1 Spelen met uw kind. BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 025

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Spelen met uw kind. BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 025"

Transcriptie

1 1 Spelen met uw kind Meestal vinden we de tijd die ouders besteden aan het samen spelen met hun kind, niet nuttig en niet productief. Deze opvatting over spelen komt naar voren in uitspraken als ze zit alleen maar te spelen, zit niet met je eten te spelen en op de crèche of peuterspeelzaal leren ze niks, daar spelen ze alleen maar. Tevens blijkt dit uit het feit dat ouders hun kinderen allerlei vaardigheden willen leren in plaats van gewoon lekker met ze te spelen. In een maatschappij waarin schoolprestaties, inkomen en werk steeds belangrijker worden, is het niet gemakkelijk het idee los te laten dat spelen tijdverspilling is. Toch zouden we dat moeten doen. Spelen is namelijk in vele opzichten goed voor kinderen, omdat ze door spel zoveel leren. Ze leren wie ze zijn, wat ze kunnen en op wat voor manieren ze met hun omgeving kunnen omgaan. Sommige ouders zien weliswaar deze voordelen van spelen wel in, maar hebben niet het idee dat ze daar zelf een rol bij spelen. Ze gaan er ten onrechte van uit dat spelen een vanzelfsprekend gebeuren is, het enige wat kinderen uit zichzelf kunnen zonder hulp van volwassenen. Het is zeker waar dat kleine kinderen tot op zekere hoogte uit zichzelf spelen. Maar als volwassenen er geen aandacht aan besteden, zal dit creatieve spel geleidelijk afnemen of verdwijnen. Om deze en vele andere redenen is het belangrijk dat ouders met hun kinderen spelen. Het versterkt de band en warmte tussen gezinsleden, die positieve invloed kan hebben in geval van ruzie. Door te spelen kunt u uw kinderen leren om problemen op te lossen, nieuwe dingen uit te proberen en hun fantasie te gebruiken. Evenzeer bevordert het spelen met volwassenen de taalontwikkeling, zodat kinderen leren hun gedachten, gevoelens en verlangens te verwoorden. Verder kunnen kinderen zich door spel beter ontwikkelen op sociaal gebied, ze leren bijvoorbeeld op hun beurt te wachten en rekening te houden met de gevoelens van anderen. Wellicht is het belangrijkste nog, dat ouders tijdens het spelen veel mogelijkheden hebben om de zelf- BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 025

2 26 Pittige jaren waardering en het vertrouwen in eigen vaardigheden van hun kind te vergroten. Uit onderzoek blijkt dat kinderen in het algemeen creatiever worden en minder gedragsproblemen krijgen als hun ouders van jongs af aan (fantasie)spelletjes met ze spelen. Helaas blijkt maar al te vaak, dat ouders niet met hun kinderen spelen omdat ze eenvoudigweg niet weten hoe. In dit hoofdstuk geven we enkele tips voor het spelen met kinderen en het omzeilen van veel voorkomende valkuilen hierbij. volg de leiding van uw kind Sommige ouders proberen leiding te geven aan het spel van hun kind door aanwijzingen te geven over hoe je een kasteel hoort te bouwen, een perfecte kerstkaart moet maken of een puzzel moet afmaken. Mogelijk denken ze dat ze op deze manier het nuttige met het aangename verenigen. Hiermee legt de ouder te veel nadruk op het eindresultaat. Het stellen van te veel eisen levert voor kinderen noch volwassenen iets op. We geven een voorbeeld: Lisa gaat met haar nieuwe poppenhuis spelen, samen met haar moeder. Moeder zegt: Kijk, we zetten eerst de koelkast en het fornuis in de keuken. Lisa geeft aan waar volgens haar de keuken moet zijn en moeder antwoordt: Oké, dan zetten we daar ook alle andere keukenspullen. Vervolgens zegt ze: En de woonkamerspulletjes moeten dan daar. Terwijl Lisa wat meubels in de huiskamer zet, laat haar moeder zien waar de badkamerspullen moeten staan. Al gauw houdt Lisa op met spelen, leunt achterover en kijkt hoe haar moeder alles in de goede kamers zet. Intussen is moeder de enige die nog aan het spelen is en heeft ze geen idee wat Lisa eigenlijk zelf had gewild met het poppenhuis. Als ze had afgewacht, was misschien gebleken dat Lisa een rijke fantasie had in het spel, met bedden die kunnen vliegen en huiskamermeubels in elke kamer. De eerste stap bij het spelen met uw kinderen is leren mee te gaan met de ideeën en fantasie van uw kind en uw kind het spel te laten leiden. Probeer de activiteiten niet te sturen door middel van opdrachten of instructies. Doe wat uw kind wil dat je doet, in plaats van les te geven. Al gauw zal blijken dat wanneer u zich afwachtend opstelt en uw kind de kans krijgt zijn fantasie te gebruiken, het meer betrokken, geïnteresseerd en creatiever wordt in het spel. Daarnaast groeien door deze aanpak de mogelijkheden van uw kind om zelfstandig te spelen en te denken. BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 026

3 1 Spelen met uw kind 27 laat uw kind het tempo bepalen Kleine kinderen herhalen in hun spel vaak steeds opnieuw dezelfde handeling. Hoe vaak zien we niet een jonge peuter alsmaar een doos vullen en legen? Hoe vaak hebben we niet stiekem zuchtend hetzelfde verhaaltje telkens opnieuw voorgelezen? Het is begrijpelijk dat dit de meeste ouders al gauw verveelt en dat ze vaak in de verleiding komen het tempo wat op te voeren door een nieuw idee te opperen of op een ingewikkelder manier met het speelgoed om te gaan. Het probleem is echter, dat kinderen er behoefte aan hebben een nieuwe handeling te blijven oefenen en herhalen totdat ze het werkelijk onder de knie hebben en zelf een goed gevoel hebben over hun vaardigheid. Wanneer kinderen op een enigszins dwingende manier worden overgehaald om iets te doen, kunnen ze zich onzeker gaan voelen. Ze kunnen er gefrustreerd door raken en niet meer met hun ouders willen spelen vanwege de te hoge eisen. Uiteindelijk krijgen ze het gevoel dat ze niet in staat zijn aan de verwachtingen van hun ouders te voldoen. Houd dus bij het spelen het tempo aan van uw kind. Geef het voldoende tijd om zijn fantasie te gebruiken. Jaag uw kind niet op, alleen omdat u zich verveelt. Wacht tot het uit eigen beweging besluit iets anders te gaan doen. Vergeet niet dat kinderen veel langzamer van het ene idee op het andere overschakelen dan volwassenen. Door een laag tempo kan uw kind leren zijn aandacht langer vast te houden en wordt het aangemoedigd zich een tijdlang te concentreren op één ding. let op de signalen van uw kind Soms bieden ouders hun kind een spel of speeltje aan dat, gezien zijn ontwikkelingsniveau, te moeilijk is voor het kind. Een vader kan bijvoorbeeld denken dat zijn driejarige dochter al toe is aan een spelletje boter-kaas-en-eieren of een moeilijke puzzel. Als ze bij de uitleg echter weerstand vertoont, komt dat vaak doordat ze nog niet toe is aan het spel en gefrustreerd raakt doordat haar iets gevraagd wordt dat ze nog niet snapt. Let dus bij het spelen op de signalen die uw kind geeft. Toont uw kind geen interesse voor het maken van een puzzel of het leren van een spelletje, stap dan over op iets wat uw kind wél wil. Met tussenpozen kunt u een nieuw spel aanbieden en op het moment dat uw kind er interesse voor toont, een helpende hand bieden. Het belangrijkste is dat uw kind de tijd krijgt na te denken, te ontdekken en ervaring op te doen. Het is niet erg als het boter-kaas-en-eieren of een kaartspelletje BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 027

4 28 Pittige jaren opeens iets totaal anders wordt, bijvoorbeeld bioscoopkaartjes of een tekening. vermijd machtsstrijd Bent u wel eens verstrikt geraakt in een machtsstrijd met uw kind over wie er gewonnen heeft, wat de regels van het spel zijn of welke tekening het mooiste is? Dit is heel begrijpelijk: zonder dat ze het in de gaten hebben gaan veel ouders een wedstrijdje spelen met hun kinderen. Bij een gezelschapsspel kunnen ze het bijvoorbeeld belangrijk vinden dat het kind leert zich aan de spelregels te houden en tegen zijn verlies te kunnen. Bij een ander spel kan het gebeuren dat een ouder het zo goed doet dat het kind zich wel onzeker moet gaan voelen. 1.1 Vermijd onnodige machtsstrijd. Een voorbeeld: Moeder speelt met haar zoon Pieter met de blokken. Pieter gaat helemaal op in het feit dat het hem eindelijk aan het lukken is een muur voor zijn huis te maken die stevig blijft staan. Als hij vervolgens blij naar zijn moeder kijkt voor een teken van goedkeuring, ziet hij dat ze inmiddels al een heel huis heeft gebouwd. Pieter voelt zich tekortschieten en krijgt bovendien het gevoel dat hij op de één of andere manier in een concurrentiestrijd met zijn moeder verwikkeld is die hij onmogelijk kan winnen. Op dat moment kan hij plotseling stoppen met spelen of op een andere manier proberen de situatie naar zijn hand te zetten, bijvoorbeeld door een driftbui. Het belangrijkste doel is dat het kind zich er zeker en onafhankelijk bij BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 028

5 1 Spelen met uw kind 29 voelt en dat het zich in een situatie bevindt waarbinnen het een controlerende of bepalende rol mag hebben. Bij de omgang met volwassenen krijgen kleine kinderen weinig gelegenheid hiervoor. Het spel is de enige activiteit waarin ze dingen zelf mogen bepalen en tot op zekere hoogte zelf hun eigen regels mogen bedenken. Peuters en jonge kleuters begrijpen de regels van gezelschaps- en kaartspelletjes nog onvoldoende. Pas met zeven à acht jaar laten kinderen zien tot op zekere hoogte in staat te zijn tot samenwerking en zelfs op die leeftijd kan hun begrip van regels nog wat vaag zijn. Toch kunnen ze wel plezier hebben in een gezelschapsspel met volwassenen, op voorwaarde dat er geen echte competitie en regels zijn. Laat uw kind zijn eigen regels verzinnen waardoor het kan winnen. U hoeft niet te vrezen dat uw kind daardoor niet leert tegen zijn verlies te kunnen (dat leert hij door vele andere ervaringen van het leven) en als u bij spelletjes de regels en leiding van uw kind accepteert, dan is uw kind meestal meer geneigd in andere situaties de regels van u te volgen. prijs de ideeën en fantasie van uw kind en moedig deze aan Volwassenen begaan vrij gemakkelijk de fout kinderen te verbeteren bij hun spel. Hoe vaak horen we onszelf niet zeggen: Nee, deze moet dáár of Nee, dat moet zó? Door dergelijke kritiek of correctie verliest een kind uiteindelijk de zin om zijn eigen ideeën uit te proberen. Ook wordt hierdoor vaak een gevoel van hulpeloosheid opgeroepen, omdat de aandacht van de volwassenen en ouders gericht is op wat het kind niet goed doet in plaats van wat het wel kan. Hiermee geven de ouders de boodschap dat het eindresultaat perfect moet zijn, en wordt het creatieve proces niet aangemoedigd. Beoordeel het niet, corrigeer het niet en spreek het niet tegen als uw kind speelt. Verkennen en ontdekken is het doel, niet het uiteindelijke product. Onthoud dat het spel van een kind niet logisch of zinnig hoeft te zijn in de ogen van een volwassene. Auto s kunnen vliegen en paarden kunnen praten. Tijdens het spel moet u zich richten op het gewenste gedrag van uw kind, door dingen te zeggen als Dat is mooi. Dat is een mooie rode giraffe, of O wat leuk, jij maakt er een heel nieuw spel van! Bedenk manieren om het kind te prijzen voor zijn ideeën, gedachten en zijn gedrag. Er zijn veel verschillende vaardigheden die aangemoedigd kunnen worden, zoals concentratie, volharding, probleemoplossend vermogen, creativiteit, uitdrukking van gevoelens, samenwerking, motivatie en zelfvertrouwen. Om het aanmoedigen in de vingers te krijgen, kunt BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 029

6 30 Pittige jaren 1.2 Moedig fantasiespelletjes aan. u proberen elke twee tot drie minuten uw kind te prijzen voor iets wat het aan het doen is. moedig verbeelding en fantasiespel aan Sommige ouders spelen niet graag fantasiespelletjes omdat ze zich een beetje opgelaten voelen als ze over de grond moeten kruipen en treingeluiden maken of een sprookje moeten naspelen. Met name vaders vinden het vervelend om met poppen of verkleedkleren te spelen met hun kinderen. Ook zijn er ouders die denken dat fantasie een teken is van een emotionele afwijking. Het aanmoedigen van net-alsofspel van kinderen is niet alleen belangrijk voor het opbouwen van de fantasiewerelden van kinderen, het creatieve denken en het vertellen van verhaaltjes, maar het helpt ook kinderen bij het leren hoe ze hun emoties onder controle kunnen houden en hoe ze gevoelens kunnen delen. Als kinderen een fantasiespelletje spelen ofwel doen alsof, dan leren ze waar dingen voor kunnen staan. De meeste kinderen doen dat vanaf een jaar of drie, maar sommigen al vanaf anderhalf jaar. Vierjarigen hebben vaak een ingebeeld vriendje. Fantasiespelletjes nemen toe tot halverwege de schoolleeftijd en verdwijnen daarna. Het is belangrijk deze vorm van spelen aan te moedigen, omdat kinderen er veel van leren, op het vlak van hun denken, voelen en BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 030

7 1 Spelen met uw kind 31 sociale vaardigheden. Sta dus toe dat dozen en stoelen, huizen en kastelen worden en dat de poppen opeens familie, vrienden of een favoriet tekenfilmfiguurtje zijn. Door fantasie leren kinderen onderscheiden wat werkelijkheid is en wat niet. Door rollenspellen leren ze zich in te leven in de gevoelens van anderen, zodat ze begrijpende en invoelende mensen kunnen worden. Moedig het gebruik van poppen, verkleedkleren, namaaktelefoons, nepgeld en gesprekken over ingebeelde figuren aan. Kinderen zijn eerder geneigd om pijnlijke of angstige gevoelens met ouders te delen door middel van een pop of een fantasiespel. wees een enthousiast publiek Belangrijk is dat ouders een goed publiek vormen tijdens het spelen met hun kinderen. Sommige ouders gaan zodanig op in het spel dat ze hun kinderen even vergeten of het spel van ze overnemen. Uiteindelijk zit het kind dan toe te kijken terwijl de ouder speelt. Denk maar aan de moeder van Lisa of aan Pieter die zich uiteindelijk tekort voelde schieten en gefrustreerd raakte omdat hij niet even goed kon bouwen als zijn moeder. Probeer bij het spelen met kinderen de aandacht te richten op uw kinderen en niet te zeer op te gaan in wat u aan het doen bent. Spel is één van de weinige mogelijkheden voor kinderen om de leiding te hebben zolang ze zich fatsoenlijk gedragen. Ook is het één van de weinige gelegenheden waarbij ze op uw enthousiasme mogen rekenen zonder dat er allerlei regels en beperkingen aan te pas komen. Tracht als ouder een enthousiast publiek te zijn, leun lekker achterover, kijk naar wat uw kind doet en prijs enthousiast het spel (en wie toch echt zijn eigen fantastische lego-kasteel wil bouwen of zijn artistieke meesterwerk wil maken met die 48-delige potlodenset, die heeft daarvoor alle gelegenheid als de kinderen naar bed zijn!). beschrijf wat er gebeurt Ouders hebben soms de neiging veel vragen te stellen aan het spelende kind: Wat is dat voor een dier?, Hoeveel vlekjes heeft hij?, Wat is dat voor vorm?, Waar moet deze?, Wat ben je aan het maken?. Het doel van die vele vragen is dat het kind ervan leert. Maar vaak heeft dit een tegenovergesteld effect; het kind trekt zich terug, wordt stil en heeft geen zin meer om vrij te spreken. In feite zijn deze vragen verhulde opdrachten, omdat van het kind een prestatie verwacht wordt. BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 031

8 32 Pittige jaren Nu gooit Pieter de rode in de mand en nu de gele. Jááá! Jimmy heeft alle potloden in de doos gedaan! 1.3 Beschrijven van gedrag lijkt op het commentaar van een sportverslaggever. beschrijven van gedrag lijkt op het commentaar van een sportverslaggever Een verzoek aan het kind om aan te geven wat het aan het maken is, wordt vaak al gesteld voordat het kind ook maar heeft nagedacht over het eindproduct of de kans heeft gehad zijn ideeën uit te proberen. De nadruk komt daardoor te liggen op het product in plaats van op het spel. Als de vragen wel worden beantwoord, reageren ouders hierop vaak niet of moedigen dit niet aan, waaruit het kind kan opmaken dat de ouder niet echt geïnteresseerd of enthousiast is. U kunt uw interesse in het spel van uw kinderen tonen door eenvoudig te beschrijven wat zij aan het doen zijn en hen op die manier ondersteunen. U kunt bijvoorbeeld zeggen O, je zet de auto in de garage, en nu ga je tanken, enzovoort. Al gauw zal blijken dat uw kinderen dit spontaan overnemen. Daarop kunt u hun inzet om dingen te leren prijzen en zullen ze zelf enthousiast worden over hun vooruitgang. Beschrijven is dus doorlopend vertellen wat de kinderen doen. Het BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 032

9 1 Spelen met uw kind 33 klinkt vaak als een sportverslaggever die een wedstrijd becommentarieert. Omdat het voor de meeste mensen een nieuwe vorm van communiceren is, kan het in eerste instantie wat onwennig aanvoelen. Door dit in verschillende situaties uit te proberen zal die onwennigheid wel afnemen. Ouders die volhouden zullen merken dat hun kinderen deze vorm van aandacht heerlijk vinden en dat hun woordenschat hierdoor vergroot wordt (merkt u op dat het nadoen van geluiden als het kwaken van een kikker, het blaffen van een hond of het knorren van een varken ook een vorm is van beschrijven)! Als u toch vragen stelt, kunt u het aantal vragen het beste beperkt houden. Wanneer u een vraag stelt, reageert u positief en niet bekritiserend op het antwoord van het kind. Wanneer een kind initiatief toont moet het hiervoor geprezen worden en de mogelijkheid krijgen om te reageren, zonder dat u ingrijpt. Op bijvoorbeeld uw vraag Welk dier is dat? kan uw kind antwoorden Een giraf, waarna u kunt zeggen O, een giraf. Jij hebt echt verstand van dieren hè? En het is niet zomaar een giraf, maar nog een paarse ook! Uw positieve reactie moedigt uw kind aan om moeite te doen een antwoord op uw vraag te geven; uw reactie sluit aan op het antwoord door er informatie aan toe te voegen. help uw kind schoolrijp te worden In tegenstelling tot beschrijven van wat uw kinderen doen tijdens hun spel, kunt u ook de kenmerken van de verschillende objecten beschrijven waarmee ze spelen, zoals de kleuren, vormen, afmetingen (lang, kort, smal, smaller dan) en de posities (hoog, laag, naast, vlakbij, achter). U kunt bijvoorbeeld zeggen: Je zet het blauwe blokje vlakbij het gele vierkant, en de paarse driehoek bovenop de grote rode rechthoek. Deze woorden helpen kinderen de verschillende begrippen te begrijpen en de woordenschat die ze voor school nodig hebben wordt hierdoor uitgebreid. U kunt uw kind ook gedurende zijn spel aanmoedigen hardop te denken, goed te luisteren, zelfstandig te werken, een moeilijke taak vol te houden en aanwijzingen op te volgen. Dit kan met name nuttig zijn voor het leren vasthouden van de aandacht en het zich richten op wat langer durende activiteit. gebruik woorden voor gevoelens De methoden om kinderen emoties te leren zijn te vergelijken met de methoden om kinderen schoolse vaardigheden te leren. Herken, benoem en beschrijf in eerste instantie de gevoelens van uw kinderen wanneer u met ze speelt. Merk het op en geef commentaar wanneer ze BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 033

10 34 Pittige jaren kalm, gelukkig, nieuwsgierig, ontspannen, opgewonden, zeker, trots, gefrustreerd of gespannen zijn. Dit is een erg nuttige manier om kinderen te leren hun gevoelens te koppelen aan de woorden die er daarvoor zijn en het vergroot hun woordenschat. Uiteindelijk zullen ze in staat zijn onafhankelijk hun gevoelens tegenover anderen te uiten. Voor kinderen met één overheersend gevoel (bijv. boosheid, angst of verdriet) kan het helpen hun kennis van gevoelens uit te breiden door ze meer bewust te maken van de momenten waarop ze rustig zijn of plezier hebben en zich goed voelen. Het kan ook helpen om negatieve gevoelens te koppelen aan positieve opmerkingen. Bijvoorbeeld: Je lijkt gefrustreerd door de blokken die gevallen zijn, maar ik zie dat je rustig blijft en dat je het opnieuw probeert. Ouders kunnen ook hun eigen gevoelens van geluk delen met hun kinderen. Dit versterkt de band tussen u en uw kinderen. Daarnaast geeft u met het delen van emoties het goede voorbeeld aan uw kinderen om gevoelens op een goede manier te uiten. wees een coach bij het samenspelen met andere kinderen Hoewel het heel waardevol is om één op één met uw kind te spelen, zijn er ook voordelen van spelen met twee of drie kinderen. Als uw kind broertjes/zusjes heeft of vriendjes die komen spelen, kunt u dat moment aangrijpen om de sociale vaardigheden van uw kind aan te moedigen. U kunt het sociale gedrag als delen, beurten nemen, wachten, de ander helpen, dank je wel zeggen, vragen of je ergens mee mag spelen, en het geven van een vriendelijke tip beschrijven. Deze aanpak versterkt de vriendschappen van uw kind. U kunt bijvoorbeeld zeggen: Dat is aardig. Je deelt je blokken en wacht op je beurt. Of: Je hebt goed geluisterd naar de aanwijzing van je vriendje. Dat is erg aardig. U kunt ook spontaan bepaald gedrag oproepen als dank je wel zeggen, een complimentje geven en verontschuldigen. Bijvoorbeeld: Kijk eens wat je vriend gemaakt heeft. Denk je dat je hem een complimentje kunt geven? Wanneer uw kind een complimentje geeft kunt u uw kind weer daarvoor prijzen. moedig het zelfstandig problemen oplossen aan In een poging behulpzaam te zijn kunnen ouders het moeilijk maken voor hun kind om zelfstandig problemen op te lossen en te spelen. Als een klein kind bijvoorbeeld zit te jengelen omdat hij een deksel niet goed op een doos krijgt, kan zijn moeder reageren met: Kom maar, ik doe het wel voor je. Vervolgens wordt het kind boos omdat het helemaal niet wilde dat zijn moeder het zou overnemen. Hetzelfde zal BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 034

11 1 Spelen met uw kind 35 waarschijnlijk een vader overkomen die een puzzel afmaakt voor zijn dochter omdat hij niet kan aanhoren hoe ze gefrustreerd raakt wanneer het niet lukt. Door te veel hulp of het overnemen van een activiteit, neemt het zelfvertrouwen van het kind af en leert het zich afhankelijk op te stellen van volwassenen. Omdat kinderen een strijd voeren tussen zelfstandigheid en afhankelijkheid, geven ze soms tegenstrijdige boodschappen aan hun ouders, omdat ze zelf niet precies weten wat ze willen. Aan de ene kant willen ze hulp, maar aan de andere kant kunnen ze boos worden als ze het krijgen. Daardoor kan het lastig zijn om in te schatten wanneer als ouder te reageren en wanneer niet. Tijdens het spelen kunt u uw kind aanmoedigen om zelfstandig na te denken, problemen op te lossen en te spelen. In plaats van het spel over te nemen en de puzzel voor uw kind af te maken, kunt u aanbieden om het samen te doen. Geef uw kind voldoende complimentjes, aanmoediging en hulp zodat het blijft werken aan de puzzel, maar niet zo veel dat uw kind er het gevoel aan overhoudt niets bereikt te hebben. Voorzeggen of helpen mag, als uw kind maar zelf iets bereikt. Als uw kind bijvoorbeeld moeite heeft met het aandraaien van moeren met een sleutel, kunt u zeggen: En als ik hem nou eens hier vasthoud terwijl jij hem aandraait. Op die manier heeft uw kind het toch zelf gedaan. De kern is dat u uw kind helpt zonder het helemaal over te nemen en dat u uw kind aanmoedigt om zelf problemen op te lossen. Onthoud dat kinderen soms hulp vragen zonder dat ze die echt willen. Ze willen dan enkel aandacht. Het enige wat ze nodig hebben is dat u rustig blijft zitten en de boodschap overbrengt zeker te weten dat ze het zelf kunnen oplossen. besteed aandacht aan het spelen Als kinderen rustig spelen, maken ouders meestal van de gelegenheid gebruik iets voor zichzelf te doen: het avondeten maken, een brief schrijven of lezen. Op die manier kunnen ouders wellicht vergeten het kind te laten weten hoe zeer dat zelfstandig spelen gewaardeerd wordt. Zodoende krijgen kinderen het gevoel dat ze genegeerd worden als ze rustig, netjes en zelfstandig spelen, en dat ze alleen aandacht krijgen als ze luidruchtig zijn of expres iets doen om aandacht te trekken. Zo leren ze dus dat ze zich moeten misdragen om aandacht te krijgen. Een kind zal altijd zijn best doen om aandacht van anderen te krijgen, vooral van de ouders, of dat nu positieve aandacht is (complimentjes) of negatieve aandacht (een standje of kritiek). Als een kind geen positieve aandacht krijgt voor gewenst gedrag, dan zal het zijn best BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 035

12 36 Pittige jaren Wat goed! Je hebt alle stenen netjes op elkaar gezet en nu is het een enorme toren geworden! 1.4 Positieve aandacht voor het spel van uw kind geeft uw kind zelfvertrouwen. doen om negatieve aandacht te krijgen door zich te misdragen. Dit principe ligt ten grondslag aan een groot aantal veel voorkomende gedragsproblemen. Laat merken dat u het waardeert wanneer uw kind op een gewenste manier speelt, neem actief deel aan spelactiviteiten met uw kind. Als u aandacht besteedt aan gewenst spel, zullen uw kinderen minder behoefte hebben om door middel van ongewenst gedrag een reactie van u uit te lokken. Veel ouders merken dat wanneer ze een half uur per dag met hun kinderen spelen, ze daarna de kans krijgen wat tijd voor zichzelf te nemen. Als kinderen weten dat ze regelmatig aandacht krijgen van hun ouders, hoeven ze geen ongewenste manieren te bedenken om die aandacht op te eisen. Pas op Wees erop voorbereid dat kinderen bij tijd en wijle op ongewenste manieren spelen of zich misdragen door te jengelen, te schreeuwen, met speelgoed te gooien of zich op andere wijze storend te gedragen. Besteedt u, als het enigszins kan, geen aandacht aan dat gedrag door u BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 036

13 1 Spelen met uw kind 37 af te wenden en met iets te gaan spelen dat aantrekkelijk lijkt. Als uw kind zich weer fatsoenlijk gedraagt, kunt u zich weer terugdraaien. Is het gedrag echter agressief, dan moet het speelmoment direct worden onderbroken met een eenvoudige uitleg, zoals Als je met de blokken gaat gooien, spelen we niet verder. Soms hebben ouders weinig zin om met hun kinderen te spelen vanwege de teleurstelling en reactie die ze verwachten als ze er weer mee willen stoppen. De oplossing is hier uw kind voor te bereiden op het einde van een speelmoment. Vijf minuten voordat u ermee ophoudt kunt u zeggen: Over een paar minuutjes moet ik ermee stoppen. Belangrijk is hierbij alle vormen van protest of discussie te negeren en uw kind proberen af te leiden door de aandacht op iets anders te richten. Als de vijf minuten voorbij zijn zegt u eenvoudig: Nu moet ik stoppen, ik vond het erg leuk om met jou te spelen. Loop dan weg en geef geen aandacht aan smeekbedes. Als de kinderen eenmaal weten dat u niet over te halen bent om langer te blijven spelen, zal het protest afnemen. En als ze door krijgen dat er elke dag een vast speelmoment is, zullen ze minder behoefte voelen om te protesteren omdat ze weten dat ze morgen weer de gelegenheid krijgen met u te spelen. Samenvattend...» Belangrijk is dat ouders waarde hechten aan spel en tijd vrijmaken om met hun kinderen te spelen. Bovendien kunnen ze manieren van spelen leren die de zelfwaardering van het kind bevorderen evenals hun sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling. Door de tips uit dit hoofdstuk voor gewenst speelgedrag op te volgen, kunt u een steunende omgeving creëren waarin uw kinderen hun fantasie kunnen uitproberen, onmogelijke en rare dingen kunnen verkennen, nieuwe ideeën kunnen uitproberen, fouten kunnen maken, problemen kunnen oplossen en geleidelijk steeds meer vertrouwen krijgen in hun eigen gedachten en ideeën. In een sfeer van steun en goedkeuring krijgen kinderen de mogelijkheid hun hoop én hun frustraties te uiten. Kinderen leven in een wereld waarin ze maar weinig zelf kunnen bepalen en middelen hebben om op een gepaste wijze hun gevoelens te uiten. Door op een goede manier met hun ouders te spelen krijgen kinderen de kans gevoelens van boosheid, angst en tekortschieten te verminderen en doen ze ervaringen op die gevoelens van controle, succes en plezier bevorderen. Door een soepele benadering van spel kunnen ouders de druk verminderen op de omgang met hun kinderen en wordt elk BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 037

14 38 Pittige jaren kind aangemoedigd zich te ontwikkelen tot een uniek, creatief en zelfverzekerd persoon. Onthoud:» Volg de leiding van uw kind.» Pas u aan het tempo van uw kind aan.» Verwacht niet te veel: gun uw kind de tijd.» Ga geen strijd aan met uw kind.» Prijs en stimuleer ideeën en creativiteit van uw kind; geef geen kritiek.» Speel mee in rollenspelen en fantasiespel van uw kind (gebruik poppen, poppenhuis e.d.).» Wees een aandachtig en enthousiast publiek.» Beschrijf wat er gebeurt in plaats van vragen te stellen.» Gebruik verantwoord coachen om het leren lezen op school aan te moedigen.» Gebruik emotionele aanmoediging om emotionele woordenschat aan te moedigen.» Het coachen van positief spel tussen leeftijdgenoten.» Houd uzelf in bedwang als u te veel hulp wilt bieden; stimuleer het eigen probleemoplossend vermogen van uw kind.» Beloon rustig alleen spelen met uw aandacht.» Lach en heb plezier en deel uw gevoelens van geluk en plezier. BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pittige jaren Pre Press Zeist 07/03/2007 Pg. 038

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Peuters. Lief maar ook wel eens lastig

Peuters. Lief maar ook wel eens lastig 1 Peuters Lief maar ook wel eens lastig 2 Peuters: Lief maar ook wel eens lastig Peuters zijn ondernemend en nieuwsgierig. Ze willen alles weten en ze willen alles zelf doen. En als ze iets niet willen,

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Pedagogisch Beleidsplan 1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Een veilige en vertrouwde omgeving is de basis van waaruit een kind zich kan gaan ontwikkelen. Het is dus belangrijk dat

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Omdat ik het zeg! Regels en grenzen bij kinderen in de basisschoolleeftijd

Omdat ik het zeg! Regels en grenzen bij kinderen in de basisschoolleeftijd Omdat ik het zeg! Regels en grenzen bij kinderen in de basisschoolleeftijd Inleiding Kinderen zijn kinderen. Ze moeten nog veel leren en hebben daarbij leiding en aanmoediging nodig van volwassenen. Door

Nadere informatie

Peuters: lief maar ook wel eens lastig

Peuters: lief maar ook wel eens lastig Peuters: lief maar ook wel eens lastig Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind moeilijk lerend is en wat 3

Nadere informatie

Help je kind zelfvertrouwen te ontwikkelen

Help je kind zelfvertrouwen te ontwikkelen Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: help je kind zelfvertrouwen te ontwikkelen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Prikkelmijders+en+Prikkelzoekers+

Prikkelmijders+en+Prikkelzoekers+ Prikkelmijders+en+Prikkelzoekers+ Vandaag heb je kennis gemaakt met Daan en Sterre. Als Daan te veel prikkels krijgt dan sluit hij zich af. Hij krijgt op dat moment zoveel prikkels binnen dat hij even

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

General information of the questionnaire

General information of the questionnaire General information of the questionnaire Name questionnaire: Adult Temperament Questionnaire Original author: Rothbart, Ahadi, & Evans Translated by: Hartmann & Rothbart Date version: 2001 Language: Nederlands

Nadere informatie

PAD informatie voor ouders

PAD informatie voor ouders PAD informatie voor ouders De Kiem Roelofarendsveen, januari 2015 Beste ouders/verzorgers, Hierbij willen we u graag informeren over het PAD leerplan, dat bij ons op de Kiem gebruikt wordt om het sociaal

Nadere informatie

Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling. Zelfbeeld. *bron: SLO ;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7

Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling. Zelfbeeld. *bron: SLO ;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7 1 Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling Zelfbeeld 1. Gebruikt en begrijpt het woord wij. 2. Ontdekt verschillen en overeenkomsten tussen zichzelf en de anderen in de groep. 3. Toont non-verbaal

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Kind-In-Zicht Inhoudsopgave Inleiding Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Als je een tiener en tussen 9 en 12 jaar bent Als je een puber en tussen

Nadere informatie

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes)

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) 1 Omgaan met en uiten van eigen gevoelens en ervaringen toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) laat non-verbaal zien dat hij/zij iets niet wil (bijv. slaat fles weg, draait hoofd als

Nadere informatie

WAT IS MOEILIJK GEDRAG?

WAT IS MOEILIJK GEDRAG? OMGAAN MET MOEILIJK GEDRAG WAT IS MOEILIJK GEDRAG? Brainstorm An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragtherapeut www.depraatdoos.be IS HET GEDRAG MOEILIJK GEDRAG? Voorbeeld gedragsdagboek Individueel bepaald

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Visie (Pedagogisch werkplan)

Visie (Pedagogisch werkplan) Visie (Pedagogisch werkplan) Gastouderopvang De Krummeltjes stelt zich tot doel om een omgeving te bieden waarin kinderen kunnen opgroeien tot zelfstandige en evenwichtige mensen met respect voor anderen

Nadere informatie

Werkinstructie invuller kijklijst

Werkinstructie invuller kijklijst Werkinstructie invuller kijklijst 1. Inleiding: De peuterspeelzaal en het kinderdagverblijf vinden het belangrijk een bijdrage te leveren aan de doorgaande ontwikkelingslijn van kinderen. Om de overgang

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Beste ouders/verzorgers,

Beste ouders/verzorgers, INTAKEFORMULIER Parel 9 t/m 12 School Alex Beste ouders/verzorgers, Dit intakeformulier is bedoeld om die informatie te verkrijgen die wij nodig hebben om nieuwe kleuters zo goed mogelijk op te vangen

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt.

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt. KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek : Datum gesprek : KIJK! Lijst 1. Basiskenmerken Een kind dat lekker in zijn vel zit, zal zich goed en vlot ontwikkelen. Het is van nature nieuwsgierig

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Direct aan de slag met Baby- en kindergebaren

Direct aan de slag met Baby- en kindergebaren Direct aan de slag met Baby- en kindergebaren Inhoudsopgave Welkom Blz. 3 Wat zijn baby- en kindergebaren? Blz. 4 Voordat je begint Blz. 5 De eerste gebaren Blz. 6 & 7 Gebaren- tips Blz. 8 Veel gestelde

Nadere informatie

Persoonlijkheidsprofiel. Anoniem

Persoonlijkheidsprofiel. Anoniem Anoniem 2012 1. Inleiding Dit is jouw persoonlijkheidsprofiel. Het profiel is gebaseerd op de antwoorden die jij hebt gegeven in de vragenlijst. Jouw antwoorden zijn vergeleken met die van een grote groep

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

8c Sollicitatietraining. Solliciteren. Zo ben ik nou eenmaal Theorieboek. TFG Hellegers WWWW

8c Sollicitatietraining. Solliciteren. Zo ben ik nou eenmaal Theorieboek. TFG Hellegers WWWW 8c Sollicitatietraining Solliciteren Goed nieuws: Nu je hier op de zelfstandigheidstraining zit mag, nee moet je gaan werken. Dat klinkt misschien als een grote uitdaging, maar solliciteren is bijna een

Nadere informatie

Richtlijnen voor het invullen van het overdrachtsinstrument

Richtlijnen voor het invullen van het overdrachtsinstrument Richtlijnen voor het invullen van het overdrachtsinstrument Peuter-estafette is ontwikkeld door JSO. Gemeente Almere heeft haar eigen veranderingen en nuances aangebracht. Richtlijnen voor het invullen

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: De puberteit is naast de lichamelijke veranderingen ook de periode waarin je op een andere manier naar jezelf en de mensen om je heen gaat kijken. Dit komt omdat

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst bij de strategieën uit Praten doe je met z n tweeën voor ouders

Verklarende woordenlijst bij de strategieën uit Praten doe je met z n tweeën voor ouders Pagina 1 van 10 Verklarende woordenlijst bij de strategieën uit Praten doe je met z n tweeën voor Strategieën ter bevordering van interactie communicatiestijl van het kind Rol van de ouder 1: Laat je kind

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de intensive care

Kinderen op bezoek op de intensive care Kinderen op bezoek op de intensive care Handreiking voor ouders mca.nl Inhoudsopgave Hoe vertel ik mijn kind(eren) dat zijn/hun vader, moeder of ander familielid ernstig ziek op de IC ligt? 1 Hoe bereid

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Leerplan: sociaal- emotionele ontwikkeling van kinderen. Programma voor Alternatieve Denkstrategieën. ( Proberen Anders te Denken)

Leerplan: sociaal- emotionele ontwikkeling van kinderen. Programma voor Alternatieve Denkstrategieën. ( Proberen Anders te Denken) Leerplan: sociaal- emotionele ontwikkeling van kinderen. Programma voor Alternatieve Denkstrategieën. ( Proberen Anders te Denken) Inleiding: Geachte ouders/verzorgers, Met deze brochure willen wij u enige

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Opzet van de lezing Welkom Inleiding Theorie, tips en adviezen over opvoeden

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling: Omgaan met zichzelf

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling: Omgaan met zichzelf Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling: Omgaan met zichzelf 1. Wijst dingen aan die het wil, herkent zichzelf in de spiegel, is zich bewust waar het wel en niet van houdt. (Het kind wordt bewust

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Bekijk het maar! met Suus & Luuk

Bekijk het maar! met Suus & Luuk Bekijk het maar! met Suus & Luuk Richtlijnen voor taal en sociaal emotionele ontwikkeling die gebruikt kunnen worden in het werken met Bekijk het maar! met Suus & Luuk Taal Midden peuters (ca. 3 jaar)

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

AMETHIST Developing People

AMETHIST Developing People AMETHIST Developing People COMMUNICEREN MET KINDEREN AMETHIST Developing People Argonweg 7 11 3812 RB Amersfoort 033 7370182 www.amethistdevelopingpeople.nl Waarom? Wie kent het niet? Het gevoel van machteloosheid

Nadere informatie

De sociaal emotionele ontwikkeling van het jonge kind

De sociaal emotionele ontwikkeling van het jonge kind De sociaal emotionele ontwikkeling van het jonge kind Samen spelen en werken Kijkt met interesse naar het spel van een ander kind of speelt naast een ander kind hetzelfde spel Voert dezelfde handeling

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Spelen en bewegen met uw peuter www.cjggooienvechtstreek.nl

Spelen en bewegen met uw peuter www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Spelen en bewegen met uw peuter www.cjggooienvechtstreek.nl n Spelen en bewegen met uw peuter In de leeftijd van één tot vier jaar maken kinderen een grote ontwikkeling door op

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad STOP 4-7 programma Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 PROGRAMMA Samen sterker Terug Op Pad Ecologisch (samen) en positief (sterker terug op pad) Een vroeg interventie- of preventieprogramma: kindtraining

Nadere informatie

Pedagogisch kader Kinderdagverblijf Filios

Pedagogisch kader Kinderdagverblijf Filios Pedagogisch kader Kinderdagverblijf Filios Onderdeel van: Pagina 1 van 5 Inleiding In het pedagogisch kader staan onze uitgangspunten en basisdoelen die ten grondslag liggen aan ons pedagogisch handelen.

Nadere informatie

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie?

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie? Carol Dweck Wat is Intelligentie? 1 Wat is Intelligentie? Wat is Intelligentie? Meervoudige Intelligentie - Gardner 2 Voorlopige conclusie In aanleg aanwezig potentieel (50% erfelijk bepaald) Domeinspecifiek

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen?

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Familie of naaste zijn van iemand die zichzelf beschadigt kan erg moeilijk zijn. Iemand van wie je houdt doet zichzelf pijn en het lijkt alsof je niks kunt

Nadere informatie

Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende ontwikkelingsgebieden

Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende ontwikkelingsgebieden Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende sgebieden Ontwikkeling 4-6 jaar 7-9 jaar 10-12 jaar Taal Opbouwen basiswoordenschat. Woordenschat en zinsbouw neemt sterk toe. Redelijk tot goed

Nadere informatie

Beter leven, meer plezier

Beter leven, meer plezier Rob van Ginkel Training en Coaching Beter leven, meer plezier NLP strategieën voor een leven met plezier Inhoudsopgave Wat is NLP...3 De logica van angst...3 Vrijkomen van angst...3 Negatieve gevoelens

Nadere informatie

Intakeformulier groep 1-2

Intakeformulier groep 1-2 Intakeformulier groep 1-2 Beste ouder(s) / verzorger(s), U wilt uw zoon of dochter aanmelden bij ons op school. Vriendelijk verzoeken wij u om de volgende vragen te beantwoorden. Zo krijgen we een indruk

Nadere informatie

VROLIJKE VRIENDEN SOCIALE VAARDIGHEDEN KINDEREN MET GEBREK AAN VANUIT WELKE ERVARING POSITIEF OUDERSCHAP: FOCUS OP VERZET TEGEN RIDICULE REGELS

VROLIJKE VRIENDEN SOCIALE VAARDIGHEDEN KINDEREN MET GEBREK AAN VANUIT WELKE ERVARING POSITIEF OUDERSCHAP: FOCUS OP VERZET TEGEN RIDICULE REGELS SOCIALE VAARDIGHEDEN VROLIJKE VRIENDEN Kinderen sociale vaardigheden leren door middel van spel Bewust zijn van je gedrag Goed luisteren Wederkerigheid Goede observeren Non verbale communicatie Verbale

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

Regio Nijmegen. Ruzie in huis. Hoe ga je hier als ouder mee om?

Regio Nijmegen. Ruzie in huis. Hoe ga je hier als ouder mee om? Regio Nijmegen Ruzie in huis Hoe ga je hier als ouder mee om? Wat moet je doen als ouder, wanneer kinderen ruzie maken? Wanneer laat je het bestaan, wanneer grijp je in? Hoe kun je kinderen helpen bij

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

PAD-handboek voor ouders en verzorgers

PAD-handboek voor ouders en verzorgers PAD-handboek voor ouders en verzorgers Voorwoord Geachte ouders/verzorgers, Dit is een handboek bij het PAD-leerplan. PAD staat voor Programma Alternatieve Denkstrategieën. Om kinderen en ouders uit te

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier vierjarigen

Aanmeldingsformulier vierjarigen Aanmeldingsformulier vierjarigen Gegevens van Uw kind Achternaam: Roepnaam:. Voornamen: Jongen / Meisje Geboortedatum: Geboorteland:. Adres:.. Woonplaats:... Geboorteplaats. Nationaliteit:. Postcode:....

Nadere informatie

Brochure voor ouders

Brochure voor ouders Brochure voor ouders Kinderen met gedragsproblemen Sommige kinderen gedragen zich anders dan andere kinderen. Als kinderen niet lekker in hun vel zitten kan hun gedrag meer aandacht vragen. Wat door de

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org De opvoedingsdriehoek Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org Een woord vooraf Wat is normaal? Ieder kind is anders 1 op 4 sociale interacties bij kinderen onder 5j is agressief Ongeveer

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

ER KOMT EEN VRIENDJE BIJ AAPJE PIPPO

ER KOMT EEN VRIENDJE BIJ AAPJE PIPPO GEN SAMEN DOE THEMA: DIN N s Speelbrief Speelbrief - Januari 2017 - p1 JANUARI 2017 Als kinderen elkaar op straat of in de speeltuin tegenkomen, gaan ze vaak meteen naar elkaar toe. Om contact te krijgen,

Nadere informatie

Edith Helwegen. Afstemdagboek Pagina 1

Edith Helwegen. Afstemdagboek  Pagina 1 Edith Helwegen Afstemdagboek www.edithhelwegen.nl Pagina 1 Jij bent de creator van je eigen leven. Jij bepaalt wie je bent, wat je zegt, hoe je reageert, wat jouw gedachten zijn en voor een groot gedeelte

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

COMMUNICATIE MET JONGE KINDEREN

COMMUNICATIE MET JONGE KINDEREN COMMUNICATIE MET JONGE KINDEREN Judith Janssen Docent AD PEM / Pedagogisch Educatief medewerker j.m.a.janssen@hr.nl Programma: Communicatie met jonge kinderen Baby s: Gesprekspartner Belang van taal Eenkennigheid

Nadere informatie

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Hoe verwerk je een schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Creative Marketing Opdracht 1: Het merk IK

Creative Marketing Opdracht 1: Het merk IK Naam: Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Klas: CMD D1 Datum: nov/dec 2009 Creative Marketing Opdracht 1: Het merk IK 1 50 vragenlijst, 10 antwoorden 1. Wat is je sterkste karaktereigenschap? Waarschijnlijk

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home Pedagogisch beleidsplan Kid@home Pedagogisch beleidsplan Inhoud: 1. Inleiding 2. Pedagogische visie 3. Verzorging 4. Emotionele veiligheid 5. Persoonlijke competenties 6. Sociale competenties 7. Normen

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Kun jij de verleiding niet weerstaan als je versgebakken cake ruikt? Ga je eten als je verdrietig, boos, of gespannen bent? Lukt het je niet

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Curriculum Leerroute 4 en 5 Sociale en emotionele ontwikkeling

Curriculum Leerroute 4 en 5 Sociale en emotionele ontwikkeling Curriculum Leerroute 4 en 5 Sociale en emotionele ontwikkeling Dit curriculum is van 4 t/m 13 jaar gebaseerd op de ZML SO leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag, CED-groep

Nadere informatie

Goed toegerust op ontdekkingsreis

Goed toegerust op ontdekkingsreis PE DAGO G I S C H B E L E I D S PL A N Goed toegerust op ontdekkingsreis Inhoudsopgave INLEIDING Voor alle duidelijkheid 5 Colofon SAMENVATTING Goed toegerust op ontdekkingsreis 7 TEKST Vlietkinderen UITGANGSPUNTEN

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Inhoud. Hallo!...5. Wie is wie? Even voorstellen...7. Wat is mijn PrOP? PrOP opstellen Doelen voor mijn PrOP...19

Inhoud. Hallo!...5. Wie is wie? Even voorstellen...7. Wat is mijn PrOP? PrOP opstellen Doelen voor mijn PrOP...19 Inhoud Hallo!...5 Wie is wie? Even voorstellen...7 Wat is mijn PrOP?...9 1 PrOP opstellen...11 2 Doelen voor mijn PrOP...19 Ik verander mijn P!...23 3 Leren van anderen: het sociogram...25 4 Omgaan met

Nadere informatie

Carol Dweck Minka Dumont -

Carol Dweck Minka Dumont - Carol Dweck Voorlopige conclusie In aanleg aanwezig potentieel (50% erfelijk bepaald) Domeinspecifiek Interactief: wisselwerking omgeving Mindsets over Intelligentie Mensen met een Fixed Mind-set geloven:

Nadere informatie