrement abusif des noms de domaine

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN. relative à l enregistrement abusif des noms de domaine DOC 50 1069/002 DOC 50 1069/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 17 oktober 2002 17 octobre 2002 WETSONTWERP betreffende het wederrechtelijk registreren van domeinnamen

Nadere informatie

WIJ ZIJN IN-LITE. In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig.

WIJ ZIJN IN-LITE. In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig. WIJ ZIJN IN-LITE In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig. HET IN-LITE SYSTEEM Alle in-lite verlichting is gebaseerd op laagspanning

Nadere informatie

Wie zijn wij? Qui sommes-nous?

Wie zijn wij? Qui sommes-nous? Projectbrochure Brochure promoteurs 2015 Wie zijn wij? Grando Keukens is in België een vertrouwd merk. Met een landelijk netwerk van prachtige toonzalen bedienen wij de keukenmarkt. Gericht op: - Verkoop

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 50 0321/002 DOC 50 0321/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 6 januari 2000 6 janvier 2000 WETSONTWERP betreffende het ontslag van bepaalde militairen en de

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

CATALOGUS / CATALOGUE

CATALOGUS / CATALOGUE CATALOGUS / CATALOGUE LA SOCIÉTÉ EUROPOCHETTE HET BEDRIJF [ NL ] Wat 10 jaar geleden aarzelend begon, groeide voor Europochette uit tot een succesverhaal. Met het uitvinden van het bestekzakje gaf Europochette

Nadere informatie

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015)

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) Rapport de la session d information Cahier spécial des charges

Nadere informatie

Bedrukte envelop EA4 Enveloppes personnalisées EA4

Bedrukte envelop EA4 Enveloppes personnalisées EA4 Bedrukte envelop EA4 Enveloppes personnalisées EA4 Taal Langue Bedrukte envelop EA4 Formaat 220 x 312 mm Opmaakformaat 226 x 318 mm Envelop Formaat (mm) Materiaalsoort Opties sluiting* Opties venster*

Nadere informatie

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service MIELE SERVICE Tot uw dienst / A votre service Miele Service Certificate 2 Miele Service Certificate 10 jaar totale zekerheid Sinds meer dan 100 jaar is het merk Miele synoniem van kwaliteit, duurzaamheid,

Nadere informatie

I Olympia 100 D I I n b o u w c a s s e t t e s o p h o u t - I n s e r t s à b o i s

I Olympia 100 D I I n b o u w c a s s e t t e s o p h o u t - I n s e r t s à b o i s I Olympia 100 D I I n b o u w c a s s e t t e s o p h o u t - I n s e r t s à b o i s 2 0 1 0-2 0 1 1 HOUTCASSETTES VAN OLYMPIA : EEN BEREDENEERDE KEUZE! UW KEUZE VOOR FUNCTIONALITEIT De houtcassettes

Nadere informatie

BENELUX JUNIOR WINNER

BENELUX JUNIOR WINNER Chaque année, il y aura une exposition organisée avec l octroi du titre de BENELUX WINNER dans chacun des 3 pays du Benelux (donc 3 expositions par an) en collaboration avec les sociétés canines nationales.

Nadere informatie

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model VIEILLISSEMENT DE LA POPULATION ET DEVELOPPEMENT DURABLE VEROUDERING VAN DE BEVOLKING EN DUURZAME ONTWIKKELING Prof. J. DE MOL Dr en Psychologie LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE 731 MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST N. 2010 45 [C 2010/31002] 17 DECEMBER 2009. Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot

Nadere informatie

Hoe snel. ben jij? Serez-vous assez rapide? Spelregels. Règles du Jeu. 12+ 30 min. 3-6. 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02

Hoe snel. ben jij? Serez-vous assez rapide? Spelregels. Règles du Jeu. 12+ 30 min. 3-6. 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02 Hoe snel Serez-vous assez rapide? ben jij? 12+ 30 min. 3-6 NL Spelregels FR Règles du Jeu 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02 NL Spelregels Als je er de tijd voor mag nemen, dan zijn het eigenlijk makkelijke

Nadere informatie

Handleiding. SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar

Handleiding. SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar Handleiding SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar A. Aansluiting Indien foute draadrichting: wissel de bruine en zwarte motordraad om. B. Afstelling 1. De draairichting van de oprolbuis

Nadere informatie

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DOC 54 1726/002 DOC 54 1726/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 12 april 2016 12 avril 2016 WETSONTWERP tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende

Nadere informatie

Chairs for the quality office. Breeze

Chairs for the quality office. Breeze Chairs for the quality office 30Y De BREEZE 30 met hoogteverstelbare rug met netbespanning is uitermate geschikt voor wisselwerkplekken dankzij het eenvoudig te bedienen synchroonmechanisme met neigbegrenzer.

Nadere informatie

Grensoverschrijdende toeristische fietsroute met als thema: van Romeinen tot de appel

Grensoverschrijdende toeristische fietsroute met als thema: van Romeinen tot de appel Grensoverschrijdende toeristische fietsroute met als thema: van Romeinen tot de appel Parcours cyclistes au delà des trois frontières ayant pour thème «Des romains à la pomme». 1. Partners / Partenaires

Nadere informatie

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50.

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50. CONTEXTE 1.3 Une erreur dans la facture 1. Lisez les nombres productief kaartjes - klassikaal Zie Fiches à découper. Aantal setjes = 1. Elke leerling krijgt een kaartje. Ze lopen rond in de klas en houden

Nadere informatie

REGLEMENT CHAMPIONNATS DE BELGIQUE C 500 REGLEMENT BELGISCHE KAMPIOENSCHAPPEN

REGLEMENT CHAMPIONNATS DE BELGIQUE C 500 REGLEMENT BELGISCHE KAMPIOENSCHAPPEN FEDERATION BELGE DE BADMINTON BELGISCHE BADMINTON FEDERATIE REGLEMENT CHAMPIONNATS DE BELGIQUE C 500 REGLEMENT BELGISCHE KAMPIOENSCHAPPEN Version 2013, approuvée par l AG du 26-06-13 Chaque amende est

Nadere informatie

Un siècle de peinture belge. peinture belge. rencontre de deux collections. rencontre de deux collections

Un siècle de peinture belge. peinture belge. rencontre de deux collections. rencontre de deux collections Un siècle de peinture belge Un siècle de peinture belge rencontre de deux collections rencontre de deux collections Le BAL et la collection Belfius s associent pour présenter au Musée des Beaux-Arts de

Nadere informatie

Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations

Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations STRESS BURN OUTS PESTERIJEN HARCÈLEMENT CONFLICTEN CONFLITS stress DOOR / PAR sociaal - economische veranderingen changements socio-economiques

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 54 2215/005 DOC 54 2215/005 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 9 februari 2017 9 février 2017 WETSONTWERP tot wijziging van de wet van 15 december 1980

Nadere informatie

FRAMES WINDOW TECHNOLOGY MOTTURA.COM

FRAMES WINDOW TECHNOLOGY MOTTURA.COM FRAMES WINDOW TECHNOLOGY MOTTURA.COM FRAMES UNE GAMME DEDIE Rollbox 40 et 60 sont des rideaux à roulement filtrants et occultant spécifiques pour installation directe sans perçage sur bâtis en aluminium.

Nadere informatie

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 SPILINDEX 110,51 INDICE-PIVOT 110,51 Tegemoetkomingen aan personen met een handicap Allocations aux personnes handicapées (Jaarbedragen) (Montants annuels)

Nadere informatie

RailTime : l info vous accompagne!

RailTime : l info vous accompagne! RailTime : l info vous accompagne! Internet, affiches horaires, annonces sonores, tableaux d affichage, télétexte, GSM Votre info en direct du rail À quand le prochain train? Sur quelle voie? Est-il à

Nadere informatie

Montagehandleiding - Notice de montage

Montagehandleiding - Notice de montage Montagehandleiding - Notice de montage Artikel - Article 771417 Omschrijving - Déscription Carport Hannover 604 x 760 cm Carport Hannover 604 x 760 cm Nederlands : De door u gekochte constructie werd zorgvuldig

Nadere informatie

De theaterclown STAGE VAN EEN WEEK THEATRE MODERNE PARIJS

De theaterclown STAGE VAN EEN WEEK THEATRE MODERNE PARIJS De theaterclown STAGE VAN EEN WEEK THEATRE MODERNE PARIJS 1 Algemene presentatie De theaterclown is een personnage ontstaan vanuit zijn persoonlijkheid, die zijn menselijkheid ervaart en deelt al reagerend

Nadere informatie

FUTURA RBE SUR GRAND RA COU YON INSTALLATION VERBUIGING OP GROTE STRAAL INSTALLATIE

FUTURA RBE SUR GRAND RA COU YON INSTALLATION VERBUIGING OP GROTE STRAAL INSTALLATIE www.mottura.com ORIENTE ORIENTE 542 ORIENTE 543 Une gamme complète - Oriente est le programme de systèmes de parois coulissantes de Mottura, fonctionnel et qualitatif et qui se décline comme suit: La gamma

Nadere informatie

Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux.

Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux. Porsche Belgium Driving Days 2011 Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux. Sportwagens die evolueren, dat is goed. Bestuurders die evolueren,

Nadere informatie

Op het potje Sur le petit pot

Op het potje Sur le petit pot Op het potje Sur le petit pot Wanneer wordt je kind zindelijk? Wat is zindelijkheid? Je kind is zindelijk als het: - niet meer in zijn broek plast. - overdag droog is. - zelf op het potje of het toilet

Nadere informatie

The professional s choice!

The professional s choice! GEEF UW PROJECT KLEUR COLORIEZ VOTRE PROJET The professional s choice! Geef persoonlijkheid aan uw voegwerk Een gevel bestaat voor 15 à 20% uit voegen. Die spelen een belangrijke rol in de duurzaamheid

Nadere informatie

Rumble in the Dungeon

Rumble in the Dungeon Rumble in the Dungeon Un jeu de Olivier Saffre. Flatlined Games 2012, tous droits réservés Il y a trop de monstres et d'aventuriers dans ce donjon. Le trésor du roi mort est bien gardé mais les aventuriers

Nadere informatie

l'argent Donne. L'argent! pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! sûr - T'es sûr? Je connais quelqu'un qui peut. Merci Merci. Au revoir.

l'argent Donne. L'argent! pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! sûr - T'es sûr? Je connais quelqu'un qui peut. Merci Merci. Au revoir. bon anniversaire Bon anniversaire, mon petit. l'argent Donne. L'argent! le quartier Tu habites dans le quartier? le ticket T'as le ticket? pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! donne Donne. L'argent!

Nadere informatie

Deulys presenteert nieuwe website zaterdag 26 november 2011, 03u00

Deulys presenteert nieuwe website zaterdag 26 november 2011, 03u00 Blog Damien Menu Deulys presenteert nieuwe website zaterdag 26 november 2011, 03u00 KOMEN - In Komen werd de nieuwe website van het project Deulys met als thema 'herdenking 14-18' voorgesteld. Na een

Nadere informatie

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 51132 MONITEUR BELGE 12.08.2015 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE FLAMANDE

Nadere informatie

MARCHE À SUIVRE Cohésion et cohérence d un texte (EE) Concours MediaReporter

MARCHE À SUIVRE Cohésion et cohérence d un texte (EE) Concours MediaReporter MARCHE À SUIVRE Cohésion et cohérence d un texte (EE) Concours MediaReporter 1. Présentation du concours 1. Présenter le concours et donner les consignes aux élèves. 2. Chaque élève choisit un personnage.

Nadere informatie

Nordex biedt u. verschillende stijlvolle. oplossingen om uw. deuren, ongeacht hun. draairichting, subtiel. over te laten gaan in de

Nordex biedt u. verschillende stijlvolle. oplossingen om uw. deuren, ongeacht hun. draairichting, subtiel. over te laten gaan in de defined by Nordex biedt u verschillende stijlvolle oplossingen om uw deuren, ongeacht hun draairichting, subtiel over te laten gaan in de sobere vormgeving van uw interieur. Nordex vous propose différentes

Nadere informatie

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc Eik rustiek it geolied Chêne rustique huilé blanc parket Leuke aanbiedingen in FSC hout 2015 parquet Offres attractives en bois FSC hout 2015 Beuk ild, natuur geolied 41,50 Eik ild rood, natuur geolied

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD MONITEUR BELGE 28893 FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE N. 2008 1822 [C 2008/09406] 2 JUNI 2008. Ministerieel besluit tot vaststelling van de lijst met punten voor prestaties verricht door advocaten belast met gedeeltelijk

Nadere informatie

Comite de Commission pour employes de Industrie chimique. Formation. Champ

Comite de Commission pour employes de Industrie chimique. Formation. Champ Comite de Commission pour employes de Industrie chimique Collectieve arbeidsovereenkomst van 4 Convention collective de travail 4 mai 1999 Formation Toepassingsgebied Champ Deze collectieve arbeidsovereenkomst

Nadere informatie

Chairs for the quality office FLIGHT

Chairs for the quality office FLIGHT Chairs for the quality office FLIGHT Flight 20 Het nieuwe werken Une nouvelle façon de travailler Het nieuwe werken houdt in dat één bureaustoel meerdere gebruikers heeft. Flight 20 is hiervoor geschikt

Nadere informatie

CABLE SUPPORT SYSTEMS BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU

CABLE SUPPORT SYSTEMS BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU SYSTÈMES RÉSISTANTS AU FEU (RGIE 104) Lorsqu un incendie se déclare dans un bâtiment, l objectif essentiel est le sauvetage de vies humaines. C est pourquoi nous attachons

Nadere informatie

Spandoeken met ringen Bâches et banderoles avec œillets

Spandoeken met ringen Bâches et banderoles avec œillets Spandoeken met ringen s et banderoles avec œillets Taal Langue Spandoeken met ringen Spandoeken kunnen worden afgewerkt met ringen. Daarbij heb je de keuze uit ringen om de 30 cm, ringen om de 50 cm of

Nadere informatie

SPOT UV Vernis Sélectif UV

SPOT UV Vernis Sélectif UV SPOT UV Vernis Sélectif UV Taal Nederlands Langue Français SPOT UV Nederlands Eén van de opties voor luxe-afwerking, bijvoorbeeld bij visitekaartjes, is SPOT UV. SPOT UV is een glanzende lak die je op

Nadere informatie

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 61276 MONITEUR BELGE 12.12.2007 Ed. 2 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE

Nadere informatie

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING Quatre-vingts ans d expérience en aménagement de magasin L agencement de votre magasin vous rappelle les années 70? Vous ouvrez prochainement une nouvelle boutique?

Nadere informatie

Bedrukte aanstekers Briquets personnalisés

Bedrukte aanstekers Briquets personnalisés Bedrukte aanstekers Briquets personnalisés Taal Langue Aanstekers Altijd handig om er eentje bij je te hebben. Aanstekers! Helemaal mooi als jouw eigen ontwerp erop staat. Hoe we dat doen, lees je hieronder.

Nadere informatie

PARLEMENT DE LA RÉGION DE BRUXELLES-CAPITALE BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT PROPOSITION D'ORDONNANCE VOORSTEL VAN ORDONNANTIE

PARLEMENT DE LA RÉGION DE BRUXELLES-CAPITALE BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT PROPOSITION D'ORDONNANCE VOORSTEL VAN ORDONNANTIE A-187/3 2014/2015 A-187/3 2014/2015 BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT GEWONE ZITTING 2014-2015 3 JULI 2015 PARLEMENT DE LA RÉGION DE BRUXELLES-CAPITALE SESSION ORDINAIRE 2014-2015 3 JUILLET 2015 VOORSTEL

Nadere informatie

Statische zuigers type Bemal met deksel

Statische zuigers type Bemal met deksel Statische zuigers type Bemal met deksel Aspirateurs statiques type Bemal avec couvercle Vaartstraat 64 B-3920 Lommel Tel.: 011 60 00 60 Fax: 011 60 00 70 E-mail: info@bemal.be URL: http://www.bemal.be

Nadere informatie

13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE

13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE 13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST WETENSCHAPSBELEID N. 2004 842 [C 2004/21028] 13 FEBRUARI 2004. Ministerieel besluit tot vastlegging

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 50 2222/002 DOC 50 2222/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 19 februari 2003 19 février 2003 WETSONTWERP tot wijziging van het koninklijk besluit n r 78 van

Nadere informatie

Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten

Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten Breevast Belgium ontwikkelt, realiseert en beheert kantoren, commercieel en residentieel vastgoed in België en Luxemburg.

Nadere informatie

49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE

49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE 49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE Art. 3. Artikel 15 van hetzelfde besluit wordt vervangen als volgt : «Art. 15. De subsidies die ten bate van het Nationaal Geografisch Instituut zijn

Nadere informatie

Caractéristiques de la voiture / Eigenschappen van de wagen :

Caractéristiques de la voiture / Eigenschappen van de wagen : BGDC 2016 7 courses / 7 wedstrijden 6 courses au choix / 6 wedstrijden naar keuze INSCRIPTION / INSCHRIJFDOCUMENT Cochez vos choix / Maak uw keuze : Francorchamps 2J/D 02 &03/04 103Db 1*125 ou/of 100+45

Nadere informatie

www.cl.be 1 www.cl.be www.cl.be

www.cl.be 1 www.cl.be www.cl.be 1 Vos événements Uw gebeurtenissen Les salons du Cercle ouvrent leurs portes à ceux qui souhaitent organiser leurs événements privés et professionnels. Du lunch d affaires à la grande réception de mariage,

Nadere informatie

Ruzie maken se disputer

Ruzie maken se disputer Ruzie maken se disputer Als kinderen ruzie maken Lorsque les enfants se disputent Kinderen maken ruzie. Dat gebeurt in elk gezin. Ruzie om een stuk speelgoed, een spelletje dat uit de hand loopt, een jaloerse

Nadere informatie

JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU

JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU Il faisait beau le samedi 26 septembre pour le premier Jardin Ouvert de la saison! Cette activité organisée par les jardiniers de Molenbabbel, qui sont à l origine de

Nadere informatie

P R AC H T I G E V L A M M E N I N E E N S L A N K O N T W E R P D E S B E L L E S F L A M M E S D A N S U N F OY E R S V E LT E

P R AC H T I G E V L A M M E N I N E E N S L A N K O N T W E R P D E S B E L L E S F L A M M E S D A N S U N F OY E R S V E LT E P R AC H T I G E V L A M M E N I N E E N S L A N K O N T W E R P D E S B E L L E S F L A M M E S D A N S U N F OY E R S V E LT E SLIMFIRES Compleet gamma strakke gashaarden passend bij modern en klassiek:

Nadere informatie

Libellé: ABO GROUP ISIN: BE0974278104 Code Euronext: BE0974278104 Mnémonique: ABO

Libellé: ABO GROUP ISIN: BE0974278104 Code Euronext: BE0974278104 Mnémonique: ABO Augmentation du nombre d'actions en circulation PLACE: AVIS N : DATE: 22/12/2014 MARCHE: Augmentation du nombre d'actions en circulation Euronext fait connaître que 1 actions nouvelles émises par, immédiatement

Nadere informatie

VERKLARING VAN WOONPLAATS

VERKLARING VAN WOONPLAATS 5000-NL Bestemd voor de buitenlandse belastingdienst VERKLARING VAN WOONPLAATS Verzoek om toepassing van het belastingverdrag tussen Frankrijk en 12816*01 De belastingplichtige geeft in dit vak de naam

Nadere informatie

TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 18 maart 2015 Conferentie Vrouwelijk Ondernemerschap (zaal Keynes) 12 e

Nadere informatie

4 VL ARCHITECTURE RANDOM

4 VL ARCHITECTURE RANDOM RT 2014 stelt zich al méér dan 10 jaar tot doel meerdere kunstdisciplines met elkaar te verbinden. de galerie brengt jaarlijks 4 tentoonstellingen met hoofdzakelijk fotografie, grafiek en vooral glaskunst.

Nadere informatie

ALBERT ALBERT. BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE

ALBERT ALBERT. BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD 03.02.2006 Ed. 2 MONITEUR BELGE 6073 Op de voordracht van Onze Minister van Pensioenen en op advies van Onze in Raad vergaderde Ministers, Hebben Wij besloten en besluiten Wij : Artikel

Nadere informatie

Consultatie. BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie

Consultatie. BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie Consultatie BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie Aspect Basic SLA - Provisionning Timer Escalation Interpretation Om te voldoen aan de eis inzake

Nadere informatie

elke hap telt! 11 mei 2012 doe mee! participe! Chaque bouchée compte! 11 mai 2012 World Fair Trade Day

elke hap telt! 11 mei 2012 doe mee! participe! Chaque bouchée compte! 11 mai 2012 World Fair Trade Day elke hap telt! 11 mei 2012 doe mee! participe! Chaque bouchée compte! 11 mai 2012 World Fair Trade Day doe mee!! Zet op vrijdag 11 mei, op de vooravond van de World Fair Trade Day, eerlijke handel flink

Nadere informatie

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc parket Leuke aanbiedingen in FSC hout 2016 parquet Offres attractives en bois FSC 2016 Eik wild, wit geolied Chêne sauvage, huilé blanc Eik wild, natuur

Nadere informatie

2 2-04- 2010 ERRATUM ERRATUM. tijdelijk, hetzij na ontslag om andere. Commission paritaire de la transformation du papier et du carton n 136

2 2-04- 2010 ERRATUM ERRATUM. tijdelijk, hetzij na ontslag om andere. Commission paritaire de la transformation du papier et du carton n 136 Service public fédéral Emploi, Travail et Concertation sociale ADMINISTRATION DES RELATIONS COLLECTIVES DU TRAVAIL Direction du Greffe i vz/v Federale overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal

Nadere informatie

design Piet Billekens structure aluminium verre 6 mm hauteur 200 cm aluminium frame glas 6 mm hoogte 200 cm

design Piet Billekens structure aluminium verre 6 mm hauteur 200 cm aluminium frame glas 6 mm hoogte 200 cm Tecnorama Tecnorama design Piet Billekens structure aluminium verre 6 mm hauteur 200 cm aluminium frame glas 6 mm hoogte 200 cm Als trendsetter heeft Cesana opnieuw een concept ontwikkeld dat zich onderscheidt

Nadere informatie

SECTION 7. LES PRONOMS PERSONNELS de persoonlijke voornaamwoorden

SECTION 7. LES PRONOMS PERSONNELS de persoonlijke voornaamwoorden SECTION 7. LES PRONOMS PERSONNELS de persoonlijke voornaamwoorden INTRODUCTION Alle persoonlijke voornaamwoorden vormen tezamen een groot en essentieel deel van de Franse taal en dan met name op het gebied

Nadere informatie

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J.

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. 07-02-2012 Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. Louis De moeilijkheden van de permanente opleiding in een grote

Nadere informatie

Avant de remplir la présente formule lire la notice explicative à la dernière page. ... ( dénomination en capitales ) ( naam in blokletters )

Avant de remplir la présente formule lire la notice explicative à la dernière page. ... ( dénomination en capitales ) ( naam in blokletters ) Réduction l impôt néerlandais sur les divins en vertu l article 10, paragraphe 2, litt. b, la Convention Verminring van Nerlandse divindbelasting op grond van artikel 10, 2e lid, letter b, van 1er exemplaire

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Toepassingsgebied. Artikel 1.

Hoofdstuk 1 - Toepassingsgebied. Artikel 1. Neerlegging-Dépôt: 14/04/2010 Regist.-Enregistr.: 04/05/2010 N : 99171/CO/324 to Collectieve arbeidsovereenkomst van 25 maart 2010 betreffende de korte modules in diamantopleidingen voor de werknemers

Nadere informatie

Information produit : Bacs en bois exotique

Information produit : Bacs en bois exotique Information produit : Bacs en bois exotique Pour la fabrication de nos bacs, nous n utilisons que du bois exotique certifié FSC, provenant de sources légales et gérées durablement, d une durabilité de

Nadere informatie