Deel 2: DO en MVO in het onderwijs. Deel 2. Duurzame Ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in het onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deel 2: DO en MVO in het onderwijs. Deel 2. Duurzame Ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in het onderwijs"

Transcriptie

1 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs Deel 2. Duurzame Ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in het onderwijs 95

2

3 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs Inhoudsoverzicht DEEL 2: DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN HET ONDERWIJS DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN HET ONDERWIJS Waarom DO en MVO in het onderwijs? Milestones inzake onderwijs en duurzame ontwikkeling UN Decade of Education for Sustainable Development Duurzaam Onderwijs in België en Nederland Sociale Economie op de Campus Het EI van MVO EcoCampus Project DOEN! DHO Keurmerk, AISHE & bijzonder kenmerk NVAO Referenties Meer weten? COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING EN/OF VERANTWOORD ONDERNEMEN Competenties voor duurzame ontwikkeling Competenties voor maatschappelijk verantwoord ondernemen Jonge MVO-professionals Business & Society Vlerick Gent Leuven Management School Referenties

4

5 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs 1. Duurzame ontwikkeling en maatschappelijk verantwoord ondernemen in het onderwijs 1.1 Waarom DO en MVO in het onderwijs? Duurzame ontwikkeling wint steeds meer aan belang. Vanuit de belangrijke maatschappelijke rol die het onderwijs heeft, kunnen opleidingsinstituten niet langer aan de kant blijven, maar dienen zij hun steentje bij te dragen aan een ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen 138. Reeds in 1992 werd het onderwijs via Agenda 21 opgeroepen om hierbij een rol te spelen. Met de UN Decade of Education for Sustainable Development (DESD) die loopt van 2005 tot 2014, wordt deze boodschap nog eens extra in de verf gezet. 1.2 Milestones inzake onderwijs en duurzame ontwikkeling 139 Reeds sinds 1972, maar vooral sinds eind de jaren 80 begin de jaren 90, worden er verklaringen ondertekend over de rol die het onderwijs moet spelen om mee te werken aan een duurzame samenleving. In deze verklaringen wordt meestal gefocust op de integratie van duurzame ontwikkeling in de verschillende rollen die een onderwijsinstelling opneemt. Zo wordt er gesproken van de integratie van duurzame ontwikkeling in onderwijs (curriculum), de nood naar interdisciplinair onderzoek op vlak van duurzame ontwikkeling en de maatschappelijke verantwoordelijkheid die de instellingen moeten nemen via hun bedrijfsvoering. Een overzicht van de verschillende verklaringen en handvesten inzake onderwijs en duurzame ontwikkeling is terug te vinden in Tabel BRUNDTLAND, G.H. en DE UNIVERSELE COMMISSIE VOOR MILIEU EN ONTWIKKELING, Onze Aarde Morgen: Het rapport van de Universele Commissie voor Milieu en Ontwikkeling, 1989, p UNESCO, (http://www.unesco.org/iau/sd/sd_declarations.html), 15 mei 2007 en DOEN!, DOEN! Duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs, 2007, (powerpointpresentatie). 140 Een beperkt overzicht van de verschillende verklaringen en handvesten inzake onderwijs en duurzame ontwikkeling is eveneens terug te vinden op: 99

6 HET IVOOR Jaartal Verklaring Initiatiefnemer 1972 Stockholm Declaration UN Conference on Human Environment 1988 Magna Charta Bologna European University Association 1990 Talloires Declaration Association of University Leaders for a Sustainable Future 1991 Halifax Declaration International Association of Universities (IAU), UN University, Association of Universities and Colleges of Canada 1992 Agenda 21: Chapter 21 UN Conference on Environment and Development 1993 Swansea Declaration Association of Commonwealth Universities 1993 Kyoto Declaration International Association of Universities (IAU) 1994 Copernicus Charter Association of Universities 1997 Thessaloniki Declaration UNESCO Conference on Environment and Public awareness for Sustainability 1999 Handvest Duurzaam HBO Nederlandse Vereniging van hogescholen (HBO-Raad) 2001 Lüneburg Declaration on Higher Education for Sustainable Development 2002 Ubuntu declaration on Education and Science and Technology for Sustainable Development 2002 UN Decade of Education for Sustainable Development (DESD ) 2005 Regionale Strategie voor Educatie voor Duurzame Ontwikkeling GHESP Partners (IAU, ULSF, Copernicus Campus en UNESCO) 11 internationale onderwijsinstellingen zoals United Nations University, de International Council for Science, de International Association of Universities (IAU), de Copernicus-Campus Global Higher Education for Sustainability Partnership (GHESP) UN General Assembly United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) Tabel 1: Overzichtstabel verklaringen inzake onderwijs en duurzame ontwikkeling 100

7 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs 1.3 UN Decade of Education for Sustainable Development 141 In Hoofdstuk 36 van Agenda 21, het actieprogramma voor de 21ste eeuw dat in juni 1992 werd aangenomen door de VN-conferentie over Milieu en Ontwikkeling, wordt de nadruk gelegd op de doorslaggevende rol van educatie voor de bevordering van duurzame ontwikkeling. In dit kader lanceerden de Verenigde Naties op 1 maart 2005 de The United Nations Decade of Education for Sustainable Development (DESD). Dit decennium loopt van 2005 tot Het algemene doel van de DESD is om de principes, de waarden, en de praktijken van duurzame ontwikkeling te integreren in alle aspecten van onderwijs en het leren. De voornaamste doelstelling van DESD wordt door de Algemene Vergadering uiteengezet in resolutie 59/237: De Algemene Vergadering: encourages Governments to consider the inclusion of measures to implement the Decade in their respective education systems and strategies and, where appropriate, national development plans. 1.4 Duurzaam Onderwijs in België en Nederland Hieronder worden een aantal voorbeelden gegeven van acties ter bevordering van de integratie van duurzame ontwikkeling in het onderwijs, die door de overheden werden genomen en/of mee ondersteund. Het is geenszins de bedoeling hier een volledig overzicht te geven van beleidsmatige acties en acties binnen de instellingen. 141 UNESCO, (http://portal.unesco.org/education/en/ev.php- URL_ID=27234&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html), 15 mei

8 HET IVOOR Sociale Economie op de Campus 142 Tijdens de Week van de Sociale Economie wordt Sociale Economie op de Campus georganiseerd. Met dit initiatief wil het Vlaams Overleg voor de Sociale Economie (VOSEC) in samenwerking met Febecoop een brug slaan tussen de maatschappelijke realiteit m.b.t. de duale economische invulling van tewerkstelling en ondernemersschap en het onderwijsgebeuren anderzijds. Gedurende een week worden de lessen, lezingen, stages, workshops, bezoeken e.d. georganiseerd met de focus op een thema uit de sociale economie. Op deze manier kan men eveneens in contact komen met mogelijke stages in sociale economie ondernemingen. 'Sociale Economie op de campus' werd tijdens het academiejaar voor het eerst opgestart aan drie universiteiten: Universiteit Gent, Katholieke Universiteit Leuven en Universiteit Antwerpen Het EI van MVO 143 Het EI van MVO is een scriptieprijs voor eindwerken die verband houden met duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen en/of bedrijfsethiek. De beste doctoraten en eindwerken op bachelor- en masterniveau worden bekroond. Het EI staat voor Economische Invulling, Ethisch Inzicht, Eigenzinnige Innovatie. De prijs is een initiatief van het Vlaams Netwerk voor Zakenethiek, maar wordt mee ondersteund door de Vlaamse minister van Mobiliteit, Sociale Economie en Gelijke Kansen, MVOVlaanderen, Business & Society Belgium en Kauri vzw. De eerste prijsuitreiking vond plaats in november EcoCampus EcoCampus is de milieuzorgwerking voor het hoger onderwijs. EcoCampus is een initiatief van de cel Natuur- en Milieueducatie van het departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) van de Vlaamse overheid. Binnen EcoCampus wordt ondermeer een tool ontwikkeld voor het opzetten van een milieuzorgsysteem in het hoger onderwijs. EcoCampus gaat verder dan louter milieuzorg. Gelijklopend met het Vlaamse milieubeleid, wordt milieuzorg gekaderd binnen duurzame ontwikkeling. 142 VOSEC, (http://www.socialeeconomie.be/default.aspx?ref=acaaas&lang=nl), 15 mei VLAAMS NETWERK VOOR ZAKENETHIEK, (http://www.heteivanmvo.be/), 15 mei

9 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs Project DOEN! 144 Het project DOEN! is een project dat op 1 februari 2007 van start ging, op vraag van drie Vlaamse ministers: Vlaams minister van Werk, Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroecke, Vlaams minister van Openbare Werken, Energie, Leefmilieu en Natuur Kris Peeters en Vlaams minister Mobiliteit, Sociale Economie en Gelijke Kansen Kathleen Van Brempt. DOEN! staat voor Duurzaamheid, Onderwijs, Ethiek en Netwerk en wordt uitgevoerd door het Vlaams Netwerk voor Zakenethiek in samenwerking met Sustenuto, een adviesbureau op vlak van duurzaam ondernemen. Het project biedt de hogescholen en universiteiten een platform voor het verder ontwikkelen en toepassen van Duurzame Ontwikkeling. DOEN! wil de instellingen bijstaan in het integreren van duurzame ontwikkeling in het onderwijsprogramma en in de interne bedrijfsvoering. Hiertoe werden twee lerende netwerken opgestart, nl. één rond curriculum en één rond bedrijfsvoering DHO Keurmerk, AISHE & bijzonder kenmerk NVAO 145 De Nederlandse stichting Duurzaam Hoger Onderwijs (DHO) ontwikkelde in 2000 de AISHE-methode (Audit Instrument for Sustainability in Higher Education). De methode kan gebruikt worden om na te gaan hoe ver een onderwijsinstelling staat in het proces van invoering van duurzame ontwikkeling in hun onderwijs en organisatie; bij het ontwikkelen van beleid op dat gebied; en bij het vergroten van enthousiasme en draagvlak ervoor onder management, personeel en studenten. Indien men als instelling deze audit laat uitvoeren door DHO, dan kan men een DHO Keurmerk behalen. Een DHO Keurmerk kan behaald worden op verschillende niveaus, aangezien gewerkt wordt met de toekenning van sterren. Het hoogst mogelijk aantal uit te reiken sterren is hierbij vier. 144 MVOVLAANDEREN, (http://www.mvovlaanderen.be), 15 mei Stichting DHO, Jaarboekje 07-08: De maatschappelijke rol van hoger onderwijs instellingen, 2007, p

10 HET IVOOR Nederlandse WO- (Wetenschappelijk Onderwijs) en HBO- (Hoger Beroepsonderwijs) opleidingen die tegelijk met een zelfevaluatie ten behoeve van de accreditatie een AISHE-audit uitvoeren en het DHO Keurmerk behalen op tenminste het niveau van twee sterren, ontvangen bij de accreditatie van de NVAO (Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie) de toekenning van het bijzondere kenmerk duurzame ontwikkeling. De AISHE-methode van DHO is daarbij een gevalideerde en erkende methode om de opleidingen te beoordelen. Het vereiste minimumniveau is een DHO Keurmerk op het niveau van twee sterren, maar dit kan veranderen als het aantal toegekende keurmerken op het niveau van twee sterk toeneemt en daarmee niet meer voldoende onderscheidend is. Afgesproken is dat DHO en de NVAO één keer per jaar overleg zullen hebben om vast te stellen of de lat misschien hoger gelegd moet worden. 1.5 Referenties BRUNDTLAND, G.H. en DE UNIVERSELE COMMISSIE VOOR MILIEU EN ONTWIKKELING, Onze Aarde Morgen: Het rapport van de Universele Commissie voor Milieu en Ontwikkeling, Lannoo, Tielt, 1989, 440 p. DOEN!, DOEN! Duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs, 2007, (powerpointpresentatie). MVOVLAANDEREN, (http://www.mvovlaanderen.be), 15 mei Stichting DHO, Jaarboekje 07-08: De maatschappelijke rol van hoger onderwijs instellingen, DHO, Amsterdam, 2007, 80 p. UNESCO, (http://www.unesco.org/iau/sd/sd_declarations.html), 15 mei UNESCO, (http://portal.unesco.org/education/en/ev.php- URL_ID=27234&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html), 15 mei Vlaams Netwerk voor Zakenethiek, (http://www.heteivanmvo.be/), 15 mei VOSEC, (http://www.socialeeconomie.be/default.aspx?ref=acaaas&lang=nl), 15 mei Meer weten? Meer informatie over de DESD is terug te vinden op onderstaande website: URL_ID=27234&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html 104

11 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs 2. Competenties voor duurzame ontwikkeling en/of verantwoord ondernemen 2.1 Competenties voor duurzame ontwikkeling Steiner en Posch 146 geven aan dat duurzame ontwikkeling en het samenspel tussen de ecologische, sociale en economische dimensie kan gezien worden als een zeer complexe taak. Een logische consequentie van deze complexiteit is het complexe karakter van educatie voor duurzame ontwikkeling. Dieleman en Huisingh 147 wijzen erop dat een van de uitdagingen van educatie voor duurzame ontwikkeling ligt in de integratie van wetenschap, sociale wetenschap en managementkunde tot een overkoepelend raamwerk van systeemdenken. Volgens dezelfde auteurs is er nood aan interdisciplinariteit, kennis, vaardigheden en attitudetraining. Steiner en Posch voegen zelfregulerend leren toe als vereiste voor educatie voor duurzame ontwikkeling. De Nederlands stichting Duurzaam Hoger Onderwijs (DHO) heeft competenties geformuleerd om te kunnen werken in een duurzame samenleving. Deze worden opgesplitst in verschillende categorieën, en vormen een uitdieping en aanvulling op de hierboven aangegeven vereisten. De competenties gaan als volgt: STEINER, G., POSCH, A., Higher education for sustainability by means of transdisciplinary case studies: an innovatie approach for solving complex, real-world problems, Journal of Cleaner Production, 2006, p DIELEMAN, H.., HUISINGH, D., Games by which to learn and teach about sustainable development: exploring the relevance of games and experiental learning for sustainability, Journal of Cleaner Production, 2006, p STICHTING DHO, Jaarboekje 06-07: Over integratie van duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs, 2006, p

12 HET IVOOR Disciplinair De afgestudeerde student toont inzicht in duurzaamheidvraagstukken en kan de relatie leggen tussen het eigen vakgebied en duurzame ontwikkeling. Transdisciplinair De afgestudeerde student kan samenwerken met vertegenwoordigers van andere disciplines, zodat de reikwijdte en de beperkingen van de eigen discipline, in relatie tot het aan te pakken duurzaamheidvraagstuk en andere disciplines, onderkend worden. Intercultureel De afgestudeerde student kan samenwerken met mensen van andere culturen en heeft inzicht in elementen uit andere culturen die een basis vormen voor duurzame ontwikkeling in deze mondiale samenleving. Maatschappelijk belang De afgestudeerde student toont bewustzijn en besef van de maatschappij en de ontwikkeling naar de toekomst met oog voor sociaal-economische ongelijkheid. Daarbij kan de student diverse belangen onderkennen en er afwegingen tussen maken. Lange-termijnaspecten De afgestudeerde student kan een analyse voor de lange termijn maken en kan strategieën om een duurzaam toekomstbeeld te verwezenlijken toepassen. Systeem De afgestudeerde student kan de consequenties van producten en diensten (ecologisch/sociaal-cultureel/op lange termijn) in systeemverband plaatsen en van daaruit aan nieuwe oplossingen werken. Persoonlijk leiderschap De afgestudeerde student heeft moed en lef om op te boksen tegen de gevestigde orde. De student toont persoonlijk leiderschap. Overtuigingskracht, creativiteit, betrokkenheid en de kunst van het reflecteren zijn daarvoor essentieel. 106

13 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs 2.2 Competenties voor maatschappelijk verantwoord ondernemen Jonge MVO-professionals Uit een onderzoek van Van Ewijk (2006) komt naar voor dat voor het werken aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) vier competenties van belang blijken: samenhang zien, samenwerking, leiderschap en leren. 149 Deze worden hieronder kort besproken. A. Samenhang zien Vanuit een mondiaal lange termijn perspectief moet je economische, sociale en ecologische ontwikkelingen in onderlinge samenhang kunnen bekijken en vertalen naar de praktijk. Deze integrale bril is nodig voor het bedenken van creatieve, toekomstgerichte oplossingen op verschillende schaalniveaus: product, proces, organisatie, keten en systeem. B. Samenwerking Het realiseren van complexe veranderingen kan alleen door goed samen te werken met mensen uit verschillende vakgebieden en culturen. Dit vraagt om goede communicatieve vaardigheden. Door eerst te luisteren leer je belangen van mensen kennen, pas daarna kun je ze overtuigen van de noodzaak en op een interactieve manier tot oplossingen komen. C. Leiderschap Duurzame innovaties en organisaties starten met integer leiderschap van betrokken mensen die beschikken over moed en doorzettingsvermogen. De kern van dit leiderschap is om de juiste mensen op basis van hun innerlijke drijfveren te betrekken in een netwerk. Door aan te sluiten bij het gevoel ben je in staat om nieuwe waarden in een organisatie te verankeren. 149 VAN EWIJK, M., MVO en duurzame ontwikkeling: Praktijk, arbeidsmarkt & hoger onderwijs,

14 HET IVOOR D. Leren Werken aan duurzame ontwikkeling is een continu leerproces. Je moet daarom in staat zijn om zowel je eigen leerproces aan te sturen als leerprocessen van anderen te ondersteunen. Beide vragen om continue reflectie op je eigen visie en waarden. Gebruik makend van je intuïtie kun je ondanks alle complexiteit en onzekerheid toch de juiste richting vinden Business & Society Vlerick Gent Leuven Management School Uit een onderzoek van Business & Society in samenwerking met Vlerick Gent Leuven Management School 150, gevoerd bij de CEO s en HR managers van 67 bedrijven met meer 250 werknemers, blijkt dat MVO-educatie zich nog in een pril stadium bevindt en dat bedrijfsleiders nog geen duidelijk idee hebben over hoe deze educatie moet zijn en wat er aangeleerd moet worden. Er is evenwel een consensus dat MVO dient geïntegreerd te worden in het onderwijs en zeker binnen de managementdisciplines. Meer dan 80% van de bevraagde bedrijfsleiders vindt dat opleiding voor MVO geïntegreerd moet worden in bestaande opleidingsonderdelen en cursussen. Human resources, strategie, ondernemerschap, marketing en international business voeren de lijst aan van cursussen waarin aandacht aan MVO moet besteed worden. Corporate Governance is het meest genoemde antwoord als aan bedrijfsleiders gevraagd wordt welke onderwerpen aangesneden moeten worden in een MVOcursus. Daarnaast worden ook milieu, duurzame ontwikkeling, gelijkheid van kansen en transparantie en accountability vaak genoemd. De bedrijfsleiders verwachten dat MVO-opleiding toekomstige managers uitrust met de juiste attitude en bewustzijn over bedrijfsverantwoordelijkheden. Het grootste belang hechten ze aan integriteit. 150 LOUCHE, C. en HUDLOT, B., CSR Education: A Business Leaders point of view,

15 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs 2.3 Referenties DIELEMAN, H.., HUISINGH, D., Games by which to learn and teach about sustainable development: exploring the relevance of games and experiental learning for sustainability, Journal of Cleaner Production, 14 (2006), p LOUCHE, C., HUDLOT, B., CSR Education: A Business Leaders point of view, Business & Society Belgium, Brussel, 2007, 27 p. STICHTING DHO, Jaarboekje 06-07: Over integratie van duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs, 14 (2006), p STEINER, G., POSCH, A., Higher education for sustainability by means of transdisciplinary case studies: an innovatie approach for solving complex, real-world problems, Journal of Cleaner Production, 2006, p VAN EWIJCK, M., MVO en duurzame ontwikkeling: Praktijk, arbeidsmarkt & hoger onderwijs, Amorion, 2006, 12 p. (onuitgegeven rapport onderzoeksresultaten). 109

16 HET IVOOR 110

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11 INHOUDSOPGAVE INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 1. ESF-PROJECT HET IVOOR... 5 1.1 Noden...5 1.2 Doelstellingen...6 1.3 Doelgroep...6 1.4 Activiteiten...6 1.5 Referenties...7 2. DANKWOORD... 9 2.1 Docenten

Nadere informatie

DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING

DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING Wim Lambrechts Ecocampus Policy Seminar, Antwerpen, 13 december 2012 Responsibility Emotional Intelligence System Orientation Future

Nadere informatie

Uitkomsten pilot Duurzame ontwikkeling in opleidingen van het hoger onderwijs

Uitkomsten pilot Duurzame ontwikkeling in opleidingen van het hoger onderwijs Uitkomsten pilot Duurzame ontwikkeling in opleidingen van het hoger onderwijs Symposium Groene ICT en duurzaam hoger onderwijs PLAN.1 1.4..3.4 3.1 5 4 3 1 AISHE 3. 3.3 DO 3.4 4.1 1.3 1 4. 5 november 010

Nadere informatie

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog Hoofdstuk 6 Indirecte economische impact in Antwerpen De Antwerpse diamantsector is ontzettend belangrijk voor de Vlaamse en Belgische economie. Niet alleen door de toegevoegde waarde en inkomsten die

Nadere informatie

Opleidingen Duurzaam Vernieuwen

Opleidingen Duurzaam Vernieuwen Opleidingen Duurzaam Vernieuwen Inhoud Avans & Context Programma Avans Duurzaam Instrumenten AISHE Curriculum scan VESTIA+D Contact. Avans & Context Avans Hogeschool 29.000 studenten 2.500 medewerkers

Nadere informatie

Whygoingto Bologna? Opleiding = motor voor verandering. Prof. Dr. Sofie De Kimpe Free University of Brussels

Whygoingto Bologna? Opleiding = motor voor verandering. Prof. Dr. Sofie De Kimpe Free University of Brussels Prof. Dr. Sofie De Kimpe Free University of Brussels 1. De rol van opleiding en vorming in de 1. Betekenis voor het politieonderwijs 2. Kwaliteit? 1. De rol van opleiding en vorming in de 3. Bologna: een

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

VERSLAGEN WORKSHOPS SYMPOSIUM 3B 19 april 2012

VERSLAGEN WORKSHOPS SYMPOSIUM 3B 19 april 2012 VERSLAGEN WORKSHOPS SYMPOSIUM 3B 19 april 2012 Pagina 1 Verslag Workshop 3B: Leren voor duurzaamheid Onderwijs is meer dan alleen het aanleren van competenties direct inzetbaar bij een job. 1) Kunnen

Nadere informatie

www.lne.be/ecocampus Kan u deze nieuwsbrief niet lezen? Bekijk de online versie nr. 16 - juni 2015 Wees erbij op het Knooppuntweekend voor Toekomstige Generaties Ecocampus brengt grondstoffenproblematiek

Nadere informatie

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Mission: Creating Responsible Business in society Vision: Sustainability Coach Values: Responsibility & Respect Ons Engagement geïntegreerd

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

Duurzaamheidsaudits in het hoger onderwijs

Duurzaamheidsaudits in het hoger onderwijs Duurzaamheidsaudits in het hoger onderwijs - Do's en dont's op basis van het AISHE-instrument Kim Ceulemans 1 Wim Lambrechts 1 Annemie Vervrangen 2 Interactieve sessie Markt Duurzame Ontwikkeling in Hoger

Nadere informatie

Competenties voor DO. Sessie 1.2 Inspiratiefestival Opleidingen duurzaam vernieuwen. 8 december 2015

Competenties voor DO. Sessie 1.2 Inspiratiefestival Opleidingen duurzaam vernieuwen. 8 december 2015 Competenties voor DO Sessie 1.2 Inspiratiefestival Opleidingen duurzaam vernieuwen 8 december 2015 Kortfilmpje competenties voor DO Vijf generieke competenties (Wiek et al. 2011) Normative competence Anticipatory

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

2/02/15 HR & INNOVATIE PERSONAL MANAGERS CLUB. 2 e professionele bachelor in Europa in dit vakgebied Gestart in september 2014 met 82 studenten

2/02/15 HR & INNOVATIE PERSONAL MANAGERS CLUB. 2 e professionele bachelor in Europa in dit vakgebied Gestart in september 2014 met 82 studenten HR & INNOVATIE PERSONAL MANAGERS CLUB 2 e professionele bachelor in Europa in dit vakgebied Gestart in september 2014 met 82 studenten 1 WIJ LEIDEN JONGEREN OP VOOR JOBS DIE VANDAAG NOG NIET BESTAAN FANTASTISCHE

Nadere informatie

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO DETAILED CURRICULUM MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO Innovatie is noodzakelijk om in de huidige hyper-competitieve, internationale en volatiele markt continuïteit te kunnen verzekeren.

Nadere informatie

Adem voor het Kind, Educatie: recht op Natuur, recht doen aan het kind

Adem voor het Kind, Educatie: recht op Natuur, recht doen aan het kind Adem voor het Kind, Educatie: recht op Natuur, recht doen aan het kind Utrecht, 26 oktober 2011 drs. R.M. van Raaij, ministerie EL&I, directie Kennis en Innovatie, secr. NME en LvDO 0 Rechten van het Kind

Nadere informatie

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER Dit project werd gefinancierd en ondersteund door de Europese Commissie. Deze publicatie geeft de mening weer van de auteur en de Commissie kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

www.lne.be/ecocampus Kan u deze nieuwsbrief niet lezen? Bekijk de online versie nr. 15 - april 2015 Nieuw op de Inspiratiemuur Netwerken voor duurzaam hoger onderwijs zetten eerste stap naar een internationale

Nadere informatie

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba zorgmanagement 06 Situering 09 Algemene informatie VOORWOORD Het personeel en de studenten van de bachelor na bachelor opleiding

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HUMAN RESOURCE MANAGEMENT WORD EEN HR PROFESSIONAL DIE STRATEGISCH EN DUURZAAM KAN MEEDENKEN MET DE ORGANISATIE

FULL-TIME MASTER MASTER IN HUMAN RESOURCE MANAGEMENT WORD EEN HR PROFESSIONAL DIE STRATEGISCH EN DUURZAAM KAN MEEDENKEN MET DE ORGANISATIE FULL-TIME MASTER MASTER IN HUMAN RESOURCE MANAGEMENT WORD EEN HR PROFESSIONAL DIE STRATEGISCH EN DUURZAAM KAN MEEDENKEN MET DE ORGANISATIE CURRICULUM CREDITS HRM: introductie 3 E-Uitdagingen voor HRM 3

Nadere informatie

Hoe ondernemend zijn onze Vlaamse studenten? Prof Hans Crijns en Sabine Vermeulen

Hoe ondernemend zijn onze Vlaamse studenten? Prof Hans Crijns en Sabine Vermeulen Hoe ondernemend zijn onze Vlaamse studenten? Prof Hans Crijns en Sabine Vermeulen Inleiding Vlaanderen kent de laatste jaren een lage ondernemerschapsgraad. De resultaten voor Vlaanderen in de Global Entrepreneurship

Nadere informatie

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Speech Thom de Graaf, voorzitter van de Vereniging Hogescholen op congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Dames en heren, Graag wil

Nadere informatie

GESCHIEDENIS 1898: 1959: 1989: 1995: 1999: 2007: 2009: 2010:

GESCHIEDENIS 1898: 1959: 1989: 1995: 1999: 2007: 2009: 2010: Kijk! dit doen wij. IDENTITY-KIT GESCHIEDENIS 1898: Start Drukkerij Wils - Wiels 1959: Oprichting vennootschap Drukkerij Ignace Wils pvba 1989: omvorming vennootschap naar Drukkerij Ignace Wils nv 1995:

Nadere informatie

EFQM model theoretisch kader

EFQM model theoretisch kader EFQM model theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. EFQM model EFQM staat voor European Foundation for Quality Management. Deze instelling is in 1988 door een aantal

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit definities en criteria die gebruikt worden om de studentenmobiliteit te meten en te registreren 1/6 Situering Het Leuven / Louvain-la-Neuve

Nadere informatie

Beleidsplan internationalisering 2014-2017. Context

Beleidsplan internationalisering 2014-2017. Context Beleidsplan internationalisering 2014-2017 Context Het hoger onderwijs is, zoals de hele maatschappij, continu in beweging. De veranderingen volgen elkaar in steeds sneller tempo op. De laatste jaren worden

Nadere informatie

EFRO Luik Ondernemende Innovatieve Partnerschappen/Ecosystemen in Studentensteden: toelichting

EFRO Luik Ondernemende Innovatieve Partnerschappen/Ecosystemen in Studentensteden: toelichting EFRO Luik Ondernemende Innovatieve Partnerschappen/Ecosystemen in Studentensteden: toelichting Wat? Een ondernemend innovatief partnerschap ( ecosysteem ) binnen een studentenstad wordt door Agentschap

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

HBO5 in Vlaanderen. Toelichting Noël Vercruysse 23 november 2011 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be

HBO5 in Vlaanderen. Toelichting Noël Vercruysse 23 november 2011 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be HBO5 in Vlaanderen Toelichting Noël Vercruysse 23 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be De Feiten Decreet betreffende het secundair na secundair onderwijs en het hoger beroepsonderwijs van 30 april 2009 In

Nadere informatie

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Valentina Tassone and Hansje Eppink Education and Competence Studies, Wageningen University Doelstelling Work package

Nadere informatie

Vlaams beleid en SDG s. Ilse Dries Team Duurzame Ontwikkeling Departement Kanselarij en Bestuur

Vlaams beleid en SDG s. Ilse Dries Team Duurzame Ontwikkeling Departement Kanselarij en Bestuur Vlaams beleid en SDG s Ilse Dries Team Duurzame Ontwikkeling Departement Kanselarij en Bestuur Resolutie Verenigde Naties : 17 sustainable development goals (SDG s) die de wereld tegen 2030 moet behalen.

Nadere informatie

SOHO!-dag Stimuleer Ondernemend Hoger Onderwijs

SOHO!-dag Stimuleer Ondernemend Hoger Onderwijs SOHO!-dag Stimuleer Ondernemend Hoger Onderwijs 29 april 2014 - LAMOT, Mechelen www.sohodag.be SOHO!-dag Stimuleer Ondernemend Hoger Onderwijs Onderwijs van de toekomst daagt uit en moet de nieuwe generatie

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Agile & Scrum Projectmanagement De cursus Agile & Scrum Projectmanagement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1 De canon van (duurzaam) ondernemen Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven VNO - NCW congres Food, Feed and Fuel 9 november 2010 Herstel 2010 -? ISO 26000 Guidelines Social responsibility

Nadere informatie

BEOORDELINGSKADER. Organisatietoets MVO in het hoger onderwijs

BEOORDELINGSKADER. Organisatietoets MVO in het hoger onderwijs BEOORDELINGSKADER Organisatietoets MVO in het hoger onderwijs Inhoudsopgave INLEIDING EN CONTEXT 1 MVO 1 ISO26000: de principes en kernthema s 1 MVO in Nederland 2 Organisatietoets MVO en Instellingstoets

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

VERSLAGEN WORKSHOPS SYMPOSIUM 3D 19 april 2012

VERSLAGEN WORKSHOPS SYMPOSIUM 3D 19 april 2012 VERSLAGEN WORKSHOPS SYMPOSIUM 3D 19 april 2012 Pagina 1 Verslag Workshop 3D: Leren voor duurzaamheid Onderwijs is meer dan alleen het aanleren van competenties direct inzetbaar bij een job. 1) Kunnen

Nadere informatie

Talent Ontwikkelingsplan (TOP) E-Fase voorjaar 2012 Advanced Business Creation. Nick Kuijpers

Talent Ontwikkelingsplan (TOP) E-Fase voorjaar 2012 Advanced Business Creation. Nick Kuijpers Talent Ontwikkelingsplan (TOP) E-Fase voorjaar 2012 Advanced Business Creation Nick Kuijpers Inhoudsopgave Business School... 3 Leerdoel... 3 Te behalen competenties... 3 Leeractiviteiten + deadlines...

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

Reglement De Gentse Ondernemer

Reglement De Gentse Ondernemer Reglement De Gentse Ondernemer Artikel 1. Doel Stad Gent stimuleert het ondernemerschap en wil van de regio een bloeiend innovatief ondernemerslandschap maken. Stad Gent wil bijdragen tot een positieve

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Development & Innovatie De Post HBO opleiding Development & Innovatie duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg?

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Competenties en skills Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Taxonomie van Benjamin Bloom (1956) Paradigmawisseling Onderwijs in een industriële samenleving Gericht op kennisoverdracht Leerkracht

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Vlaanderen: mainstream?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Vlaanderen: mainstream? Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Vlaanderen: mainstream? De Vos, A., Buyens, D. & De Stobbeleir, K. (2004). Panel Survey of Organizations in Flanders (PASO). Editie 2004. Dossier Mainstreaming

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Masterclass Plan van Aanpak Schrijven De Masterclass Plan van Aanpak Schrijven duurt 1 dag en omvat 2 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn Zet goede bedoelingen om in goede acties Ingeborg Boon NEN met dank aan Hans Kröder 1 Europees: 30 leden Wereldwijd: 159 leden ruim 60 jaar 18.000 publicaties Missie:

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

BACHELOR IN HET OFFICE MANAGEMENT VRIJSTELLINGEN ACADEMIEJAAR 2013-2014

BACHELOR IN HET OFFICE MANAGEMENT VRIJSTELLINGEN ACADEMIEJAAR 2013-2014 BACHELOR IN HET OFFICE MANAGEMENT VRIJSTELLINGEN ACADEMIEJAAR 2013-2014 1 Inleiding 2 2 ONDERWIJSINSTELLING Hogeschool Gent 3 2.1 Opleiding Office management 3 2.2 Opleiding Bedrijfsmanagement 4 3 ONDERWIJSINSTELLING

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

Strategie duurzaam inkopen

Strategie duurzaam inkopen Strategie duurzaam inkopen Gemeente Franekeradeel, afdeling Bouwen en Milieu Minke Lotens - Eichhorn Augustus 2010 status: Definitief Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 Aanleiding 3 Kaders 3 Het begrip duurzaam

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

WELKOM OP HET ADLIT KICK-OFF EVENT Vrijdag 24 oktober 2014 Living Tomorrow

WELKOM OP HET ADLIT KICK-OFF EVENT Vrijdag 24 oktober 2014 Living Tomorrow WELKOM OP HET ADLIT KICK-OFF EVENT Vrijdag 24 oktober 2014 Living Tomorrow PROGRAMMA ADLIT KICK-OFF 1. AdLit, wat is dat? 2. Who is who? 3. Overzicht project 4. Mediagebruik kinderen en jongeren anno 2014

Nadere informatie

Gezocht: maatschappelijk verantwoord onderwijs

Gezocht: maatschappelijk verantwoord onderwijs Gezocht: maatschappelijk verantwoord onderwijs In een tijd waarin de uitdagingen op het vlak van duurzaam ondernemen steeds groter worden, en waarin de economische, sociale en ecologische druk steeds toeneemt,

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Inkoopmanagement & Procurement De cursus Inkoopmanagement & Procurement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

betreffende het Onderwijs XXIII

betreffende het Onderwijs XXIII stuk ingediend op 2066 (2012-2013) Nr. 5 19 juni 2013 (2012-2013) Ontwerp van decreet betreffende het Onderwijs XXIII Amendementen Stukken in het dossier: 2066 (2012-2013) Nr. 1: Ontwerp van decreet Nr.

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Human Resource Analytics De cursus Human Resource Analytics duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Opleidingsreglement vorming voor directeurs

Opleidingsreglement vorming voor directeurs Vormingsfonds voor directeurs Opleidingsreglement vorming voor directeurs Gelet op het besluit van de Vlaamse Regering van 6 maart 2009 betreffende de vorming voor directeurs van de onderwijsinstellingen

Nadere informatie

Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt

Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt Discussienamiddag Rathenau Instituut Utrecht, 15 juni 2012 Loopbaanperspectieven van onderzoekers in Nederland Karen Vandevelde Universiteit Gent & ECOOM Onderzoeksresultaten

Nadere informatie

Duurzaamheid in MPC. Marius Opsomer Inspiratiefestival Ecocampus Julie Declerck

Duurzaamheid in MPC. Marius Opsomer Inspiratiefestival Ecocampus Julie Declerck Duurzaamheid in MPC Marius Opsomer Inspiratiefestival Ecocampus Julie Declerck Inhoud inleiding: wat en wie duurzaamheidsvisie integratie in de opleiding uitdagingen en kansen vragen 2 Inleiding: wat is

Nadere informatie

SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht

SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht Vraag 1 Aanbod cursussen & minoren Biedt de onderwijsinstelling minoren en/of cursussen aan gericht op duurzaamheid, die inzichtelijk en toegankelijk zijn voor

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling en Sociaal Werk. Ervaringen docenten en studenten

Duurzame ontwikkeling en Sociaal Werk. Ervaringen docenten en studenten Overzicht: Sessie 1 (van 11.00 uur tot maximum 12.15 uur) Sessie 2 (van 12.45 uur tot maximum 14.15 uur) Sessie 3 (van 14.15 uur tot maximum 15.45 uur) Sessie 1 (van 11.00 uur tot maximum 12.15 uur) Participatieve

Nadere informatie

Studeren in Nederland

Studeren in Nederland Studeren in Nederland Annekee de Jager Kaj Temme Nederlandse Ambassade Brussel Leuven, 27 oktober 2015 Inhoud 1. Nederland 2. Waarom studeren in Nederland? 3. Onderwijs in Nederland 4. Nederlandse studentensteden

Nadere informatie

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie 27 november 2008 Martine Willems Programma Ontwikkelingen in MVO De Duurzaamheid Strategie Scan (DSS) vernieuwd Een tweede maal de DSS

Nadere informatie

Duurzaam hoger onderwijs

Duurzaam hoger onderwijs Duurzaam Hoger Onderwijs Appel voor verantwoord onderrichten, onderzoeken en ondernemen In Duurzaam hoger onderwijs vindt u bovendien een concreet en makkelijk hanteerbaar model waarmee u duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

C u r r i c u l u m v o l t i j d s e o p l e i d i n g

C u r r i c u l u m v o l t i j d s e o p l e i d i n g C u r r i c u l u m v o l t i j d s e o p l e i d i n g 1 1. Algemeen 2 2. Indeling van de modules Jaar 1 Modules Indeling in vakken Credits Osteopathische principes Osteopathische Medische en principes,

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD VOORSTEL VAN DECREET. - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING

VLAAMSE RAAD VOORSTEL VAN DECREET. - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING Stuk 167 (1985-1986) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD ZITTING 1985-1986 13 OKTOBER 1986 VOORSTEL VAN DECREET - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING DAMES

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Lean- & Proces Management De cursus Lean & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Achtergrond Communicatiewetenschap, Universiteit Groningen, Concordia University Montreal Onderzoek intercultureel

Nadere informatie

Dichtbij de praktijk evidence-based Wetenschappelijk onderbouwd

Dichtbij de praktijk evidence-based Wetenschappelijk onderbouwd Pieter Timmers & Udo Lindner: Duits-Nederlandse Samenwerking HR experts systeem, methodiek met gegarandeerd resultaat Hersenonderzoek voor de praktijk Intervisie Voor een positieve en sociale omgang tussen

Nadere informatie

DE INTERNATIONALISERING VAN HET HOGER ONDERWIJS

DE INTERNATIONALISERING VAN HET HOGER ONDERWIJS DIRECTORAAT-GENERAAL INTERN BELEID BELEIDSONDERSTEUNENDE AFDELING B: STRUCTUUR- EN COHESIEBELEID CULTUUR EN ONDERWIJS DE INTERNATIONALISERING VAN HET HOGER ONDERWIJS STUDIE Inhoud Een studie naar het begrip

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

OPLEIDINGSSPECIFIEKE EISEN AAN DE VOLGORDE VAN DE CURSUSSEN

OPLEIDINGSSPECIFIEKE EISEN AAN DE VOLGORDE VAN DE CURSUSSEN OPLEIDINGSSPECIFIEKE EISEN AAN DE VOLGORDE VAN DE CURSUSSEN NB. Voor de volledige pre-masterprogramma s, zie OER Master Opleidingsspecifiek Pre-master Business Administration Max. 30 EC uit het pre-masterprogramma

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

De praktijk van leren en werken in teams: wetenschap en praktijk

De praktijk van leren en werken in teams: wetenschap en praktijk De praktijk van leren en werken in teams: wetenschap en praktijk Prof. Dr. F. Dochy Een discussie over de aanpak van je eigen casus en een conclusie over bruikbare richtlijnen 20 jaar ervaring in leren

Nadere informatie

Accountancy in deeltijd

Accountancy in deeltijd Amsterdam Business School Accountancy in deeltijd (MSc en RA) Accountancy in deeltijd samengevat Kernbegrippen: n Kortste route naar de RA-titel van Nederland n Goede combinatie van docenten uit wetenschap

Nadere informatie

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY EXECUTIVE EDUCATION AND ORGANISATIONAL DEVELOPMENT SAVE THE DATE 5 JUNI 14:00-17:30 RSM Open Programmes UITNODIGING 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT

Nadere informatie

Understanding Society

Understanding Society Understanding Society Understanding Society Onze onderwijsprogramma s voor excellente en ambitieuze studenten Joop Vianen Conferentie Studiesucces in het hoger onderwijs 3 maart 2010 Onze onderwijsprogramma

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN FEMKE DEKKER Voormalig roeister, driemaal actief op de Olympische Spelen Trainer Mentale Kracht bij de Politie

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Hoger beroepsonderwijs Het ongedelfde goud Twitter: @Ronbormans1 Mail: Ron.Bormans@HR.nl Nederland

Nadere informatie

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Reflectie Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Inleiding IaH studies zijn belangrijke bijdrage aan discussie

Nadere informatie

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business Economische opgave Internationalisering - Kennis: wat gebeurt daar? - Verzoek van het bedrijfsleven uit de Osse Haven: logistieke hub - Internationale bedrijven naar Oss - Platform om andere partijen te

Nadere informatie

... where sustainability evolves! i.s.m TRAINING DUURZAAM ONDERNEMEN

... where sustainability evolves! i.s.m TRAINING DUURZAAM ONDERNEMEN ... where sustainability evolves! i.s.m TRAINING DUURZAAM ONDERNEMEN DUURZAAM ONDERNEMEN IS DE TOEKOMST WILCO DE RUITER, TARKETT 2. TARKETT Tarkett heeft een leidende positie op het gebied van milieuvriendelijke

Nadere informatie

SERVICE-LEARNING ONDERWIJSPROJECT VOOR SINOLOGIE PILOOTPROJECT VOOR EEN UNIVERSITEITSBREED PROGRAMMA OG SINOLOGIE

SERVICE-LEARNING ONDERWIJSPROJECT VOOR SINOLOGIE PILOOTPROJECT VOOR EEN UNIVERSITEITSBREED PROGRAMMA OG SINOLOGIE SERVICE-LEARNING ONDERWIJSPROJECT VOOR SINOLOGIE PILOOTPROJECT VOOR EEN UNIVERSITEITSBREED PROGRAMMA OG SINOLOGIE SERVICE-LEARNING Wat is service-learning? Nieuw of niet? Goodpractices uit Latijns-Amerika,

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie