A forecast of security of supply in Belgium and the role of interconnections

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "A forecast of security of supply in Belgium and the role of interconnections"

Transcriptie

1 A forecast of security of supply in Belgium and the role of interconnections IEEE Student Branch Leuven 29/10/2014 David Zenner Head of Customer Relations

2 Overzicht 1.De rol van de netbeheerder 2.Recente evolutie en stand van het productiepark 3.Import van elektriciteit 4.Statistische analyse van de bevoorradingszekerheid 5.Incentives voor de markt flexibiliteit van de vraag 6.Afschakelplan 7.European System Evolution 8.Q & A 2

3 1. De rol van de netbeheerder

4 De TNB speelt een centrale rol in de energietransitie 3 opdrachten 3 uitdagingen Infrastructure Management System operation +Strategische reserve Market facilitation TNB = transmissienetbeheerder 1. De rol van de netbeheerder 4

5 Wie zijn de betrokkenen? De overheid (federaal) Toezien op de balans tussen beschikbare productieparken, invoermogelijkheid en evolutie van het verbruik Actie ondernemen (als onbalans wordt vastgesteld) : aanbestedingen, strategische reserve, sensibiliseringsmaatregelen, verbodsbeperkingen,, vastleggen van het wettelijk kader, Goedkeuren van het Ontwikkelingsplan van het transmissienet De Producenten/Leveranciers Productie of aankoop (vooral via invoer) van de elektriciteit die strikt noodzakelijk is om de klanten te bevoorraden waarmee zij leveringscontracten hebben afgesloten Als het nodig is, oplossingen ontwikkelen voor het beheer van de vraag/ de flexibiliteit bij hun klanten of bij spelers die dit type van dienst aanbieden (aggregatoren) om het evenwicht van hun portefeuille te waarborgen. De Transmissienetbeheerder (Elia) Betrouwbare elektriciteitsinfrastructuur ter beschikking stellen waarmee de marktspelers de nodige elektriciteit kunnen invoeren Advies geven over de dimensionering van de strategische reserve en deze reserve indien nodig activeren. Het onmiddellijke evenwicht beheren tussen de geproduceerde/ingevoerde hoeveelheid energie en de afgenomen/uitgevoerde hoeveelheid. De Distributienetbeheerders (DNB) Verdelen van elektriciteit aan ondernemingen en particuliere verbruikers die zijn aangesloten op hun net. 1. De rol van de netbeheerder 5

6 2. Overzicht van het productiepark

7 Belgian merit order winter 2015 Remark: total Belgian load +/-14GW is different from Elia grid load (+/-13GW), due to embedded generation in distribution networks Cold week in winter Nuclear: D1, D2, T1, T3 Low wind/solar 2. Overzicht van het productiepark With 3500MW import capacity and strategic reserves, all gas units (+ part of operational reserves) are needed to prevent from loss of load! 7

8 Overzicht van de productie-eenheden genoemd in de actuele discussie (fossiel en nucleair) Klassieke elektriciteitscentrales Nucleaire centrales Gascentrales De centrales gebouwd in de 60s en begin 70s die nog beschikbaar waren in de winter Ruien + Les Awirs 5 = +/- 900 MW. Deze werden in 2013 definitief stilgelegd => zijn niet onderworpen aan de verplichting tot deelneming aan de strategische reserves 7 nucleaire eenheden voor een totaal van 5900MW Nucleaire uitstap geregeld bij wet tegen 2025 Doel3/TI 2: niet beschikbaar winter (opnieuw onbeschikbaar sinds 26/03/2014) Doel 4: onbeschikbaar tot eind december 2014 Een totaal +/ MW, waarvan diverse een intentie tot buitendienststelling hebben aangekondigd; Enkel Seraing en Vilvoorde (tot 750MW) zijn effectief uit de markt op 01/11/2014 => worden voorbereid voor opname in de strategische reserve. De overige uitdienstnemingen zijn aangekondigd na 01/04/ Doel 1: afnemende capaciteit tot sluiting op 15/02/15 2. Overzicht van het productiepark 8

9 Deze winter moeten we rekening houden met plotse en onvoorziene omstandigheden in het productiepark MW MW Heropstart onzeker deze winter Sluiting en werkzaamheden tot eind december Overzicht van het productiepark 9

10 MW Net voor de winter is een derde van de productiecapaciteit (nucleair en fossiel) niet beschikbaar Installed capacity of centralized fossil & nuclear plants Verlies van ongeveer één derde van dit deel van de productiecapaciteit (centrale fossiele en nucleaire eenheden) Winter Winter Full nuke No D3/T2 No D4 No D4 + Strat Res No D4/D1 + Strat Res Winter Overzicht van het productiepark 10

11 Productiepark 2014 in vergelijking met winter Relevantie van deze vergelijking: D3 en T2 waren eveneens onbeschikbaar, terwijl de totale vraag en de importcapaciteit niet significant zijn gewijzigd. Hernieuwbare energie en WKK: de toename aan productiecapaciteit sinds begin 2013 bedraagt ongeveer MW, waarvan ong. 800 wind, 500 PV en 500 biomassa + WKK. Klassieke stoomcentrales: de drie eenheden van Ruien 5,6 en Les Awirs 5 waren beschikbaar in en konden opgestart worden bij bijkomende incidenten of een langdurige koudegolf, wat zich in niet heeft voorgedaan MW Nucleair: bij onbeschikbaarheid van D4: bijkomend verlies van MW + afnemende capaciteit Doel1 tot sluiting op 15/02/2015 Gascentrales: de ombouw van Vilvoorde voor strategische reserve gaat gepaard met een definitief verlies van 120 MW en een verhoogd risico op volledige onbeschikbaarheid in het begin van de winterperiode tot MW. Om het effect hiervan op de stroomvoorziening in te schatten gebruikt Elia een probabilistisch model volgens de LOLE norm (cf. punt 4) 2. Overzicht van het productiepark 11

12 3. Import van elektriciteit

13 Invoercapaciteit van het Elia net Het huidige Elia-net stelt aan de marktspelers een transmissiecapaciteit van 3500 MW ter beschikking voor import Dit stemt overeen met de Europese veiligheidscriteria die zijn vastgelegd om een ineenstorting van het net met domino-effect te voorkomen. De elektriciteitsstromen worden bepaald door de markt. Voorbeeld van een invoer van 3500 MW vanuit Noord-Europa 3. Import van elektriciteit 13

14 4. Probabilistische inschatting volgens de wettelijke LOLE norm

15 Hoe wordt het risico op schaarste ingeschat? Elia past een waarschijnlijkheidsmodel toe voor de bevoorradingszekerheid dat steunt op de Elektriciteitswet Artikel 7bis van de elektriciteitswet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt (gewijzigd bij de wet van 26 maart 2014 m.b.t. de strategische reserves) Principe = garanderen van evenwicht tussen productie en verbruik LOLE gemiddeld 3 uren - LOLE P95 20 uren 2 meeteenheden: LOLE (Loss of load expectation) = uren/winter (gemiddeld aantal) tijdens dewelke de belasting niet kan gedekt worden door het geheel van middelen hiervoor vermeld. Het 95 ste percentiel (P95) = uren/winter tijdens dewelke de belasting niet kan worden gedekt door het geheel van middelen in een jaar dat als uitzonderlijk wordt beschouwd op basis van de onverwachte voorvallen: koude/belasting of pannes 4. Probabilistische inschatting volgens de wettelijke LOLE norm 15

16 Welke gegevens worden in de simulatie aanmerking genomen? Beschikbare bronnen Productie Nucleaire en fossiele productie Hernieuwbaar Pomp/turbine Productie in de distributienetten Reserves die nodig zijn voor het evenwicht van het net Strategische reserves Invoer van 3500 MW 4. Probabilistische inschatting volgens de wettelijke LOLE norm Variabelen De klimatologische variabelen: Productie zonne-energie Productie windenergie Temperatuur Peil van economische activiteit Werkdagen/vakantie Dag/nacht De stilleggingen van centrales: Geplande stilleggingen (onderhoud) Niet-geplande stilleggingen 16

17 Capaciteitstekort volgens de probabilistische methode Ingevolge de onbeschikbaarheid van D3 en T2 heeft Elia in juni 2014 de behoefte aan strategische reserves om in de winter te voldoen aan de LOLE-norm geëvalueerd: Scenario zonder winteronderhoud en 3500 MW invoer: 1200 MW Scenario met winteronderhoud en 2700 MW invoer: 2100 MW Bij de offerteaanvraag voor strategische reserves werd aangeboden (begin juli): Productie: 750 MW Vraagzijde 100 MW + onbeschikbaarheid van Doel 4 verhoogt de behoefte met: 1038 MW Zonder D3, D4 en T2 en bij volledige beschikbaarheid van de strategische reserve, geen winteronderhoud en 3500 MW import bedraagt het tekort aan capaciteit op de winterpiek dus = 1388 MW. 4. Probabilistische inschatting volgens de wettelijke LOLE norm 17

18 (DOEL3 en TIHANGE2 al stilgelegd) Hoe de resultaten van LOLE interpreteren? Scenario zonder winteronderhoud en met de 850 MW van de strategische reserves LOLE Gemiddeld P95 4. Probabilistische inschatting volgens de wettelijke LOLE norm = 20 dagen met ev. onderbrekingen s avonds die 2 à 3 uur duren = 30/40 dagen met ev. onderbrekingen die max. 4 uur duren 18

19 Aandachtspunten voor de volgende winters Vooral bij verlengde onbeschikbaarheid Doel 3 en Tihange 2 - maar niet exclusief in dit geval - zijn er o.m. volgende aandachtspunten : Uitdienstneming Doel 1 en 2 in 2015 Aangekondigde tijdelijke en definitieve buitendienstnemingen van gascentrales in Indien bevestigd, al dan niet op te nemen in de strategische reserves? Behoud van de productiemarges in de buurlanden voor validatie van de importhypothese van 3500 MW? (internationale gas crisis?) Vergunningsproblematiek voor investeringen in het net en voor behoud van, of bouw van nieuwe productiemiddelen Verdere afschaffing van onderhoud tijdens winterperiode verschuift het risico naar het voor- en najaar. Zonder heropstart van de reactoren D3, T2, wordt het schaarsteprobleem structureel. Een actieve follow-up is een must voor de komende winters. 4. Probabilistische inschatting volgens de wettelijke LOLE norm 19

20 5. Flexibiliteit van de vraag - incentives

21 Onbalans tarief: eenvoudige voorstelling 5. Flexibiliteit van de vraag - incentives 21

22 6. Afschakelplan

23 Wat zijn de mogelijke maatregelen om het risico te verminderen en alzo de toepassing van het afschakelplan te vermijden? Acties die ondernomen kunnen worden met het doel de vraag/de verbruiksbehoeften te doen dalen: Vraagbeperkende maatregelen genomen en geactiveerd door de overheid Acties ondernomen door de marktspelers ten aanzien van hun klanten 6. Afschakelplan 23

24 Wat als al deze acties onvoldoende zijn? Als de productie & invoer (MW) te laag zijn én als de acties om het verbruik te doen dalen ontoereikend zijn => laatste oplossing = afschakelplan Absoluut noodzakelijk om de volledige ineenstorting -met zware gevolgen voor het hele Europese net- te vermijden! 6. Afschakelplan 24

25 Afschakelplan: wettelijke context Ministerieel besluit (M.B ) Afschakelplan ( en 2.4.1): Rekening houdende met de technische middelen waarover de netbeheerders beschikken, wordt de lijst van prioritaire afnemers als volgt vastgesteld, in stijgende volgorde van belang: 1. Afschakelen van contractueel afschakelbaar vermogen 2. Stopzetting van exporten vanuit de regelzone (= curtailing) 3. Afschakelen van de injecties in rurale netten 4. Afschakelen van de bevoorrading van industriële productieprocessen rechtsreeks aangesloten op het transmissienet 5. Afschakelen van de injecties in stedelijke netten 6. Bevoorrading van industrie met als doel de industriële installaties te beschermen. (gevoelige industrie) 7. Hospitalen, hulpdiensten, openbaar vervoer, vitale communicatiecentra 8. Hulpdiensten van productie-centrales, hoogspanningsposten 6. Afschakelplan 25

26 Manuele activering van afschakelschijven Schijven- Type A Elektrische Zones NW NE CE SW SE NW CE NE 1 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~ 65MW 2 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW 3 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW SW SE 4 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW 5 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW 6 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW ~ 780 MW ~ 780 MW ~ 780 MW ~390 MW ~ 390 MW ~ 3120 MW Schijven- Type B Elektrische Zones NW NE CE SW SE 1 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~6 5MW ~ 65 MW 2 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW 3 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW 4 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~ 65 MW ~65 MW 5 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~65 MW ~65 MW 6 ~130 MW ~130 MW ~130 MW ~ 65 MW ~65 MW ~ 780 MW ~ 780 MW ~780 MW ~390 MW ~ 390 MW ~ 3120 MW 6. Afschakelplan 26

27 Hoe verloopt het noodplan? Preventie Detectie Kennisgeving Bespreking Beslissing Uitvoering ELIA ARP/ELIA ELIA ELIA/FOD Ec Minister(s) Minister(s) ELIA/DNB ENTSO-E Winter outlook, Operational planning (Y, M, W, D-1), international coordination, intraday & real time follow-up,. Previsional (week ahead, day ahead) During real time operations When situation is confirmed: (partial) activation Elia Emergency Plan Sending out std fax to CGCCR Proposition Elia Match specific nature of shortage with set of measures TNB stelt maatregelen voor Beslissing door de ministers bevoegd voor economie en energie MB 3 juni 2005; art 312, 4,1 TR Ministers informeren de bevolking via de media 6. Afschakelplan 27

28 Vanaf november zal Elia elke dag de burgers informeren via de website Afschakelplan 28

29 7. European System Evolution

30 Challenges in a TSO perspective The hardware Grid development - Reinforce/Develop the interconnexions - Reinforce the internal backbone - Connect new power plants - Connect & integrate offshore RES clusters The software Products for energy management - Develop flexibility tools (flexible access) - Develop strategic reserves - Develop demand side management tools - Develop further market coupling schemes - Connect and integrate onshore RES - Meet (local) consumption growth Day-ahead Intraday Balancing - Replace obsolete assets - Smart, flexible & resilient grids - Increased interaction among market parties - Etc. Use of innovative technologies Permits granting & public acceptance Capital intensive (above self-financing) 7. European System Evolution Based on innovative solutions Need for regulatory framework Coordination with market players 30

31 Portfolio 2020 : development of the Belgian interconnections HORTA MERCA NEMO STEVIN North border: PST 4 + Doel-Zandvliet North Border : Brabo GRAMME VAN EYCK : 2 nd 380 kv connection LIXHE HERDE: 2 nd 380kV + POSTE LIXHE South Border: Avelin - Avelgem Horta + reactive power mitigation in order to increase import Alegro Legend : Interconnections BE-LUX: PST Shiff. + cables Backbone reinforcement 7. European System Evolution 31

32 Many thanks for your attention! ELIA SYSTEM OPERATOR Boulevard de l'empereur Brussels elia.be An Elia Group company

33 8. Q & A

34 Zijn de centrales die buiten onze grenzen liggen de oplossing voor komende winter? 1. Via de bestaande interconnecties? De invoercapaciteit die Elia in aanmerking neemt voor de berekening van de LOLE is al gebaseerd op een volledige benutting door de marktspelers van de bestaande interconnectie met Nederland op kritieke momenten. Neen! 2. Via aanleg van een specifieke verbinding op vraag van de producent? Het is onmogelijk om een hoogspanningskabel of -lijn aan te leggen in enkele weken. Wat de toekomst betreft, is de snelheid waarmee de vergunningen worden afgeleverd door de overheden bepalend voor de winter (de termijn voor de technische uitvoering wordt geschat op +/- 1 jaar) 34

35 Kan je noodgeneratoren aansluiten op het net? 1. Technisch gezien, moet er voor de aansluiting van deze generatoren een akkoord worden gesloten met de betrokken distributienetbeheerders. 2. Als het technisch mogelijk is, zijn er 2 contractuele mogelijkheden: Deelname aan de reserves van Elia. Elia verwacht tegen 19 september 2014 de offertes van de verschillende kandidaten voor de reserve (tertiaire reserve R3DP in het jargon) in de distributienetten. De noodgeneratoren kunnen aan deze aanbesteding deelnemen. Lopende aanbesteding voor komende winter : naar verwachting 100 à 200 MW Akkoord tussen de eigenaar van de generator en zijn leverancier (eventueel via aggregator) : uitvoerbaar vanaf deze winter! (cf. incentive Onevenwichtstarief) 35

36 Toekomstige projecten op het Elia-net 1 Stevin (start verwacht klaar 2017) 3 4 Nemo HS-verbinding op gelijkstroom UK (start verwacht klaar 2019) Brabo (start verwacht klaar ) 5 ALEGrO HS-verbinding op gelijkstroom België-Duitsland (start 2010 verwacht klaar 2019)

Analyse van de elektriciteitsbevoorrading winter en situatie voor winter Eerste feedback winter

Analyse van de elektriciteitsbevoorrading winter en situatie voor winter Eerste feedback winter Analyse van de elektriciteitsbevoorrading winter 2014-2015 en situatie voor winter 2015-2016 Eerste feedback winter 2014-2015 WG System Operations 06 maart 2014 Filip Carton / Dirk Aelbrecht National Control

Nadere informatie

Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014. Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans

Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014. Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014 Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans Overzicht 1.De rol van de Transmissienetbeheerder 2.Afschakelplan 2 1. De rol

Nadere informatie

Afschakelplan en Stroomtekort 2014

Afschakelplan en Stroomtekort 2014 Afschakelplan en Stroomtekort 2014 Komt het tot afschakelen? Wat is het afschakelplan / Ben ik erbij betrokken? Verloop van het afschakelplan 2 13. 225 MW De afnamepiek op het net van Elia in 2013: 13.225

Nadere informatie

Elektriciteitsbevoorrading Winter 2014-2015. Frank Vandenberghe. Chief Officer Customers, Market & System Elia

Elektriciteitsbevoorrading Winter 2014-2015. Frank Vandenberghe. Chief Officer Customers, Market & System Elia Elektriciteitsbevoorrading Winter 2014-2015 Frank Vandenberghe Chief Officer Customers, Market & System Elia Agenda 1. Le rôle du gestionnaire de réseau de transport (GRT) 2. Capacité de production 3.

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Bevoorradingszekerheid

Bevoorradingszekerheid Bevoorradingszekerheid Commissies Bedrijfsleven en Binnenlandse Zaken van de Kamer van volksvertegenwoordigers 23.09.2014 23 september 2014 1 Meer over FEBEG Inhoud Niets nieuws onder de zon Veel partijen

Nadere informatie

ZORGNET Colloquium afschakelplan 19 november 2014

ZORGNET Colloquium afschakelplan 19 november 2014 ZORGNET Colloquium afschakelplan 19 november 2014 1. Elektriciteitsschaarste? Hoe is dit mogelijk? A. Algemene context B. Productiecapaciteit winter 2014/2015 C. Bevoorradingsproblematiek winter 2014/2015

Nadere informatie

Sturen van energieverbruik Essenscia workshop Flexibiliteit en energie-efficiëntie

Sturen van energieverbruik Essenscia workshop Flexibiliteit en energie-efficiëntie Making Things Smart Sturen van energieverbruik Essenscia workshop Flexibiliteit en energie-efficiëntie 1 2 Uitdaging chemie 3 Uitdaging elektriciteitssysteem 4 Uitdaging elektriciteitssysteem 5 Uitdaging

Nadere informatie

Winteractieplan. Stroomvoorziening in geval van energieschaarste

Winteractieplan. Stroomvoorziening in geval van energieschaarste Winteractieplan Stroomvoorziening in geval van energieschaarste Komt er een energieschaarste deze winter? Dalende productiecapaciteit Problemen met nucleaire centrales Invoercapaciteit is beperkt (investeringen

Nadere informatie

FACTSHEET (04/10/2012)

FACTSHEET (04/10/2012) Evenwicht: een fysiek gegeven waarvan de frequentie de indicator is Elektriciteit kan niet worden opgeslagen. De hoeveelheid elektriciteit die op het net geïnjecteerd wordt (productie en invoeren) en de

Nadere informatie

Stroomproblematiek winter 2014-2015. Katrien Moens Manager Belangenbehartiging

Stroomproblematiek winter 2014-2015. Katrien Moens Manager Belangenbehartiging Stroomproblematiek winter 2014-2015 Katrien Moens Manager Belangenbehartiging Probleem? Onevenwicht vraag productie Frequentie wijkt af van 50 Hz Black-out over grote delen van België / Europa Brown-out

Nadere informatie

Evolutie van de procedure die van toepassing is bij activering van het afschakelplan

Evolutie van de procedure die van toepassing is bij activering van het afschakelplan Evolutie van de procedure die van toepassing is bij activering van het afschakelplan Het transmissienet dient voor het vervoer van de elektriciteit die de in België actieve producenten/leveranciers produceren

Nadere informatie

Beheersing piekverbruik

Beheersing piekverbruik Beheersing piekverbruik Cis Vansteenberge Smart Building Congres 5 maart 2015 Beheersing piekverbruik 5/3/2015 1 Inhoud Inleiding Congestie Windprofiel Profiel zonne-energie Oplossingen DSM Opslag Besluit

Nadere informatie

Patrick Backx 12 november 2014. Wat(t) als..

Patrick Backx 12 november 2014. Wat(t) als.. Patrick Backx 12 november 2014 Wat(t) als.. AC DC De elektriciteit, die wij uit het stopcontact halen, kan moeilijk in grote hoeveelheden opgeslagen worden. Als een verbruiker elektriciteit vraagt, moet

Nadere informatie

Consultatie volumebepaling strategische reserve

Consultatie volumebepaling strategische reserve Consultatie volumebepaling strategische reserve Samenvatting Een consultatie aangaande de volumebepaling in het kader van de strategische reserve is georganiseerd. Dit document omvat feedback van Elia

Nadere informatie

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Overzicht 1. Wie is EDF Luminus 2. De uitdaging 3. De oplossing Corporate Presentation -

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST ECONOMIE, K.M.O., MIDDENSTAND EN ENERGIE

FEDERALE OVERHEIDSDIENST ECONOMIE, K.M.O., MIDDENSTAND EN ENERGIE http://www.emis.vito.be Belgisch Staatsblad d.d. 18-08-2005 N. 2005 1990 FEDERALE OVERHEIDSDIENST ECONOMIE, K.M.O., MIDDENSTAND EN ENERGIE [C 2005/11264] 3 JUNI 2005. Ministerieel besluit tot vaststelling

Nadere informatie

Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract. Elia Users Group 05/06/2014

Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract. Elia Users Group 05/06/2014 Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract Elia Users Group 05/06/2014 Wijzigingen ARP-contract (1/2) 1. Definities Hernemen producten SDR en SGR zoals ze momenteel bestaan Mogelijke

Nadere informatie

Winteractieplan. Stroomvoorziening in geval van energieschaarste

Winteractieplan. Stroomvoorziening in geval van energieschaarste Winteractieplan Stroomvoorziening in geval van energieschaarste Komt er een energieschaarste deze winter? Dalende productiecapaciteit Problemen met nucleaire centrales Invoercapaciteit is beperkt (investeringen

Nadere informatie

Goedkeuring plan Wathelet door kern

Goedkeuring plan Wathelet door kern Staatssecretaris voor Leefmilieu, Energie, Mobiliteit en Staatshervorming Secrétaire d Etat à l'environnement, à l'energie, à la Mobilité et aux Réformes institutionnelles Melchior Wathelet Goedkeuring

Nadere informatie

Leveringszekerheid. Wat als morgen het licht uitgaat?

Leveringszekerheid. Wat als morgen het licht uitgaat? Leveringszekerheid Wat als morgen het licht uitgaat? Inhoudstafel Samenvatting Enkele definities Net voldoende aanbod Leveringszekerheid Wat kunnen wij doen? Wat kan u doen? Conclusie Samenvatting Een

Nadere informatie

STUDIE (F)140908-CDC-1352

STUDIE (F)140908-CDC-1352 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

De strategische reserve, een mechanisme om het structurele productietekort op te vangen

De strategische reserve, een mechanisme om het structurele productietekort op te vangen Balance De strategische reserve, een mechanisme om het structurele productietekort op te vangen Elia heeft de opdracht gekregen om een mechanisme voor strategische reserve op te zetten om het structurele

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren

Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren Definities Vraagbeheer: het vermogen van een verbruiker

Nadere informatie

Situation of the Electricity System Winter Winter Outlook

Situation of the Electricity System Winter Winter Outlook Situation of the Electricity System Winter 2015-16 Winter Outlook 2015-16 VEMW/Febeliec Current Energy Issues in Belgium and the Netherlands BASF Antwerp October, 13 th 2015 David Zenner Head of Customer

Nadere informatie

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT E VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT Bij elektriciteitshandel is er steeds kans op onevenwicht tussen injectie en afname van het net. Iedere ARP, of evenwichtsverantwoordelijke, moet de stroomafname

Nadere informatie

Evolutie naar SmartGrids. Presentatie EasyFairs wo 24 maart 2010

Evolutie naar SmartGrids. Presentatie EasyFairs wo 24 maart 2010 Evolutie naar SmartGrids Presentatie EasyFairs wo 24 maart 2010 Agenda & doel 1.Introductie Elia 2.Wat is een SmartGrid? 3.Drivers en Uitdagingen 4.Smartness van vandaag 5.SmartGrid versus SmartMetering

Nadere informatie

Verstoring van de elektriciteitsbevoorrading

Verstoring van de elektriciteitsbevoorrading Algemene Directie Crisiscentrum 25.09.2014 Verstoring van de elektriciteitsbevoorrading Wettelijk kader Beheer van incidenten binnen de elektriciteitsmarkt = verantwoordelijkheid van de ministers voor

Nadere informatie

Blijft de elektriciteitsvooziening nog steeds verzekerd?

Blijft de elektriciteitsvooziening nog steeds verzekerd? Blijft de elektriciteitsvooziening nog steeds verzekerd? Inhoudstafel: Editoriaal, Jan Van Roost, Elia - National Control Center Bevoorradingszekerheid vanuit de Algemene Directie Energie, Eline Vanderspeeten,

Nadere informatie

Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore

Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore Elia Users Group: discussieplatform RES 19 april 2012 elementen voor discussie Inhoud Context 3 Probleemstelling 4 Alternatieven 5 Feed-in tarief of

Nadere informatie

Verstoring van de elektriciteitsbevoorrading. Pieter Wynant. Projectbeheerder Crisiscentrum

Verstoring van de elektriciteitsbevoorrading. Pieter Wynant. Projectbeheerder Crisiscentrum Verstoring van de elektriciteitsbevoorrading Pieter Wynant Projectbeheerder Crisiscentrum Wettelijk kader Beheer van incidenten binnen de elektriciteitsmarkt = verantwoordelijkheid van de ministers voor

Nadere informatie

Situation of the Electricity System Winter Need for Strategic Reserves

Situation of the Electricity System Winter Need for Strategic Reserves Situation of the Electricity System Winter 2015-16 Need for Strategic Reserves 2015-16 BNEN Opening of the 14 th BNEN academic year Mol September, 21 th 2015 David Zenner Head of Customer Relations Agenda

Nadere informatie

Smart Wind Farm ConTrol. Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014

Smart Wind Farm ConTrol. Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014 Smart Wind Farm ConTrol Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014 Eandis in de energiemarkt CREG / VREG Producenten elektriciteit Invoerders aardgas Elia Distributienetbeheerders Fluxys Leveranciers Klanten

Nadere informatie

Schaarste en afschakelplan Aanpassing van het wetgevend kader. Users Group Plenary 10/12/2015

Schaarste en afschakelplan Aanpassing van het wetgevend kader. Users Group Plenary 10/12/2015 Schaarste en afschakelplan Aanpassing van het wetgevend kader Users Group Plenary 10/12/2015 Schaarste en afschakelplan: inleiding FTR 19-12-2002 - Art 312 Ministrieel Besluit M.B. 03-06-2005 Aanpassing

Nadere informatie

Markt voor Flexibiliteit

Markt voor Flexibiliteit Markt voor Flexibiliteit Globale verkenning van kansen en uitdagingen Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, 9 April 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman, Sebastiaan Hers Agenda Terugblik en

Nadere informatie

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio SEAGRIDS Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Noodzaak van de Seagrids investeringsprojecten Aansluiting van de internationale, onderzeese

Nadere informatie

Persnota. 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2

Persnota. 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2 Persnota 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2 Inleiding België beschikt over een geïnstalleerde elektrische productiecapaciteit van

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015 Scenario s voor netberekeningen Gert van der Lee KCD scenario s: Nieuwe aanpak Verschuiving van voorspellende naar exploratieve varianten Voordeel: beter inzicht in effect individuele parameters voorkomen

Nadere informatie

Kernenergie: Kan België zonder?

Kernenergie: Kan België zonder? Kernenergie: Kan België zonder? Marktonderzoeks-, studie- & consultancy-bureau mbt hernieuwbare energie - Marktstudies over energiemarkten - Opleidingen over (hernieuwbare) energie - Haalbaarheidsstudies,

Nadere informatie

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Inhoud Inhoud Deel I Deel II Deel III Deel IV EnergyVille Uitdagingen in onze huidige

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Demand response en balancering

Demand response en balancering Demand response en balancering congres flexibiliteit industrie en energie/netwerkbedrijven 15 oktober 2015 Erik van der Hoofd 1 Doel en kader het Europese gekoppelde systeem en synchrone zones Nederland

Nadere informatie

STUDIE OVER DE PERSPECTIEVEN VAN ELEKTRICITEITSBEVOORRADING TEGEN 2030 ADDENDUM

STUDIE OVER DE PERSPECTIEVEN VAN ELEKTRICITEITSBEVOORRADING TEGEN 2030 ADDENDUM STUDIE OVER DE PERSPECTIEVEN VAN ELEKTRICITEITSBEVOORRADING TEGEN 2030 ADDENDUM Januari 2015 2 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt

Nadere informatie

/21/ Eandis stelt toekomstvisie voor en lanceert communicatietools bij werken in de straat

/21/ Eandis stelt toekomstvisie voor en lanceert communicatietools bij werken in de straat /21/ Eandis stelt toekomstvisie voor en lanceert communicatietools bij werken in de straat Welkom Trefdag VVSG 16 oktober 2014 Toekomstvisie Eandis Communicatietools bij werken in de straat Walter Van

Nadere informatie

Afgeschakeld, wat nu? Prof. Dr. ir. Johan Driesen

Afgeschakeld, wat nu? Prof. Dr. ir. Johan Driesen Afgeschakeld, wat nu? Prof. Dr. ir. Johan Driesen Black-out: enkele begrippen Black-out: Langdurige onderbreking van de stroomvoorziening in een groot gebied Andere storingen Stroomstoring Stroompanne:

Nadere informatie

Informatie ten dienste van de markt

Informatie ten dienste van de markt Informatie ten dienste van de markt De elektronische publicatie van balancinggegevens: informatie ten dienste van de markt Om het evenwicht in zijn regelzone te kunnen handhaven, heeft Elia een balancingmechanisme

Nadere informatie

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading ELIA Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Het project Stevin tussen Zeebrugge en Zomergem

Nadere informatie

YUSO. Marktintegratie van Hernieuwbare Energie. Bart Pycke. Smart Grids School. Brussel, 8th of October 2013

YUSO. Marktintegratie van Hernieuwbare Energie. Bart Pycke. Smart Grids School. Brussel, 8th of October 2013 YUSO Marktintegratie van Hernieuwbare Energie Bart Pycke Smart Grids School Brussel, 8th of October 2013 October 2013 1 Topics Over Yuso De energiemarkt op zijn kop Hernieuwbare energie in België Over

Nadere informatie

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen Jaap Hagen TenneT in één oogopslag Enige grensoverschrijdende netbeheerder in Europa Hoofdkantoren in Arnhem en Bayreuth (Duitsland) Leveringszekerheid 99,9975% Efficiënt Robuust netwerk Geïntegreerd netbedrijf

Nadere informatie

De bijdrage van Elia op deze raadpleging dient niet als vertrouwelijk beschouwd te worden.

De bijdrage van Elia op deze raadpleging dient niet als vertrouwelijk beschouwd te worden. Bijdrage Elia aan de openbare raadpleging van de CREG inzake de maatregelen die moeten worden genomen om de toereikendheid van conventionele productiemiddelen van elektriciteit in België te waarborgen

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

Match van vraag en aanbod

Match van vraag en aanbod Match van vraag en aanbod Globale verkenning van oplossingen, kosten en markt (bijgewerkte versie) Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, maart 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman Groei fluctuerend

Nadere informatie

Feedback to WG Belgian Grid

Feedback to WG Belgian Grid Vergoeding van flexibele toegang voor decentrale productie uit hernieuwbare bronnen en kwalitatieve WKK Beleidsplatform VREG 16/12 Feedback to WG Belgian Grid 28 januari 2014 Elia System Operator David

Nadere informatie

BESLUIT (Z) CDC-1109/9

BESLUIT (Z) CDC-1109/9 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

Nadere informatie

ADVIES AR ADVIESRAAD GAS EN ELEKTRICITEIT Nijverheidsstraat, Brussel Tel. : 02/ Mail :

ADVIES AR ADVIESRAAD GAS EN ELEKTRICITEIT Nijverheidsstraat, Brussel Tel. : 02/ Mail : ADVIESRAAD GAS EN ELEKTRICITEIT Nijverheidsstraat, 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.70 Mail : ar-cc@creg.be ADVIES AR161019-067 over de studie van Elia : Nood aan adequacy en flexibiliteit in het Belgische

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

Wat is VITO. » Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek. » Vision on Technology 01/10/2013 2 2013, VITO NV

Wat is VITO. » Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek. » Vision on Technology 01/10/2013 2 2013, VITO NV Wim Cardinaels Wat is VITO» Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek» Vision on Technology 01/10/2013 2 2013, VITO NV Onderzoek op maatschappelijke uitdagingen Minder afhankelijk fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2014

Bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2014 Bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2014 april 2013 Volgens artikel 233 van het Koninklijk Besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer

Nadere informatie

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12 Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit Smart Energy Solutions 04/12/12 Inhoud Netinvesteringen Netaansluitingen Gesloten distributienetten Directe lijnen Nettoegang Flexibiliteit VREG

Nadere informatie

STUDIE (F)150604-CDC-1422

STUDIE (F)150604-CDC-1422 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Black-outs: Achtergrond en de rol van decentrale energieopwekking

Black-outs: Achtergrond en de rol van decentrale energieopwekking Black-outs: Achtergrond en de rol van decentrale energieopwekking Agenda Achtergrondinformatie energiemarkt Decentrale energie-opwekking (Dieselgenerator, WKK, UPS): Helpen black-out te voorkomen Technisch:

Nadere informatie

Stroompanne - seminar 'Afschakeling'

Stroompanne - seminar 'Afschakeling' Stroompanne - seminar 'Afschakeling' Infosessie - Workshop 17-dec-2014 CEMAC,, 2014 Ce document ne peut être copié, modifié et / ou publié par impression, photocopie, microfilm, supports magnétiques ou

Nadere informatie

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

Nadere informatie

Voorspellingen en gerealiseerde productie PV 1 -zonnevermogen

Voorspellingen en gerealiseerde productie PV 1 -zonnevermogen Voorspellingen en gerealiseerde productie PV 1 -zonnevermogen Publicatie op de website Samenvatting Dit document beschrijft de gebruikte gegevens en hypotheses waarop de online publicatie van zowel de

Nadere informatie

STUDIE (F) CDC-1454

STUDIE (F) CDC-1454 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

Memorandum Elia, transmissienetbeheerder

Memorandum Elia, transmissienetbeheerder Memorandum Elia, transmissienetbeheerder 1. Wie zijn wij? 2. De energiesector in transitie 3. De transitie, een uitdaging voor Elia Het productiepark in transitie Ontwikkeling van het net Beheer van het

Nadere informatie

... Eneco België B.V. Le coût-vérité de l énergie Energie tegen werkelijke prijzen. 25 oktober 2012. CMS DeBacker / Edora

... Eneco België B.V. Le coût-vérité de l énergie Energie tegen werkelijke prijzen. 25 oktober 2012. CMS DeBacker / Edora Eneco België B.V.... Le coût-vérité de l énergie Energie tegen werkelijke prijzen CMS DeBacker / Edora 25 oktober 2012 Christophe Degrez Algemeen Directeur Eneco België Prijs en kosten: wat is de juiste

Nadere informatie

Hiertoe wordt in verschillende mogelijkheden voorzien:

Hiertoe wordt in verschillende mogelijkheden voorzien: Openbare raadpleging inzake de maatregelen die moeten worden genomen om de toereikendheid van conventionele productiemiddelen van elektriciteit in België te waarborgen Het regeerakkoord van 10 oktober

Nadere informatie

STUDIE (F)160526-CDC-1513

STUDIE (F)160526-CDC-1513 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

NOTA (Z) CDC-1507

NOTA (Z) CDC-1507 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Informatie ten dienste van de markt

Informatie ten dienste van de markt Informatie ten dienste van de markt De publicatie van gegevens over de interconnecties: informatie ten dienste van de markt Als facilitator van de Belgische energiemarkt publiceert Elia op zijn website

Nadere informatie

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres 2 Hoogspanningsnet in de Noordzee : een toekomstvisie Om de Belgische en Europese

Nadere informatie

Technische Briefing. Overzicht Nucleair Park. 11 januari 2016

Technische Briefing. Overzicht Nucleair Park. 11 januari 2016 Technische Briefing Overzicht Nucleair Park 11 januari 2016 Overzicht van het nucleair park Doel 1 15 februari 2015: volgens de wet van 2003 wordt de elektriciteitsproductie na 40 jaar uitbating stop gezet

Nadere informatie

ALEGRO, een eerste interconnectie tussen België en Duitsland; BELUX, een eerste interconnectie tussen België en het Groothertogdom Luxemburg;

ALEGRO, een eerste interconnectie tussen België en Duitsland; BELUX, een eerste interconnectie tussen België en het Groothertogdom Luxemburg; VERANTWOORDING METHODE BIJLAGE 4 in verband met een bijzondere stimulans voor belangrijke en specifieke investeringen in het net voor een ad hoc vastgestelde termijn Overeenkomstig artikel 12, 5, 22 van

Nadere informatie

IDENTIFICATIE VAN ECONOMISCH POTENTIEEL/TEWERKSTELLING EN SLEUTELSECTOREN VOOR OFFSHORE TECHNOLOGIEËN

IDENTIFICATIE VAN ECONOMISCH POTENTIEEL/TEWERKSTELLING EN SLEUTELSECTOREN VOOR OFFSHORE TECHNOLOGIEËN IDENTIFICATIE VAN ECONOMISCH POTENTIEEL/TEWERKSTELLING EN SLEUTELSECTOREN VOOR OFFSHORE TECHNOLOGIEËN Identificatie +/- 250 ondernemingen werden geïdentificeerd met potentiële interesse voor windenergie:

Nadere informatie

Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP

Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP 17 februari 2016 VREG uw gids op de energiemarkt Elementen voor een energienet in evenwicht Slimme meters Nieuwe technologie (achter de meter)

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Evolutie van de behoefte aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking van de Belgische regelzone tot 2018

Evolutie van de behoefte aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking van de Belgische regelzone tot 2018 Evolutie van de behoefte aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking van de Belgische regelzone tot 2018 Mei 2013 Deze studie gaat na welke de behoeften aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST ADVIES (BRUGEL-ADVIES-20150702-207) Betreffende het Federaal ontwikkelingsplan van Elia voor de periode 2015-2025 en het verslag

Nadere informatie

STUDIE (F)150604-CDC-1411

STUDIE (F)150604-CDC-1411 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Een Flexibele energiemarkt

Een Flexibele energiemarkt Een Flexibele energiemarkt Watt connects 14-juni-2016 Erik van der Hoofd Uitdaging Meer duurzame energie: vooral wind- en zonne-energie Een sterk stijgend aantal marktdeelnemers Garandeer een stabiel systeem

Nadere informatie

BELEIDSNOTA 2008 VAN FEBEG

BELEIDSNOTA 2008 VAN FEBEG 20.02.2008 BELEIDSNOTA 2008 VAN FEBEG Met de nieuwe organisatie van de beroepsverenigingen van de sector vertegenwoordigt FEBEG nu enkel producenten en leveranciers van elektriciteit en gas die in België

Nadere informatie

Verslag Users Group 27/09/2012

Verslag Users Group 27/09/2012 Verslag Users Group 27/09/2012 Aanwezig: B. Gouverneur (Synergrid) S. Harlem (FEBEG) P. Lobé (EFET) B. De Wispelaere (FEBEG) H. Wyverkens (FEBEG) F. Van Gijzeghem (ODE) A. Vermeylen (BOP) P. Claes (FEBELIEC)

Nadere informatie

Sluit Doel 1 en 2. #eerlijkerisbeter

Sluit Doel 1 en 2. #eerlijkerisbeter Sluit Doel 1 en 2 In november 2015 hebben de federale regering en Electrabel een akkoord bereikt waardoor de kerncentrales van Doel 1 en 2 nog tien jaar lang kunnen openblijven. Doel 1 en Doel 2 zijn versleten,

Nadere informatie

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Inleiding Artikel 5 van de NC RfG betreft Determination of significance

Nadere informatie

Elia Systeem- en marktoverzicht 2012

Elia Systeem- en marktoverzicht 2012 Elia Systeem- en marktoverzicht 2012 Inhoudstafel A. Marktgegevens en systeem- en netbeheer I. Energie I.1 Energiebalans Elia-net 2012 01 I.2 Belasting van het Elia-net 02 I.3 Nettoafname 03 II. Vermogen

Nadere informatie

The need for forecasting and flexibility: grid perspectives. Workshop MeteoRES 7 oktober 2013

The need for forecasting and flexibility: grid perspectives. Workshop MeteoRES 7 oktober 2013 The need for forecasting and flexibility: grid perspectives Workshop MeteoRES 7 oktober 2013 Agenda Introduction Case Waaslandhaven R3 dynamic profile Conclusions 2 07/10/2013 MeteoRes - Eandis Energy

Nadere informatie

Plannen is voorspellen

Plannen is voorspellen Plannen is voorspellen Verbinden tussen Strategisch Tactisch en Operationeel niveau In de Isala klinieken About 915 beds 18 + 4 Theaters (Day) 264.000 Nursing days / year 500.000 Outpatient visits / year

Nadere informatie

SITUERING. 1 http://www.elia.be/en/about-elia/publications/reports

SITUERING. 1 http://www.elia.be/en/about-elia/publications/reports Verslag over de vooruitgang van de ontwikkeling van de interconnectiecapaciteit en het vraagbeheer 13 februari 2015 SITUERING Elia System Operator ( Elia ) werd op 18 juli 2013 geïnformeerd over de beslissingen

Nadere informatie

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Consequenties voor de balanshandhaving en oplossingsrichtingen Engbert Pelgrum, TenneT TSO B.V. Symposium Cogen Nederland

Nadere informatie

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België Jaar 2004 Marktstatistieken www.creg.be www.cwape.be www.ibgebim.be www.vreg.be 1/11 I. MARKTAANDELEN VAN DE ACTIEVE AARDGASLEVERANCIERS

Nadere informatie

Slimme netten voor fossiele centrales. Frans Rooijers directeur

Slimme netten voor fossiele centrales. Frans Rooijers directeur Slimme netten voor fossiele centrales Frans Rooijers directeur Inhoud Energiecentrales maken verlies Slimme netten verbeteren business case Beinvloeden gebruikersgedrag is essentieel, maar moeilijk 2 Energiecentrales

Nadere informatie

Onderzoeksproject Slimme Meters. VREG Brussel, 12 april 2010

Onderzoeksproject Slimme Meters. VREG Brussel, 12 april 2010 Onderzoeksproject Slimme Meters VREG Brussel, 12 april 2010 Eandis staat voor significante uitdagingen op het niveau van regelgeving, markttendensen en kostenefficiëntie Overzicht uitdagingen organisatie

Nadere informatie

Federaal Ontwikkelingsplan van het transmissienet 2015-2025

Federaal Ontwikkelingsplan van het transmissienet 2015-2025 Federaal Ontwikkelingsplan van het transmissienet 2015-2025 Voorlopige versie 30 januari 2015 De bevoorradingszekerheid De ontwikkeling van de interne markt De integratie van de hernieuwbare energiebronnen

Nadere informatie

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek Toekomst volgens TenneT Klaas Hommes Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

Impact energietransitie

Impact energietransitie Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables

Nadere informatie

STUDIE OVER DE NOOD AAN ADEQUACY EN AAN FLEXIBILITEIT IN HET BELGISCHE ELEKTRICITEITSSYSTEEM. Periode 2017-2027

STUDIE OVER DE NOOD AAN ADEQUACY EN AAN FLEXIBILITEIT IN HET BELGISCHE ELEKTRICITEITSSYSTEEM. Periode 2017-2027 STUDIE OVER DE NOOD AAN ADEQUACY EN AAN FLEXIBILITEIT IN HET BELGISCHE ELEKTRICITEITSSYSTEEM Periode 217-227 APRIL 216 VOORWOORD Geachte lezer, Op vraag van de Minister van Energie, heeft Elia voorliggende

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie