SPECIALIST Jaargang 2 - maart/april 2015

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SPECIALIST Jaargang 2 - maart/april 2015"

Transcriptie

1 de JONGE SPECIALIST Jaargang 2 - maart/april 2015 º 1 Hét magazine voor medisch specialisten in opleiding CREW RESOURCE MANAGEMENT Interview Rudi Westendorp Wie gaat wat doen in de gezondheidszorg? GeneesKUNST: Mariëlle van Meel Dokteren in België Buiten dokter Juridisch advies: ORT, fusies en harmonisatie Tijd voor aandacht De co-assistent

2

3 colofon voorwoord Magazine De Jonge Specialist, voorheen tijdschrift AIOS Redactie Carina Bethlehem, hoofdredacteur Anna Roukens, hoofdredacteur Heidi Wals, eindredacteur Hanneke Verheijde Daniël Dresden Christina Fuller Tanca Minderhoud Berber Piet Eva Stortelder Illustratie Ilona Dekkers Coverfoto Audiovisuele dienst OLVG Redactieadres Postbus 20057, 3502 LB Utrecht Centraal Bestuur De Jonge Specialist Gabie de Jong, voorzitter Chella van der Post, vicevoorzitter Richard Schol, secretaris Nurah Hammoud, penningmeester Laura van Geffen Jesse Habets Fleur van den Heijkant Alexej Kuiper Claire Nolte Thomas Schok Davy Sudiono Ben Tomlow Adreswijzigingen Adreswijzigingen kunnen worden doorgegeven aan De Jonge Specialist. Uitgever De Jonge Specialist, Utrecht DTP en drukwerk Centrum Drukwerk, Maartensdijk Basisontwerp IJzersterk, Rotterdam Adverteren Neem hiervoor contact op met De Jonge Specialist: Magazine De Jonge Specialist De Jonge Specialist is hét magazine voor medisch specialisten in opleiding. Het tijdschrift wordt vier keer per jaar uitgegeven door De Jonge Specialist. Oplage 3.500, ISSN: Jaargang DJS. Alle rechten voorbehouden. Artikelen geven de mening weer van auteurs en niet noodzakelijkerwijs van De Jonge Specialist. Niets uit dit magazine mag openbaar worden gemaakt door middel van druk, microfilm of welke wijze dan ook, zonder toestemming van de uitgever. Voorwoord DE UITDAGING AANGAAN Voor je ligt het eerste nummer van De Jonge Specialist van Het afgelopen jaar was een bewogen jaar voor ons als redactie, waarin er een hoop veranderd is en we met elkaar een enorme ontwikkeling hebben doorgemaakt. Dit was niet altijd eenvoudig, maar samen met het bestuur van De Jonge Specialist zijn we de uitdaging aangegaan en we zijn erg tevreden over het resultaat. Samenwerken Samenwerken is ook in de opleiding tot medisch specialist een belangrijke competentie. Dat geldt zeker voor mij als aankomend intensivist. Begrip van human factors is onmisbaar voor het veilig uitoefenen van ons vak. Een onderwerp wat mij na aan het hart ligt en wat geresulteerd heeft in het artikel 'Crew Resource Management; een uitstapje naar de luchtvaart'. Effectief samenwerken is niet mogelijk als je niet goed voor jezelf zorgt. Hierover vertelt ons nieuwe redactielid Berber Piet in dit nummer meer op pagina 22. Jonge Klaren In de jaren dat ik betrokken ben geweest bij het magazine heb ik veel bijzondere mensen leren kennen. Één van de oudredactieleden waar ik met veel plezier mee heb samengewerkt, is Saskia Bulk, die in deze editie vertelt over haar ervaringen als jonge klare in het buitenland. Een carrièrestap waar steeds meer jonge klaren noodgedwongen over na moeten denken. Gelukkig brengt het bestuur van De Jonge Specialist dit probleem onder de aandacht en wordt er gezocht naar oplossingen. Afscheid Mijn opleiding tot intensivist is bijna afgerond en dat houdt in dat er voor mij een einde komt aan mijn tijd als hoofdredacteur. Ik geef het stokje vol vertrouwen over aan Tanca Minderhoud. Tanca, ik weet zeker dat je met je kritische blik en enthousiasme de ontwikkeling van het magazine, samen met de rest van de redactie, verder op gaat pakken. Heel veel plezier en succes! Carina Bethlehem, hoofdredacteur De Jonge Specialist

4 2 inhoudsopgave 7 Interview Rudi Westendorp Laat de jonkies onze oudjes niet behandelen 8 European Junior Doctors Wie gaat wat doen in de gezondheidszorg 12 Crew Resource Management WERkGRoEP ZoRG 2025 PRESEnTEERT: CoaChing - who CaReS? op Blue Monday, de donkerste dag van het jaar, lieten jonge zorgprofessionals hun licht schijnen op de toekomst van de zorgverlener-patiëntrelatie. De werkgroep Zorg 2025 presenteerde tijdens een avondsymposium op 19 januari haar visiedocument Coaching - who cares? Daarmee werd een vervolg gegeven aan het visiestuk Coach, Cure & Care 2025 dat zij in 2013 aan minister Schippers aanboden. De werkgroep Zorg 2025 bestaat uit verschillende jonge zorgprofessionals in opleiding: medisch specialisten, klinisch chemici, huisartsen, sportartsen, sociaal geneeskundigen, specialisten ouderengeneeskunde, artsen verstandelijk gehandicapten en ziekenhuis- en openbare apothekers. In het visiedocument Coach, Cure & Care 2025 schetsten zij een toekomstbeeld waarin zorgverleners actief samenwerken om kwalitatief hoogwaardige zorg te bewerkstelligen waarin de patiënt centraal staat. In de nieuwe visie fungeert de zorgverlener als coach voor de patiënt. Beide documenten kun je vinden op onze website Wil je contact met de werkgroep? Mail dan naar De Jonge Specialist - maart/april 2015

5 inhoudsopgave 3 Inhoud oogopslag 4 Laat de jonkies onze oudjes niet behandelen 6 Wie gaat wat doen in de gezondheidszorg? 8 Column Menno de Bree: over liefde en zelfzorg Gedichtenbundel Morgenstof Buiten dokter Mariëlle van Meel 11 Crew Resource Management BEGIN NIET MET DE CHECKLIST, EEN ONDERZOEK START JE OOK NIET MET DE CONCLUSIE Moet ik naar de dokter app 15 Dokteren in België 16 Rubrieken legenda Oogopslag Opleiding Toekomst & Innovatie In consult Buiten dokter 18 Juridisch advies voor aios: ort, fusies en harmonisatie 20 Tijd voor aandacht 22 Gezondheid Buitenland Column: De co-assistent 24 Vrije tijd Geneeskunst

6 4 oogopslag oogopslag Kort nieuws en feitjes European Junior Doctors unanimously agree we experience increased non-medical @LADactueel 02 Even voorstellen 01 5 tips om de werksfeer met je collega s te verbeteren: 1. Ga samen lunchen 2. Drink na de vrijdagmiddag-overdracht met het hele team een borrel 3. Samen sporten na het werk 4. Check voor je naar huis gaat of je elkaar nog kunt helpen 5. Regelmatig even met je collega s naar de kroeg Claire Nolte, bestuurslid macrobelangen met o.a. jonge klaren dossier en commissie kaljouw. Derdejaars aios Anesthesiologie, Academisch Medisch Centrum (AMC). Een kwalitatief hoogstaande opleiding, met goede arbeidsvoorwaarden en een fatsoenlijk perspectief op de arbeidsmarkt. Thomas Schok, eerstejaars aios Chirurgie, VieCuri Medisch Centrum. Als nooit tevoren is de zorg onderhevig aan veranderingen. De visie van de huidige generatie aios - en daarmee toekomstig medisch specialisten - is daarbij onontbeerlijk. Daarom is mijn portefeuille toekomst & innovatie. De grote uitdagingen die ons te wachten staan, ga ik graag aan en daarbij heeft de stem van de aios mijn hoogste prioriteit. Davy Sudiono, vierdejaars aios Radiologie, MCHaaglanden. Mijn portefeuille is communicatie en PR. Met doeltreffende PR hoop ik jullie te interesseren, te activeren en te informeren. Als groep zijn wij niet te negeren! Fleur van den Heijkant, tweedejaars aios Urologie, Catharina ziekenhuis Eindhoven. Ik ben gedreven om problemen te signaleren en oplossingen aan te dragen bij de juiste personen. op die manier kunnen we zowel onze opleiding, als onze toekomst als medisch specialist verbeteren. Mijn portefeuille is macrobelangen en ik ga me met name bezig houden met onze CAo s. De Jonge Specialist - maart/april 2015

7 03 Afscheid oogopslag 5 De afgelopen maanden hebben vier bestuursleden afscheid genomen van De Jonge Specialist. Bas Hammer, radioloog in opleiding, was eerst actief in het bestuur van De Jonge orde en later bij De Jonge Specialist. De afgelopen jaren heeft Bas zich als secretaris van het bestuur onder andere ingezet voor de jonge klaren problematiek, CAo's en professionalisering van de Raad Juniorverenigingen als voorzitter van de RJV. Jenneke Kramer, uroloog in opleiding, startte in 2012 als bestuurslid van De Jonge orde. De portefeuille kwaliteit was in handen van Jenneke, waar ook de organisatie van de Aiosdagen deel van uitmaakten. Zij was hoofdverantwoordelijk voor de organisatie van de succesvolle AIoS Upgrade in Charlotte de Bruin, internist in opleiding, kwam in 2011 bij de LVAG. naast vertegenwoordiging van de aios binnen de RGS, heeft Charlotte het magazine AIoS onder haar hoede gehad, dat inmiddels omgedoopt is tot De Jonge Specialist. Marjolein Kremers, internist in opleiding, is in 2012 lid geworden van het bestuur van De Jonge orde. Als penningmeester heeft zij de financiën van de vereniging nauwlettend in de gaten gehouden. Daarnaast heeft ze de portefeuille communicatie en PR geleid en heeft zij samen met Bas het jonge klaren dossier opgepakt. We willen hen hartelijk bedanken voor hun inzet bij de LVAG en De Jonge orde en hun inspanningen in het eerste jaar van De Jonge Specialist. 04 Selectie aan de poort van de studie geneeskunde: efficiënt of niet? In een recente studie in Medical Education (2014;48: ) doen nienke Schripsema en coauteurs verslag van de verschillen in prestaties van geneeskundestudenten (69% vrouw) op basis van de toelatingsmethode tot de Groningse geneeskundestudie. Zij concluderen dat decentrale selectie een goede methode is om studenten te selecteren met goede niet-academische vaardigheden, bijvoorbeeld professionaliteit, vanwege de grote nadruk op ethische en interpersoonlijke screening in de procedure. In de studie worden drie groepen studenten vergeleken: 1) direct toegelaten studenten op basis van een eindexamencijfer van 8 of hoger; 2) studenten die via decentrale selectie zijn toegelaten; en 3) studenten die via de loting zijn toegelaten, al dan niet na mee te hebben gedaan aan de decentrale selectie. Uitkomstmaten waren de scores op kennistoetsen, het aantal studiepunten, scores op professionaliteit en drop-out in de eerste drie jaren van de studie. De groep studenten met het hoogste eindexamencijfer scoorde in de eerste twee jaar hoger op de kennistoetsen en het aantal studiepunten. Deze verschillen tussen de groepen waren in het derde studiejaar verdwenen. ook op professionaliteit is de excellente middelbare scholier degene met de hoogste score, gevolgd door de decentrale selectie-groep. opvallend was dat de decentrale selectie-groep hoger scoorde op professionaliteit dan de lotinggroep. Drop-out verschilde niet tussen de drie groepen. De auteurs concluderen dat een hoger eindexamencijfer de beste voorspeller is voor studieresultaten, maar dat de decentrale selectie een goede graadmeter is voor het identificeren van niet-academische vaardigheden. Christina Fuller

8 6 toekomst & innovatie Laat de jonkies onze oudjes niet behandelen! Hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp pleit voor de terugkeer van het generalisme in de geneeskunde. Laat alle aios minimaal één stagejaar interne geneeskunde en één stagejaar chirurgie lopen. Dan kunnen specialisten veelvoorkomende co-morbiditeit zelf behandelen in plaats van door te verwijzen. Ook zouden artsen pas na jarenlange ervaring geschikt zijn om de multimorbiditeit van de oudere patiënt het hoofd te kunnen bieden. Auteur Anouck Visscher, tot aan de zomer van 2014 redacteur van De Jonge Specialist Rudi Westendorp is hoogleraar ouderengeneeskunde in Leiden en directeur van de Leyden academy on Vitality and ageing. Hij is auteur van het succesvolle boek oud worden zonder het te zijn, wat zowel de aandacht trok van het algemene publiek als van collega medici. De visie van Westendorp op de oudere mens is verfrissend: we worden steeds gezonder ouder, maar benutten onze derde helft in sociaal-maatschappelijk opzicht minimaal. Westendorp: Is het nog denkbaar dat er in nederland een 68-jarige premier op zal staan? Welnee! ouderen hebben hun plaats in onze maatschappij afgestaan. Ze zijn gemarginaliseerd geraakt toen ze en masse op hun 58 ste met prepensioen gingen en al rentenierend hun laatste jaren sleten. Daardoor kon de heersende jeugdcultuur zich nog steviger vestigen. Westendorp verwerpt de verheerlijking van de jeugd, van een rimpelloze huid, blinkend witte tanden en strakke lijven. Eronder zit angst voor de dood en de angst voor aftakeling, zegt hij, oude, uitgezakte lijven herinneren ons aan het naderende einde en dat willen we liever niet zien. Identiteit komt met de jaren Als personen worden we pas echt interessant na ons veertigste levensjaar, als we verlost zijn van onze hormonaal gestuurde keuzevoering. Westendorp: De periode tussen ons twintigste en veertigste jaar wordt bepaald door wat Darwin selection of the fittest noemde. In die levensfase ontbreekt het aan onderlinge kleur omdat oestrogeen en testosteron iedereen naar een partner drijven, de kinderwens aanwakkeren en de voortplanting tot het voornaamste doel stellen. Het is een voorprogrammering van ons brein. Het wordt pas interessant als dit programma zo tegen je 45 e op zijn einde loopt. Je wordt dan niet meer gestuurd door de voortplantingsdrang, er is geen vooraf gesteld doel meer. Personen rijpen uit, met grote individuele verschillen. En omdat we nu 80, 90 of 100 jaar oud worden, hebben we nog tientallen jaren om een sociaal-maatschappelijke bijdrage te leveren, passend bij die gevonden identiteit. DE JONGSTE BEDIENDE VOOR DE MEEST COMPLEXE PROBLEMATIEK IS ONETHISCH Overgewicht geen risico meer nog een les van Westendorp: diagnostische wetmatigheden die voor volwassenen opgaan, gelden over het algemeen niet meer voor 70- plussers. Ten gevolge van het verouderingsproces vindt rond de zeventig jaar een omslagpunt plaats in het interpreteren van symptomen: overgewicht is dan geen risico De Jonge Specialist - maart/april 2015

9 toekomst & innovatie 7 FOTO: DORINDE MAAS WESTENDORP, 55 JAAR, IS PAS NET AAN ZIJN TWEEDE CARRIÈRE BEGONNEN meer, laag cholesterol is juist een risicofactor en de bloeddruk kun je beter aan de hoge kant houden. naast interpretatie van symptomatologie verschillen bij ouderen ook de fenotypes van ziekten ten opzichte van de volwassenenpopulatie. Er dreigt dus behandeling op onjuiste gronden, maar ook onderbehandeling. Jongste bediende Een passende behandeling voor ouderen heeft volgens Westendorp ook veel te maken met de leeftijd van de dokter die aan het bed van deze patiënt staat: Het feit dat we nu op de SEH of op zaal de jongste bediende op de meest complexe problematiek afsturen is onethisch. De ruimte om te manoeuvreren is minimaal, de tolerantiegrens bij ouderen met multiproblematiek is klein en de impact van kleine fouten groot. Zet a(n)ios en jonge klaren daarom op jongere patiënten, dan is de kans op fatale complicaties het kleinst. Westendorp beseft dat een dergelijk beleid vraagt om het omgooien van de huidige opleidingsstructuur. Er zal een algemene, brede vooropleiding moeten komen van minimaal drie jaar, inclusief een stagejaar interne geneeskunde, stagejaar chirurgie en een jaar algemeen medisch professionele vorming. Daarna begin je met je specialisatie. Een lange opleiding? We worden toch ook allemaal 100 deze dagen? nou dan, tijd zat! Eigen puin ruimen Als iedere specialist in enige mate internistisch en chirurgisch onderlegd zou zijn, hoeven ze hun patiënten ook niet meer te verwijzen naar collega s. Westendorp vindt het van de zotte dat specialisten patiënten doorsturen die co-morbiditeit oplopen door de medicijnen die door henzelf voorgeschreven worden: Als je als specialist pillen durft voor te schrijven die bijvoorbeeld de bloeddruk verhogen, ruim dan ook je eigen puin op. Daarbij zou het financieel ook schelen, als patiënten niet bij vier of vijf verschillende specialisten lopen die langs elkaar heen werken en mogelijke dubbeldiagnostiek doen. Tweede carrière Intussen is Westendorp met zijn 55 jaar het werken nog lang niet moe: ik ben pas net aan mijn tweede carrière begonnen. Ik ben nu volwassen, heb een idee van het instrumentarium van het leven, ik raak over mijn autisme heen en de scherpe kantjes zijn er wat afgevijld door de levenswandel. Hij is voornemens nog een jaar of dertig door te werken: Je moet wel een reden hebben om s morgens je bed uit te komen, want als je dat niet doet, word je somber en zit je zo bij de psychiater... En dat moet je niet willen natuurlijk. Dit artikel werd eerder en in uitgebreidere vorm online gepubliceerd op de website van De Jonge Psychiater. OUDE, UITGEZAKTE LIJVEN HERINNEREN ONS AAN HET NADERENDE EINDE

10 8 toekomst & innovatie Wie gaat wat doen in de gezond Op 17 en 18 januari verwelkomde het bestuur van De Jonge Specialist de European Junior Doctors (EJD) in Amsterdam. In het kader van elkaars perspectieven exploreren, werd gezamenlijk een workshop georganiseerd over taakherschikking. Sprekers uit binnen- en buitenland legden de basis voor een debat over de vermeende voordelen en gevreesde risico s. Hier volgt een overzicht van deze discussie met een internationale melange. Achtergrond Als medisch specialist heb je regelmatig taken die voorspelbaar en routinematig zijn. Door taakherschikking worden deze taken verschoven naar hiervoor speciaal opgeleide andere beroepsbeoefenaren. De voornaamste redenen voor de invoering van taakherschikking zijn het tekort aan gekwalificeerd personeel en de behoefte aan kostenbesparing, zoals de verschuiving van de tweede naar de eerste lijn. De drie meest voorkomende beroepsgroepen waar taken vanuit de medisch specialist naar toe worden geschoven zijn physician assistants, verpleegkundig specialisten en andere artsen. Het standpunt van de knmg is dat taakherschikking belangrijke voordelen voor de patiënt heeft, maar ook dat het de verantwoordelijkheid van artsen is eventuele risico s door taakherschikking te beperken. Taakherschikking klinkt voor sommigen als een geschenk uit de hemel, maar voor anderen als een paard van Troje. De arena voor een debat is dan ook snel geopend. Kwaliteit van zorg De workshop werd geopend door oud DJSbestuurslid niene Peek. Zij presenteerde de resultaten van een enquête over taakherschikking uitgevoerd in 2013 onder Europese Landen. De resultaten laten zien dat in landen waar taakherschikking plaatsvindt, de werklast van artsen overwegend afneemt en de kwaliteit van zorg stijgt. Dit past bij bevindingen in de Verenigde Staten waar physician assistants zich tot een zeer gerespecteerd beroep hebben gevormd en een nijpend tekort aan artsen opvullen. Deze nieuwe beroepsgroep kan meer tijd aan de patiënt besteden, waardoor de patiënt meer zorg krijgt voor minder kosten. In nederland is er op dit moment bij verschillende specialismen juist een overschot aan artsen, zodat het risico bestaat dat taakherschikking leidt tot een dalende behoefte aan specialisten. Hierbij blijft het uitgangspunt dat taakherschikking doorgezet moet worden als het de zorg goedkoper maakt en de kwaliteit behouden blijft of stijgt. De Jonge Specialist - maart/april 2015

11 toekomst & innovatie 9 Auteurs Alexej Kuiper en Chella van der Post, bestuursleden De Jonge Specialist heidszorg? DE PHYSICIAN ASSISTANT KAN MEER TIJD AAN DE PATIËNT BESTEDEN, WAARDOOR DE PATIËNT MEER ZORG KRIJGT VOOR MINDER KOSTEN Financieel Vanuit het publiek werd gevraagd of taakherschikking in nederland echt tot kostenreductie leidt. De cijfers zijn daar verdeeld over. Belinda van de Lagemaat van de Federatie Medisch Specialisten, lichtte in haar presentatie toe dat, om het tot een financieel succes te maken, de nederlandse regering per januari 2015 een verandering heeft doorgevoerd in de financieringsstructuur. Tot voor kort moest een patiënt eerst contact hebben met een arts voordat een behandeling gestart kon worden. Sinds januari 2015 is het wettelijk mogelijk dat een aantal andere zorgprofessionals het eerste behandelcontact heeft met een patiënt. Dit scheelt in de kosten. kostenefficiënte ziekenhuizen die hierop insteken, zullen voor zorgverzekeraars aantrekkelijker zijn om zorg van in te kopen. Dit is onderdeel van het overheids - beleid om zorgverzekeraars meer invloed te geven in een poging de stijgende zorgkosten te reduceren. van het UEMS (European Union of Medical Specialists). Enerzijds omdat taken niet of nauwelijks meer aangeleerd worden, anderzijds omdat vaardigheden niet onderhouden worden. De term taakherschikking zou daarom gebruikt moeten worden voor taken die volledig herschikt zijn, waarbij de zorg bij een andere beroepsgroep terecht is gekomen die daar ook (eind-)verantwoordelijk voor is. Indien taken zowel door artsen als door bijvoorbeeld physician assistants worden uitgevoerd gaat het niet om taak - herschikking, maar om taken delen, waarbij in het laatste geval bij meer complexe situaties of complicaties een arts kan worden geraadpleegd voor supervisie. Wanneer een taak volledig herschikt is, is de arts niet meer opgeleid de taak zelf uit te voeren. De vraag is dan of de arts nog wel verantwoordelijk kan dragen, omdat hij bijvoorbeeld niet kan ingrijpen als het mis gaat. TAAKHERSCHIKKING VRAAGT OM HERDEFINIËRING VAN DE VAARDIGHEDEN EN COMPETENTIES VAN DE MEDISCH SPECIALIST Verlies van vaardigheden Het debat werd gevoerd over wat taakherschikking precies is. Taakherschikking is het anders toebedelen van taken en het inzetten van een nieuw type zorgprofessional (bijvoorbeeld een niet-arts die medische taken mag uitvoeren). Door taakherschikking worden vaardigheden uit handen gegeven en raken artsen expertise van deze vaardigheden kwijt legde Reinhard Griebenow uit, vicevoorzitter van de sectie cardiologie FOTO: DAVY SUDIONO

12 10 toekomst & innovatie gezondheid column Over liefde en zelfzorg PHYSICIAN ASSISTANTS EN VERPLEEGKUNDIG SPECIALISTEN WERKEN NIET ONDER SUPERVISIE EN EINDVERANTWOORDELIJKHEID VAN EEN MEDISCH SPECIALIST IN NEDERLAND Dr. Antoinette de Bont, onderzoeker van de Erasmus Universiteit Rotterdam, liet zien dat verschillende overheden de vragen rondom verantwoordelijkheid en supervisie proberen te tackelen. In nederland vertelt het juridisch kader dat nieuwe beroepen als physician assistants en verpleegkundig specialisten, niet werken onder supervisie en eindverantwoordelijkheid van een medisch specialist. Zij hebben namelijk een onafhankelijke positie en eigen verantwoordelijkheid tot handelen gekregen. Voorschrijven van medicatie door een verpleegkundig specialist is daarvan een voorbeeld. Consensus Het publiek was het eens over het feit dat taakherschikking resulteert in meer personen die zorg verlenen aan de patiënt, wat kan leiden tot meer fouten en kosten. Casemanagers die de zorgcoördinatie c.q. regie overnemen van de medisch specialist lijken hierin een goede rol te kunnen spelen. Succesvolle taakherschikking vergt goede samenwerking en meer coördinatie van zorg. Alleen dan kan het verschuiven van taken leiden tot meer tijd voor de medisch specialist om complexe procedures uit te voeren en meer aandacht voor de patiënt waarmee de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg wordt bevordert. Elk specialisme dient een afweging te maken wat haar basisvaardigheden zijn en welke taken herschikt kunnen worden zonder dat het de basis van het specialisme aantast. Enkele vragen bleven onbeantwoord: wie draagt de eindverantwoordelijkheid? Is het mogelijk om evrantwoor delijk - heid voor een taak te dragen die jij zelf niet kunt uitvoeren? Het is ook niet duidelijk of taakherschikking leidt tot kostenreductie of dat het leidt tot meer zorg voor de dezelfde kosten. om antwoord te geven op deze vragen lijken vier thema s belangrijk: opleiding, samenwerkende beroepsgroepen, onderzoek en georganiseerde zorg in een netwerk rondom de patiënt. Echter als effect uitblijft, hoeveel zal het dan kosten om de herschikking van taken terug te draaien? Er ligt een uitdaging voor ons allen om de herinrichting van taken te gebruiken voor een grote schoonmaak en herdefiniëring van de vaardigheden en competenties van de medisch specialist. Hoewel de liefde voor je lief van een andere aard is dan de liefde voor je vak, zijn er interessante parallellen. Zo is liefde tegelijkertijd voorwaarde en gevolg: doordat je van je partner of je werk houdt, gaan de dingen ook goed en als de dingen goed gaan, verdiept dat weer de liefde. Een andere parallel: zowel in werk als in liefde geldt dat veel relaties geen stand houden. In de zorg lijkt dit samen te hangen met structurele cultuur- en systeemkwesties. De burn-out cijfers liegen er niet om. Voorkomen is beter dan genezen, zei mijn huisdokter altijd. Als werken in de zorg niet per definitie gezond is, dan moet dat aanleiding zijn voor preventieve zorg zelfzorg, wel te verstaan. En dan moet je als aios die zelfzorgstrategieën niet zelf uitdokteren (want dat kun je niet de problematiek is te complex), maar expliciet aangeleerd krijgen. Zelfzorg voor dokters een nieuw vak, dat, zo voorspel ik, binnen tien jaar onderdeel zal zijn van jullie opleiding. Ingrediënten zijn zingeving, reflectie en technieken om in vorm te blijven. Interessante paradox: een aios die langer gezond blijft, kan nog efficiënter worden uitgebuit. Menno de Bree Menno de Bree is filosoof en doceert ethiek aan het UMCg. hij schrijft op persoonlijke titel. De Jonge Specialist - maart/april 2015

13 genees.kunst 11 Mariëlle van Meel (1969) Mariëlle van Meel liep op haar 22 ste in Turkije een hepatitis B infectie op met als gevolg acuut leverfalen. Wat volgde was een dubbele levertransplantatie, omdat de eerste lever te groot bleek. De ene week kerngezond, de andere week getransplanteerd: een heel nieuw leven. Na de transplantatie is haar leven in het teken van orgaandonatie komen te staan; ze volgde een opleiding aan de kunstacademie en als vanzelf kwam haar kunst in het teken van orgaandonatie en de kwetsbaarheid van het leven te staan. Dit is onder andere te zien in haar werk levenstekens, waarin zij honderd mensen die een orgaantransplantatie hebben ondergaan op de huid in alle intimiteit heeft gefotografeerd (www.donorkunst.nl). Haar werk is een eerbetoon aan het leven, de wetenschap en de donor. Naast haar kunstwerken geeft Van Meel voorlichting over transplantatie en zet zij zich in voor een bewuste keuze voor het Donorregister. Auteur Christina Fuller, redactielid De Jonge Specialist en aios KNO in het Medisch Centrum Leeuwarden

14 12 opleiding Waar mensen werken worden fouten gemaakt. Dit gezegde kennen we allemaal, maar is het maken van fouten als er mensenlevens mee gemoeid gaan wel acceptabel? In 1999 verscheen het Amerikaanse rapport To err is human: building a safer health system, waarin aandacht is voor afwendbare medische fouten. Het begrip human factors kreeg door de casus van Elaine Bromiley pas echt een gezicht. Crew Resource Management; een uitstapje naar de luchtvaart PILOTEN DACHTEN IN 1977 DAT EEN CULTUUROMSLAG ONMOGELIJK WAS Auteur Carina Bethlehem, hoofdredacteur De Jonge Specialist en aios interne geneeskunde, intensive care, OLVG De 37-jarige Elaine Bromily overlijdt in 2005 ten gevolge van een complicatie bij een electieve kno-ingreep. na de inleiding lukt het niet een larynxmasker te plaatsen, waarna meerdere onsuccesvolle pogingen gedaan worden tot intubatie met diverse technieken. Uiteindelijk wordt na 35 minuten besloten Elaine wakker te laten worden, ze heeft dan een periode van ruim 20 minuten diepe hypoxie doorgemaakt. Elaine wordt helaas nooit meer wakker, ze overlijdt aan de gevolgen hiervan. Hoe is het mogelijk dat ervaren medisch specialisten in een situatie als deze de controle verliezen en afwijken van het protocol? Waarom raken ze hun besef van tijd en ernst kwijt en horen zij niet wat de verpleegkundigen vanaf de zijlijn aangeven? Martin Bromiley, weduwnaar van Elaine en piloot in de burgerluchtvaart, is op zoek gegaan naar het antwoord. Samengevat is zijn vrouw niet overleden door een gebrek aan vaardigheden, maar door het disfunctioneren van het team. Artsen worden in hun opleiding nog onvoldoende getraind in Crew Resource Management (CRM). CRM is essentieel om in dergelijke crisis - situaties als team te kunnen functioneren. Een team van experts gaat niet vanzelf samenwerken, dit moet getraind worden. In de luchtvaart is hier, naar aanleiding van de vliegramp op Tenerife in 1977, jarenlange ervaring mee. De Jonge Specialist sprak hierover met Anne- Christine Dreue, directeur Business Development bij Fokker en jarenlang betrokken geweest bij de opleiding van piloten. In de luchtvaart blijkt 75% van de ongevallen het gevolg van human factors, vertelt Anne-Christine. Direct na de vliegramp op Tenerife, die ook terug was te voeren op human factors, werd de luchtvaart van overheidswege gedwongen om actie te ondernemen. Aanvankelijk leverde Praktijkvoorbeeld: Reanimatiecompetitie Hoe krijg je mensen zo ver dat ze, naast hun drukke werkzaam - heden in de kliniek, multidisciplinair gaan trainen? De reanimatiecompetitie die in het onze Lieve Vrouwe Gasthuis voor de tweede keer werd gehouden is een mooi voorbeeld hoe je mensen samen aan de slag krijgt. De Jonge Specialist sprak hierover met Steven Winkel, IC-verpleegkundige en reanimatiecoördinator. Tijdens de competie kregen alle teams een scenario voorgeschoteld waarin alle belangrijke aspecten van een reanimatie verwerkt waren. De verrichtingen werden beoordeeld door een vakkundige jury, waarna de beste twee teams het tegen elkaar opnamen in een spannende finale. De Jonge Specialist - maart/april 2015

15 opleiding 13 Benieuwd naar het verhaal van Martin Bromiley? Zoek op youtube.com naar 'Just a Routine operation'. dit de nodige weerstand op, maar inmiddels is de cultuur omgeslagen en is samenwerken een tweede natuur geworden voor de piloten en hun bemanning. Opstartfase In de luchtvaart is de scholing in het beginstadium opgestart door middel van cursussen vanuit de luchtvaartmaatschappijen. Al snel werd de materie ingebed in het curriculum, waardoor piloten vanaf de eerste dag van hun opleiding met human factors te maken krijgen. Dit behelst zowel theoretische vakken als praktische training. Anne-Christine legt uit: In de hele wereld volgen piloten in opleiding de theoretische vakken 'human performance & Limitations' en 'Communicatie'. Het eerste vak omvat, naast psychologische achtergrond over persoonlijkheden, onder andere de onderdelen Crew Resource Management en Crew coordination. Gedurende de hele opleiding wordt er naast theorieles ook praktijktraining gegeven. Eerst in het leslokaal, daarna in de vlieg - simulator. ook tijdens de vluchten blijft er altijd aandacht voor de basisprincipes veiligheid en samenwerken. Hierdoor ontstaat er bewustwording en wordt het een vanzelfsprekend onderdeel van de werkethiek. Een piloot blijft altijd piloot, ook tijdens de afwas en het boodschappen doen. Simulatietrainingen De kracht van het oefenen in de simulator is dat er eindeloos herhaald kan worden. Trainen van de in theorie geleerde kennis is en blijft het allerbelangrijkste. Het voordeel van een simulator is dat je noodgevallen veilig kunt trainen, daarnaast kan de instructeur de simulatie stoppen als een piloot in de valkuil stapt om 'solo te gaan vliegen'. Samen ben je beter, zegt Anne-Christine, de processen in een vliegtuig zijn veel te ingewikkeld om alleen te overzien. De kracht van onze aandacht voor human factors zit in de standaardisatie van processen, waarbij iedereen ter wereld de dingen hetzelfde doet, en de nadruk voornamelijk op de communicatie ligt. Door hier in de opleiding het accent op te leggen en te blijven evalueren wordt de luchtvaart nog steeds veiliger. Zoals iedere arts-assistent weet is elkaar aanspreken op (dreigende) fouten een kunst op zich. ook piloten moeten dit leren. Anne-Christine: Het allerbelangrijkste is dat er een cultuur heerst waarin het normaal is elkaar aan te spreken. Je doet dit niet om elkaar te beschuldigen, je probeert elkaar juist te helpen. Dit is niet alleen in het belang van je eigen veiligheid, maar ook voor die van de 400 passagiers achterin het vliegtuig. ook dit aspect van het werk wordt getraind, waarbij teruggegrepen wordt op de gestandaardiseerde communicatie. op deze manier kun je leren overwicht te krijgen in een dergelijke situatie. Steven vertelt: De reanimatiecompetitie is opgericht om het reanimeren en de reanimatiecommissie op de kaart te zetten. De afgelopen jaren zijn er een aantal dingen veranderd binnen de commissie, zo zijn er bijvoorbeeld twee nieuwe reanimatiecoördinatoren, mijn collega Sanne Blom en ik. Het grote succes van de reanimatiecompetitie is te verklaren door meerdere factoren. Het leeft enorm in het ziekenhuis. Dit jaar deden maar liefst negen teams mee aan de competitie, zij hebben hiervoor maanden fanatiek getraind onder leiding van enthousiaste instructeurs. Alle teams waren ontzettend gedreven om de beste te worden! Dit jaar hebben we het publiek ook meer

16 14 opleiding Checklists... Misschien herken je het wel: een collega is naar een cursus geweest over CRM en begint na haar terugkomst enthousiast met het opstellen van allerlei (onhandige) checklists. Waar onze focus op checklists vandaan komt is onduidelijk voor Anne-Christine. Dit is een bekend misverstand, maar hier gaat het helemaal niet om! Het belangrijkste is het grondig onder de loep nemen van je werkprocessen: als je dit in beeld hebt, kun je de risico's analyseren en een procedure manual schrijven. Deze procedure wordt multidisciplinair besproken en getraind. Pas als dit hele proces is afgerond volgt de checklist, als een samenvatting van het proces ervoor. Beginnen bij het schrijven van een checklist doet de achterliggende gedachte teniet, bij het doen van wetenschappelijk onderzoek begin je toch ook niet met de conclusie? Hoewel het misschien vanzelfsprekend lijkt, moeten checklists regelmatig geëvalueerd worden. Processen veranderen en maken daardoor nieuwe analyses noodzakelijk. Inclusief de bijbehorende aanpassing van de procedure, multidisciplinaire bespreking en training en uiteindelijk het aanpassen van de checklist, aldus Anne-Christine. EEN PILOOT BLIJFT ALTIJD EEN PILOOT, OOK TIJDENS HET BOODSCHAPPEN DOEN Foto: Audiovisuele dienst OLVG Waar te beginnen? Mentaliteitsverandering en cultuuromslag, het lijkt een enorm karwei. Toch liep het opleidingssysteem in de luchtvaart binnen tien jaar vloeiend. Resultaat is er dan ook: in een tijdsbestek van minder dan twintig jaar is het aantal ongevallen van 1,9 naar 0,7 per miljoen vluchten gedaald. Het belangrijkste is dat de scholing vanaf de eerste dag in de opleiding wordt geïmplementeerd. Het is zonde van tijd en geld als iedereen in zijn eigen ziekenhuis het wiel opnieuw uit gaat vinden. Hier ligt een belangrijke taak voor de overheid en de medische faculteiten. human performance moet in het curriculum net zo'n belangrijke plaats krijgen als het vak communicatie, besluit Anne-Christine. Toch hoeven wij, als aios, geen verloren generatie te zijn. Hoewel we onze kennis zullen moeten vergaren door middel van cursussen, maakt openstaan voor veranderingen in onze werkprocessen al het begin van een verschil. En voor de sceptici onder ons, in 1977 dachten de piloten ook dat deze maatregelen en cultuuromslag in hun werk niet mogelijk waren... Meer weten over onderstaand praktijkvoorbeeld? Stuur een mail naar bij de wedstrijd betrokken. Ieder team kreeg na afloop van het scenario een tip en een top, zodat het publiek ook van de scenario's leerde. Daarnaast werd er regelmatig een vraag aan het publiek gesteld waarop geantwoord kon worden met een stemkastje. Aansluitend werd hierop een korte toelichting gegeven. Door middel van de competitie wil de reanimatiecommissie reanimeren in het hele ziekenhuis onder de aandacht brengen en hopen ze de opstart van reanimaties op de verpleegafdelingen te verbeteren. Een goede kwaliteit van de Basic Life Support en werkplekmanagement zijn ontzettend belangrijk voor het slagen van een reanimatie. Dit zijn onderdelen waarmee tijdens de competitie veel punten kunnen worden verdiend, legt Steven uit. ook leren verpleegkundigen wat ze kunnen doen op het moment dat het reanimatieteam ter plaatse komt. De Jonge Specialist - maart/april 2015

17 gezondheid 15 Hardnekkige huiduitslag of een kind met koorts. Iedereen twijfelt wel eens of een bezoek aan de huisarts nodig is. Vaak neemt men dan het zekere voor het onzekere en belt of gaat toch. Met de app Moet ik naar de dokter? kunnen mensen zelf beoordelen óf en zo ja, wanneer het nodig is een huisarts te raadplegen. Komt een patiënt bij de app-dokter De app geeft aan wat men zelf kan doen om de klachten te verlichten en in welke gevallen men alsnog de dokter moet bellen. Men krijgt een deskundig en eerlijk advies en is zo verzekerd van de beste zorg, op het juiste moment door de juiste zorgverlener. Beste medische app Twee jaar geleden won Moet ik naar de dokter? de Health app award 2013 voor de beste app in de zorg. De Huisartsenpost Apeldoorn is de bedenker van deze zelfhulp-app. De Health app award is voor het eerst uitgereikt in 2012 en is een initiatief van Artsennet en MedicalPHIT. Vorig jaar kreeg de app Constamed Pro de health app award 2014 voor beste medische app voor zorgverleners. Voor patiënten werd de EHBo-app beloond met een award. Met de app Moet ik naar de dokter? kunnen mensen zelf beoordelen of het nodig is om de huisarts te raadplegen. Mensen krijgen tips om klachten te verlichten en advies over wanneer ze alsnog de dokter moeten bellen. De app speelt hiermee in op het maatschappelijke vraagstuk rondom de stijgende zorgkosten en de hang naar meer transparantie in de zorg. Dit is volgens de bedenkers van de app een uitkomst, zeker omdat veel patiënten de doktersadviezen niet opvolgen vanwege geldgebrek. Publieksprijs Moet ik naar de dokter? wist ook de publieksprijs in de wacht te slepen. Gert-Jo van Doornik, directeur van Huisartsenpost Apeldoorn, is blij met de erkenning, zo is te lezen op de site: We hebben alles op alles gezet om een app te ontwikkelen die mensen op verantwoorde wijze helpt bij het maken van de juiste afweging en op die manier de weg vrijmaakt voor een betere beheersing van de zorgkosten. Het is geweldig om te zien dat dit nu in de praktijk ook zo wordt ervaren. bron: Auteur Daniël Dresden, redacteur De Jonge Specialist, arts, medisch bioloog en wetenschapsjournalist ILONA DEKKERS

18 16 buitenland Dokteren in België: hoe anders zo dichtbij AIOS in het buitenland Saskia Bulk, voormalig redacteur en columnist van De Jonge Specialist en klinisch geneticus, werkt sinds december 2012 als specialist in Luik, België. Ze draait haar spreekuren voornamelijk in het Frans en krijgt veel vrijheid om initiatieven te ontplooien. Met haar enthousiasme zet Saskia de klinische genetica in Luik op de kaart. Saskia vertelt hoe ze in Luik terecht is gekomen: Toen ik twee en een half jaar geleden de einddatum van mijn specialisatie zag naderen, bleek er in nederland geen enkele vacature voor jonge klinisch genetici te zijn. Via een collega hoorde ik dat ze in het universitair ziekenhuis in Luik op zoek waren naar een klinisch geneticus, waarop ik een mailtje heb gestuurd om kennis te maken. Voor ik het wist was ik aangenomen en inmiddels heb ik een vast contract. Vreemd genoeg is België het enige land in Europa waar de klinische genetica geen afzonderlijk specialisme is, dus ik heb wel een wat vreemde positie daar. Mijn directe collega s zijn voornamelijk internisten, kinderartsen en gynaecologen die zich in de genetica hebben gespecialiseerd. Het klinische werk is daar toch wel anders dan ik gewend was van mijn opleiding in Utrecht. In eerste instantie komt dat natuurlijk door de taal. ongeveer tachtig procent van mijn consulten gaat in het Frans, tien procent in het Duits en de rest in allerlei verschillende talen, maar bijna nooit in het nederlands. natuurlijk is dat vermoeiend en als ik een hele dag poli heb, ben ik aan het eind wel gaar, maar het went snel en patiënten vinden het geen probleem als ik af en toe een grammaticaal foutje maak. Toch is het grootste verschil de cultuur. Waar ik in nederland gewend was samen met de patiënt een plan te maken, krijg ik hier vooral een glazige blik als ik een 'meerkeuzen-plan' voorleg. Daarnaast zijn ze hier medisch inhoudelijk minder restrictief dan ik gewend ben. Er wordt veel meer diagnostiek gedaan en de patiënt is echt koning. over het antwoord op de vraag hoe Luik is als stad is Saskia kort: "Ik woon net over de grens in nederland, omdat mijn man in Utrecht werkt, dus eerlijk gezegd heb ik Luik nog niet ontdekt. Er schijnt wel een mooi klein historisch centrum te zijn. naast het leuke werk met veel meer zelfstandigheid zitten er ook andere voordelen aan werken in België. Zo is het eten er veel en veel beter dan in nederland en Auteur Anna Roukens, hoofdredacteur De Jonge Specialist en aios interne geneeskunde, infectieziekten in het LUMC WAAR WIJ GEWEND ZIJN DINGEN OPENLIJK TE BESPREKEN LATEN DE BELGEN EEN CONFLICT LIEVER EEN TIJDJE SUDDEREN De Jonge Specialist - maart/april 2015

19 buitenland 17 kan zijn IK WORD WEL EENS AANGESPROKEN MET DOKTERES bestaat de lunch standaard uit een driegangenmenu in plaats van het Hollandse slappe witte bolletje met het bekertje melk. ook de omgang onder collega s is heel anders dan in nederland. In nederland zijn we gewend dingen openlijk met elkaar te bespreken, hier doen ze dat meer 'via via' en laten ze het conflict sudderen tot het vanzelf een keer aan de oppervlakte komt. Dat is niet echt mijn stijl, maar gelukkig zien ze dat als verfrissend en kunnen ze lachen om mijn directe nederlandse opmerkingen. op de vraag of Saskia al jonge klaren uit nederland aan het ronselen is, antwoordt ze: Dat is lastig. Mensen zijn vooral huiverig voor de taal, hoewel dat echt niet de grootste verandering is. Daarnaast is voor mijn collega s België een lastige keuze, omdat klinische genetica hier geen apart specialisme is. Afgezien daarvan kan ik het zeker aanbevelen, vanwege de vrijheid en zelfstandigheid die je hier krijgt. Emigratiebeurs Ben je bijna klaar met je opleiding en op zoek naar een baan als medisch specialist in het buitenland? op 7 en 8 februari vond de Emigratiebeurs plaats in Houten, waar ziekenhuizen uit de hele wereld, maar vooral Scandinavië, banen aanboden aan medisch specialisten, verpleeg kundigen en andere zorgverleners. kijk voor meer informatie op Steeds meer jonge klaren tonen interesse in de Emigratiebeurs, omdat ze in nederland geen werk als medisch specialist kunnen vinden. Marjolein kremers, oudbestuurslid van De Jonge Specialist was hierover te zien op het nos journaal van 7 februari j.l. zie ook:

20 18 vrije tijd Buiten dokter Illustraties: Marloes Bomers Een mooi voornemen; schrijven over mijn passie buiten het aios-zijn. Maar is er eigenlijk wel ruimte voor iets naast je opleiding? Je bent bevoorrecht als het gelukt is om überhaupt in opleiding te komen en het is bekend dat veel van je vrije tijd en sociale leven zal worden opgeslokt door die begeerde aiosbaan. Een baan als aios gaat je niet in de koude kleren zitten. Het kost een bak energie, tijd en inzet, en gaat hiermee voor velen ten koste van vrijetijdsbesteding en sociale activiteiten. Grote verantwoordelijkheden en hoge verwachtingen zijn dagelijkse kost voor een specialist in opleiding. Om bevlogen en energiek je vak uit te oefenen is het, naast voldoende rust nemen, belangrijk om op te kunnen gaan in iets anders dan het medische werk. Gelukkig of onverschillig Toch is het gezond om bezigheden te hebben buiten je werk in het ziekenhuis. Hobby s en vrijetijdsbestedingen geven nieuwe energie en maken dat je meer in balans bent als persoon en hiermee ook weerbaarder bent in je dagelijkse werk. Daarbij denk ik dat je een gelukkiger mens bent als je passievol leeft. Ik las laatst een indrukwekkend interview¹ met René Gude, filosoof en denker des vaderlands, dat hij gaf vanaf zijn ernstig ziekbed. Hij stelt dat onverschilligheid een grote vijand is van de mens. Als je daar eenmaal in belandt en het niet meer kunt opbrengen om oprecht geïnteresseerd te zijn, ben je verloren, zegt hij. Volle poli s Ik zie dat ook in het ziekenhuis. In een sfeer van jachtigheid waarin het (ook) gaat om productie draaien, ligt het gevaar van vervlakking op de loer en is het moeilijk interesse en echte betrokkenheid te behouden. De maatschappij is weliswaar vol van Mindfulness, zweverige yoga en balanstrainingen, waarin je wordt geleerd vooral je eigen grenzen te bewaken, zaken uit het verleden een plekje te geven en goed op je gevoel af te gaan. klinkt allemaal prachtig, maar ook een tikkeltje hoogdravend en abstract. Daarbij is de realiteit in het ziekenhuis anders en moeten die polipatiënten gewoon gezien worden. (over stress gesproken: bij ons op de poli hangen tegenwoordig borden in de wachtkamer met daarop de eventuele uitlooptijd per spreekuur. Persoonlijk krijg ik daar een beetje een ns-gevoel van met de bijbehorende onrust; Dr. Stortelder heeft vandaag 20 minuten vertraging, en dat er dan géén bussen ingezet worden.) Tropisch avontuur Terug naar de passie. Toen ik in mijn vijfde studiejaar nog altijd niet wist welke specialisatie bij me paste, besloot ik net als veel anderen een co- Auteur Eva Stortelder, redactie De Jonge Specialist en aios heelkunde in het Rijnstate Ziekenhuis Arnhem VEEL VAN JE VRIJE TIJD EN SOCIALE LEVEN ZAL WORDEN OPGESLOKT DOOR DIE BEGEERDE AIOS-BAAN De Jonge Specialist - maart/april 2015

Op weg naar een gecombineerd lidmaatschap

Op weg naar een gecombineerd lidmaatschap Op weg naar een gecombineerd lidmaatschap 2 Op weg naar een gecombineerd lidmaatschap Mercatorlaan 1200 Postbus 20057 3502 LB Utrecht info@dejongespecialist.nl www.dejongespecialist.nl @jongespecialist

Nadere informatie

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp:

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Informatie over de afdeling Heelkunde Informatie over de afdeling Heelkunde Wie kunt u aan uw bed verwachten Inleiding Tijdens uw verblijf op de afdeling Heelkunde zult u

Nadere informatie

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over:

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over: Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl Lees hieronder verder over: Het werk van ondernemingsraden. Het werk van de trainer/adviseur. De ideale trainer/adviseur.

Nadere informatie

15-05-2014. Doelmatigheid van zorg - in opleiden -

15-05-2014. Doelmatigheid van zorg - in opleiden - Doelmatigheid van zorg - in opleiden - Doelmatigheid van zorg - in opleiden - Doel workshop: Inspiratie opdoen Zichtbaar maken hoe het thema doelmatigheid van zorg binnen de opleiding vormgegeven kan worden

Nadere informatie

Nieuwe beroepen in de Nederlandse

Nieuwe beroepen in de Nederlandse Nieuwe beroepen in de Nederlandse gezondheidszorg en taakherschikking Dr Lode Wigersma, arts, voormalig algemeen directeur KNMG Nu voorzitter Raad van Toezicht, Flevoziekenhuis Almere, en adviseur gezondheidszorgvraagstukken

Nadere informatie

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg NFU-master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg 2016-2018 De master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg De zorg heeft initiatiefnemers en leiders in kwaliteit en veiligheid van zorg nodig.

Nadere informatie

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant Landelijk Opleidingscompetentieprofiel Master Physician Assistant Dit Landelijk Opleidingscompetentieprofiel van de Physician Assistant is tot stand gekomen door samenwerking tussen de 5 PA opleidingen

Nadere informatie

NVIC CURSUS LUCHTWEGMANAGEMENT OP DE INTENSIVE CARE 2013

NVIC CURSUS LUCHTWEGMANAGEMENT OP DE INTENSIVE CARE 2013 NVIC CURSUS LUCHTWEGMANAGEMENT OP DE INTENSIVE CARE 2013 dinsdagavond 4 juni en woensdag 5 juni 2013 of maandagavond 25 november en dinsdag 26 november 2013 Skills center OSG te Houten www.nvic.nl Nederlandse

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor:

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor: Inleiding Patiënten worden in het ziekenhuis regelmatig door meerdere medisch specialisten tegelijk behandeld. In het verleden is verschillende malen geconstateerd dat de onderlinge verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Teaching on the Run. verbeter uw opleidingsvaardigheden voor dokters door dokters korte modules

Teaching on the Run. verbeter uw opleidingsvaardigheden voor dokters door dokters korte modules Teaching on the Run verbeter uw opleidingsvaardigheden voor dokters door dokters korte modules Teaching on the Run Teaching on the Run (TOTR) is een beknopte versie van het Teach the Teachers programma

Nadere informatie

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen BIJLAGE 1 Vragenlijst Vragen die betrekking hebben op de borging van de kwaliteit van de zorg. A. Algemeen Ik werk momenteel als arts

Nadere informatie

Sport en Welzijn. Advanced Nursing Practice Masteropleiding Amsterdam

Sport en Welzijn. Advanced Nursing Practice Masteropleiding Amsterdam Gezondh Sport en Welzijn Advanced Nursing Practice Masteropleiding Amsterdam Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Verpleegkundig Specialist De masteropleiding Advanced Nursing Practice (ANP) leidt

Nadere informatie

Project CanBetter. Patiëntveiligheid. Doelmatigheid. Ouderenzorg. Medisch Leiderschap 01-04-2014 2

Project CanBetter. Patiëntveiligheid. Doelmatigheid. Ouderenzorg. Medisch Leiderschap 01-04-2014 2 Medisch Leiderschap Prof.dr. Margriet Schneider Loes Nissen, aios MDL Jessica Vogel, Bedrijfsleider MDL Judith Voogt, student geneeskunde, onderzoeker V & V Project CanBetter Patiëntveiligheid Doelmatigheid

Nadere informatie

Nieuwsbrief. NIEUWSBRIEF Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg DECEMBER 2014. De uitdagingen in de palliatieve zorg

Nieuwsbrief. NIEUWSBRIEF Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg DECEMBER 2014. De uitdagingen in de palliatieve zorg Nieuwsbrief Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg DECEMBER 2014 INDEX Mensen in de palliatieve fase centraal...2 Project Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg...3 Eerste resultaten met hospices positief...4

Nadere informatie

Oproep per specifieke mailing (30 januari 2013) en in de maandelijke nieuwsbrief als reminder (7 februari 2013) onder 145 leden

Oproep per specifieke mailing (30 januari 2013) en in de maandelijke nieuwsbrief als reminder (7 februari 2013) onder 145 leden Enquête 2013 Verspreiding: Oproep per specifieke mailing (30 januari 2013) en in de maandelijke nieuwsbrief als reminder (7 februari 2013) onder 145 leden Periode: 30 januari 2013 tot 15 februari 2013

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Basisscholing Palliatieve Zorg voor artsen 2 november 2006 Nationaal Congres Palliatieve Zorg Sasja Mulder Onderwijs in palliatieve zorg in de medische specialisten opleiding 2001 2003 COPZ project ontwikkeling

Nadere informatie

Juni 2015. Interview Jeannette van Capelleveen. Regiotour KNOV-Bestuur

Juni 2015. Interview Jeannette van Capelleveen. Regiotour KNOV-Bestuur Juni 2015 Interview Jeannette van Capelleveen Het Tijdschrift voor Verloskundigen is in april vernieuwd en de klinisch verloskundigen hadden de eer om in het eerste nummer een hoofdrol te spelen. In diverse

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

POLIKLINIEK UROLOGIE 17181

POLIKLINIEK UROLOGIE 17181 POLIKLINIEK UROLOGIE 17181 Inleiding U bent verwezen naar de polikliniek Urologie van het Sint Franciscus Gasthuis. In deze folder willen wij u wegwijs maken met de gang van zaken op de polikliniek. De

Nadere informatie

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012 Nieuwsbrief editie 4 April/Mei 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief heeft als thema: Beweging. Een actueel thema, waarmee ik de afgelopen periode weer regelmatig ben geconfronteerd. Mijn column met als titel:

Nadere informatie

De rol van de AIOS in patiëntveiligheid en kwaliteit: verwonder & verbeter

De rol van de AIOS in patiëntveiligheid en kwaliteit: verwonder & verbeter Workshop LOIG 22-01-2015 De rol van de AIOS in patiëntveiligheid en kwaliteit: verwonder & verbeter O.l.v: Dr. C. Konings, opleider Catharina ziekenhuis Eindhoven J. Voogt, PhD-student Universitair Medisch

Nadere informatie

Uitkomst paneldiscussie Stichting Pijn bij Kanker

Uitkomst paneldiscussie Stichting Pijn bij Kanker Uitkomst paneldiscussie Stichting Pijn bij Kanker Eigen casemanager kan onnodige pijn bij kanker helpen voorkomen Kankerpatiënten lijden vaak onnodig veel pijn door fouten, onwetendheid en gebrekkige communicatie

Nadere informatie

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli?

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli? INTERVIEW d.d. 28 december 2009 Coeliakiepoli Op het interview-wenslijstje van Nynke en Zara staat Dr. Luisa Mearin. Zij is kinderarts MDL in het LUMC te Leiden en heeft als eerste met haar collega s in

Nadere informatie

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 1 E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 2 Vraagstelling E-health is meer dan het toepassen van technologie. Goede implementatie is een organisatieverandering

Nadere informatie

Zorg voor de hivseropositieve

Zorg voor de hivseropositieve Zorg voor de hivseropositieve patiënt Het Radboudumc is één van de 27 hiv-behandelcentra in Nederland. Hier werkt een team van zorgverleners dat gespecialiseerd is in de behandeling en begeleiding van

Nadere informatie

Workshops VNVA in het kader van het NVR project 154 Doorbreek huiselijk geweld; Praat erover

Workshops VNVA in het kader van het NVR project 154 Doorbreek huiselijk geweld; Praat erover Workshops VNVA in het kader van het NVR project 154 Doorbreek huiselijk geweld; Praat erover Doelgroep: huisartsen en overige belangstellenden Methode: interactieve workshops Ontwikkeling workshops: Radboud

Nadere informatie

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Rode Kruis Ziekenhuis Middelgroot perifeer ziekenhuis

Nadere informatie

Senior coschap Interne Geneeskunde in het SEHOS op Curaçao

Senior coschap Interne Geneeskunde in het SEHOS op Curaçao St. Elisabeth Hospitaal (SEHOS), Willemstad Inleiding Het St. Elisabeth Hospitaal (SEHOS) te Curaçao is een middelgroot ziekenhuis met 430 bedden. Het ziekenhuis ligt nogal centraal in Willemstad, in de

Nadere informatie

WORKSHOP 21ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015

WORKSHOP 21ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015 WORKSHOP 21 ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015 H.Tefsen, MANP verpleegkundig specialist hoofd-hals oncologie J. de Heij-van den Tweel, hoofd- hals/oncologieverpleegkundige

Nadere informatie

Sport en Welzijn. Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam

Sport en Welzijn. Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam Gezondh Sport en Welzijn Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Physician Assistant De Physician Assistant (PA) is een hoogopgeleide medische professional

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC Deze folder is gericht aan alle nieuwe patiënten van de polikliniek voor metabole ziekten in het Erasmus MC, patiënten die voor het eerst deze polikliniek in het Erasmus MC bezoeken, maar ook aan jongeren

Nadere informatie

Herschikking van taken: artsen verpleegkundig specialisten. Prof. dr. Didi D.M. Braat, 7april 2011 Gynaecoloog UMC St Radboud Vice-voorzitter RVZ

Herschikking van taken: artsen verpleegkundig specialisten. Prof. dr. Didi D.M. Braat, 7april 2011 Gynaecoloog UMC St Radboud Vice-voorzitter RVZ Herschikking van taken: artsen verpleegkundig specialisten Prof. dr. Didi D.M. Braat, 7april 2011 Gynaecoloog UMC St Radboud Vice-voorzitter RVZ Inhoud van de presentatie 1 2 3 4. 5. 6. Ontwikkelingen

Nadere informatie

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Onderdeel van 4 sessies om Iedere patiënt altijd veilig op uw afdeling waar te maken 17 april 2012 19 juni 2012 25 september

Nadere informatie

Ervaringen vanuit D4D. Waarvoor staan we? Aanspreekpunt voor wie? Via de website Vzw met een verhaal Eerste gegevens uit de praktijk Hoe verder

Ervaringen vanuit D4D. Waarvoor staan we? Aanspreekpunt voor wie? Via de website Vzw met een verhaal Eerste gegevens uit de praktijk Hoe verder Inleiding Doctors4Doctors (D4D) is recentelijk van start gegaan en biedt een aanspreekpunt voor artsen met een hulpvraag. We schetsen kort vanuit welke idee D4D is opgericht, en aan welke noden in het

Nadere informatie

Onderhandelen met lef en liefde

Onderhandelen met lef en liefde Lodewijk van Ommeren, directeur van Bureau Zuidema, interviewt Judith Schoenmaeckers Onderhandelen met lef en liefde Dirty tricks? Judith Schoenmaeckers, commercieel directeur bij Randstad, heeft er niets

Nadere informatie

Jaarplan 2015. KNMG district Groningen. info@knmg- groningen.nl

Jaarplan 2015. KNMG district Groningen. info@knmg- groningen.nl Jaarplan 2015 KNMG district Groningen info@knmg- groningen.nl BESPREKING IN JAARVERGADERING 18 juni 2015 INHOUDSOPGAVE 1. Algemeen... 3 2. Bestuurlijke activiteiten... 3 Bestuursvergaderingen... 3 Samenwerking

Nadere informatie

Professor dr. E van Leeuwen Dr. W Dekkers Dr. M Dees

Professor dr. E van Leeuwen Dr. W Dekkers Dr. M Dees Professor dr. A van der Heide Dr. L van Zuylen Drs. E Geijteman Professor dr. E van Leeuwen Dr. W Dekkers Dr. M Dees Professor dr. Zuurmond Dr. R Perez Drs. B Huisman Medicatiemanagement in de laatste

Nadere informatie

De Jonge Orde parttime werken

De Jonge Orde parttime werken PARTTIME werken 2 3 inhoud Relevante wet- en regelgeving 4 Kaderbesluit 6 Geldende cao 8 Ouderschapsverlof 14 Diensten 19 Opleidingsfonds 19 conclusie 19 inleiding In Nederland is parttime werken in uiteenlopende

Nadere informatie

Dé Verpleegkundig. Mijn waardering voor verpleegkundig specialisten is alleen maar groter geworden. Klinisch handelen. Maatschappelijk handelen

Dé Verpleegkundig. Mijn waardering voor verpleegkundig specialisten is alleen maar groter geworden. Klinisch handelen. Maatschappelijk handelen Dé Verpleegkundig SPECIALIST JAARGANG 9 NR 2 Herfst 2014 geheel vernieuwd! Klinisch Heelkundige verrichtingen in de huisartsenpraktijk Maatschappelijk Hartpatiënt over de andere kant van hulpverlening

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en toekomstvisie

Samenvatting, conclusies en toekomstvisie Samenvatting, conclusies en toekomstvisie Overbelasting van Spoedeisende Hulpafdelingen wordt een steeds groter probleem in Nederland. Lange wachttijden zijn het gevolg, met een toegenomen werkdruk voor

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

EEN LEVEN LANG LEREN

EEN LEVEN LANG LEREN EEN LEVEN LANG LEREN Martin van der Dong, 48 allround operator mengvoeder Agrifirm, Meppel Waarom ben je een EVC-traject gaan volgen? Wat was je motivatie? Mijn werkgever Agrifirm besloot om voor alle

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Multidisciplinair samenwerken op de spoedeisende hulp: Betere kansen met SEH-artsen?

Multidisciplinair samenwerken op de spoedeisende hulp: Betere kansen met SEH-artsen? Multidisciplinair samenwerken op de spoedeisende hulp: Betere kansen met SEH-artsen? Mw. drs. C.D. Kathan (RHO, Rijksuniversiteit Groningen), Dr. J.D. Meeuwis (Chirurg, opleider spoedeisende geneeskunde

Nadere informatie

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Verantwoording van het onderzoek en Toelichting op de handreiking Literatuurstudie Ethiek en gezondheidszorg voor kwetsbare groepen en asielzoekers

Nadere informatie

Heeft trainen zin? De coachende benadering in trainingen

Heeft trainen zin? De coachende benadering in trainingen Heeft trainen zin? De coachende benadering in trainingen Training is voor een groot deel verspilde energie! Dat was de boodschap van een kort artikel dat ik onlangs vertaalde voor de Nieuwsbrief van de

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2015

Nieuwsbrief december 2015 Hallo allemaal, Via deze nieuwsbrief willen we jullie dit keer iets uitgebreider informeren over wat CSN precies doet. In de agenda vinden jullie wat er de komende tijd gaat komen. Daarnaast zullen we

Nadere informatie

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase beslisschijf palliatieve zorg Begin 2006 zijn de VIKC-richtlijnen voor de palliatieve zorg en het zakboekje verschenen. Het IKMN en het UMC Utrecht

Nadere informatie

Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis

Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis Geachte dames en heren, Zelfredzaamheid is een mooi en positief begrip. Immers, elk kind wil dingen zelf leren doen, jezelf kunnen redden

Nadere informatie

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH Slide 5 Ik ga u een stukje van mijn oratie laten zien, die ik op 11-12-13 heb uitgesproken. Voor degenen die daar ook waren,

Nadere informatie

De behandelbevoegdheid van De behandelbevoegdheid van de verpleegkundig specialiste

De behandelbevoegdheid van De behandelbevoegdheid van de verpleegkundig specialiste Home no. 3 Juni 2015 Juridische aspecten Eerdere edities Verenso.nl De behandelbevoegdheid van De behandelbevoegdheid van de verpleegkundig specialiste Dr. Corry Ketelaars, coördinerend specialistisch

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

Serviceconcept. Presentatie. Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Amsterdam

Serviceconcept. Presentatie. Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Amsterdam Serviceconcept ZORGVISIE PERSBERICHT 17 maart 2010 Het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) in Amsterdam is een van de eerste ziekenhuizen in Nederland die met grote regelmaat mysteryguests gaat inzetten

Nadere informatie

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten UMC St Radboud bouwt gespecialiseerde MS-zorg af De afdeling Neurologie van het UMC St Radboud heeft besloten om de gespecialiseerde MS-zorg die we de afgelopen jaren boden af te gaan bouwen. MS zal geen

Nadere informatie

Dit onderzoeksrapport is opgesteld door: Sinds februari 2015 is dit:

Dit onderzoeksrapport is opgesteld door: Sinds februari 2015 is dit: Dit onderzoeksrapport is opgesteld door: Sinds februari 2015 is dit: Inventarisatie Seksuele Intimidatie 2014 Emily Boersma Gijsje Snijders Sanne Wubbels Inleiding In 2005 maakte het Nederlands Tijdschrift

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

JAARPLAN JONGE SOCIALISTEN ARNHEM- NIJMEGEN

JAARPLAN JONGE SOCIALISTEN ARNHEM- NIJMEGEN JAARPLAN JONGE SOCIALISTEN ARNHEM- NIJMEGEN 2015-2016 Inhoudsopgave Voorwoord (pagina 3) Inleiding (pagina 3) Bestuur Jonge Socialisten Arnhem- Nijmegen 2015-2016 (pagina 4) Portefeuilleverdeling (pagina

Nadere informatie

Niet de afkomst, maar de toekomst! Inhouse-dag Erasmus MC Rotterdam Beeldvormingscampagne Kleur in de Zorg. 25 november 2010, Rotterdam

Niet de afkomst, maar de toekomst! Inhouse-dag Erasmus MC Rotterdam Beeldvormingscampagne Kleur in de Zorg. 25 november 2010, Rotterdam Niet de afkomst, maar de toekomst! Inhouse-dag Erasmus MC Rotterdam Beeldvormingscampagne Kleur in de Zorg 25 november 2010, Rotterdam 1 Kleur in de Zorg Projectleider: Yasmin Seddiki Fotografie: Mladen

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

16 augustus 2014. Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg

16 augustus 2014. Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg 16 augustus 2014 Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Intensive Care Informatie voor familie

Intensive Care Informatie voor familie Intensive Care Informatie voor familie Afdeling Intensive Care Locatie Veldhoven Momenteel is een familielid van u opgenomen op de afdeling Intensive Care. De behandeling wordt uitgevoerd door intensivisten

Nadere informatie

Beter voorbereid met ontslag. Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek

Beter voorbereid met ontslag. Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek Beter voorbereid met ontslag Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek Programma Inleiding ontslaggesprek relevantie moeder - evaluatieproject Beter voorbereid met ontslag : resultaten voormeting

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld Op de Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld in de huisartsenzorg De aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld is een complex thema. Omdat het gaat om een kwetsbare groep patiënten en ingewikkelde

Nadere informatie

Patiënt en Netwerk ontketenen Innovatie

Patiënt en Netwerk ontketenen Innovatie Patiënt en Netwerk ontketenen Innovatie Dr. Marten Munneke Afdeling Neurologie, Revalidatie en IQ Healthcare, UMC St Radboud MijnZorgNet Factsheet Parkinson Nederland: 50 duizend Patiënten Impact kwaliteit

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Ziekenhuis zorg in 2016 Wat betaalt u? www.ziekenhuisamstelland.nl

Patiënteninformatie. Ziekenhuis zorg in 2016 Wat betaalt u? www.ziekenhuisamstelland.nl Patiënteninformatie Ziekenhuis zorg in 2016 Wat betaalt u? Inleiding Gaat u binnenkort naar het ziekenhuis? Of ben u al patiënt? In deze folder vindt u informatie over het betalen van ziekenhuiszorg. Controleer

Nadere informatie

Zelfmanagement en eigen regie van de oncologische patiënt. 33 e Oncologiedagen Workshop 18 november 2014 AnneLoes van Staa PhD RN MD a.van.staa@hr.

Zelfmanagement en eigen regie van de oncologische patiënt. 33 e Oncologiedagen Workshop 18 november 2014 AnneLoes van Staa PhD RN MD a.van.staa@hr. Zelfmanagement en eigen regie van de oncologische patiënt 33 e Oncologiedagen Workshop 18 november 2014 AnneLoes van Staa PhD RN MD a.van.staa@hr.nl wie staat hier? 33 e Oncologiedagen Workshop 18 november

Nadere informatie

Human Factors Actueel nr. 10, februari 2013

Human Factors Actueel nr. 10, februari 2013 Human Factors Actueel nr. 10, februari 2013 Geachte relatie, Met genoegen sturen wij u Human Factors Actueel februari 2013 toe. Deze uitgave bevat de volgende thema s: - Onderzoeksraad: veiligheid in gezondheidszorg

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien Nummer 1 December 2011 Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien LANDELIJK HEEFT 16% VAN DE JONGEREN PSYCHOSOCIALE PROBLEMEN. Scoop richt zich bij coaching, counseling en training

Nadere informatie

Post-mbo opleiding autisme

Post-mbo opleiding autisme Post-mbo opleiding autisme mensenkennis De docent zocht aansluiting bij onze wensen en dat is erg prettig. Post-mbo opleiding autisme Wie werkt met mensen met autisme, weet dat zij een heel eigen benadering

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Maandag 28 juli 2014 Nieuwsbrief nummer 3 Colleges Den Helder, Schagen en Hollands Kroon wijzigen samenwerking Sociaal Domein De colleges van Den Helder,

Nadere informatie

ARBEIDSTIJDEN VOOR AIOS EN ANIOS

ARBEIDSTIJDEN VOOR AIOS EN ANIOS ARBEIDSTIJDEN VOOR AIOS EN ANIOS 2 inhoud BELANGRIJKE DEFINITIES 4 ARBEIDS- EN RUSTTIJDEN OVERZICHT 6 CAO S 8 CAO GGZ 14 SLOTWOORD 19 Per 1 augustus 2011 is het Arbeidstijdenbesluit gewijzigd. De wijziging

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

Met subsidie en ontvangen stagevergoedingen financiert de SBOH sinds 1989 de huisartsopleiding en

Met subsidie en ontvangen stagevergoedingen financiert de SBOH sinds 1989 de huisartsopleiding en BOH in Beeld 2013 waar de sboh voor staat Met subsidie en ontvangen stagevergoedingen financiert de SBOH sinds 1989 de huisartsopleiding en sinds 2007 de opleiding tot specialist ouderen geneeskunde. De

Nadere informatie

Alles weten over uw aandoening

Alles weten over uw aandoening n i e u w s b r i e f In de schijnwerpers: Lydia Geluk, Senior Het is erg inspirerend om te werken met ons team van internationale collega s en medisch specialisten van over de hele wereld, allemaal met

Nadere informatie

18 december 2013. 1 van 10. Op vakantie na een niertransplantatie; NP online enquête

18 december 2013. 1 van 10. Op vakantie na een niertransplantatie; NP online enquête Op vakantie na een niertransplantatie; NP online enquête Nierpatiënten Perspectief online is een internetpanel voor mensen met een nierziekte*, naasten van nierpatiënten en nierdonoren. Zij kunnen via

Nadere informatie

Evaluatie Kennissessie met en bij Philips Healthcare 25 november 2014

Evaluatie Kennissessie met en bij Philips Healthcare 25 november 2014 Evaluatie Kennissessie met en bij Philips Healthcare 25 november 2014 Verwachting en aanbeveling Heeft de bijeenkomst aan jouw verwachting voldaan? Toelichting: Erg goede sprekers, zoals gebruikelijk.

Nadere informatie

Post-hbo opleiding seksuologie

Post-hbo opleiding seksuologie Post-hbo opleiding seksuologie mensenkennis Plezierige overdracht, de docent spreekt uit ervaring en brengt veiligheid en openheid in de groep door haar respectvolle wijze van benaderen. Top! Post-hbo

Nadere informatie

Nieuwsbrief editie 1. Juni 2011

Nieuwsbrief editie 1. Juni 2011 Nieuwsbrief editie 1 Juni 2011 Inleiding Een nieuwsbrief. Dat had ik opgenomen in mijn doelstellingen voor dit jaar. En nu is het zover. Ik bied hierbij graag mijn eerste Nieuwsbrief aan. De onderwerpen

Nadere informatie

Specialisten ouderengeneeskunde besparen de zorg tientallen miljoenen 0

Specialisten ouderengeneeskunde besparen de zorg tientallen miljoenen 0 Home no. 4 Augustus 2015 Eerdere edities Verenso.nl Specialisten ouderengeneeskunde besparen de zorg tientallen miljoenen 0 Interview met prof. dr. Cees Hertogh, hoogleraar ouderengeneeskunde & ethiek

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen In deze folder leest u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. Bekende voorbeelden van een behandelbeperking zijn niet reanimeren en

Nadere informatie

Acute verwardheid of delier

Acute verwardheid of delier Acute verwardheid of delier Beter voor elkaar Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is bedoeld voor patiënten die worden opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis. Zoals de verpleegkundige aan u heeft

Nadere informatie

Niemand zit erom te springen

Niemand zit erom te springen Nachtdienst is meer dan een aaneenschakeling van spoedgevallen Niemand zit erom te springen Heleen Croonen Pizza s, tosti s en soep slepen de dokters door de nachtdienst. Maar een glas alcohol tijdens

Nadere informatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie Polikliniek Algemene bezoekersinformatie 1 2 Inhoudsopgave Een afspraak maken met de specialist 4 Inlichtingen 4 Gastvrouw 4 Respectvol omgaan met elkaar 5 Rolstoelen 5 Inschrijving (ponsplaatje) 5 Melden

Nadere informatie