Begeleidingsinstrument: concrete tips en activiteiten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Begeleidingsinstrument: concrete tips en activiteiten"

Transcriptie

1 Begeleidingsinstrument: concrete tips en activiteiten Begeleidingsinstrument: concrete tips en activiteiten Dit instrument bestaat uit verschillende fiches met concrete activiteiten en tips. De fiches zijn gegroepeerd per biotoop: het bos of het grasland/de wegberm/waterkant. Elke fiche is uitgewerkt rond een element dat je kan terugvinden in de grote zoekprent van elk biotoop. Telkens je een nieuw element tegenkomt op je ontdekkingstocht kan je het centrale figuurtje, Speur, de slak, mee verplaatsen op de zoekprent. Aan de hand van de tips en activiteiten helpt Speur je om op actieve, zintuiglijke manieren de omgeving te verkennen. Je kan de fiches afprinten en lamineren. Op deze manier kan je ze steeds, als geheugensteun, in je onderzoekstas meenemen wanneer je op stap gaat met de kinderen. BIOTOOP: HET BOS Bomen Betasten van schors, ruiken aan de boomstam. Welke verschillen zijn er tussen boomsoorten? Boom omhelzen, omtrek meten en vergelijken tussen verschillende bomen. Bij een dikke boom kan je met verschillende kinderen rond de stam gaan staan. Boomschors en takken bekijken op zoek naar holletjes, gaatjes, nesten, vogels, insecten, spinnen en hun cocons, galappels, mossen en korstmossen, wieren. In de schorsspleten van een eik kan je soms ingeklemde beukennootjes of denappels vinden van vogels die ze op deze manier makkelijker kunnen leegpikken. Afdruk van de schors met wasco s (per 2 uitvoeren: één iemand houdt het blad vast en de andere maakt de afdruk, voor een goed resultaat doe je dit best langzaam), de afdruk vergelijken met andere boomsoorten, ophangen in de boshoek in de klas. Op boomstammen kan je soms rare vormen van boomknoesten terugvinden (bv. bij een wilg). Teken ze na of neem een foto, verzin er een griezelig of leuk verhaal bij. Vormen van bomen nabootsen met handen en armen : treurwilg (neerhangende armen), populier (armen recht naar boven), eik (breed gespreide armen). Opdracht: ga op zoek naar je favoriete boom, bekijk hem goed en beeld hem uit. Naaldboom: naalden bekijken (vorm, grootte, kleur), voelen (stekelig, hard, vettig), ruiken (hiervoor kan je best de naalden breken). Klimplanten (bv. klimop) bekijken. De klimplant gebruikt soms een boom als ladder en met behulp van duizend pootjes (hechtworteltjes). 4

2 Boomstronk Zoeken naar en voelen aan de jaarringen, jaarringen tellen. Met vergrootglas naar mos, paddenstoel, kijken. Voel aan het mos (zacht, soms vochtig). Herken je verschillende soorten mos (verschillen in vorm van de blaadjes, kleur)? Mos werkt als een spons, dit kan je nagaan door mos uit te knijpen in een papieren zakdoekje. Op de boomstronk een standbeeld of een boom uitbeelden, de kinderen verwoorden welke boom ze uitbeelden. Zorg voor zo n divers mogelijk (uitgebeeld) bos! Liggende boomstam Nagaan wat er gebeurd is: Wat kan er gebeurd zijn? Zoek naar mogelijke verklaringen (boomtak omgehakt, afgeknakt door de wind, afgestorven, ). Waarin verschillen dode en levende bomen? Voelen en ruiken aan de schors, wat ontdek je tussen de schors? Lengte afstappen (aantal kinderstappen), hoogte meten van de omgevallen boomstam, welke lengte eenheid lichaamsdeel gebruik je hiervoor? Op zoek naar beestjes of holletjes, naar paddenstoelen, mossen. Wortels bekijken van een omgewaaide boom: zijn ze lang of kort? Dik of dun? Probeer de wortels uit te trekken. Zou dat lukken? Over een stam kruipen als een eekhoorn, lopen als een muisje, trippelen als een vogel, of een ander dier. Struiken Een struik en een boom vergelijken. Staat de struik alleen? Is de struik groter of kleiner dan de bomen? Wie leeft er in, onder, op de struik? Stekelige struiken = dieren-prik-struiken: voelen aan stekels, doornen, bladrand (bv. hulst) Struiken zijn vaak een veilige plek voor vogels: zoek naar vogelnestjes of sporen van vogels. Maak zelf een nestje in een struik, gebruik materiaal uit de omgeving. 5

3 Bladeren Zoekspel, verschillende vorm en grootte: groot en klein blad, hetzelfde blad, lievelingsblad, blad in de vorm van een hand (esdoorn, plataan), bladrand (glad, gegolfd, gezaagd). Aan blad voelen (dik, dun, hard, zacht, stekelig, ruw, glad), ruiken, met de vinger langs de bladrand gaan, bladrand in de lucht tekenen. Bladeren verzamelen met verschillende bladrand (gegolfd, gezaagd, glad), verschillende vorm, kleur. Verschil tussen bovenkant en onderkant van een blad bekijken, voelen (lichte of donkere kleur, behaard of niet behaard, ruw of glad). Bladnerven: volgen met vinger, dikke of dunne nerven, in tegenlicht kijken, patroon nervatuur benoemen (veer-, hand-, parallelnervig). Maak een afdruk van de nervatuur met een blad papier en wasco s (zie ook schorsafdruk van een boom). Bladskelet maken: bladmoes voorzichtig verwijderen zodat enkel de nerven van het blad overblijven (gebruik hiervoor grote, stevige bladeren, bv. paardenkastanje, tamme kastanje). Door het herfsttapijt lopen: met voeten snel en traag erdoor gaan, trippelen als muisjes, als een zware olifant stappen, laat de bladeren regenen (welke bladeren dwarrelen of zweven naar beneden, vergelijk verschillende bladeren), voetbal eens met de bladeren en luister naar het geluid, maak een berg van bladeren. Verkleurde bladeren (herfstkleuren): bladeren sorteren volgens kleur (rood, geel, bruin). Ruiken en voelen aan de bladeren op de grond (humus = gevormd uit afgevallen en verrotte bladeren). Wat zou er gebeuren met de bladeren op de grond? Voor wie zijn deze bladeren nuttig? 6

4 Zaden en Vruchten Verzamelen en sorteren: volgens vorm (rond, langwerpig, kegelvormig, ), kleur, aanvoelen: hard/zacht, op grootte (van dezelfde soort) Verzamelen en sorteren volgens verspreidingswijze, bv. door de wind verspreid: vruchten met vleugels (esdoorn, es, linde), gevleugelde zaadjes tussen de schubben van denappels, pluisjes van distels, paardenbloem; bv. door dieren verspreid: met haakjes (klis), noten (eikels), bessen. Werp de zaden en vruchten zo ver mogelijk, wat vliegt het verst? Laat de zaden en vruchten van een hoogte naar beneden vallen, wat valt het snelst? Laat de kinderen eerst een voorspelling maken. Zaden van de linde, berk, es, esdoorn (helikopter) hebben een gevleugeld blad en kunnen hierdoor lang ronddraaien of dwarrelen. Probeer zelf zaden te verspreiden op verschillende manieren (vasthangen/kleven aan kledij, werpen, wegblazen, in water gooien, ). Voelen: hard of zacht, ruw of glad? Verschillen in stekeligheid van de bolsters en napjes ervaren (paardenkastanje, tamme kastanje, beuk, hazelnoot, eik), sommige voelen zachter aan dan ze eruit zien, anderen juist niet. Ruiken: waar ruiken ze naar? Zaden en vruchten opensnijden (bv. kastanje, eikel, ). Wat zit erin? Wat kan je herkennen? Wie zou dit lusten? Hoe ruikt het? Kan je vraatsporen van insecten of andere dieren terugvinden? Je kan ze eventueel verzamelen of fotograferen voor in je sporenboek (zie fiche algemene opdrachten ). Rammelen, schudden met de zaden, vruchten of gedroogde bloemen. Sommige zaden kan je omtoveren in een heus muziekinstrument: een dopfluitje uit het napje van een eikel, een schuddoosje uit de zaaddoos van de papaver, het zaad van de grote ratelaar, peulen van de brem, Proeven van beukennootjes, tamme kastanjes, hazelnoten, braambessen, Let op voor besmetting met de vossenlintworm! Uit voorzorg kan je best enkel bosvruchten verzamelen die 0.5m van de grond hangen, je wast ze best ook grondig voor ze op te eten. Muzisch werken met zaden en vruchten: tekenen, natuurkunstwerkje, halsketting, slinger maken. 7

5 Paddenstoelen* * let op voor giftige exemplaren, voor alle zekerheid laat je de paddenstoelen best niet aanraken door kinderen! Paddenstoelen zoeken. Waar kan je ze overal vinden: op de grond, boomstam, tak (dode of levende boom)? Wanneer kan je ze vinden? Vorm bekijken: hoed, steel, ring. Welke verschillen kan je vinden, aan wat doet de vorm je denken? Vergelijk verschillende vormen van sporendragers: plaatjeszwam, bekerzwam, buikzwam, Verzin zelf een naam voor de verschillende paddenstoelen. Ruiken aan de paddenstoel, let op: voorzichtig hanteren (zie opmerking bovenaan)! Onderkant van hoed bekijken met een spiegeltje (gaatjes/buisjes of streepjes/plaatjes), of bij een buikzwam op zoek gaan naar de sporen. Op zoek naar knaag- of knabbelsporen? Wie zou deze paddenstoelen lusten? Je kan een foto nemen voor in je sporenboek (zie fiche algemene opdrachten ). Op zoek naar een heksenkring. Plaats bij elke paddenstoel een kind, zo krijg je een idee van de omvang en de vorm van de heksenkring. Verzin een verhaal bij de heksenkring (link met sprookjes en fabels). Ontluikende knoppen en kiemende zaden Ontluikende knoppen bekijken met vergrootglas (haartjes, knopschubjes), met blote oog (groot, klein, lang, dun, spits, dik, rond, behaard, glad, op steeltjes, met doornen, kleur), knopje voorzichtig openmaken (kleine ineengevouwen blaadjes bekijken: vorm, kleur). Verschil in knoppen voelen: eerst kleverig, daarna wollig (paardenkastanje), behaarde geurige knoppen (magnolia), propjes watten (wilg), harde knoppen (esdoorn, es, eik), zachte knoppen (vlier, paardenkastanje die net opengaat), halfzacht (els, beuk, hazelaar). Tegen het einde van de winter/begin lente kan je een heuse knoppenroute uitzetten langs verschillende soorten bomen, je hoeft hier helemaal geen uitgebreide bomenkennis voor te hebben! Bekijk en vergelijk de vorm van de bengelende katjes (hazelaar, els, populier, berk). Wanneer je tegen sommige katjes blaast, krijg je een gouden stofwolk (stuifmeel) te zien. Je kan hetzelfde resultaat bekomen wanneer je tegen de bloeiwijze van een naaldboom tikt. Voel aan het stuifmeel, het blijft kleven aan je vinger, neus, Soms kan je tekeningen maken in het stuifmeel dat blijft drijven in plassen. Ruiken aan bloesems. Beschrijf en vergelijk de geur. Je kan de bloemblaadjes van verschillende bloesems verzamelen om een eigen parfum te maken (zie fiche algemene opdrachten ). Op zoek naar baby-boompjes (kiemplantjes) in de strooisellaag in de nabijheid van de moederboom: ontkiemende eikel, kastanje, jonge esdoorn boompjes. 8

6 Kriebeldiertjes Zoeken naar bodemdieren: onder stenen, tussen boomstronken, in de grond, tussen bladeren op de grond (eventueel met een zeef en emmer zoeken). Zoeken naar kriebeldiertjes in de bomen (onder schors, op stam, op bladeren). Zie fiche algemene opdrachten en katern kriebeldiertjes voor tips om snel kriebeldiertjes te verzamelen. Bekijken in loepepotje: vorm en grootte lijf, kleur, veel of weinig poten, voelsprieten/antennes, vorm kop, aantal ogen, monddelen. Voelen: laat kriebeldiertjes over je hand en arm kruipen; elk diertje voelt een beetje anders (kriebelen, kietelen, lichtjes prikken, zacht, hard, slijmerig, ) bv. pissebed (zachte onderkant, harde bovenkant), regenworm (laten kruipen op hand). Volg het spoor van kriebeldiertjes op een plant, op de grond, op een boomstam, Impulsen geven en kijken hoe het diertje reageert (obstakel, voedsel in de weg leggen, plant bewegen, ) Spinnenweb bekijken (webstructuur, grootte, beweeglijkheid, ) Spin zoeken: grootte, dikte, poten tellen, gedrag, voedsel/eitjes/ cocon in (de buurt van) het web, dauwdruppels op web? Web voorzichtig aanraken (kleverig). Webtekening natekenen: in de lucht, in zand, op papier. 9

7 Algemene opdrachten Bosparfum: verzamel geurige dingen in een potje (humus, takje met naalden, blaadjes van bomen, kruiden, stukje mos of schors, bloesems, ). Bij sommige planten moet je de blaadjes kneuzen of erover wrijven om de geur vrij te maken, je kan eventueel een beetje water toevoegen. Zoek naar een unieke combinatie van geuren en verzin een naam voor je eigen bosparfum! Snuifmoment of snuiftocht: stippel vooraf een tocht uit in het bos waarbij je langs verschillende plekken passeert met een duidelijke geur. Wat ruikt lekker, wat is vies? Zijn er gelijkenissen tussen de geuren? Aan wat doet de geur je denken? Om beter te concentreren op de geuren kan je hiervoor een blinddoek gebruiken. Tip voor het eenvoudig en snel verzamelen van veel kriebeldiertjes, zaden, vruchten, uit een boom kan je een wit laken op de grond leggen en eens goed aan de boom schudden. Schilderen met planten, bv. de gele kleurstof van paardenbloemen, de paarse kleur van bramen of vlierbessen, het groen van het blad van hondsdraf of brandnetel. Probeer ook andere planten, mos, bessen, bloemen of wat vochtige aarde uit. Wrijf ermee over een wit vel papier. Sporentocht: ga op zoek naar sporen van dieren: voetsporen (hoeven, kussentjes), vraatsporen, krabsporen, uitwerpselen, braakballen, slijmspoor, nesten, holletjes, Leg een sporenboek aan met allerlei bewijsmateriaal dat je bent tegenkomen op je tocht (foto s, aangevreten blaadjes, zaden, vruchten, ). Sluipspel: sluipen als een roofdier door het hoge gras, door het bos, door het struikgewas, Luistermoment of luisteroefening: geluiden in het bos, geluiden herkennen, lokaliseren (ver of dicht). Verhalenstok: tijdens je ontdekkingstocht in de omgeving draag je een stok mee waaraan je zaken bevestigt die gelinkt zijn aan de dingen die de kinderen beleven tijdens de tocht (bv. een blaadje, pluimpje, bloemetje, ). Op het einde van de tocht kunnen de kinderen het verhaal van de tocht navertellen a.d.h.v. de zaken die aan de stok vast hangen. Kimspel (memory): laat de kinderen zelf materiaal verzamelen uit de omgeving en verstop ze onder een doek of jas. Memory per 2:, laat de kinderen 2 identieke materialen zoeken en teken een rooster op de grond, leg de materialen willekeurig in het raster en bedek ze met een groot blad (bv. van een Plataan). Voelspel met voelzakjes (gebruik hiervoor bv. een oud washandje). 10

8 BIOTOOP: GRASLAND/WEGBERM/WATERKANT Grasveld weide Op je buik in het (hoog) gras liggen: wat zie je, hoor je, voel je, ruik je? Op je rug in het gras liggen: kijken naar de wolken, beschrijf wat je ziet. Op zoek naar kriebeldiertjes in het gras. Grassprietjes plukken, maak een grasboeketje met zoveel mogelijk verschillende of identieke grassen. Verschillen tussen grassen bekijken: vorm stengel (gras: rond, zegge: driehoekig), aan- of afwezigheid van knopen (zie katern achtergrondinformatie wegbermplanten). Als een dier door het hoge gras kruipen, sluipen, lopen. Wanneer iedereen op 1 lijn blijft, kan je een pad maken in het hoge gras (Indianenpad). Ga zelf op zoek naar sluipsporen van dieren in het gras. 11

9 Bloemen Bloemen met vergrootglas bekijken: meeldraden, stamper (stempel, stijl), deelblaadjes (bv. reflecterende kroonblaadjes van de boterbloem = lantaarn van de kabouters ), vruchtbeginsel, kleur van het stuifmeel Bloemvormen onderscheiden: schoteltje (bv. boterbloem), klokvorm (bv. klokjesbloem), paraplu (schermbloemigen, bv. fluitenkruid), bloemen met een landingsbaan (lipbloemigen, bv. witte dovenetel, hondsdraf) Op zoek naar insecten, luisteren naar het gezoem van insecten die op bloemen landen. Welke bloem/plant trekt de meeste insecten aan? Wat is de drukst bezochte bloem? Ruiken aan geurende bloemen, bloemblaadjes kneuzen en eraan ruiken, geur omschrijven, vergelijken, aan wat doe de geur je denken? Verzin een naam voor de geur. Geurende bloemblaadjes verzamelen voor je eigen parfum (zie fiche algemene opdrachten ). Voelen aan bloemen: hoe voelen de bloemblaadjes, stamper, meeldraden, voel het gele stuifmeel op je vinger. Proeven van de bloemennectar (bv. honing van witte dovenetel: zie katern achtergrondinformatie wegbermplanten). Let op voor besmetting met de vossenlintworm! Uit voorzorg kan je een flesje water meenemen en de bloem afspoelen vooraleer te proeven. Polshorloge, halsketting maken van paardenbloemen, madeliefjes. Pluisbollen van paardenbloem: wegblazen, zo ver of hoog mogelijk in het minst aantal keren blazen. Eén pluisje van dichtbij bekijken. Voelen aan stengel (rond, hoekig, ruw, glad, hard, zacht), bloem (stevig, zacht), blad (ruw, glad, harig). Herbarium aanleggen (d.m.v. foto s): vindplaats omschrijven (groeit plant in het licht of schaduw), droge of vochtige plek, hoe hoog is de plant, staan er veel van dezelfde soort? De naam van de soort opzoeken in een zoekkaartenboek of natuurgids (zie bronnen) of zelf een passende naam verzinnen voor de soort. 12

10 Vogels Zien we een vogel zingen? Waarom fluiten vogels? Herken je alarmkreten? Luisteren naar vogelzang:, fluiten alle vogels hetzelfde liedje? Sommige roepen hun eigen naam (tjif-tjaf, koekoek), anderen vallen op omwille van hun specifieke zang (koolmees: ti-ti-tu net zoals een ziekenwagen, ): zie katern achtergrondinformatie vogels. Gedrag vogels observeren: fluiten, vliegen: opstijgen en landen, voedsel zoeken, nest maken, jongeren voederen, wassen, rusten, spelen, territorium afbakenen, vechten, Watervogels: gedrag observeren en nabootsen (waggelen als een eend, ), rondzwemmen, duiken, voeden. Typische kenmerken bekijken: bv zwemvliezen tussen tenen, verschil mannetje (= woerd) /vrouwtje (= eend), krulletje in de staartveren. Snavel: verschillen in vorm bekijken (lang, kort, dik, slank, puntig, haakvormig, zeefsnavel met gezaagde rand). Waarom hebben vogels een verschillende snavel? Zie katern achtergrondinformatie vogels. Hoe vliegt een vogel? Zweven, fladderen, hoppen, alleen of in groep vliegen, bijna niet kunnen vliegen (fazant, meerkoet). Een gevonden pluim bekijken (structuur, vorm, kleur), betasten (zacht, hard). Verschil donsveertjes, dekveren, grote slagpennen? Veertjes in de lucht blazen: welk veertje blijft het langst zweven? Voelzak met pluimen (slagpennen, donsveren, grote en kleine veren) Nest zoeken, bekijken aan buitenkant en binnenin, vorm en grootte van het kommetje, materialen ); nest namaken: materiaal zoeken in de omgeving waarmee een nest kan gemaakt worden (gras, dunnen takjes, bladeren, hooi, touw, plastic, draadjes, ). 13

11 Kriebeldiertjes Zoeken naar bodemdieren: onder stenen, tussen boomstronken, in de grond, tussen bladeren op de grond (eventueel met een zeef en emmer zoeken), op bloemen, planten, in het gras. Bekijken in loepepotje: vorm en grootte lijf, kleur, veel of weinig poten, voelsprieten/antennes, vorm kop, aantal ogen, monddelen. Voelen: laat kriebeldiertjes over je hand en arm kruipen; elk diertje voelt een beetje anders (kriebelen, kietelen, lichtjes prikken, zacht, hard, slijmerig, ) bv. pissebed (zachte onderkant, harde bovenkant), regenworm (laten kruipen op hand). (andere inhoud dan voorgaande voorbeeld en als gevolg van voorgaande zin Observeren van een zittende vlinder: kleuren, voelsprieten, roltong (nectar opzuigen), afschrikogen op de vleugels, stand van de vleugels, verschil buitenkant of binnenkant vleugel, verschil dag- of nachtvlinder (zie katern achtergrondinformatie kriebeldiertjes). Fladderende vlinder volgen, gedrag nabootsen. Zoeken naar rupsen van vlinders op planten: bv. op brandnetels. Zie je naast etende rupsen ook eitjes? Eten er rupsen van of kan je zelfs eitjes vinden? Zitten de rupsen in groepjes of alleen? Waarom zitten die rupsen hier? Rups bekijken in loepepotje: kleur, vorm, eigenschappen (stekelig, ) van de haren op het lichaam. Voortbeweging observeren en nabootsen. Let op bij het aanraken van de rupsen: sommigen kunnen bij aanraking irriterend voor de huid zijn, of bij inademen de slijmvliezen irriteren. Volg het spoor van kriebeldiertjes op een plant, op de grond, op een boomstam, Impulsen geven en kijken hoe het diertje reageert (obstakel, voedsel in de weg leggen, plant bewegen, ) Spinnenweb bekijken (webstructuur, grootte, beweeglijkheid, ) Spin zoeken: grootte, dikte, poten tellen, gedrag, voedsel/eitjes/ cocon in (de buurt van) het web, dauwdruppels op web? Web voorzichtig aanraken (kleverig). Webtekening natekenen: in de lucht, in zand, op papier. 14

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes Bodemgespuis en kriebeldiertjes Overal vind je kriebeldiertjes, als je maar goed kijkt. Zullen we eens samen gaan kijken of er hier ook diertjes zijn? Als je een diertje gevonden hebt, mag je roepen. Dan

Nadere informatie

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje.

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje. Sterke geuren Pluk een blaadje van een plantje. Wrijf erover met je vingers, en verkreukel het blaadje een beetje. Ruik nu eens. Laat elkaar je blaadje ruiken. Waar ruikt het naar? Aardegeuren Ga op de

Nadere informatie

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur Geluiden Wees 1 minuut helemaal stil. Luister naar de geluiden om je heen. Hoeveel geluiden heb je gehoord? Welke geluiden heb je herkend? Je eigen geur maken Verzamel verschillende soorten blaadjes, mos,

Nadere informatie

Themawandeling Herfst

Themawandeling Herfst Themawandeling Herfst Leerdoelen: De leerlingen tonen respect voor de natuur De leerlingen kunnen enkele typische herfstverschijnselen uit het bos verklaren De leerlingen kunnen op een aangepaste manier

Nadere informatie

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark NME-leerroute Kabouters in het Westerpark 1 Groep Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen In het Westerpark woont een kaboutervolk. Dat weten niet zoveel mensen, maar voor deze ene keer hebben

Nadere informatie

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen Project Planten ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Planten Planten eten, ademen en groeien. Sommige planten houden van natte grond. Anderen van droge grond. Sommige planten houden van veel zon en warmte. Anderen

Nadere informatie

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8 Bosopdrachten Praktijkopdrachten groep 7/8 Inhoud..1 Determineren.2 Het bos van binnen naar buiten.5 Klimaat en sfeer in het bos 6 1) DOE JE OREN OPEN..6 2) VOEL EN RUIK..6 3) KLIMAAT..6 Boomdikte...7

Nadere informatie

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in:

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in: Antwoordenblad Vul hier eerst jullie namen in: 1......................................................................................... 3.........................................................................................

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park

NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park 4 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Kijk eens om je heen. Op heel veel plekken staan grote en kleine bloemen. Als het mooi weer is

Nadere informatie

Bomen in drie seizoenen

Bomen in drie seizoenen Bomen in drie seizoenen Naam van mijn boom Namen groepsgenoten WERKBLAD - BOMEN IN DRIE SEIZOENEN - 2006 (MET DANK AAN HET AMSTERDAMS NME CENTRUM) 1 Herfst 1 Determineren een 2 Boomhoogte meter hoog 3

Nadere informatie

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken Auditieve oefeningen herfst Hakken en plakken (hak de woorden in stukken, laat de kinderen het hele woord zeggen) eek-hoorn vlie-gen-zwam ka-stan-jes pad-den-stoel ka-bou-ter beu-ken-noot e-gel spin-nen

Nadere informatie

Naam:...

Naam:... Naam:... Wil je meer over paddestoelen weten? Vul de woorden in op de goede plaats. Kies uit: hoed herfst eetbaar steel giftig grotten In de... vind je in het bos veel paddestoelen. Ze groeien op dode

Nadere informatie

Doel: De kinderen kunnen de verschillende kleine beestjes benoemen en kunnen aangeven hoe deze dieren leven.

Doel: De kinderen kunnen de verschillende kleine beestjes benoemen en kunnen aangeven hoe deze dieren leven. Doel: De kinderen kunnen de verschillende kleine beestjes benoemen en kunnen aangeven hoe deze dieren leven. Achtergrondinformatie: Insecten hebben altijd 6 poten en een lijf wat is opgebouwd uit 3 delen:

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Molsla Paardenbloem. Achtergrondinformatie

Molsla Paardenbloem. Achtergrondinformatie Molsla Paardenbloem Achtergrondinformatie De paardenbloem is een zeer algemeen voorkomende plant. In gazons, graslanden, bermen en ruigten kun je hem vaak aantreffen. De paardenbloem behoort tot de familie

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 3 & 4

Lessuggesties voor groep 3 & 4 Lessuggesties voor groep 3 & 4 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Auditieve oefeningen thema het bos

Auditieve oefeningen thema het bos Auditieve oefeningen thema het bos Boek van de week: 1; In het bos 2; 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat er op de voorkant Hoe zou het boek heten Waarom denk je dat?

Nadere informatie

Verjaardagsfeestje. Materiaal: Het nodige materiaal wordt uitgeleend aan de balie van het bosinfocentrum.

Verjaardagsfeestje. Materiaal: Het nodige materiaal wordt uitgeleend aan de balie van het bosinfocentrum. Doel van de activiteit Deze activiteit laat een kleine groep kinderen: buiten spelen de natuur ervaren op speelse wijze knutselen periode Verjaardagsfeestjes zijn mogelijk op woensdagnamiddag en in het

Nadere informatie

Dol op bomen. Opdracht 1: In een boom leven veel dieren. Welke dieren herken je in de eik hierboven? Schrijf deze op.

Dol op bomen. Opdracht 1: In een boom leven veel dieren. Welke dieren herken je in de eik hierboven? Schrijf deze op. Dol op bomen Opdracht 1: In een boom leven veel dieren. Welke dieren herken je in de eik hierboven? Schrijf deze op. bomen - groep 7 1 Dieren zijn dol op bomen. Vooral kleine dieren. Een boom is een prachtige

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Tekeningen: Jowan De Saedeleer Inleiding Wil jij Prins Baldewijn helpen om terug in zijn kasteel te gaan wonen? Dan moet je op zoek gaan naar nuttige

Nadere informatie

DE HERFST: KLEURRIJK SEIZOEN

DE HERFST: KLEURRIJK SEIZOEN DE HERFST DE HERFST: KLEURRIJK SEIZOEN vanaf 2de graad lager onderwijs. x vak: muzische vorming x duur: halve dag GRIEZELBOS HET KLEINE VIEZE BEESTJES- ONDERZOEK! verloop: x verdeel de klas in verschillende

Nadere informatie

Kabouterpad herfst. www.jufanke.nl. - www.jufanke.nl -

Kabouterpad herfst. www.jufanke.nl. - www.jufanke.nl - Kabouterpad herfst www.jufanke.nl Uitleg van het kabouterpad Dit kabouterpad is gemaakt voor een herfstwandeling door het bos. De wandeling kan met kleine groepjes of de hele klas tegelijk gelopen worden.

Nadere informatie

Adopteer eens een boom!

Adopteer eens een boom! Adopteer eens een boom! Leerdoelen: De leerlingen kunnen gericht waarnemen met alle zintuigen en kunnen waarnemingen op een systematische wijze noteren. De leerlingen kennen in hum omgeving twee verschillende

Nadere informatie

[Konijn] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: konijn. Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Levenscyclus. Voeding:

[Konijn] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: konijn. Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Levenscyclus. Voeding: [Konijn] Algemene Naam: konijn Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Konijnen hebben lange oren, een grijsbruine vacht en een korte wipstaart met witte onderzijde en zwarte bovenzijde. Ze worden

Nadere informatie

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet.

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet. Maak een tunnel/knikkerbaan in de zandbak Versier iemand van de groep als een boom met verschillende natuurmaterialen (geen boom en planten pijn doen) Maak een papieren bootje. Zoek een plas water en zet

Nadere informatie

Levenscyclus. Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen.

Levenscyclus. Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen. [Honingbij] Algemene Naam: Honingbij Wetenschappelijke Naam: Apis mellifera Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen. Het lichaam van een bij bestaat uit drie onderdelen: een

Nadere informatie

[Beuk] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: Beuk. Wetenschappelijke Naam: Fagus sylvatica. Levenscyclus. Gebruik: Wist-je-dat

[Beuk] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: Beuk. Wetenschappelijke Naam: Fagus sylvatica. Levenscyclus. Gebruik: Wist-je-dat [Beuk] Algemene Naam: Beuk Wetenschappelijke Naam: Fagus sylvatica Een beuk kan wel 300 jaar oud worden en groeien tot hij 45 meter hoog is. Zijn stam is meestal glad en grijs. Zijn blaadjes zijn ei-vormig,

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is... Een boom is een plant, alleen noemen de onderdelen anders. Een boom is namelijk een vaste plant met een houten stam en een kruin. Delen van de boom Laat

Nadere informatie

Thema Zintuigen. BSO in 2 nature Bushraft activiteit. www.in2nature.eu info@in2nature.eu. stichting in2nature. www.in2nature.eu info@in2nature.

Thema Zintuigen. BSO in 2 nature Bushraft activiteit. www.in2nature.eu info@in2nature.eu. stichting in2nature. www.in2nature.eu info@in2nature. BSO in 2 nature Bushraft activiteit www..eu info@.eu Thema Zintuigen www..eu info@.eu Johan en Sandra Van der Wielen Verbindingsweg 22 3921DM Elst (ut) 0318-471974 Triodos: 390288675 KvK: 30264584 Inleiding

Nadere informatie

Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen. Van:

Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen. Van: Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen Van: Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen. Datum: Vergeet niet de letters in te vullen Het gezegde: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.

Nadere informatie

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Aftekenlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Werkblad 1 Schematisch

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

Met Pim en Pientje op stap... PWN. Puur water en natuur.

Met Pim en Pientje op stap... PWN. Puur water en natuur. Met Pim en Pientje op stap... PWN. Puur water en natuur. Met Pim en Pientje op stap... Naar het beginpunt van de route Vanuit de hoofdingang van de Hoep gaat u meteen linksaf langs de drie vlaggen. U volgt

Nadere informatie

Krak de eekhoorn, mag naar het verjaardagsfeestje van zijn vriendinnetje Friedel.

Krak de eekhoorn, mag naar het verjaardagsfeestje van zijn vriendinnetje Friedel. Van tak naar tak......met Friedel en Krak Natuurbelevingspad voor kleuters Krak de eekhoorn neemt de kleuters mee naar het verjaardagsfeestje van zijn vriendinnetje Friedel. Onderweg voeren de kinderen

Nadere informatie

Ontdekkingstocht voor gezinnen

Ontdekkingstocht voor gezinnen Rivierenhof Ontdekkingstocht voor gezinnen Tjakkie de specht ontdekt de herfst INLEIDING TJAKKIE HERFST Tjakkie de specht voor gezinnen is een ontdekkingstocht met een bewegwijzerde route doorheen het

Nadere informatie

Ik weet wat een wintervoorraad is en waarom dieren dit verzamelen. (weinig verse voeding in de winter)

Ik weet wat een wintervoorraad is en waarom dieren dit verzamelen. (weinig verse voeding in de winter) Ik weet wat een wintervoorraad is en waarom dieren dit verzamelen. (weinig verse voeding in de winter) Ik kan de sporen en poten van bepaalde dieren herkennen. (zie themaboekje pag. 2) Ik ken de 12 maanden

Nadere informatie

Leerpad Natuurbeleving kleuters Lesduur: ca 60 minuten Bestemd voor groep 1/2/3 Sluit aan bij kerndoel: 39, 40a

Leerpad Natuurbeleving kleuters Lesduur: ca 60 minuten Bestemd voor groep 1/2/3 Sluit aan bij kerndoel: 39, 40a Leerpad Natuurbeleving kleuters Lesduur: ca 60 minuten Bestemd voor groep 1/2/3 Sluit aan bij kerndoel: 39, 40a Inleiding Korte omschrijving van de les: In groepjes van 4 kinderen lopen ze begeleid de

Nadere informatie

Kruidentuin in de klas

Kruidentuin in de klas Kruidentuin in de klas Werkbladen Leerlingenwerkboek Groep 5 t/m 8 Zaden... 2 Kieming, een nieuw begin... 3 Testen kiemfactoren... 4 Kruidenkaart maken... 5 De bouw van een plant... 6 Herbarium maken...

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Anders is leuk Groep 3 en 4

Leskist THEMA-handleiding Anders is leuk Groep 3 en 4 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Anders is leuk Groep 3 en 4 Dit is

Nadere informatie

B O O M A C T I V I T E I T E N H O E K

B O O M A C T I V I T E I T E N H O E K B O O M A C T I V I T E I T E N H O E K BOOMACTIVITEITENHOEK onderdeel van het programma De Verdwaalde Boom In de periode dat u bezig bent met het lesprogramma kunt u in uw lokaal een activiteitenhoek

Nadere informatie

De grond waarop wij wonen

De grond waarop wij wonen GROEP 5/6 De grond waarop wij wonen Doel: Planten horen bij de grond waarop wij wonen. Dit onderdeel gaat over het onderzoekend verkennen van de vegetatie in de omgeving van de kinderen van de middenbouw.

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Doelgroep: Midden- en bovenbouw basisonderwijs: groep 5-8 Jaargetijde: Herfst, winter, lente en een stukje zomer. Plaats:

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Mileu, in opdracht van de Gemeente Harderwijk. Wij

Nadere informatie

Anatomie en Morfologie. Wortel. Plantencel. Stengel. Delen van een zaadplant

Anatomie en Morfologie. Wortel. Plantencel. Stengel. Delen van een zaadplant Anatomie en Morfologie Wortel De Plantencel Bouw van de plant in zijn functionele delen Vormen waarin die delen zich kunnen voordoen Iets over (geslachtelijke) voortplanting 45 48 Plantencel Stengel Jonge

Nadere informatie

Het uitlopen van bomen

Het uitlopen van bomen Het uitlopen van bomen Werkblad van... Bij deze opdrachten gaan we een aantal weken het uitlopen van vier soorten bomen volgen. Je zult zien, dat tijdens deze weken de bomen eerst gaan bloeien en dat daarna

Nadere informatie

Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman

Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman Met deze eenvoudige handleiding kun je ongeveer 25+ bekende Nederlandse bomen herkennen. Bomen herkennen is een specialisme. Deze korte

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 1 & 2

Lessuggesties voor groep 1 & 2 Lessuggesties voor groep 1 & 2 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

NME-leerroute Bomen in het Wandelbos

NME-leerroute Bomen in het Wandelbos NME-leerroute Bomen in het Wandelbos 5 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen De oudste, dikste en hoogste levende wezens op aarde zijn bomen. In het Wandelbos gaan we bomen onderzoeken,

Nadere informatie

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos 1. Kennismaking met het bos 1.1. Verhaal EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos Op een dag in de herfst kwam er een vogel door het bos gevlogen. Het was een erg kleurrijke vogel: een meesje!

Nadere informatie

Thema 3 Dieren en planten

Thema 3 Dieren en planten Les 3.1 Landschappen. 1. De appelboom 1. Een boom waarin appels groeien. 1. 3. 2. Bloeien 2. Planten en struiken hebben bloemen 3. Het weiland 3. Een stuk land waar gras op groeit en koeien en schapen

Nadere informatie

Natuurbelevingstocht in park Bloeyendael

Natuurbelevingstocht in park Bloeyendael BelevingsTocht_Def_NatuurBelevingsTocht 25-11-14 10:46 Pagina 1 Natuurbelevingstocht in park Bloeyendael Wandelgids voor kinderen BelevingsTocht_Def_NatuurBelevingsTocht 25-11-14 10:47 Pagina 2 De route

Nadere informatie

Ook$met$kinderen$van$0$/$4$jaar$de$natuur$in!

Ook$met$kinderen$van$0$/$4$jaar$de$natuur$in! Ook$met$kinderen$van$0$/$4$jaar$de$natuur$in! Inleiding Ook met kinderen van 0-4 jaar kun je de natuur in! Kinderen willen spelen, ontdekken, leren en genieten. Hun leefwereld wordt langzaam groter en

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015 Beste natuurliefhebber/-ster, De dag begon mistig en op meerdere plaatsen bleef de mist de hele dag hangen. Gelukkig scheen in Beijum de zon. Doordat

Nadere informatie

Bloemen en hun bezoekers

Bloemen en hun bezoekers INSTRUCTIEBOEKJE Bloemen en hun bezoekers Scala College Rietvelden 2013 BLOEMEN EN HUN BEZOEKERS a. BESCHRIJVING VAN DE OPDRACHT In deze veldles ga je kijken naar bloemen en de insecten die op bloemen

Nadere informatie

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje?

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje? Bos- en natuurquiz 1. Hoeveel procent van de oppervlakte van Vlaanderen is bos? a. 10% b. 30% c. 50% d. 80% 2. Er bestaan verschillende soorten spechten: de zwarte specht, de groene specht, de grote bonte

Nadere informatie

Het konijnenpad van Lars en Lineke. docentenhandleiding

Het konijnenpad van Lars en Lineke. docentenhandleiding Het konijnenpad van Lars en Lineke docentenhandleiding Inhoudsopgave Omschrijving het konijnenpad van Lars en Lineke blz. 2 Lessuggesties bij het konijnenpad van Lars en Lineke blz. 4 Handleiding voor

Nadere informatie

NME-leerroute Aarde, lucht en water

NME-leerroute Aarde, lucht en water NME-leerroute Aarde, lucht en water 3 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Wat hoor ik daar, een steentje in het water? Deze is zwaar en zakt naar de bodem. Wat zie ik daar, een mooie

Nadere informatie

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:..

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2012 Basiscursus planten: Bladvormen Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2:. Basiscursus planten: Bomen verliezen hun bladeren en sparen zo hun energie om straks na de winter weer helemaal

Nadere informatie

Lestips bij. Thema s: insect, natuur, versje

Lestips bij. Thema s: insect, natuur, versje Lestips bij Algemene tips Een kriebeldierenspel: de kleuters linken schaduwen van kriebeldieren aan de prenten van de dieren. Speel een schimmenspel voor de kinderen. Neem de diervormen over op zwart papier

Nadere informatie

Beste leerkracht/begeleider

Beste leerkracht/begeleider Beste leerkracht/begeleider In het herfsthol krijgen de kinderen het verhaal te horen van Dappertje, de duif. Bij één van zijn stunts heeft hij z n poot gebroken. Hierdoor kan hij de post niet meer rondbrengen

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

VERSJES: In de herfst zijn alle blaadjes rood en bruin en geel. Kijk, ze komen van de bomen. 't Zijn er lekker veel.

VERSJES: In de herfst zijn alle blaadjes rood en bruin en geel. Kijk, ze komen van de bomen. 't Zijn er lekker veel. VERSJES: Zie je de takken wiegen Alle blaadjes vliegen Kleine blaadjes bruin en geel Oei, oei, oei, wat zijn er veel! IN DE HERFST In de herfst zijn alle blaadjes rood en bruin en geel. Kijk, ze komen

Nadere informatie

De grond waarop wij wonen.

De grond waarop wij wonen. De grond waarop wij wonen. GROEP 7/8 Doel: Planten horen bij de grond waarop wij wonen. Dit onderdeel gaat over het onderzoekend verkennen van de vegetatie in de omgeving van de kinderen van de bovenbouw.

Nadere informatie

Gallen. Er is een nieuwe druk verschenen van Het Gallenboek. Een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met Gallen.

Gallen. Er is een nieuwe druk verschenen van Het Gallenboek. Een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met Gallen. Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. november 2010 nummer 8 Gallen Vorig jaar is er een nieuwe druk verschenen van het Gallenboek. Dit is een boek, waarin alle Nederlandse gallen staan,

Nadere informatie

Ontdekkingstocht duin, bos en strand

Ontdekkingstocht duin, bos en strand Ontdekkingstocht duin, bos en strand Opdracht 1 Het noorden van de kaart Start deze ontdekkingstocht op de parkeerplaats van Ecomare. Om te weten of je goed loopt, is het belangrijk dat je de kaart goed

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4 Voorbereiding post 5 Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4 Welkom bij IVN Valkenswaard Dit is de powerpointserie als voorbereiding op post 5: Kleuren om (van) te snoepen voor groep 3 en 4. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen. Van:

Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen. Van: Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen Van: - 2 - Bomenspeurtocht in het Wilhelminaplantsoen. Datum: Vergeet niet de letters in te vullen Het gezegde: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14.

Nadere informatie

Feestelijke ijsklontjes

Feestelijke ijsklontjes Algemene richtlijnen voor eten uit de natuur Probeer zo hoog mogelijk te plukken Was alles altijd goed Als je twijfelt, eet het niet! Pluk niet op plekken waar honden/katten poepen en plassen Feestelijke

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN

DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN FSC Forest Kids Achtergrond rond bomen en bos DE BOOM Bomen zijn de grootste leden van het plantenrijk en bestaan in heel wat verschillende soorten, maar vrij typisch voor bomen

Nadere informatie

d. (insnijdingen) Hoef je niet te kennen.

d. (insnijdingen) Hoef je niet te kennen. Soortenkennis O41 In deze presentatie krijg je meestal een foto te zien. Raad wat het is. Op de volgende pagina zie je de naam van de plant, met eventueel nog wat bijzondere kenmerken. Daarnaast start

Nadere informatie

Een zadenwandeling over het Dreuzelpad door Natuurtuin t Loo voor kinderen van groep 1-4 onder begeleiding van een volwassene.

Een zadenwandeling over het Dreuzelpad door Natuurtuin t Loo voor kinderen van groep 1-4 onder begeleiding van een volwassene. 2 Een zadenwandeling over het Dreuzelpad door Natuurtuin t Loo voor kinderen van groep 1-4 onder begeleiding van een volwassene. De vetgedrukte tekst kan door de begeleider voorgelezen worden, of in eigen

Nadere informatie

Lijst van planten die geplukt mogen worden voor de herbariumwedstrijd

Lijst van planten die geplukt mogen worden voor de herbariumwedstrijd Lijst van planten die geplukt mogen worden voor de herbariumwedstrijd Bomen en struiken (alleen de bladeren plukken) 10 soorten verplicht 1. acacia 2. Amerikaanse eik 3. berk 4. beuk 5. braam 6. els 7.

Nadere informatie

Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum

Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum Doorsnede van een paddenstoel 2 3 Tafel 1. Champignons bekijken en tekenen 1. De steel van de champignon is ---------------------- cm lang 2. De steel is ------------------

Nadere informatie

COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 24. Duizendpoot in bed

COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 24. Duizendpoot in bed COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 24 Duizendpoot in bed COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 25 Twaalf groepen dieren COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 26 Instructieblad Jerom knutselen sok stokje prop papier

Nadere informatie

Natuurpad. Haarlemmermeerse bos

Natuurpad. Haarlemmermeerse bos Haarlemmermeerse bos Het natuurpad in het Haarlemmermeerse bos is een speel, beleef en doe pad waarbij je op zoek gaat naar twaalf genummerde borden met QR codes. Het pad begint en eindigt bij het informatiebord

Nadere informatie

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom BOOM de kampioen vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons leven innemen. En in het leven van de dieren. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom ook nog eens familieleden

Nadere informatie

Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen...

Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen... Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen... Kabouter Pinnemuts wipt zo uitbundig dat zijn paddenstoel breekt. Dit is het begin van een

Nadere informatie

De grond waarop wij wonen

De grond waarop wij wonen GROEP 3/4 De grond waarop wij wonen Doel: Planten horen bij de grond waarop wij wonen Dit onderdeel gaat over het onderzoekend verkennen van de planten in de omgeving van de kinderen van de onderbouw.

Nadere informatie

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390 Voortplanting Lesbrief Werkgroep Schoolactiviteiten I.V.N. afd.hengelo Tel. O74 2770390 1 Deze lesbrief wordt U aangeboden door het I.V.N. afd. Hengelo Voortplanting = zorgen voor jonge planten A. Inleiding

Nadere informatie

' Educatieve dienst 2007 'Winkelen in het bos' Winkelen in het bos

' Educatieve dienst 2007 'Winkelen in het bos' Winkelen in het bos Winkelen in het bos Doelstellingen : cognitief De drie functies van een bos kunnen duiden als ecologisch, sociaal en economisch Het verband kunnen leggen tussen een product uit de supermarkt en de grondstof

Nadere informatie

Het konijnenpad van Lars en Lineke. docentenhandleiding

Het konijnenpad van Lars en Lineke. docentenhandleiding Het konijnenpad van Lars en Lineke docentenhandleiding Inhoud 1 Omschrijving het konijnenpad van Lars en Lineke... 1 2 Lessuggesties bij het konijnenpad van Lars en Lineke... 3 2.1 Voorbereiding... 3 2.2

Nadere informatie

OPDRACHT 1: WAT ZIEN WE ONDER DE GROND?

OPDRACHT 1: WAT ZIEN WE ONDER DE GROND? Opdrachtkaarten bos OPDRACHT 1: WAT ZIEN WE ONDER DE GROND? Elke grond is anders. Ze kan vochtig of droog zijn. Ze kan korrelig zijn. Of uit piepkleine plakkende deeltjes bestaan. Al deze elementen bepalen

Nadere informatie

Planten voor de Prins Werkmap Eerste graad Basisonderwijs

Planten voor de Prins Werkmap Eerste graad Basisonderwijs Planten voor de Prins Werkmap Eerste graad Basisonderwijs Tekeningen: Jowan De Saedeleer Inleiding Wil jij Prins Baldewijn helpen om terug in zijn kasteel te gaan wonen? Dan moet je op zoek gaan naar nuttige

Nadere informatie

Sneller dan je eigen schaduw

Sneller dan je eigen schaduw Sneller dan je eigen schaduw Op een zonnige dag met schaduw Als de zon schijnt, krijg je een schaduw op de grond. Ga naast elkaar staan. Welke schaduw is de kortste? Daarnaast gaat iemand staan van wie

Nadere informatie

Natuurpad. Haarlemmermeerse bos

Natuurpad. Haarlemmermeerse bos Haarlemmermeerse bos Het natuurpad in het Haarlemmermeerse bos is een speel, beleef en doe pad waarbij je op zoek gaat naar twaalf genummerde borden met QR codes. Er zijn twee startpunten, de eerste is

Nadere informatie

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder Nachtvlinders Wist je dat er 2 groepen vlinders zijn? De ene groep noemen we dagvlinders, de andere groep noemen we nachtvlinders. Het verschil tussen dag- en nachtvlinders lijkt heel simpel: dagvlinders

Nadere informatie

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli KB8 Tijdsinvestering: 45 minuten 1/2 3/4 5/6 7/8 lente zomer herfst winter Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli 1. Inleiding Vlinders in alle kleuren en maten spreken de mensen

Nadere informatie

Lespakket Lente. Instructieblad groep 3 & 4. Begrippen:

Lespakket Lente. Instructieblad groep 3 & 4. Begrippen: Lespakket Lente Instructieblad groep 3 & 4 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Voor

Nadere informatie

Vul bij elke boom of struik de kenmerken verder aan. Beuk. Els. Bij enkelvoudig/samengesteld blad; doorstreep het foutieve

Vul bij elke boom of struik de kenmerken verder aan. Beuk. Els. Bij enkelvoudig/samengesteld blad; doorstreep het foutieve Vul bij elke boom of struik de kenmerken verder aan. Bij enkelvoudig/samengesteld blad; doorstreep het foutieve Vul de correcte bladrand in. Kies uit: 1 gaaf 2 gezaagd 3 getand 4 gekarteld 5 gegolfd 6

Nadere informatie

Informatie over het herbarium

Informatie over het herbarium Informatie over het herbarium Het woord herbarium is afkomstig van het Latijnse woord Herba dat kruid betekent. Een herbarium is eigenlijk een verzameling kruiden. Maar het bevat ook bladeren, bloeiwijzen

Nadere informatie