Besluiten naar aanleiding van de adviezen van de vakinhoudelijke lerarenverenigingen over de voorgestelde examenprogramma s havo/vwo 2007

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Besluiten naar aanleiding van de adviezen van de vakinhoudelijke lerarenverenigingen over de voorgestelde examenprogramma s havo/vwo 2007"

Transcriptie

1 Bijlage Besluiten naar aanleiding van de adviezen van de vakinhoudelijke lerarenverenigingen over de voorgestelde examenprogramma s havo/vwo 2007 Algemeen: Oriëntatie op studie en beroep De lerarenvereniging voor het vak Nederlands (VLLT, sectie Nederlands), stelt voor, het uit de huidige examenprogramma s overgenomen onderdeel Oriëntatie op studie en beroep als afzonderlijk verplicht domein te laten vervallen. Deze suggestie wordt in deze vorm niet overgenomen. Het domein wordt dus gehandhaafd. Echter, in de praktijk blijkt wel, dat het formuleren van een eindterm op dit gebied, een eis waaraan de leerling moet voldoen, hoe globaal ook een dergelijke eindterm, weinig zin heeft. De eindterm komt daarom te vervallen. Dat betekent feitelijk, dat de opdracht aan de school om er, ook binnen afzonderlijke vakken, aandacht aan te besteden blijft, maar dat op dit gebied niet een formele eis meer aan de leerling wordt gesteld. Nederlands Het voorgestelde examenprogramma is inhoudelijk niet veranderd. Het is aangepast aan de nieuwe uitgangspunten: globalisering en meer ruimte voor scholen. De lerarenvereniging (VLLT) heeft een aantal wensen naar voren gebracht, waarop wordt gereageerd als volgt: (1) Geen onderscheid maken tussen havo en vwo bij argumentatie in het domein Leesvaardigheid: ook de havo-leerling moet deze vaardigheden beheersen. (Het verschil moet worden aangebracht in niveau en aard van de teksten in het examen). Reactie: deze suggestie wordt overgenomen. De relatie met de tekst bij het domein Argumentatieve vaardigheden wordt nader bezien. (2) Verduidelijken, dat het bij het domein Mondelinge taalvaardigheid gaat om een keuze die de school kan maken uit de drie aangegeven vormen. Reactie: deze suggestie wordt overgenomen. (3) Verduidelijken, dat bij het domein Schrijfvaardigheid het gaat om alle drie genoemde vormen (die zijn niet ter keuze): uiteenzetting, beschouwing en betoog. Reactie: deze suggestie wordt overgenomen. (4) Aangeven bij het onderdeel Schrijfvaardigheid dat het gaat om vormen van gedocumenteerd schrijven. Reactie: deze suggestie wordt overgenomen. (Dat wil niet zeggen, dat de verplichting van het schrijfdossier weer wordt opgenomen: dit behoort tot de didactische voorschriften die vervallen). (5) Aangeven dat de bij het domein Literatuur te lezen werken moeten behoren tot de Nederlandse literatuur. Reactie: deze suggestie wordt overgenomen de te lezen werken moeten oorspronkelijk in het Nederlands zijn geschreven. (6) Aangeven dat de bij het domein Literatuur te lezen werken een persoonlijke selectie van de kandidaat zijn, net als nu. Reactie: deze suggestie wordt overgenomen. g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 1

2 (7) Bij Literatuur het onderdeel literatuurgeschiedenis ook verplichten voor het havo. Reactie: deze suggestie wordt overgenomen. Dit past in de actuele gedachte van een canon. Het moet echter niet leiden tot nieuwe overladenheid. De te formuleren eindterm zal aan de school veel ruimte moeten geven om tot een eigen invulling te komen. Moderne vreemde talen Het voorgestelde examenprogramma is inhoudelijk niet veranderd. Het is aangepast aan de nieuwe uitgangspunten: globalisering en meer ruimte voor scholen. NB: er zullen ook nog examenprogramma s voor de zgn. startersvakken worden geformuleerd, geheel overeenkomstig de voorliggende modellen. De programma s voor startersvakken zijn bedoeld voor leerlingen die met de desbetreffende taal pas in de bovenbouw beginnen. In haar advies merkt de VLLT op dat er, behalve bij het onderdeel literatuur, geen onderscheid meer wordt gemaakt tussen havo en vwo. Er wordt ook geen onderscheid meer gemaakt tussen de verschillende talen. Op het niveau van het geglobaliseerde examenprogramma is dat inderdaad zo. Dat vloeit voort uit het feit, dat nu eenmaal bij het onderwijs in de vreemde talen het neerkomt op het aanleren van een aantal vaardigheden die in alle soorten van onderwijs hetzelfde zijn. Het onderscheid (in niveau) zal echter worden aangebracht in de specificaties (uiterlijk maart 2006 zullen die beschikbaar zijn, uitgedrukt in termen van het Europees Referentiekader). De VLLT ziet ook voor zichzelf terecht een taak in de handhaving van het niveau. Voor het specifiek genoemde onderdeel een verslag schrijven dat op dit moment alleen voor Engels vwo geldt, zal worden aangegeven dat dat zo blijft. De VLLT meent verder, dat centraal moet blijven geregeld wat de weging centraal examen/schoolexamen is (namelijk: ze tellen even zwaar in de bepaling van het eindcijfer) en wat de weging van de verschillende onderdelen binnen het schoolexamen moet zijn. De weging ce/se blijft centraal geregeld (dit is vastgelegd in het Eindexamenbesluit). Er worden echter niet meer landelijke gedetailleerde voorschriften vastgesteld voor de weging van onderdelen en soorten toetsen binnen het schoolexamen: overeenkomstig de uitgangspunten van autonomie en deregulering moet dit aan de scholen worden overgelaten. Er kunnen echter wel afspraken over worden gemaakt (zie de rol van VLLT) en/of er kunnen suggesties worden gedaan in de specificaties die door de SLO voor het schoolexamen worden gepubliceerd. De VLLT vindt nader beraad nodig over de vraag, of in het domein Literatuur een vorm van literatuurgeschiedenis ook voor het havo kan worden opgenomen. Zie daarvoor ook bij Nederlands.Voor de moderne vreemde talen is een algemene verplichting niet aan de orde (dat is ook niet de strekking van het advies). De nu in het examenprogramma gegeven ruimte voor eigen keuzes maakt het echter de scholen mogelijk dit in het programma op te nemen. g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 2

3 Klassieke talen Het voorgestelde examenprogramma is inhoudelijk niet veranderd. Het is aangepast aan de nieuwe uitgangspunten: globalisering en meer ruimte voor scholen. Wat wel is veranderd, is dat de stof van het schoolexamen zeer radicaal is beperkt, zodanig dat dit geen enkel kernonderdeel van het vak meer omvat. Adviezen zijn uitgebracht door de lerarenvereniging VCN en door de VCKT, de commissie die onder verantwoordelijkheid van de CEVO de thema s voor het centraal examen omschrijft. Het eerste advies is dat, zoals nu, het schoolexamen de kernonderdelen van het vakgebied (taalreflectie, tekstreflectie, cultuurreflectie) moet omvatten (met dien verstande dat, zoals nu, het vertalen van een ongeziene passage optioneel is die vaardigheid komt in elk geval in het centraal examen aan de orde) (VCN, VCKT). Deze suggestie wordt overgenomen. Het tweede advies is, dat de (globale) omschrijving van de minimale omvang en aard van het centraal examen en schoolexamen gehandhaafd moet blijven. Daarvoor wordt een tekstvoorstel gedaan (VCN). Deze suggestie wordt overgenomen voor het schoolexamen (de precieze tekst wordt in de uitwerking nader bezien). Voor het centraal examen kan dit onderdeel zijn van de specificaties die de CEVO vaststelt. Tenslotte wordt voorgesteld, de huidige onderdelen taalreflectie, tekstreflectie en cultuurreflectie (en zelfstandige oordeelsvorming), zonder daardoor iets inhoudelijk te veranderen, samen te nemen in twee nieuwe domeinen. Daardoor wordt beter recht gedaan tegelijk aan het streven naar globalisering en naar dat van nauwkeurigheid. Daarvoor wordt een tekstvoorstel gedaan (VCKT). Deze suggestie (met het tekstvoorstel) wordt overgenomen. Klassieke culturele vorming Het voorgestelde programma is inhoudelijk niet veranderd. Het is aangepast aan de nieuwe uitgangspunten: globalisering en meer ruimte voor scholen. VCN en VCKT adviseren het toevoegen van twee zeer algemene domeinen aan het examenprogramma. Deze suggestie wordt niet overgenomen. Het betekent een formele verandering die inhoudelijk niets toevoegt (zoals de VCN ook zelf stelt). Natuurkunde, scheikunde, biologie De examenprogramma s zijn gebaseerd op de huidige. Het belangrijkste verschil is, dat niet meer alle examenstof in het centraal examen in de orde komt, maar dat net als bij praktisch alle andere vakken al het geval is, de examenstof wordt verdeeld tussen centraal examen en schoolexamen. Daardoor wordt overladenheid vermeden en wordt ruimte geschapen voor scholen voor meer aantrekkelijk onderwijs in deze vakken (overeenkomstig het advies van de KNAW terzake, Ontwikkeling van talent in de tweede fase, juni 2003, aan de Tweede Kamer gezonden bij brief van 15 september 2003, g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 3

4 OCW ). De lerarenvereniging NVON heeft laten weten in te stemmen met de invulling die in de voorstellen daaraan is gegeven. Bij scheikunde en biologie is men tevreden met de ruimte die op deze manier geboden wordt. Van de totale examenstof komt 60% aan de orde in het centraal examen. Dat geeft, zo stelt de NVON, bij scheikunde ook de mogelijkheid voor scholen om mee te doen met de in gang gezette schoolexperimenten voor de ontwikkeling van nieuwe scheikunde (datzelfde zou gelden voor de wat later in gang gezette vernieuwing bij biologie). Bij natuurkunde is de situatie iets anders. Bij dat vak zijn er nogal wat leraren die bezwaar hebben tegen de verdeling van de stof tussen centraal examen en schoolexamen. De vernieuwingsimpuls is bij dat vak, zo lijkt het, ook niet zo krachtig als bij scheikunde en biologie. Ook voor dat vak is een vernieuwingscommissie ingesteld, maar anders dan bij scheikunde en biologie is er nog geen eerder breed gedragen stuk waarvan deze commissie uit kan gaan. De CEVO heeft daarenboven ook een alternatief voorstel voor natuurkunde naar voren gebracht, dat naar de mening van de CEVO binnen de kaders van de nu nog te handhaven vakinhouden een beter opgebouwd centraal examen mogelijk maakt. In dat alternatief omvat het centraal examen 75% in plaats van 60% van de stof. Daarbij is de gedachte, zo is in de gesprekken die CEVO daarover heeft gevoerd, van de zijde van de NVON naar voren gebracht, dat deze regeling dan als overgang zou kunnen gelden naar een inhoudelijk vernieuwd examenprogramma waarin de stof van het schoolexamen een groter deel van het geheel zou omvatten. Op grond van een en ander wordt gekozen voor dat alternatief. Algemene natuurwetenschappen Het voorgestelde examenprogramma is gebaseerd op het huidige. Keuzemogelijkheden voor de school maken het mogelijk waar nodig differentiatie aan te brengen, bij voorbeeld al naar gelang het profiel dat het betreft. Leraren blijken zich in hoofdlijnen hierin te kunnen vinden, zo heeft de NVON laten weten (een inconsequentie bij de integratie van algemene natuurwetenschappen in de vakken natuurkunde, scheikunde en biologie in het havo, waarop leraren wezen, zal worden rechtgezet). Economie Het voorgestelde programma is inhoudelijk niet veranderd (een geheel nieuw programma is in ontwikkeling). Het is aangepast aan de nieuwe uitgangspunten: globalisering en meer ruimte voor scholen. In dat kader is de examenstof verdeeld over centraal examen en schoolexamen, net als bij de andere sociale en culturele vakken. Het centraal examen gaat dus niet meer over alle stof: een deel komt aan de orde in het schoolexamen. De lerarenvereniging VECON zegt in te stemmen met de ruimte die ontstaat door de verdeling van de stof over centraal examen en schoolexamen. De VECON stelt echter voor, dit toch vooralsnog niet te implementeren, maar dit te doen bij invoering van het inhoudelijk vernieuwde programma, dus wat later dan per Deze suggestie wordt niet overgenomen. Het is niet duidelijk wat, gegeven de instemming met het principe van de verdeling, dit uitstel zou opleveren. Integendeel: de inhoudelijke vernieuwing op de wat langere termijn kan juist worden bevorderd door in het programma per 2007 ruimte te scheppen (zie ook bij scheikunde). Die ruimte kan o.a. worden gebruikt om al onderdelen van de vernieuwing te g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 4

5 beproeven, of met andere woorden de vernieuwing meer geleidelijk in te voeren. Bovendien stelt de VECON, dat er organisatorische problemen zouden kunnen ontstaan als de inhoudelijke vernieuwing ná 2007 snel zou volgen op de beperkte aanpassing in Maar dat is dan juist een argument om al in 2007 meer ruimte te geven in het examenprogramma: in de overgangssituatie kan dan gemakkelijker maatwerk worden geleverd. De VECON betwijfelt ook voor economie of scholen wel voldoende stof in het schoolexamen aan de orde zullen stellen. Zie daarvoor hieronder bij management en organisatie. Management en organisatie Het voorgestelde programma is inhoudelijk in slechts zeer beperkte mate aangepast. Het is verder aangepast aan de nieuwe uitgangspunten: globalisering en meer ruimte voor scholen. Het geven van meer ruimte aan scholen door niet 100% maar 60% van de stof in het centraal examen op te nemen wordt door de VECON afgewezen, omdat het leidt tot verschillen tussen scholen. De reactie daarop is, dat de suggestie om (bijna) alle stof in het centraal examen op te blijven nemen wordt afgewezen. Verdeling van de stof geeft ruimte voor eigen keuzen en inhoudelijke en didactische vernieuwing op maat. Bij de overige sociale en culturele vakken is overigens verdeling van de stof sinds jaar en dag de normale situatie (met dit verschil dan nog dat het in het algemeen bij de andere vakken minder dan 60% van de stof is die in het centraal examen aan de orde komt). Het schoolexamen valt bovendien onder het toezicht van de inspectie en tenslotte zijn en worden voor dat schoolexamen kwaliteitsinstrumenten ontwikkeld. De positie van het centraal examen blijft overigens voor het overige onveranderd. Zie ook bij economie. De VECON betreurt, dat de verplichting om in het schoolexamen een praktische opdracht op te nemen zou vervallen. Dat zou ten koste gaan van de aandacht voor vaardigheden. Wat vervalt zijn echter alleen de diverse vormvoorschriften voor het schoolexamen. Dat betekent niet, dat er geen praktische opdrachten meer zullen zijn. De inhoudelijke voorschriften blijven immers bestaan en die noemen nog steeds algemene en vakspecifieke vaardigheden: die kunnen veelal alleen worden getoetst in de vorm van praktische opdrachten. De VECON merkt verder op, dat de specificaties voor het centraal examen worden vastgesteld door de CEVO met een rechtstreekse inbreng van leraren, terwijl de specificaties voor het schoolexamen door de SLO worden vastgesteld zonder overleg met het veld. Dat laatste wordt betreurd en de VECON trekt er de conclusie uit dat de overheid de inhoud van het schoolexamen niet belangrijk vindt. De veronderstelling is in de eerste plaats feitelijk niet geheel juist. De betrokkenheid van het onderwijsveld wordt bij de specificaties van het schoolexamen anders vorm gegeven, maar die betrokkenheid is er wel, in de vorm namelijk van de zgn. veldadvisering die regulier in de structuur van de SLO is opgenomen. Een geringere directe inbreng van leraren is vervolgens heel goed te rechtvaardigen. De specificaties voor het schoolexamen zijn immers - anders dan die voor het centraal examen - niet dwingend. Ze zijn slechts een voorbeeld dat door de daarin deskundige professionele instelling vanuit die deskundigheid ter beschikking komt voor leraren/scholen. Die kunnen daarover geheel zelfstandig oordelen en hun eigen keuzen maken. Het deskundige voorbeeld van de professionele instelling en het autonome oordeel van leraren/scholen moeten juist niet al te zeer met elkaar worden verknoopt: dan wordt geen recht gedaan aan de onderscheiden verantwoordelijkheden. g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 5

6 Geschiedenis Het examenprogramma is gebaseerd op dat voorgesteld door de Commissie Historische en Maatschappelijke Vorming (De Rooy). Het omvat naast een domein dat vakspecifieke vaardigheden omschrijft (Historisch besef) twee grote domeinen: Oriëntatiekennis en Diachronische thematieken. Dat laatste domein omvat thema s die door de tijd heen aan de orde worden gesteld. Dat is een element dat ook in het vigerende examenprogramma voorkomt. Dat werkt immers ook met afzonderlijke thema s. De kern van het voorstel De Rooy is dan ook het andere domein: de Oriëntatiekennis. Die kennis is omschreven in de vorm van tien perioden (die ook voorkomen in de kerndoelen van primair onderwijs en onderbouw: doorlopende leerlijn) met daarbij genoemde kenmerkende aspecten. Daardoor wordt dus weer het historisch overzicht in het geschiedenisonderwijs hersteld: een canon. De organen die het voorstel van de CHMV in de algemene vorm hebben gegoten van de examenprogramma s havo/vwo 2007 (CEVO/SLO/Cito), stellen voor dat het centraal examen betrekking zou hebben op een of twee onderwerpen uit de Diachronische thematieken en het schoolexamen op de Oriëntatiekennis. Daarmee zou het centraal examen weinig verschillen van het huidige. Ook dat omvat (slechts!) twee onderwerpen die vrij willekeurig worden gekozen. Juist op dat systeem is veel kritiek. De kern van het voorstel van de CHMV is het herstel van een vorm van historisch overzicht. Dat sluit heel goed aan bij de behoefte die er is aan een canon en dat moet dus ook in het centraal examen aan de orde komen. Daarover bestaat overeenstemming met professor De Rooy en met het Instituut voor Geschiedenisdidactiek. Het wijkt echter en dat is zoals gezegd de bedoeling af van het huidige systeem waarin losse beperkte onderwerpen in het centraal examen aan de orde worden gesteld die van tevoren uitgebreid inhoudelijk zijn beschreven. Het is nog niet duidelijk hoe deze nieuwe vorm van centrale examinering in de praktijk vorm kan krijgen. Er loopt op dit moment daarvoor een experiment/pilot op een aantal scholen. De resultaten daarvan zijn nog niet bekend. Daarom wordt de omschrijving in het examenprogramma vooalsnog: Het centraal examen omvat de Oriëntatiekennis (met de vaardigheden van het domein Historisch besef). Tot een nader te bepalen datum kan worden bepaald [door de minister], dat het centraal examen betrekking heeft op twee diachronische thema s (met de vaardigheden van het domein Historisch besef). Als deze bepaling wordt toegepast, dan wordt de inhoud van het schoolexamen dienovereenkomstig aangepast: het omvat dan de Oriëntatiekennis en voor het vwo daarnaast nog ten minste drie diachronische thematieken (zie verder). Dit besluit wijkt dus af van het voorstel dat door CEVO/SLO/Cito is gedaan: dat voorstel is niet in overeenstemming met de kern van de voorstellen van de CHMV en (dus) ook in strijd met de canongedachte. De lerarenvereniging VGN stemde in zijn advies overigens in met genoemd voorstel. De VGN nam bovendien feitelijk afstand van de voorstellen De Rooy door daarenboven voor te stellen, dat weliswaar in naam in het schoolexamen de Oriëntatiekennis wel aan de orde zou komen, maar dat dit ook weer zou kunnen in de vorm van een koppeling aan diachronische thema s. Dat zou in de praktijk kunnen betekenen, dat ook het schoolexamen in zijn geheel weer uit een beperkt aantal losse thema s zou kunnen bestaan en dus de overzichtskennis nog steeds feitelijk helemaal zou ontbreken. Dat is, gelet op redelijke maatschappelijke wensen, niet gewenst. De voorstellen van de Commissie De Rooy kenden al een groot politiek en maatschappelijk draagvlak en de urgentie van g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 6

7 invoering daarvan, naar letter en geest, is sindsdien alleen maar groter geworden. De voorstellen De Rooy passen uitstekend in de gedachte van een canon. Bovendien zijn voor geschiedenis in de nieuwe profielvoorstellen meer studielasturen gereserveerd dan nu: in het havo zelfs aanzienlijk. Die grotere ruimte is juist bedoeld om de overzichtskennis ook daadwerkelijk weer mogelijk te maken. Wordt die echter niet gebruikt, dan leidt dat vanzelfsprekend ertoe, dat scholen ondanks de grotere ruimte die de regelgeving voorziet, juist minder lesuren voor geschiedenis zullen uittrekken: de eisen bij andere vakken zijn immers hoger dan bij een tot een beperkt aantal thema s geminimaliseerd examen geschiedenis. Op een andere wens van de VGN kan wel worden ingegaan. De VGN stelt voor, de Diachronische thematieken (die in het schoolexamen aan de orde komen) niet, zoals in het voorstel van de CHMV, met naam te benoemen, maar de keuze van de onderwerpen aan de scholen te laten. Dit voorstel wordt overgenomen, het past in het uitgangspunt de scholen meer keuzemogelijkheden te geven waar dat kan. Alleen het aantal van de diachronische thematieken zal worden aangegeven: voor vwo tenminste vijf, voor havo tenminste twee. Dat is één minder dan in de voorstellen van de CHMV. Deze beperking is bedoeld om, samen met het hogere aantal studielasturen, voldoende ruimte te scheppen voor de overzichtskennis en voor nog een aanvullend domein. Dat aanvullende domein is het onderwerp Geschiedenis van de rechtsstaat en van de parlementaire democratie. Dat is als verplicht onderwerp opgenomen in het examenprogramma op departementale aanwijzing. Het is ontleend aan het oorspronkelijke voorstel van de commissie CHMV voor het zgn. combinatievak geschiedenis en maatschappijleer. Nu dat vak niet wordt ingevoerd, wordt het grootste deel van de voorgestelde inhoud ( burgerschapsvorming ) opgenomen in het vak maatschappijleer (het voor alle leerlingen verplichte vak). Het zou echter jammer zijn als daarmee een historische benadering van deze onderwerpen alleen onderdeel zou zijn van de overzichtskennis. Het onderwerp is van een zo groot zelfstandig belang in een schoolvak geschiedenis, dat het als afzonderlijk onderwerp in het examenprogramma wordt opgenomen. Tenslotte: een aantal suggesties van de VGN voor kleine aanvullingen op de omschrijving van de eindtermen wordt bij het formuleren van de definitieve tekst nader bezien. Maatschappijleer Voor het vak in het gemeenschappelijke deel (voor alle leerlingen verplicht) is het examenprogramma ontleend aan dat voorgesteld door de CHMV (De Rooy) voor het toen nog voorziene zgn. combinatievak geschiedenis en maatschappijleer (zie bij geschiedenis). Kern daarvan is burgerschapsvorming: de onderwerpen zijn Rechtsstaat, Parlementaire democratie, Verzorgingsstaat, Pluriforme samenleving. Voor het (grotere) vak in het profieldeel/vrije deel is het voorgestelde examenprogramma ontleend aan het huidige. Het verschil zit daarin, dat volgens het huidige programma het centraal examen drie onderwerpen omvat (één dat elk jaar wordt geëxamineerd Politieke besluitvorming en twee die rouleren), terwijl in het voorstel het centraal examen twee vaste onderwerpen omvat: Politieke besluitvorming en Criminaliteit en rechtsstaat. De lerarenorganisatie NVLM bepleit het handhaven van drie onderwerpen. Dit voorstel wordt overgenomen. Het derde onderwerp zal zijn Massamedia. g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 7

8 Daarmee wordt dus niet het voorstel overgenomen van de NVLM om ook het systeem van roulerende onderwerpen in het centraal examen te handhaven. De voordelen van het systeem van vaste onderwerpen zijn vooral: duidelijkheid en gelijkwaardigheid van de examens van jaar tot jaar. In de praktijk echter zullen alle drie de genoemde onderwerpen een tijdelijk karakter hebben, omdat, mede op verzoek van de NVLM, een geheel nieuw examenprogramma zal worden ontwikkeld. Een ander punt dat nog achteraf van verschillende zijden naar voren is gebracht, is dat van het aantal domeinen in het schoolexamen. In de voorgestelde examenprogramma s is dat aantal voor vwo en havo gelijk. Dat is, zo concluderen betrokkenen achteraf, niet logisch. Uitgaande van een aantal van drie domeinen in het centraal examen voor zowel vwo als havo, wordt na nader overleg besloten tot drie (verplichte) domeinen in het schoolexamen voor vwo en twee (verplichte) domeinen voor havo. Aardrijkskunde Het examenprogramma is gebaseerd op de voorstellen die een commissie van het KNAG heeft gedaan voor een geheel nieuw examenprogramma. De verdeling van de stof tussen centraal examen en schoolexamen is echter anders. De lerarenvereniging (afdeling onderwijs van het KNAG) adviseert, dit weer meer in overeenstemming te brengen met de oorspronkelijke voorstellen. Dat betekent concreet in de eerste plaats, dat het domein dat betrekking heeft op een concreet gebied weer in het centraal examen wordt opgenomen. Met dat principe wordt ingestemd. Zoals bij geschiedenis periodisering (weer) de kern wordt van het programma (en niet thema s), zo is bij aardrijkskunde de regionalisering (en niet thema s) de kern van het schoolvak, zo is de argumentatie van het KNAG. Die kern moet in het centraal examen zichtbaar zijn. Anderzijds wordt het onderwerp (subdomein) Geografisch onderzoek (vwo) opgenomen in het schoolonderzoek, zoals in de oorspronkelijke voorstellen. De argumentatie van het KNAG dat dit onderwerp zich naar zijn aard niet leent voor centrale examinering wordt gedeeld. Met als uitgangspunt bovenstaande benadering, hebben alle betrokkenen (CEVO, SLO, KNAG) zich nader beraden. Dit heeft geleid tot een voorstel voor een verdeling centraal examen/schoolexamen dat zeer dicht in de buurt komt van het oorspronkelijke voorstel van de KNAG-commissie. Dat voorstel wordt overgenomen. Om daarbij nieuwe overladenheid te voorkomen, zullen enkele eindtermen iets worden aangepast, zo is afgesproken. Tenslotte brengt het KNAG de wens naar voren, om de eindtermen minder te globaliseren door de gebieden waarom het gaat ook concreet in het examenprogramma te noemen en dit dus niet te doen in de uitwerkingen/specificaties. Dat is echter niet in overeenstemming met het oorspronkelijke voorstel van de KNAG-commissie zelf. Dat gaat er namelijk juist van uit, dat de concrete gebieden na verloop van tijd worden vervangen door andere: dat geeft nu juist aan, dat het uitwerkingen betreft die niet in het examenprogramma zelf thuishoren. Filosofie Het examenprogramma is gebaseerd op het huidige. De lerarenvereniging VFVO stemt ermee in. Een aantal detailopmerkingen zal in de uitwerking worden bezien. Informatica g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 8

9 Het voorgestelde examenprogramma is gebaseerd op het huidige. De globalisering maakt voor scholen een snellere aanpassing mogelijk binnen dit zich snel ontwikkelende vakgebied. De lerarenvereniging I&I stemt in met het voorstel. Kunstvakken De voorgestelde examenprogramma s zijn gebaseerd op de bestaande. Het betreft het nieuwe vak ckv 2,3 en de traditionele vakken op het gebied van beeldende vormgeving en muziek. De scholen mogen kiezen welke vakken ze aanbieden. Voor ckv 2,3 adviseren de organisaties van de leraren in de kunstvakken om bij deze nieuwe examenprogramma s de bestaande facultatieve centraal aangeboden toets nu om te zetten in een formeel centraal examen. De CEVO heeft laten weten dat dit, op grond van de ervaringen, nu inderdaad mogelijk is. Dit voorstel wordt overgenomen. Voor de traditionele vakken adviseren de organisaties om bij het praktische werk het doelgerichte werkproces toe te voegen (dit heeft betrekking op beeldende vormgeving). Ook dit advies wordt overgenomen. Lichamelijke opvoeding 1 en 2 De voorgestelde examenprogramma s zijn gebaseerd op de bestaande. Zij hebben de instemming van de lerarenvereniging KVLO. Enkele door de KVLO voorgestelde kleine tekstuele wijzigingen bij lichamelijke opvoeding 2 worden overgenomen. g/vo/beleidvo/tweede fase/vakontwikkeling/besluiten examenprogramma s na adviezen 9

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 VIII Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor

Nadere informatie

Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480

Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480 BIJLAGE Tabel 1: profielen vwo Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480 maatschappijleer 120 lich. opvoeding 1 160 ckv 1 óf kcv 160 anw 120

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007 logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk VO/OK/2003/53723 Uw kenmerk Onderwerp tweede fase havo/vwo 1.Inleiding In het algemeen

Nadere informatie

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Nr. WJZ/2005/30013 (3764) (Hoofd) Afdeling DIRECTIE WETGEVING EN JURIDISCHE ZAKEN Nader rapport inzake het voorstel van wet houdende wijziging van de Wet

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 4. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 4. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R HAVO 4 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2018 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

Examenprogramma Klassieke Talen vwo

Examenprogramma Klassieke Talen vwo Examenprogramma Klassieke Talen vwo Ingangsdatum: augustus 2014 Eerste examenjaar: 2017 Griekse taal en cultuur (GTC) vwo Latijnse taal en cultuur (LTC) vwo Griekse taal en cultuur (GTC) Het eindexamen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING EXAMENPROGRAMMA S VOORTGEZET ONDERWIJS

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING EXAMENPROGRAMMA S VOORTGEZET ONDERWIJS STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 17415-n1 24 juli 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 17 juni 2014, nr. 559817

Nadere informatie

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010 Friese taal en cultuur VWO Syllabus centraal examen 2010 oktober 2008 2008 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 6. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 6. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R VWO 6 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2014-2017 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 11 oktober 2005 VO/OK/05/42708 lichamelijke opvoeding

logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 11 oktober 2005 VO/OK/05/42708 lichamelijke opvoeding logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 11 oktober 2005 VO/OK/05/42708 Onderwerp lichamelijke opvoeding 1. Inleiding In mijn brief

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R HAVO 5 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2017 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA6. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA6. Bertrand Russell College Schooljaar - 2015 2016 BA6 Bertrand Russell College Studie:BA6 Vak: Nederlands Moment: per 2 Weegfactor: 1 Tijdsduur:100 min Leerstof: Literatuurgeschiedenis tot Romantiek P501 cijfer Moment: per 3 Weegfactor:

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING VWO

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING VWO PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING VWO 4 vwo 2013-2014 PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 1. Begripsbepalingen 1.1 Periode van : Het schooljaar is verdeeld in vier nagenoeg gelijke periodes. De eindexamenklassen

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

Examenprogramma Klassieke Talen vwo

Examenprogramma Klassieke Talen vwo Examenprogramma Klassieke Talen vwo Ingangsdatum: schooljaar 2014-2015 (klas 4) Eerste examenjaar: 2017 Griekse taal en cultuur (GTC) vwo Latijnse taal en cultuur (LTC) vwo Griekse taal en cultuur (GTC)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 187 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van het vwo en het havo (aanpassing profielen

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015 FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 2013 College voor Examens, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schoolja BA5. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schoolja BA5. Bertrand Russell College Schoolja - 2016 BA5 Bertrand Russell College StudieBA5 Vak: Nederlands Moment: per 4 Weegfactor: 1 Tijdsduur:100 min Leerstof: Literatuurgeschiedenis 16e, 17e en 18e eeuw P501 cijfer Moment: per 2 Weegfactor:

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 13602 25 juli 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 29 juni 2011, nr. VO/309740, houdende

Nadere informatie

Thema s voor het centraal examen kklassieke taal en letterkunde 2002 Gele Katern 14, 24 mei 2000, p. 26-36.

Thema s voor het centraal examen kklassieke taal en letterkunde 2002 Gele Katern 14, 24 mei 2000, p. 26-36. (oud) OVERZICHT WET- & REGELGEVING TWEEDE FASE (Bijgewerkt tot en met Gele Katern 14 van 24 mei 2000). Thema s voor het centraal examen kklassieke taal en letterkunde 2002 Gele Katern 14, 24 mei 2000,

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING VWO

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING VWO PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING VWO 4 VWO 2015-2016 PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING (PTA) Begripsbepalingen 1.1 Periode Het schooljaar is verdeeld in vier nagenoeg gelijke periodes. De eindexamenklassen

Nadere informatie

Examenprogramma tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving havo/vwo

Examenprogramma tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving havo/vwo Examenprogramma tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende

Nadere informatie

Verklaring afkortingen van de soort toets: ST = Schriftelijke Toets MT = Mondelinge Toets PO = Praktische Opdracht

Verklaring afkortingen van de soort toets: ST = Schriftelijke Toets MT = Mondelinge Toets PO = Praktische Opdracht vak: maatschappijwetenschappen HAVO Klas: 4 havo Massamedia C1 ST 15% ja Massamedia C2 PO 10% nee Massamedia C3 ST 20% ja Massamedia C4 PO 10% nee Werk C5 ST 15% ja Werk C6 PO 5% nee Multiculturele samenwerking

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 24 578 MAVO/VBO/VSO Nr. 26 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

schoolleiders, besturen, decanen, leerlingen, universiteiten en hogescholen. Er is gewezen op andere manieren om de kunstvakken de positie te laten

schoolleiders, besturen, decanen, leerlingen, universiteiten en hogescholen. Er is gewezen op andere manieren om de kunstvakken de positie te laten leraren Verslag van een gesprek van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Maria J.A. van der Hoeven met vertegenwoordigers van de organisaties van de in de kunstvakken en van het brede onderwijsveld

Nadere informatie

HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,BIOLOGIE

HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,BIOLOGIE HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, 2014-2015,AARDRIJKSKUNDE wf. 571 1 De wereld: Atlas S 100 2 j 1 6.5 globalisering 572 2 De aarde: Atlas S 100 2 j 2 6.5 573 3 exogene en endogene processen Gebieden: Atlas

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 2, vierde lid, onderdeel c Wet College voor toetsen en examens;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 2, vierde lid, onderdeel c Wet College voor toetsen en examens; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 5302 26 februari 2015 Regeling van het College voor Toetsen en Examens van 9 februari 2015, nummer CvTE-15.00619 houdende

Nadere informatie

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Tijdlijn Nieuwe Scheikunde 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Klassieke programma (1998) Aangepaste klassieke

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 21734 2 december 2011 Regeling van het College voor examens van 19 april 2011, nr. Cve-11.00404, houdende vaststelling

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 12762 25 juni 2012 Regeling van het College voor examens van 17 april 2012, nr. Cve-12.00736, houdende vaststelling van

Nadere informatie

Bevorderingsnormen 2015-2016

Bevorderingsnormen 2015-2016 Visser t Hooft Lyceum Bevorderingsnormen 2015-2016 Leiden, Leiderdorp, Rijnsburg september 2015 INHOUD BEVORDERINGSNORMEN 2015-2016...3 Termen en begrippen...3 Rapportcijfers en bevordering...3 BEVORDERING

Nadere informatie

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO KIESWIJZER 2015 Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO INHOUD INLEIDING... 3 STROOMKEUZE V3 EN T3... 4 PROFIELKEUZE HAVO... 5 Maatschappijprofielen in havo 4 en 5... 6 Natuurprofielen

Nadere informatie

Overgangsnormen en uitslagregel

Overgangsnormen en uitslagregel Overgangsnormen en uitslagregel 2012 2013 Picasso Lyceum gymnasium, atheneum, havo en TOPmavo Paletsingel 38c 2718 NT Zoetermeer Tel. (079) 347 17 00 Fax (079) 347 17 99 E-mail:info@picasso-lyceum.nl Website:

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

Regeling modellen diploma s v.w.o.- h.a.v.o. profiel

Regeling modellen diploma s v.w.o.- h.a.v.o. profiel OCenW-Regelingen Bestemd voor: vwo, havo, vavo verbindend voorschrift Datum: 9 maart 2001 Kenmerk: VO/BOB/2001/10037 Datum inwerkingtreding: zie artikel 8 Geldigheidsduur beleidsregel: n.v.t. Juridische

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA4. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA4. Bertrand Russell College Schooljaar - 2015 2016 BA4 Bertrand Russell College Studie:BA4 Vak: Nederlands Moment: per 4 Weegfactor: 1 Tijdsduur:100 min Leerstof: Literatuurgeschiedenis: 16e, 17e en 18e eeuw P501 cijfer Moment: per

Nadere informatie

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2016-2017 Vastgesteld door de medezeggenschapsraad d.d. 1 juni 2016 ALGEMEEN In gevallen waarin deze

Nadere informatie

REGLEMENT BIJ HET LEERSTOF- EN TOETSOVERZICHT 4 HAVO, 4 VWO en 5 VWO 2015-2016

REGLEMENT BIJ HET LEERSTOF- EN TOETSOVERZICHT 4 HAVO, 4 VWO en 5 VWO 2015-2016 REGLEMENT BIJ HET LEERSTOF- EN TOETSOVERZICHT 4 HAVO, 4 VWO en 5 VWO 2015-2016 Dit reglement betreft alle toetsen voor 4 havo, 4 vwo en 5 vwo. De toetsen voor de onderstaande vakken tellen niet alleen

Nadere informatie

Examenprogramma Griekse taal en literatuur vwo Latijnse taal en literatuur vwo

Examenprogramma Griekse taal en literatuur vwo Latijnse taal en literatuur vwo Examenprogramma Griekse taal en literatuur vwo Latijnse taal en literatuur vwo Griekse taal en literatuur Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma

Nadere informatie

18.00 uur Welkom 18.05 uur Algemene informatie 18.45 uur Vragen 19.30 uur Afsluiting

18.00 uur Welkom 18.05 uur Algemene informatie 18.45 uur Vragen 19.30 uur Afsluiting 18.00 uur Welkom 18.05 uur Algemene informatie 18.45 uur Vragen 19.30 uur Afsluiting 15, 21 en 22 januari: 10-min. gesprekken Eerste week van maart: keuzecarousel nieuwe vakken 13 maart: inleveren voorlopige

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 25357 19 augustus 2015 Regeling van het College voor toetsen en examens van 26 juni 2015, nummer CvTE-15.01719, houdende

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 13957 29 mei 2013 Regeling van het College voor examens van 16 april 2013, nummer Cve-13.01219, houdende vaststelling

Nadere informatie

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 Vastgesteld door de medezeggenschapsraad d.d. 27 mei 2015 ALGEMEEN In gevallen waarin deze

Nadere informatie

stofomschrijving 2 021 po geografisch onderzoek in de eigen regio 1 3 n 4 013 tt 50 Katern Katern Systeem Aarde hoofdstuk 1 en 2 1 3 n

stofomschrijving 2 021 po geografisch onderzoek in de eigen regio 1 3 n 4 013 tt 50 Katern Katern Systeem Aarde hoofdstuk 1 en 2 1 3 n Vak: aardrijkskunde in min 0 tt 50 Katern Overleven in Europa Domein B3 en C SLU 50 3 j 2 02 po geografisch onderzoek in de eigen regio 3 n 3 02 tt 00 Katern Arm en Rijk Domein B en B2 SLU 70 3 j 4 03

Nadere informatie

Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 3 december 2015

Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 3 december 2015 Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 3 december 2015 Het profiel I II Het gemeenschappelijk deel Profielvakken III Keuzevakken in het vrije deel De inrichting van de profielen 1 Het gemeenschappelijk deel Nederlands

Nadere informatie

HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,BIOLOGIE

HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,BIOLOGIE HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, 2014-2015,AARDRIJKSKUNDE wf. 571 1 De wereld: Atlas S 100 2 j 1 6.5 globalisering 572 2 De aarde: Atlas S 100 2 j 2 6.5 573 3 exogene en endogene processen Gebieden: Atlas

Nadere informatie

PTA VWO 4. Versneld programma 2015-2016. Cohort 2015-2018. Eckartcollege Eindhoven

PTA VWO 4. Versneld programma 2015-2016. Cohort 2015-2018. Eckartcollege Eindhoven PTA VWO 4 Versneld programma 205-206 Cohort 205-208 Eckartcollege Eindhoven Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... INTRODUCTIE... 2 PTA PER VAK... Versneld PTA VWO 4 205 vastgesteld september 205 Introductie In

Nadere informatie

OVER CIJFERS GESPROKEN...

OVER CIJFERS GESPROKEN... INLEIDING De bevorderingsnormen geven de ondergrens aan van de studieresultaten van de leerling om bevorderd te kunnen worden naar een hoger leerjaar in dezelfde opleiding. Als een leerling niet aan deze

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015. Leerjaar 5 Gymnasium. Christelijk Gymnasium Utrecht

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015. Leerjaar 5 Gymnasium. Christelijk Gymnasium Utrecht Schooljaar 2014-2015 Leerjaar 5 Gymnasium Christelijk Gymnasium Utrecht Vak: aardrijkskunde SE omschrijving type vorm weging moment duur 701 PO (6 weken met praktijkondezoek) PO S 10 week 42 45 702 H1

Nadere informatie

TooropMavo. Inhoud en opzet van examens Theoretische Leerweg 2015-2016

TooropMavo. Inhoud en opzet van examens Theoretische Leerweg 2015-2016 TooropMavo Inhoud en opzet van examens Theoretische Leerweg 2015-2016 Alle vakken in klas 4 op een rij Nederlands Engels Frans Duits Spaans Aardrijkskunde Geschiedenis Wiskunde Economie Natuurkunde Biologie

Nadere informatie

1 Rapporten en. bevorderingsnormen. Schooljaar Rapporten en bevorderingsnormen pag. 1

1 Rapporten en. bevorderingsnormen. Schooljaar Rapporten en bevorderingsnormen pag. 1 1 Rapporten en bevorderingsnormen Schooljaar 2016-2017 Rapporten en bevorderingsnormen pag. 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Rapportage 3 Bevorderingsnormen 3 2 ONDERBOUW Klas 1 4 Klas 1: naar mavo 2 (vanuit

Nadere informatie

19.00 uur Welkom uur Algemene informatie uur Vragen uur Afsluiting

19.00 uur Welkom uur Algemene informatie uur Vragen uur Afsluiting 19.00 uur Welkom 19.05 uur Algemene informatie 19.45 uur Vragen 20.30 uur Afsluiting 18 februari: keuzecarrousel nieuwe 26 februari: inleveren voorlopige stroomkeuze 7, 13 en 14 april: 10-min. gesprekken

Nadere informatie

Ruimte laten en keuzes bieden in de tweede fase havo en vwo

Ruimte laten en keuzes bieden in de tweede fase havo en vwo Ruimte laten en keuzes bieden in de tweede fase havo en vwo Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 1.1 Continuïteit en vernieuwing: overeenstemming over hoofdlijnen 7 1.2 Van landelijke keuzes naar keuzes voor

Nadere informatie

Staatsexamen havo/vwo

Staatsexamen havo/vwo Algemeen deel Staatsexamen havo/vwo Programma van toetsing en afsluiting (vernieuwde profielstructuur) Inhoudsopgave Algemeen deel staatsexamen havo en vwo *) 3 1. Inleiding. 3 2. Staatsexamens en de vernieuwde

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9161 26 mei 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 27 april 2011, nr. VO/289008, houdende

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 4. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 4. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R VWO 4 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2019 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

BEVORDERINGS NORMEN. Van de brugklas naar het tweede leerjaar

BEVORDERINGS NORMEN. Van de brugklas naar het tweede leerjaar BEVORDERINGS NORMEN Van de brugklas naar het tweede leerjaar Op basis van de vastgestelde eindcijfers (afgerond op gehele getallen) en de determinatie beslist de vergadering over de bevordering. De vergadering

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE VW0 6. Berekening cijfer. Het college: PTA 2015-2016. Leerstof/Opdracht. T4 60 Wonen in Nederland. T5 60 Systeem Aarde

AARDRIJKSKUNDE VW0 6. Berekening cijfer. Het college: PTA 2015-2016. Leerstof/Opdracht. T4 60 Wonen in Nederland. T5 60 Systeem Aarde AK VW0 6 AARDRIJKSKUNDE T4 60 Wonen in Nederland T5 60 Systeem Aarde 6 ja T6 60 Globalisering 6 ja SE = (T1+T2+T3+T4+PO+T5+T6)/20 BI BIOLOGIE V4: Cellen (basisstof 9); V4: Genetica; V4: Evolutie (basisstof

Nadere informatie

havo - vwo Maassluis locatie Kastanjedal PTA Nederlands 5 havo cursus 2015-2016

havo - vwo Maassluis locatie Kastanjedal PTA Nederlands 5 havo cursus 2015-2016 PTA Nederlands 5 havo cursus 2015-2016 opleiding havo havo methode Syllabus en stencils uit Nieuw Nederlands (NN) vak Nederlandse taal en letterkunde toetscode leerstofomschrijving soort wijze weging duur

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma atheneum 6 Picasso Lyceum Paletsingel 38c 2718 NT ZOETERMEER 079-3471700 Nederlandse taal en literatuur Voor leerlingen van atheneum 6 is Nederlandse

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 4816 27 februari 2013 Regeling van het College voor Examens van 12 februari 2013, nummer Cve-13.00546 houdende wijziging

Nadere informatie

PROFIELKEUZE havo (presentatie van de voorlichtingsavond)

PROFIELKEUZE havo (presentatie van de voorlichtingsavond) PROFIELKEUZE 2017 3 havo (presentatie van de voorlichtingsavond) Nu nog even een profiel kiezen In welke vakken ga je examen doen? Profielkeuze is een proces Leerling + ouders + school Tijdspad profielkeuze

Nadere informatie

Informatie Profielkeuze Vernieuwde Tweede Fase cohort

Informatie Profielkeuze Vernieuwde Tweede Fase cohort Informatie Profielkeuze 2015-2016 Vernieuwde Tweede Fase cohort 2016-2019 Informatieboekje profielkeuze Tweede fase en de keuze van een profiel Leerlingen die nu in de derde klas zitten, krijgen volgend

Nadere informatie

ALGEMEEN DEEL VAN HET PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TL HAVO - VWO

ALGEMEEN DEEL VAN HET PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TL HAVO - VWO ALGEMEEN DEEL VAN HET PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TL - cursus 2014-2015 1 Algemeen deel van het PTA TL// Op de TL, het en het bestaat het totale onderwijspakket uit de volgende vaste onderdelen:

Nadere informatie

2. Het examen. Voor de basisberoepsgerichte leerweg en de kaderberoepsgerichte leerweg is geen examenprogramma vastgesteld.

2. Het examen. Voor de basisberoepsgerichte leerweg en de kaderberoepsgerichte leerweg is geen examenprogramma vastgesteld. 2. Het examen 2.1 Het examenprogramma Het examenprogramma bestaat uit een kerndeel en uit een verrijkingsdeel. De eindtermen die in hoofdstuk 3 en 4 worden beschreven, zijn in exameneenheden gegroepeerd.

Nadere informatie

Rapportage en Overgangsrichtlijnen Afdeling Bovenbouw Mavo / Havo OSG Echnaton 2014-2015

Rapportage en Overgangsrichtlijnen Afdeling Bovenbouw Mavo / Havo OSG Echnaton 2014-2015 Rapportage en Overgangsrichtlijnen Afdeling Bovenbouw Mavo / Havo OSG Echnaton 2014-2015 1 Inhoud Rapportage... 3 Rapportage klas 1 en 2 mavo en klas 1, 2 en 3 havo/vwo... 3 Rapportage in de examenklassen

Nadere informatie

Een leerling die doubleert mag in het tweede jaar in dezelfde klas niet in het bespreekgebied

Een leerling die doubleert mag in het tweede jaar in dezelfde klas niet in het bespreekgebied Overgangsnormen UITGANGSPUNTEN VOOR ALLE LEERJAREN Op de CSB worden drie niveaus aangeboden: Vwo-niveau (bovenbouw), Havo-niveau en Mavo-niveau. De leerlingen zijn zoveel mogelijk op hun niveau ingedeeld.

Nadere informatie

2 1e eind kw.2 10% 421 s cijfer 50 Wereld/Arm en Rijk, De Geo - havo hfdst.3 en 4 2e

2 1e eind kw.2 10% 421 s cijfer 50 Wereld/Arm en Rijk, De Geo - havo hfdst.3 en 4 2e SCHOOLEXAMENS HAVO 2012-201 Aardrijkskunde 12/13 1 1e eind kw.1 10% 11 s cijfer 0 Wereld/Arm en Rijk, De Geo - havo hfdst.1 en 2 eind kw.2 10% 21 s cijfer 0 Wereld/Arm en Rijk, De Geo - havo hfdst.3 en

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BH5. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BH5. Bertrand Russell College Schooljaar - 2015 2016 BH5 Bertrand Russell College Studie:BH5 Vak: Nederlands P401 cijfer Moment: per 2/3 Weegfactor: 1 Tijdsduur:25 min Leerstof: Presentatie met discussie in de les in groepjes van 2

Nadere informatie

Overgangsnormen en uitslagregels 2015-2016

Overgangsnormen en uitslagregels 2015-2016 Overgangsnormen en uitslagregels 2015-2016 inhoud overgangsnormen TOPmavo havo en vwo uitslagregels overstap Interactieve pdf Met deze interactieve pdf heeft u eenvoudig toegang tot alle informatie van

Nadere informatie

stofomschrijving 4 4tt1 tt 100 leesvaardigheid. 3 3 j 3 4po1 po Landeskunde (presentatie en het inleveren van een portfolio).

stofomschrijving 4 4tt1 tt 100 leesvaardigheid. 3 3 j 3 4po1 po Landeskunde (presentatie en het inleveren van een portfolio). periode code som tt/mt/lt Programma van Toetsing en Afsluiting 206-207 Vak: Duits HAVO 4 2 3 4 4tt tt 00 leesvaardigheid. 3 3 j periode 2 code som tt/mt/lt 3 4po po Landeskunde (presentatie en het inleveren

Nadere informatie

Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen.

Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Bijlage 2 Examenprogramma Griekse taal en letterkunde v.w.o. 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8219 6 mei 2011 Regeling van het College voor Examens van 19 april 2011, nummer Cve-11.0357 houdende vaststelling van

Nadere informatie

C) voor de vier vakken Nederlands, Frans, Engels en wiskunde zijn voldoendes behaald en het totaal van deze vier vakken is 30 punten of meer.

C) voor de vier vakken Nederlands, Frans, Engels en wiskunde zijn voldoendes behaald en het totaal van deze vier vakken is 30 punten of meer. Bevorderingsnormen Maerlant College Algemeen De bevordering geschiedt op basis van de vastgestelde cijfers van het eindrapport volgens onderstaande richtlijnen. Het eindrapport wordt in de onderbouw vastgesteld

Nadere informatie

LESSENTABEL HAVO/VWO ALKMAAR

LESSENTABEL HAVO/VWO ALKMAAR Lessentabel havo /atheneum /gymnasium klas 1-2 havo 1 havo 1 technasium atheneum 1 gymnasium 1 havo 2 atheneum 2 gymnasium 2 aardrijkskunde 2 2 2 2 2 2 2 biologie 2 2 2 2 Duits 3 3 3 Engels 3 3 3 3 3 3

Nadere informatie

Berger Scholengemeenschap PTA 4 havo 2015-2016

Berger Scholengemeenschap PTA 4 havo 2015-2016 VOORWOORD Bergen NH, augustus 2015 Beste leerlingen van 4 havo, Op dit moment gaat de Tweede Fase voor jullie al van start. Buiten de toetsen laat je ook al op andere manieren zien wat je geleerd hebt.

Nadere informatie

OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014

OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014 OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014 Voorwoord Voor u ligt het document Overgangsnormen en op- en afstroomregelingen 2013-2014. De Johan de Witt Scholengroep is een school waar het behalen

Nadere informatie

Examenprogramma s per vak (bijgewerkt tot en met juni 2006)

Examenprogramma s per vak (bijgewerkt tot en met juni 2006) Examenprogramma s per vak (bijgewerkt tot en met juni 2006) Talen Nederlands Voor Nederlands geldt het examenprogramma dat in mei 1998 werd gepubliceerd. In december 1998 zijn er geen veranderingen aangebracht,

Nadere informatie

WOORD VOORAF. Leny Pet

WOORD VOORAF. Leny Pet WOORD VOORAF Voor de leerlingen uit de derde klassen en hun ouders of verzorgers is dit boekje gemaakt. Het eerste deel geeft informatie over de diverse keuzemogelijkheden en de belangrijkste veranderingen

Nadere informatie

HAVO 5. 2. Het examenreglement voor HAVO 2015 2017. 3. Bijlage. Programma van toetsing en afsluiting 2009-2011 HAVO-5 1

HAVO 5. 2. Het examenreglement voor HAVO 2015 2017. 3. Bijlage. Programma van toetsing en afsluiting 2009-2011 HAVO-5 1 . Het programma van toetsing en afsluiting 205 207 per examen een overzicht van alle testen, praktische opdrachten en handelingsdelen met omschrijving van de stof en de toetssoort die meetellen voor het

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer Postbus EA Den Haag. Datum 5 juli 2013 Betreft: wetsvoorstel bovenbouw havo/vwo.

De voorzitter van de Tweede Kamer Postbus EA Den Haag. Datum 5 juli 2013 Betreft: wetsvoorstel bovenbouw havo/vwo. a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze referentie

Nadere informatie

31 januari 2006. reacties

31 januari 2006. reacties logoocw «Organisatie» «Afdeling» T.a.v. «Voorletters» «Achternaam» «Adres» «Postcode» «Woonplaats» Den Haag Ons kenmerk VO/OK/06/5150 Uw brief van 31 januari 2006 Onderwerp wiskunde in tweede fase vwo/havo

Nadere informatie

Profielkeuze Tweede Fase

Profielkeuze Tweede Fase Profielkeuze Tweede Fase 3e leerjaar havo/vwo 3 december 2015 Even voorstellen Loek Zoon - afdeling havo/vwo leerjaar 1 t/m 3 (ter vervanging van decaan) Maud Knook - afdeling havo/vwo leerjaar 4 t/m 6

Nadere informatie

Programma van Toetsing en Afsluiting Schooljaar Afdeling: HAVO 5

Programma van Toetsing en Afsluiting Schooljaar Afdeling: HAVO 5 Oranjeweg 90 4461 LR Goes T 0113-216971 F 0113-230872 E info@pontes.nl W www.pontes.nl Programma van Toetsing en Afsluiting Schooljaar 2016-2017 Afdeling: HAVO 5 Goes, 27 september 2016 Vak : Aardrijkskunde

Nadere informatie

UITSLAG, HERKANSING EN DIPLOMERING. Artikel 23 Eindcijfer eindexamen

UITSLAG, HERKANSING EN DIPLOMERING. Artikel 23 Eindcijfer eindexamen HOOFDSTUK V UITSLAG, HERKANSING EN DIPLOMERING Artikel 23 Eindcijfer eindexamen 1. Het eindcijfer voor alle vakken van het eindexamen wordt uitgedrukt in een geheel cijfer uit de reeks 1 tot en met 10.

Nadere informatie

BEVORDERINGSREGLEMENT LESPLAATS ZUID-WEST COLLEGE 2014-2015 Mavo 1 t/m 4, Mavo/Havo 1 en 2 en Havo 3

BEVORDERINGSREGLEMENT LESPLAATS ZUID-WEST COLLEGE 2014-2015 Mavo 1 t/m 4, Mavo/Havo 1 en 2 en Havo 3 1 BEVORDERINGSREGLEMENT LESPLAATS ZUID-WEST COLLEGE Mavo 1 t/m 4, Mavo/Havo 1 en 2 en Havo 3 INLEIDING 1. In dit reglement wordt beschreven wanneer een leerling wordt bevorderd. 2. In de komende schooljaren

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 30 187 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van het vwo en het havo (aanpassing profielen

Nadere informatie

Bevorderingsnormen onderbouw 2015-2016

Bevorderingsnormen onderbouw 2015-2016 Bevorderingsnormen onderbouw 2015-2016 Artikel 1 Algemene procedures 1. De schoolleiding stelt de normen vast die gehanteerd worden bij het bevorderen van leerlingen. 2. De Algemene Lerarenvergadering

Nadere informatie

Tweede fase. profielkeuze

Tweede fase. profielkeuze Tweede fase en profielkeuze Studiehuis Activerend onderwijs rol van de leerling: verantwoordelijkheid zelfstandigheid rol docent: van instructeur naar begeleider. Werkwijzers VWO Studielast: 1600 klokuren

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 10093 29 februari 2016 Regeling van het College voor Toetsen en Examens van 8 februari 2016, nummer CvTE- 16.00018 houdende

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11101 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/389632, houdende

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 2, vierde lid, onderdeel c Wet College voor examens;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 2, vierde lid, onderdeel c Wet College voor examens; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 6723 11 maart 2014 Regeling van het College voor Examens van 11 februari 2014, nummer Cve-14.00866 houdende wijziging

Nadere informatie

BEVORDERINGSNORMEN

BEVORDERINGSNORMEN BEVORDERINGSNORMEN 2015 2016 1 Bevorderingsnormen 2015-2016 Inleiding Dit boekje is bedoeld voor ouders, verzorgers en leerlingen van het Einstein Lyceum. Het beschrijft de gang van zaken rond de bevordering.

Nadere informatie

4. In de bevorderingsnormen komt regelmatig het begrip kernvakken voor. Het gaat hierbij om de vakken Nederlands, Engels en wiskunde.

4. In de bevorderingsnormen komt regelmatig het begrip kernvakken voor. Het gaat hierbij om de vakken Nederlands, Engels en wiskunde. Versie Schooljaar 2016-2017 Definitief vastgesteld sept. 2016 Bevorderingsnormen Inclusief: - Herkansingsregeling 4 havo, 4 vwo en 5 vwo - Protocol doorstroom 4 mavo naar 5 havo - Protocol doorstroom 5

Nadere informatie

Wat een ieder moet weten over het eindexamen

Wat een ieder moet weten over het eindexamen Wat een ieder moet weten over het eindexamen examen 2011/2012 Schoolexamens De schoolexamens komen als volgt tot stand: zij worden gevormd door het geheel van alle behaalde cijfers van alle examentoetsen

Nadere informatie

Vestiging: Montessori Lyceum Flevoland. VWO / aardrijkskunde Pagina 1 van 20. Totale weging 30. Leerjaar van lichting

Vestiging: Montessori Lyceum Flevoland. VWO / aardrijkskunde Pagina 1 van 20. Totale weging 30. Leerjaar van lichting 011015 VWO 20142017 / aardrijkskunde Leerjaar 5 V5SE1 ED 1 Wereld 2 (H9 + selectie H10) en herhaling wereld 1 De stof van wereld 1 wordt als bekend verondersteld V5SE3 ED 2 Aarde 2 (H5 + H6) en Herhaling

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Rechtsstaat

Nadere informatie