Trendnota Begroting 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Trendnota Begroting 2010"

Transcriptie

1 Trendnota Begroting Inleiding Balans in onze samenleving was de titel van de trendnota begroting De juiste balans vinden tussen het afmaken van zaken die in gang gezet zijn en het oppakken van nieuwe vraagstukken. Balans tussen doen en denken. Balans tussen het fysieke en het maatschappelijke domein. Balans tussen lokaal, regionaal, provinciaal, nationaal en internationaal. Ook balans tussen de gemeente en haar burgers. En balans tussen investeren en een gezonde financiële huishouding. Om dat te realiseren stonden drie thema s centraal: (a) economie als verbindende schakel, (b) regievoering en ketenverantwoordelijkheid en (c) een vitale organisatie. De programmabegroting 2009 is daar de uitwerking van. Ondertussen is de wereld behoorlijk door elkaar geschud vanwege een financieel-economische crisis die doet denken aan de crisis van de jaren dertig. Zowel door het samengaan van een financiële crisis aan een economische, als door de diepgang van de hierdoor ontstane recessie. Groot verschil met de jaren dertig is, gelukkig, dat ons welvaartsniveau vele malen hoger is. De financieel-economische crisis gaat ook Doetinchem niet voorbij. Hij zal effect hebben op onze inwoners en op onze bedrijven. Maar hij zal ook effect hebben op onze eigen begroting. Hier zullen we antwoord op moeten geven. Deze trendnota geeft richting hieraan en maakt discussie hierover mogelijk. Ook al zijn de economische omstandigheden totaal gewijzigd ten opzichte van een jaar geleden, onze uitgangspunten blijven overeind. We willen balans tot stand brengen en blijven dat doen vanuit de drie thema s die in de vorige trendnota benoemd zijn. En we willen nog steeds afmaken waar we aan begonnen zijn. Maar we zullen scherpere keuzes moeten maken. Omdat de sociale en economische problematiek naar verwachting groeit. En omdat onze financiële mogelijkheden beperkter zullen zijn. 2. De financieel-economische crisis De achtergrond van de huidige crisis is genoegzaam bekend. Gestart als hypotheekcrisis in de Verenigde Staten heeft de financiële crisis zich razendsnel over de hele wereld verspreid. Vervolgens is die financiële crisis overgeslagen naar de zgn. reële economie. Een tijd lang hebben we in Nederland gedacht dat de gevolgen in ons land beperkt zouden zijn. De laatste economische prognoses van het CPB laten echter zien dat dat ijdele hoop was. Prognose Bruto Binnenlands Product (BBP) (Bron: CPB) Prognose december 2008 Prognose februari ,75% - 3,50% ,00% - 0,25% Trendnota Begroting 2010 Pagina 1 van 22

2 Prognose Werkloze beroepsbevolking (Bron: CPB) Prognose december 2008 Prognose februari De prognosecijfers doen denken aan de crisis van de jaren 30 van de vorige eeuw. Ook toen was er een vergelijkbare krimp van de economie en ook toen was er een koppeling van een financiële aan een economische crisis. Grootste verschil met die crisis is dat ons welvaartsniveau vele malen hoger ligt dan dat van toen. Dat verschil geeft ook de relativering van de huidige crisis. Weliswaar krimpt de economie sterk, maar die krimp werpt ons terug naar het niveau van een aantal jaren terug. En toen hadden we het zeer zeker niet slecht. Bepalend voor de economische situatie in Nederland is dat ons land een relatief grote financiële sector kent en dat wij een open economie hebben die sterk afhankelijk is van de wereldhandel. Beide factoren maken dat de mogelijkheden van de lokale overheid beperkt zijn om de crisis te beïnvloeden. We kunnen hoogstens de nadelige effecten zoveel mogelijk proberen op te vangen én we kunnen de crisis aangrijpen om onze economie te stimuleren zich om te vormen naar een moderne, duurzame economie. 3. Aanpak van de financieel-economische crisis korte theoretische beschouwing Er zijn verschillende visies op de aanpak van de financieel-economische crisis. Wezenlijk strijdpunt tussen deze visies is of de crisis eerst en vooral een crisis van de staat is (terwijl de markt over voldoende zelfcorrigerend vermogen beschikt) of dat die crisis eerst en vooral een crisis van de markt is (waar de staat moet ingrijpen). Tot in de jaren zestig was fine-tuning van de economie à la Keynes een geaccepteerd recept. Wanneer consumenten en particuliere investeerders te weinig besteedden om de capaciteit van de economie voldoende te benutten, trad de overheid stimulerend op. Extra bestedingen, belastingverlaging en renteverlaging waren daarbij de instrumenten. Maar deze aanpak leidde in de jaren zeventig tot grote structurele problemen, waardoor het keynesiaans conjunctuurbeleid in diskrediet raakte. Milton Friedman was een van de voornaamste economen die Keynes ten grave droegen. Volgens hem moet de overheid zich zo min mogelijk met de economische ontwikkeling bemoeien. Zij moet vooral niet actief proberen de conjunctuurgolven af te vlakken. Immers, voordat de overheid in de gaten heeft wat er aan de hand is en voordat er maatregelen bedacht en ingevuld zijn, is de economie meestal al op eigen kracht aan het herstellen. In plaats van anticyclisch beleid wordt er dan (ongewild) een procyclisch, de conjunctuur versterkend, beleid gevoerd. De afgelopen decennia is het (economisch) liberalisme de dominante internationale beleidsrichting geweest. Afbouw van handelsbelemmeringen, tegengaan van concurrentievervalsing, meer keuzevrijheid voor de consument, minder afhankelijkheid van de staat, stimulering van ondernemerschap en opbouw van het eigen vermogen zijn allemaal gevolgen daarvan. Meer markt en minder staat is de slogan die hier bij hoort en die in ons land o.a. in de context van de vastgelopen verzorgingsstaat moet worden gezien. Trendnota Begroting 2010 Pagina 2 van 22

3 Niemand zal ontkennen dat er een crisis van de markt is. Sommige beweren echter juist dat die crisis laat zien dat de markt zijn werking doet. De tucht van de markt laat de bubbels openbarsten en laat daarmee zijn zelfreinigende vermogen zien. Voor hen is de huidige crisis dan ook vooral een crisis van de staat, omdat die zijn gereedschapskist aan beleidsinstrumenten snel leger ziet worden. Het recept dat bij deze visie hoort is de markt zijn eigen werking te laten doen, vooral niet ingrijpen en zorgen dat de staatsfinanciën op orde blijven, om niet de rekening naar latere generaties door te schuiven. Vertaald naar de Doetinchemse situatie betekent dit (a) helder krijgen wat de effecten van de financieeleconomische crisis zijn voor onze eigen begroting, (b) de begroting via bezuinigingen sluitend houden en (c) de bezuinigingen gebruiken om de overheid minder (markt)taken te laten doen. Anderen zien echter dat de crisis laat zien dat de markt niet altijd gelijk heeft, sterker nog dat als je alles aan de markt overlaat er grote scheefgroei in en tussen samenlevingen (dwz. tussen mensen onderling) en tussen mens en natuur ontstaat. Er is een overheid van zekere omvang met bepaalde instrumenten nodig om die scheefgroei tegen te gaan. Het recept dat bij deze visie hoort is dat de overheid de economische vraag via investeringen stimuleert en de financiële gevolgen daarvan repareert op het moment dat het economisch weer beter gaat. Vertaald naar de Doetinchemse situatie betekent dit (a) helder krijgen welke investeringen gedaan kunnen worden om de economie op korte termijn te stimuleren, (b) deze investeringen realiseren en (c) het resulterende begrotingstekort pas aanpakken als de economische recessie ten einde is. Overigens dienen de investeringen te voldoen aan de drie T s: ze moeten tijdig, tijdelijk en trefzeker zijn. De overheersende visie is (echter) dat een combinatie van gericht stimuleren en de begroting op orde houden door middel van bedachtzaam bezuinigen de beste aanpak van de huidige financieel-economische crisis is. Zo n behoedzame aanpak staan wij dan ook voor. Dit brengen we tot uitdrukking in het Aanvalsplan gd. 4. Het Aanvalsplan gd Het Aanvalsplan gd poogt de balans te vinden tussen enerzijds investeren om de crisis tegemoet te treden en anderzijds een gezonde financiële positie. Vanuit deze achtergrond kent het Aanvalsplan gd vier onderdelen: (a) stimuleren economie, (b) versterken sociale structuur, (c) een vitale gemeentelijke organisatie en (d) een gezonde gemeentebegroting. Hierna worden deze onderdelen uitgewerkt. Met name het onderdeel economie in ons Aanvalsplan gd sluit aan bij het Aanvalsplan Achterhoek Authentiek Anders en is in feite de Doetinchemse invulling ervan. Accent ligt bij behoud van de bestaande economische structuren en activiteiten en bij invulling geven aan een nieuw strategisch toekomstperspectief om te komen tot een nieuwe economie gebaseerd op duurzame processen en producten. Tevens proberen we nadrukkelijk afstemming te zoeken met het Gelders economisch reddingsplan van de provincie ter waarde van 100 miljoen voor de bestrijding van de gevolgen van de economische crisis. Trendnota Begroting 2010 Pagina 3 van 22

4 Investeren om de economie te stimuleren Het eerste onderdeel van het Aanvalsplan gd richt zich op de economie. Aangezien de lokale economie niet los te zien is van, op z n minst, de regionale economie, sluiten we met ons aanvalsplan aan bij dat van de regio Achterhoek. Onder het motto van crisis naar kans willen we de crisis aangrijpen om de regionale economie sterker te maken. Dat doen we door met gerichte investeringen (m.n. in bouwprojecten en infrastructuur) bedrijvigheid te stimuleren, door duurzaamheid te koppelen aan onze investeringen en door (o.a. daarmee) innovatie bij bedrijven te stimuleren. Een Green Deal voor Doetinchem en de Achterhoek. Eigen investeringen realiseren en investeringen naar voren halen We hebben voor de jaren 2009 en 2010 voor circa 125 miljoen aan investeringen lopen in bouwprojecten, infrastructuur, vastgoed en dergelijke. Deze 125 miljoen is verdeeld over diverse bouwprojecten, infrastructuurprojecten, vastgoedprojecten en overige projecten 1. Met deze investeringen stimuleren we de economie. En door in ons aanbestedingsbeleid anders om te gaan met referte- en omzeteisen zorgen we er voor dat lokale en regionale bedrijven volwaardig mee kunnen dingen. Naast realisatie van voorgenomen investeringen, willen we ook een aantal investeringen naar voren halen. Dit streven sluit deels aan bij de zgn. versnellingstafels uit het Aanvalsplan Achterhoek Authentiek Anders. We denken daarbij o.a. aan onderwijshuisvesting (integraal huisvestingsplan onderwijs), fietstunnel Metzo, Ruimzichtlaan, Oude Postkantoor, silo Wehl en hoofdvestiging muziekschool. Voor de financiering van het naar voren halen van investeringen, doen we een beroep op bijdragen van derden. In het kader van het Gelders Actieplan Recessie hebben we hiertoe een aanvraag gedaan bij de provincie. Bijlage 3 geeft het inzicht hierin. Investeringen door derden stimuleren Wij werken samen met partners, die in onze gemeente willen investeren in bijvoorbeeld woningbouw of winkelvoorzieningen. De vastgoedmarkt heeft het op dit moment moeilijk, waardoor ontwikkelaars moeten afzien van geplande investeringen. Het Lyceumkwartier is hiervan het meest pregnante voorbeeld, maar er zijn meer voorbeelden van projecten die voorlopig door de ontwikkelaar in de ijskast zijn gezet. Het is evident dat de behoefte aan (nieuwbouw)woningen door de crisis (tijdelijk) is afgenomen. We zijn gestart met de taskforce bouwprojecten. Vanuit deze taskforce wordt op dit moment getracht om voor de belangrijkste bouwprojecten een beeld te krijgen van de impact van de crisis. Het lijkt vrijwel onvermijdelijk dat zowel kwalitatief als kwantitatief moet worden bijgestuurd. Dit kan betekenen projecten herprogrammeren en/of temporiseren. Intensivering van acquisitie kan mogelijk al te drastische maatregelen voorkomen. Vanuit de taskforce bouwprojecten zijn ook initiatieven ontplooid om samen met onze partners te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om geplande investeringen zoveel als mogelijk doorgang te laten vinden. Dat is onze insteek voor de komende tijd. Vanuit een gezamenlijk belang met elkaar de problematiek als gevolg van de financieel-economische crisis aanpakken en daarmee zoveel mogelijk voortgang in projecten te realiseren. 1 Zie bijlage 2 voor een overzicht van deze investeringen. Trendnota Begroting 2010 Pagina 4 van 22

5 Duurzaamheid toevoegen aan investeringen en innovatie bevorderen Een belangrijke conclusie van het Stormberaad op 13 januari 2009 in Winterswijk, die is uitgewerkt in de Werkfabriek op 7 februari 2009 in de DRU was: we moeten nu iets doen, we moeten het samen doen en we moeten het groen oftewel duurzaam, doen. Inzet daarbij is een nieuwe economie met duurzame processen en producten. Juist de Achterhoek is uitstekend geschikt voor het inrichten van een duurzame economie en dus voor een Green Deal. De regio Achterhoek steekt in op een A-fonds (Achterhoekfonds) dat bestaat uit vier deelfondsen (groenfonds, verduurzamingsfonds, gezonde-regiofonds en omscholingsfonds. Uit deze fondsen kunnen initiatieven voor vergroening en innovatie worden bekostigd. Wij gaan op zoek naar mogelijkheden om financieel te participeren. De wens tot vergroening en verduurzaming van projecten en het stimuleren van innovatie zien we ook terug in het klimaatplan, dat bovendien in overleg met de andere Achterhoekse gemeenten is opgesteld. Ook de mogelijkheden die Oost NV biedt in de vorm van het verstrekken van kredieten aan innovatieve Gelderse (en dus Achterhoekse) bedrijven sluiten hier goed op aan. Onder andere in het kader van verduurzaming van de economie werken we aan het verplaatsen van de Esbro naar het RBT. Een nieuwe vestiging biedt het bedrijf groeimogelijkheden (extra werkgelegenheid), terwijl er tegelijkertijd milieuwinst wordt behaald. De bouw van de slachterij zelf levert uiteraard ook werkgelegenheid op. Er wordt een beroep gedaan op de gemeente voor financiële ondersteuning. De hoogte van de financiële bijdrage van de gemeente is nog onbekend. Versterken economisch klimaat Gezamenlijk aanpakken in tijden van crisis borgt een duurzame aanpak om het ondernemersklimaat gezond te houden. Juist in tijden van crisis is het van belang om de ondernemer dicht bij de overheid te houden. Het ondernemersloket wordt in 2009 operationeel en de economische functie wordt verder ontwikkeld. Economische randvoorwaarden realiseren Een goede bereikbaarheid is essentieel voor het economisch functioneren van de stad. Daarbij gaat het om de bereikbaarheid van Doetinchem als stad en de bereikbaarheid van Doetinchem als onderdeel van de regio. De bereikbaarheid van Doetinchem als stad staat onder druk. In het mobiliteitsplan is voor in totaal 100 miljoen aan maatregelen aangekondigd om de bereikbaarheid van Doetinchem te verbeteren. De financiering daarvan vormt een probleem. Externe financiering is onmisbaar om het mobiliteitsplan te realiseren. De bereikbaarheid van Doetinchem als onderdeel van de regio laat eveneens te wensen over. Het spoor tussen Doetinchem en Arnhem voldoet niet aan de eisen van deze tijd. Opwaardering van de treindienst (kwalitatief en kwantitatief) is noodzakelijk. Voor wat betreft de weginfrastructuur is investeren in een goede verbinding met het westen van Nederland, Duitsland en Twente noodzakelijk. Doortrekken A18 en A15 zijn dus van belang evenals een goede verbinding tussen de A18 en de A15. Deze investeringen moeten door derden (Rijk) worden gedaan. Om ervoor te zorgen dat de effecten van de crisis op de arbeidsmarkt beperkt blijven is het noodzakelijk, dat bedrijven kunnen uitbreiden. Realiseren van het RBT en revitalisering van Trendnota Begroting 2010 Pagina 5 van 22

6 bestaande bedrijventerreinen is daarom noodzakelijk. In het moeizaam tot stand gekomen principeakkoord over het RBT wordt een koppeling gemaakt met herstructurering, revitalisering en transformatie van bestaande bedrijventerreinen. Versterken sociaal bindweefsel De financieel-economische crisis heeft naast een economische component zeker ook een sociale component. De werkloosheid zal toenemen. Dit kan leiden tot spanning in bepaalde buurten. Vandaar dat wij het van belang vinden om aan de ene kant de groei van de werkloosheid aan te pakken en aan de andere kant de sociale structuur in onze gemeente te versterken. Werkgelegenheid De verwachting is dat de werkloosheid de komende periode fors zal groeien. Langs drie lijnen willen we deze groei aanpakken: (a) van werk naar werk, (b) van school naar werk en (c) arbeidsmarktbeleid. Door het UWV WERKbedrijf is een mobiliteitscentrum ingericht voor de regio. Mensen van werk naar werk leiden is hiervan het motto. Het mobiliteitscentrum is opgericht in samenwerking met de gemeenten. Investeren hierin is noodzakelijk gezien de verwachting van de toenemende werkloze beroepsbevolking. Daarnaast zullen de aanvragen voor een werkloosheidsuitkering toenemen. Belangrijk hiervoor blijft dat we investeren in scholing en training van mensen in de bijstand. Aanval op de schooluitval blijft zeker nu een belangrijk thema. Onze regio heeft over de afgelopen periode landelijk gezien de hoogste score behaald in de afname van het aantal voortijdig schoolverlaters. Het ingerichte jongerenloket met trajectbegeleiding bij het UWV werkbedrijf is een voorziening die uitermate belangrijk is, zeker in het licht van de huidige financieel-economische crisis. Naast afname van de kansen op de arbeidsmarkt is ook de bereikbaarheid van banen ongunstig door het vervoersnetwerk rondom Doetinchem en toenemende reistijden de stad uit. Beide aspecten vergen steeds meer onze aandacht. Samenwerking met diverse partners in de regio is hierbij noodzakelijk. De uitwerking van het regionaal arbeidsmarktbeleid moet hierop het antwoord zijn met als belangrijke onderdelen de invulling MBO+/HBO voor de regio Achterhoek en de oprichting van een Careercenter. Reeds eerder is geconstateerd dat de vacatures op HBO- en WO-niveau moeilijk te vervullen zijn en dit zal zeker op korte termijn niet veranderen. Versterken sociaal bindweefsel Juist in deze tijd moeten wij een oog blijven houden voor kwetsbare groepen/wijken. Als we naar Doetinchem (de wijken) kijken dan zien we een bevolkingskrimp en een vergrijzing van de bevolking. Er wordt ingezet op de wijken: schoon, heel, veilig en prettig. Hierbinnen kunnen natuurlijk keuzes gemaakt worden op welk niveau we de wijken schoon, heel en veilig willen hebben. Ontwikkelingen in de maatschappelijke hoek zijn het sportbeleid en de sinds 2008 lopende jeugdagenda met daaraan hangend de actuele ontwikkelingen rond het CJG, de lokale zorgnetwerken en het veiligheidshuis. Er is een trend waarneembaar dat de verschillen tussen de wijken groter worden. Er zijn wijken die nu extra aandacht behoeven omdat het mis dreigt te gaan en er zijn de wijken die reeds een zorg zijn. Doetinchem scoort als gemeente Trendnota Begroting 2010 Pagina 6 van 22

7 voldoende, maar er is geen reden voor zelfgenoegzaamheid. Daarom dient er gekeken te worden naar mogelijkheden om deze trend te doorbreken. Sport als sociaal bindweefsel kan hier een grote rol van betekenis spelen. Dit betekent dat er gekeken wordt hoe voor de verenigingen de lastendruk verlicht kan worden, zodat de sociale netwerken die de sport met zich meebrengt behouden kunnen worden. Daarnaast blijft investeren in onderwijshuisvesting een wettelijke en gemeentelijke taak. Gezien de toekomstige verwachting van krimp voor deze regio en de regierol van de gemeente, zal dit steeds integraler worden vormgegeven. Scholen krijgen steeds meer een maatschappelijke functie voor wijk, dorp of stad en dat heeft weer consequenties voor de multifunctionaliteit van de schoolgebouwen. Onderwijsvoorzieningen zullen steeds meer gebruikt worden als laagdrempelige voorzieningen in wijken waar meerdere functies (denk aan inlooppunt CJG) onder één dak gerealiseerd worden. Investeren in wijken is dus ook keuzes maken met betrekking tot de investeringen in onderwijsgebouwen, daar waar dat nodig is en bijdraagt aan de verbetering van de sociale infrastructuur van de wijk. Als de wijken nader bekeken worden, dan zien we dat veiligheid en veiligheidsbewustzijn zich verder ontwikkelen als belangrijke thema s. Uit de meest recente nationale crisismeting is gebleken dan 38% van de mensen zich meer zorgen maakt om de veiligheid en het veiligheidsbewustzijn in hun wijk/stad/dorp. Waarden en normen en de manier waarop wij met elkaar omgaan zijn daarin belangrijke elementen. Overlast in algemene zin blijft de aandacht behoeven. Dit vraagt van de overheid om keuzes te maken op het gebied van beheer en beleid dat appelleert aan een prettige leefomgeving en geen kansen biedt voor vandalisme of verpaupering. Het besef dat de veiligheidsbeleving, veel meer dan de objectief gemeten veiligheidssituatie, van groot belang is voor de waardering voor de leefomgeving, leidt ertoe dat het onderwerp steeds meer aan zal moeten sluiten bij andere domeinen, zoals het jeugdbeleid en de wijkaanpak. De meest opvallende ontwikkeling op dit gebied is het Veiligheidshuis dat de aansluiting zoekt bij het Centrum voor Jeugd en Gezin en het Lokale Zorgnetwerk. De verbinding tussen zorg en veiligheid is essentieel om tot een sluitende aanpak te komen en een effectievere wijze van opereren. De uitwerkingen van de ingevoerde Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) dragen bij aan de versterking van de sociale doelstellingen van onze gemeente. De rol die de gemeente hierin heeft wordt sterker, zowel in de zorg die rechtstreeks bij de burger thuis plaatsvindt als in de openbare geestelijke gezondheidszorg en de maatschappelijk opvang. Door het rijk wordt steeds meer een beroep gedaan op de lokale overheid in dit kader en daarbij worden verschillende taken en rollen gevraagd, zowel op procesniveau als in de uitvoering Doetinchem heeft als centrumgemeente ook een belangrijke rol en functie in de culturele infrastructuur. Twee belangrijke projecten zijn al in gang gezet te weten Schouwburg Amphion en het cultuurcluster t Brewinc. Beide projecten zullen in 2010 tot een afronding komen. Daarnaast bestaan in Doetinchem de Regionale Muziekschool en centrum voor kunst en cultuur De Gruitpoort. Beide instellingen vragen om een investering om in de huidige tijd hun doelstellingen waar te kunnen maken. Hiervoor zal een afweging gemaakt moeten worden in het kader van het Aanvalsplan financieel-economische crisis. Trendnota Begroting 2010 Pagina 7 van 22

8 Investeren in een vitale gemeentelijke organisatie De gemeente heeft verschillende rollen. Enkele rollen zijn dienstverlener, producent, regisseur en ketenpartner. Het denken hierover is sterk in ontwikkeling, onder andere door nieuwe technieken. Ondanks en deels ook vanwege de financieel-economische crisis willen we blijven investeren in onze organisatie om die op een goede wijze te kunnen laten functioneren. Regisseur en ketenpartner De afgelopen jaren heeft de gemeente in toenemende mate de rol van regisseur gekregen en heeft hiermee meer een sturende rol gekregen. Ook is er een ontwikkeling ingezet om tot sluitende ketens te komen zoals jeugd-, zorg-, en veiligheidsketen. De gemeente is naast regisseur van de keten tevens een coproducent in de keten. In tijden van crisis zal men als eerste naar de overheid kijken en wil men kunnen terugvallen op de overheid. Het beroep op de overheid wordt groter, we willen echter niet terug naar vadertje staat. We willen een moderne en actieve overheid, die de taken in samenspraak oppakt en oog en oor heeft voor bedrijven, instellingen en inwoners. Belangrijke begrippen: netwerkorganisatie, nieuwe vormen van samenwerken (ook digitaal), regierol, minder individualisme en minder marktwerking. Netwerkorganisatie betekent samenwerken met partners in de regio, Euregio, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en betrokken inwoners. Op gemeentelijk en regionaal gebied zijn innovatie en duurzaamheid zijn thema s die als een soort paraplu fungeren voor wat we willen verbeteren en willen doen. Waardevast voor de nabije toekomst. Potentie en expertise in Doetinchem en de Achterhoek is er. Dienstverlener In 2009 is er flink ingezet op de dienstverlening. Er dient een keuze gemaakt te worden of ook in 2010 verder ingezet wordt op verhoging van de dienstverlening of dat het in 2009 bereikt niveau zoveel mogelijk behouden wordt. Vele nieuwe dienstverleningsprocessen zijn in gang gezet en kunnen moeilijk of zelf niets gestopt worden zonder de nodige consequenties. Er mag geen discrepantie zijn tussen hetgeen wij buiten aan dienstverlening doen en hetgeen wij binnen aan dienstverlening doen. Er zijn vele opties om de dienstverlening te optimaliseren. Werkprocessen en informatiesystemen moeten dan op orde zijn, regelgeving dient waar mogelijk vereenvoudigd te worden om de last op de burger, maar ook op de organisatie te verminderen en de vitaliteit moet bewaakt worden, waarbij professionaliteit het sleutelbegrip is. De interne (vitale) organisatie De gemeentelijke organisatie werkt aan vele zaken tegelijk. In 2009 en 2010 maken wij af waar wij aan begonnen zijn. Een vitale organisatie faciliteit het personeel adequaat, er is voldoende personeel en het personeel is voldoende toegerust. We willen investeringen die er in het personeel gedaan zijn behouden. Dit is extra van belang vanwege de economische en arbeidsmarktontwikkelingen. Er zullen goede afwegingen gemaakt moeten worden waar de investeringsaccenten en bijbuigingsaccenten komen te liggen als het gaat om het behouden van een vitale organisatie. De begroting op orde. Binnen het Aanvalsplan gd kiezen wij ervoor de begroting op orde te houden op basis van de volgende uitgangspunten: Trendnota Begroting 2010 Pagina 8 van 22

9 De begroting dient uiterlijk in 2013 structureel sluitend te zijn. Dit impliceert dat de begrotingen voor de jaren 2010 t/m 2012 niet perse sluitend hoeven te zijn. Eventuele (incidentele en structurele) begrotingstekorten komen ten laste van de algemene reserve. De algemene reserve geeft daarmee de bandbreedte voor dit uitgangspunt aan. Onder normale omstandigheden dient de algemene reserve 11 miljoen (10% omvang begroting) te bevatten, onder de huidige crisisomstandigheden mag hier op ingeteerd te worden tot een minimale omvang van 5 miljoen. De financiële effecten van de crisis komen in principe ten laste van de algemene reserve en andere reserves. De omvang van de algemene reserve is hiervoor de bandbreedte: deze mag niet onder de 5 miljoen komen. Er wordt structurele ruimte gecreëerd voor extra investeringen (ruimte voor nieuw beleid) ten behoeve van het stimuleren van de economie, het versterken van het sociaal bindweefsel en het realiseren van een vitale gemeentelijke organisatie. Vooralsnog is hiervoor 2 miljoen structureel beschikbaar (verdeeld over de jaren 2009 t/m De ruimte voor nieuw beleid wordt gerealiseerd door een heroverweging van bestaand beleid die structurele middelen oplevert. Vooralsnog is een heroverweging van 1,6 miljoen nodig (verdeeld over de jaren 2010 t/m 2012). In het overzicht op de volgende pagina zijn deze uitgangspunten uitgewerkt in een meerjarenbegroting en in een prognose van de ontwikkeling van de algemene reserve. Hierbij zijn aannames gemaakt over de effecten van de crisis op onze begroting 2. Het moge duidelijk zijn dat in het overzicht aannames verwerkt zijn die mogelijk niet of anders uitkomen. Daarom kan maar beperkt belang gehecht worden aan de gepresenteerde cijfers. Het principe dat achter het overzicht zit, wordt er wel duidelijk mee. En dat is dat als meer ruimte voor nieuw beleid gewenst is, er ook meer heroverwogen moet worden. Én dat is dat als het effect van de crisis negatiever is, er een groter beslag op de algemene reserve gelegd wordt. In het overzicht is ook verwerkt de aanwending van een deel van opbrengst aandelenverkoop NUON. Na deze aanwending resteert een opbrengst van 15 miljoen, waarvan 7 miljoen gerealiseerd wordt in 2010 en de resterende 8 miljoen in 2014/15/16 (zie bijlage 3 voor nadere informatie). Deze opbrengst kan ingezet worden óf voor het naar voren halen van eenmalige investeringen óf voor de dekking van structureel nieuw beleid. In deze Trendnota hebben we dat nog niet vertaald. We hebben op voorhand niet de bedoeling om de in de meerjarenraming opgenomen heroverwegingen van 1,6 miljoen structureel te realiseren via een principiële takendiscussie. Wel zullen we de begroting doorlichten op ruimte die niet benut wordt en zullen we een generieke korting op alle budgetten toepassen. Wij denken daarmee de last van de heroverweging zo beperkt mogelijk te laten zijn en gelijkelijk te verdelen over alle beleidsvelden. Overigens hoort bij deze invulling van de (meerjaren)begroting een begrotingsdiscipline waarin (a) structurele tegenvallers direct gecompenseerd worden met structurele ombuigingen, (b) structurele meevallers gebruikt kunnen worden hetzij voor terugdraaien heroverwegingen, hetzij voor nieuw beleid en (c) incidentele mee- en tegenvallers (indien ze niet opgevangen kunnen worden binnen bestaande budgetten) verrekend worden met de algemene reserve. 2 In bijlage 1 staan deze aannames uitgewerkt. Trendnota Begroting 2010 Pagina 9 van 22

10 Meerjarenbegroting en prognose ontwikkeling algemene reserve bij Aanvalsplan gd. Meerjarenbegroting (bedragen x 1.000) Beginsaldo Mutaties structureel Heroverwegingen bestaand beleid Nieuw beleid Saldo begroting structureel Mutaties incidenteel Circulaires 2008 incidenteel Uitkering gemeentefonds Omzettaakstelling grexen Belastingen&heffingen (m.n. bouwleges) Rente&dividenden p.m. p.m. p.m. p.m. p.m. Bijstandsuitkeringen Saldo totaal Prognose algemene reserve (bedragen x 1.000) Stand per 1 januari Rente Mutaties autonoom Mutaties begroting Verkoop panden De Schil Voeding reserve grondexploitaties Nuon-aandelen Stand per 31 december Trendnota Begroting 2010 Pagina 10 van 22

11 Bijlage 1 - Toelichting meerjarenbegroting en prognose algemene reserve In de Trendnota presenteren we een meerjarenbegroting en een prognose algemene reserve. Deze bijlage geeft een uitgebreidere toelichting hierop. Uitgangspunten meerjarenbegroting Trendnota De begroting dient uiterlijk in 2013 structureel sluitend te zijn. Dit uitgangspunt houdt in dat we vinden dat de begroting voor de jaren 2010, 2011 en 2012 niet perse structureel sluitend hoeft te zijn. Dat mag natuurlijk wel. Maar de begroting 2013 moet wel structureel sluitend zijn. Dit uitgangspunt wordt ondersteund door de provincie in hun rol als financiele toezichthouder. Structureel sluitend wil overigens zeggen dat de structurele baten en lasten in de begroting gelijk aan elkaar zijn. Incidentele baten en lasten hoeven dat dan niet te zijn. Bij een structureel sluitende begroting wordt het saldo van de incidentele baten en lasten verrekend met de algemene reserve. Eventuele (incidentele en structurele) begrotingstekorten komen ten laste van de algemene reserve. De algemene reserve geeft daarmee de bandbreedte voor dit uitgangspunt aan. Onder normale omstandigheden dient de algemene reserve 11 miljoen (10% omvang begroting) te bevatten. Onder de huidige crisisomstandigheden accepteren we het interen hierop tot een minimale omvang van 5 miljoen. Komt de algemene reserve onder dit niveau, dan zal dit via incidentele danwel structurele ombuigingen gerepareerd moeten worden. De effecten van de financieel-economische crisis worden in principe opgevangen ten laste van de algemene reserve en andere reserves. De achterliggende gedacht bij dit uitgangspunt is dat de financieel-economische crisis tijdelijk van aard is. Daarom kunnen we de financiële effecten ervan op onze begroting als tijdelijke effecten zien en dus als incidentele lasten voor onze begroting. Vooralsnog gaan we er vanuit dat de crisis zich doet gelden in 2009 en 2010 en dat de gevolgen voor onze begroting voelbaar zullen zijn in de jaren 2010, 2011 en We verwachten op basis hiervan dat in 2013 de begroting weer op het huidige niveau is. Verderop in deze bijlage geven we een eerste prognose van de crisiseffecten op onze begroting. Aangezien de effecten van de crisis in principe opgevangen worden ten laste van de (algemene) reservepositie, geeft ook bij dit uitgangspunt de algemene reserve de bandbreedte: deze mag niet onder de 5 miljoen komen. Komt de algemene reserve onder dit niveau, dan zal dit via incidentele danwel structurele ombuigingen gerepareerd moeten worden. Er wordt structurele ruimte gecreëerd voor extra investeringen (ruimte voor nieuw beleid) ten behoeve van het stimuleren van de economie, het versterken van het sociaal bindweefsel en het realiseren van een vitale gemeentelijke organisatie. Jaarlijks reserveren we hiervoor structureel. Dit doen we ook voor het jaar 2009, omdat met name stimuleringsmaatregelen in 2009 genomen moeten worden, willen ze effect hebben in 2009 en En dit doen we tot en met 2012, omdat we er vanuit gaan dat in 2013 de crisis achter de rug is en er dus geen aanvullende maatregelen meer nodig zijn. De ruimte voor nieuw beleid wordt gerealiseerd door een heroverweging van bestaand beleid die structurele middelen oplevert. Deze structurele middelen zijn nodig om de structurele ruimte voor extra investeringen te financieren. Vooralsnog gaan we uit van een heroverwegingspakket van in totaal 1,6 miljoen structureel, dat gefaseerd in de jaren 2010, 2011 en 2012 doorgevoerd gaat worden. Voor de begroting 2010 zullen we de begroting doorlichten op ruimte die niet benut wordt. Daarbij kijken we ook naar het Trendnota Begroting 2010 Pagina 11 van 22

12 nieuwe beleid in de begroting 2009 dat nog niet tot uitvoering is gekomen. We denken met die doorlichting een belangrijk deel van de structureel voor 2010 te kunnen invullen. Voor het resterende deel en voor de heroverwegingsopgave 2011 en 2012 willen we een generieke korting doorvoeren op alle beïnvloedbare budgetten. Uitgaande van een heroverwegingstaakstelling van 1 miljoen, betekent dit een generieke korting van 2% op alle budgetten. Aandelenverkoop NUON In de financiële paragraaf van de Trendnota hebben we de verkoop aandelen NUON verwerkt. We gaan er vanuit dat we de aandelen NUON verkopen conform het aanbod dat ons hiertoe gedaan is. Conform het aanbod levert de verkoop van onze NUON-aandelen ons 59,3 miljoen bruto op. Hiervan moeten we 2,3 miljoen storten in het netwerkdeel en betalen aan verkoopkosten. Daarnaast moeten we 21,0 miljoen blokkeren om de structureel baat in onze begroting van 1,0 miljoen dividenduitkering te compenseren. Netto resteert dan een opbrengst van 36,0 miljoen. De netto-opbrengst van de aandelenverkoop kan op twee manieren ingezet worden. De eerste is dat die geblokkeerd wordt. Hiermee wordt een structureel rentevoordeel van in totaal 1,7 miljoen gegenereerd. Dit levert een structureel voordeel op in de begroting. De tweede manier is dat de opbrengst vrij besteedbaar toegevoegd wordt aan de algemene reserve. Deze manier levert ruimte op voor eenmalige besteding. Aangezien de opbrengst van de aandelenverkoop verspreid over een aantal jaren gerealiseerd wordt, is zowel de incidentele als de structurele ruimte gefaseerd beschikbaar. In het volgende overzicht is deze fasering gegeven. Fasering netto-opbrengst aandelenverkoop NUON (bedragen x 1.000) Structureel Incidenteel Totaal In de Trendnota kiezen we ervoor de netto-opbrengst van de aandelenverkoop in eerste instantie in te zetten om de begrotingseffecten van de crisis op te vangen. Dat doen we door een deel van de netto-opbrengst toe te voegen aan de algemene reserve. Uitgaande van de gehanteerde aannames resteert dan een opbrengst van totaal 14,9 miljoen. Ook deze kan weer zowel structureel als incidenteel ingezet worden. Het volgende overzicht laat de fasering hiervan zien. Trendnota Begroting 2010 Pagina 12 van 22

13 Fasering restant opbrengst aandelenverkoop NUON (na opvang begrotingseffecten crisis) (bedragen x 1.000) Structureel Incidenteel Totaal Het kabinetsbeleid en de uitkering gemeentefonds Op 25 maart j.l. is het kabinet tot een crisisakkoord gekomen. Met dit akkoord geeft het kabinet aan de komende jaren 17 miljard aan extra uitgaven te willen doen in verband met de financieel-economische crisis. Overigens is van deze 17 miljard ongeveer 10 miljard aan hogere uitgaven werkloosheidsuitkeringen en 1,5 miljard extra uitgaven door provincies en gemeenten (onduidelijk is of deze extra uitgaven door het rijk gecompenseerd zullen gaan worden of dat deze uitgaven geheel ten laste van de lagere overheden komen). Resteert een pakket van circa 6 miljard aan stimuleringsmaatregelen. De stimuleringsmaatregelen van het kabinet zullen voor een deel inhoud gegeven moeten worden door provincies, gemeenten en woningcorporaties. Zo maakt het kabinet extra geld vrij voor infrastructuur, bouw, onderhoud/bouw scholen ( 165 miljoen), zorg/awbzinstellingen ( 270 miljoen) en jeugdzorg ( 70 miljoen) en voor energiebesparingsprogramma s uitgevoerd door corporaties ( 320 miljoen). Daarnaast maakt het extra geld vrij voor het tegengaan van jeugdwerkloosheid ( 220 miljoen), via een nieuwe Wet investeren in jongeren (Wij). Op het moment van schrijven van de Trendnota is echter nog niet duidelijk wat deze kabinetsmaatregelen precies gaan betekenen voor gemeenten. In financiële zin zijn ze daarom niet meegenomen in de Trendnota. Het kabinet heeft ook afspraken gemaakt over het moment waarop het gaat bezuinigen om de rijksbegroting op orde te krijgen. In principe is afgesproken om vanaf 2011 bezuinigingen te gaan doorvoeren. Gedacht wordt daarbij om een pakket van bezuinigingen ter waarde van 5 miljard, gefaseerd over een aantal jaren. Alleen als de crisis langer aanhoudt dan nu verondersteld wordt, zullen de bezuinigingen op een later moment doorgevoerd worden. Globaal betekent een bezuiniging van 5 miljard op de rijksbegroting een korting op de uitkering gemeentefonds van circa 3 miljoen. In de meerjarenbegroting hebben we deze 3 miljoen korting op de uitkering gemeentefonds gefaseerd verwerkt vanaf 2011 door drie jaar lang jaarlijks 1 miljoen korting extra korting op te nemen. We gaan er vanuit dat vanaf 2014 de korting uitkering gemeentefonds weer (gefaseerd) ongedaan gemaakt wordt. Bouwprojecten Eén van de belangrijkste risicovelden vanwege de financieel-economische crisis is het geheel van onze bouwprojecten. Een eerste (globale en indicatieve) inschatting is gemaakt van de mogelijke consequenties van de crisis op het financieel resultaat van de bouwprojecten. Het conceptrapport Woningmarktonderzoek geeft aan dat de huidige planvoorraad te groot is voor de Doetinchemse markt. De mogelijke consequentie hiervan is dat de doorlooptijd van projecten vertraagt, waardoor rentekosten stijgen en de cashflow onder druk komt te staan. Totale effect van deze mogelijke vertraging calculeren we vooralsnog Trendnota Begroting 2010 Pagina 13 van 22

14 op 3,9 miljoen op contante waarde ( 2,1 miljoen generieke vertraging van 1 jaar en 1,8 miljoen extra plankosten als gevolg van de vertraging). Hetzelfde conceptrapport toont aan dat het wenselijk is te komen tot een verschuiving in woningtypes. Er zit met name ruimte in de goedkope sfeer, zowel koop als huur. Indien we zouden besluiten een verschuiving in typologie toe te passen conform het advies in het rapport dan genereert dat een reductie van het opbrengst van 6,5 miljoen op contante waarde. Heroverweging van en binnen bouwprojecten leidt tot een toename van plankosten zonder dat het opbrengend vermogen van die projecten toeneemt. Uitgaande van vijf projecten waar dat voor geldt, becijferen we de toename van plankosten op circa 1,0 miljoen op contante waarde. De bouwmarkt is veranderd van een verkopers- in een kopersmarkt. Dit betekent dat acquisitie-inspanningen zullen moeten toenemen. Vooralsnog becijferen we dit als een toename van het marketingbudget met (ten laste van de plankosten). De totaalinschatting (globaal en indicatief) van het effect van de crisis op onze bouwprojecten komt hiermee op zo n 11,5 miljoen. Gerichte keuzes en bijdragen van derden moeten leiden tot een beperking van dit bedrag voor de gemeentelijke grondexploitaties. Voor met name de herprogrammering woningbouw hebben we in het kader van het Gelders Actieplan Recessie een aanvraag ingediend voor een provinciale bijdrage van 3,5 miljoen. De reserve grondexploitaties bedraagt per ultimo ,0 miljoen. Uitgaande van de voorgaande inschatting en uitgaande van nog te maken keuzes en te ontvangen bijdragen hebben we in onze financiële prognose vooralsnog in totaal 5,0 miljoen onttrekking aan de algemene reserve opgenomen ten behoeve van toevoeging aan de reserve grondexploitaties. Een bijkomend nadeel is de afdracht aan het fonds bovenwijkse voorzieningen. Vertraging in de uitgifte van gronden heeft tevens effect op de inkomsten van dit fonds en dus voor de dekking van grote infrastructurele werken. Hiervoor hebben wij geen extra middelen gereserveerd. Het effect hiervan zal bij de jaarlijkse actualisatie van het fonds bovenwijkse voorzieningen in beeld worden gebracht met een eventueel aanvullend dekkingsvoorstel. Omzettaakstelling grondexploitaties Zoals hiervoor aangegeven leidt zowel vertraging van bouwprojecten (op de langere termijn) als heroverweging van en binnen bouwprojecten (op de kortere termijn) tot toename van plankosten. Daarnaast zal vertraging van bouwprojecten op de korte termijn ertoe leiden dat er minder uren toegeschreven kunnen worden aan de projectkredieten. Voor een deel wordt dat opgevangen door het niet meer inhuren van externen. Een deel zal echter het eigen personeel treffen. Omdat we dit personeel wel hebben, gaan we er vanuit dat er sprake zal zijn van een zgn. omzetverlies. In totaal bedraagt de omzet van het eigen personeel op grondexploitatiekredieten 2,3 miljoen jaarlijks. We verwachten dat we de komende tijd hiervan in ,5 miljoen niet kunnen realiseren en in 2010 en 2011 telkens 1,0 miljoen. In 2012 verwachten we dat de bouwmarkt weer aantrekt en dat het omzetverlies 0,5 miljoen is. Deze jaarlijkse omzetverliezen komen ten laste van de algemene dienst. Belastingen en heffingen Uitgangspunt bij de financiële paragraaf van de Trendnota is dat we de lokale lasten niet verhogen (d.w.z. slechts meegaan met de inflatiecorrectie). Daarnaast gaan we uit van 100%- kostendekkendheid van leges e.d. Binnen het totaal van de belastingen en heffingen houden we rekening met een lagere opbrengst aan leges bouwvergunningen. Een deel van de lagere opbrengsten kan worden Trendnota Begroting 2010 Pagina 14 van 22

15 gecompenseerd door lagere uitgaven. Per saldo verwachten we voor de jaren jaarlijks 0,5 miljoen minder inkomsten bouwleges te realiseren. Aangezien de reserve bouwleges momenteel 0,2 miljoen groot, is het netto-effect hiervan in ,3 miljoen. Rente en dividenden Vooralsnog schatten wij in dat de risico s hiervan gering zijn. Bijstandsuitkeringen De toename van het aantal bijstandsuitkeringen wordt ingeschat op 100 voor het jaar 2009 en 200 voor de jaren 2010 en Voor het jaar 2012 wordt rekening gehouden met een aantal van 100 (aantallen tov begroting 2009, waarbij rekening is gehouden met een krimp van 75 gebaseerd op aantallen 2008). Een toename van 100 uitkeringsgerechtigden betekent een last van 1,3 miljoen extra. Deze last komt in eerste instantie ten laste van de reserve Wwb. Deze bevat op dit moment 2,0 miljoen. Pas als de reserve uitgeput is, komen de extra uitgaven ten laste van de begroting. Per saldo betekent dit in ,0 miljoen, in ,0 miljoen, in ,6 miljoen en in ,3 miljoen ten laste van de begroting. Verkoop panden In het kader van het project herontwikkelingen gemeentelijke gebouwen dienen een 7-tal gemeentelijke panden verkocht te worden. Daarvoor is een plan van aanpak opgesteld. Momenteel wordt er onderhandeld/gesproken over het verkopen van de panden Grutstraat 27 en 31/33, Korte Kapoeniestraat 24. Het pand Varsseveldseweg 104/108 wordt bij openbare inschrijving via een notariskantoor verkocht. Deze procedure loopt momenteel. De verkoop van de overige panden wordt gestart op het moment dat de bouwplannen van het CIC op het Brewincterrein verder gevorderd zijn. De huurders van deze panden gaan over het algemeen over naar het CIC. Vooralsnog is een opbrengst van in totaal 2,5 miljoen (2010: 1,0 mln en 2011: 1,5 mln) opgenomen. Monitoring aannames meerjarenbegroting In deze bijlage hebben we de uitgangspunten en aannames bij de financiële paragraaf van de Trendnota toegelicht. Op dit moment werken we de aannames meer gedetailleerd uit. Maar het blijven natuurlijk aannames, waarvan het de vraag is of die zich ook daadwerkelijk zullen voordoen. Daarom gaan we realisatie van de aannames monitoren. In de financiële monitoren (voorjaar en najaar) rapporteren we hierover. Trendnota Begroting 2010 Pagina 15 van 22

16 Bijlage 2 Overzicht lopende en voorgenomen investeringen Tabel 1: Lopende investeringen gd (in miljoenen) Beleidsveld Investeringsniveau Nieuwbouw schouwburg 24,0 Onderwijshuisvesting (Dichteren, Wijnbergen) 5,0 Infrastructuur (o.a. mobiliteitsplan 2008) 2,8 Parkeren (o.a. parkeergarage bij schouwburg) 17,0 Riolering (afkoppelen, vervangingen en 10,7 berg bezinkbassins) Openbare ruimte (kwaliteitsimpuls) 1,6 Afvalinzameling 1,0 Vervangingsinvesteringen (ondermeer 2,0 verkeersregelinstallaties, openbare verlichting, tractie) GSO-3 projecten 9,0 Totaal 73,1 Tabel 2: Geplande investeringen gd, met financiering rond (in miljoenen) Beleidsveld Onderwijshuisvesting, school de Haven, gymlokaal 4,5 i.v.m. groei leerlingen en brede school wijnbergen Gemeentelijke huisvesting (Stadhuis, Havenstraat, 3,0 6,0 3,0 incl. herinrichting voorplein stadhuis 2009: 1,5 mln. maar exclusief herhuisvesting WMO- backoffice. W&I) Brandweerkazerne 0,5 2,5 2,5 Infrastructuur, uitvoeringsmaatregelen o.b.v. o.a. 4,5 2,5 2,5 2,5 mobiliteitsplan (jaar 2009: incl. 2,0 mln Ruimzichtlaan tlv grex) Parkeren, uitbreiding parkeerterrein Varkensweide 2,0 6,0 Riolering, vervanging o.b.v. GRP 2,8 0,8 0,9 0,4 Vervangingsinvesteringen (openbare verlichting, 2,1 2,0 0,9 1,5 automatisering, civieltechn. Kunstwerken en tractie). Totaal 19,4 19,8 9,8 4,4 Naast de hiervoor genoemde gemeentelijke investeringen, waarvan de financiering rond is, zijn er nog diverse projecten waarvan de financiering nog niet rond is. Het betreft hier investeringen die wij als gemeente noodzakelijk achten, maar waarvan de financiering (nog) niet geregeld is. Het betreft investeringen op de volgende terreinen: infrastructuur (totaal 73,2 miljoen gepland, waarvan 31,7 afgedekt); openbaar vervoervoorzieningen; onderwijshuisvesting (totaal 15,9 miljoen aan prioriteiten); Trendnota Begroting 2010 Pagina 16 van 22

17 muziekschool (schatting 1,2 miljoen); revitalisering bedrijfsterreinen; verplaatsing Esbro; renovatie zwembad Rozengaarde; inlopen achterstand monumentenstatus gebouwen. Trendnota Begroting 2010 Pagina 17 van 22

18 Bijlage 3 - Overzicht uitwerking Aanvalsplan Achterhoek Authentiek Anders Tempo maken: Versnellingstafels totale kosten eigen bijdrage gevraagd Bevorderen van de economische ontwikkeling A-wijken 3,5 2,0 1,5 gd GSO Fietstunnel Metzo 2,0 1,0 1,0 gd Ruimzichtlaan 2,0 1,0 1,0 gd Oude Postkantoor 1,5 0,7 0,8 gd Silo Wehl 2,1 0,3 1,8 gd Centraal station Achterhoek 2,5 pm pm Hoofdvestiging Muziekschool 1,2 0,0 1,2 gd Behoud van economisch structuur & activiteiten Herprogrammering woningbouw 10,0 6,5 3,5 gd GSO Garantstelling Lyceumkwartier pm pm pm Slim kansen benutten: Het A-fonds, groen en duurzaam Stimuleren van duurzame investeringen Duurzame Topsporthal 5,5 3,5 2,0 gd LED straatverlichting 2,4 pm pm Glasvezel 2,5 pm pm Oplaadpunten elektrische auto s 0,5 pm pm Ombouw auto s naar gas 0,0 pm pm Halfverharding fietspaden 0,9 pm pm Dorpsdeelauto s 0,5 pm pm Zonne-energie 6,6 pm pm GIOS 1,6 0,8 0,8 gd Revolving Fund duurzame maatregelen 1,0 0,0 1,0 gd Stimuleren van werk en scholing Vraaggerichte diagnose arbeidsmarkt 1,8 0,9 0,9 gd GSO Leervouchers 2,4 pm pm Totaal 50,5 16,7 15,5 Trendnota Begroting 2010 Pagina 18 van 22

19 Trendnota Begroting 2010 Pagina 19 van 22

20 Bijlage 4 Prognoses reserve grondexploitaties en fonds bovenwijks Voor een vollediger beeld van onze financiele positie bijgaand de prognose reserve grondexploitaties en de prognose fonds bovenwijkse voorzieningen. In deze prognoses zitten niet verwerkt de eventuele effecten van de financieel-economische crisis. Tabel 1: Prognose reserve grondexploitaties Stand per 1 januari Rente Winstnemingen* Beschikking voorzieningen** Stand per 31 december *Winstnemingen is het saldo van de (tussentijdse en eind-)winstnemingen van diverse grondexploitaties in enig jaar. Een negatieve winstneming is in feite een verliesneming. Aangezien de verliesnemingen geprognoticeerd zijn, staan hier voorzieningen tegenover. **Beschikking voorzieningen is het saldo van de voorzieningen die ingezet worden ter dekking van negatieve winstnemingen (oftewel verliesnemingen) in enig jaar. Tabel 2: Prognose fonds bovenwijkse voorzieningen Stand per 1 januari Rente Bijdragen (inc. rente)* Investeringslasten** Stand per 31 december *Bijdragen is het saldo van de afdrachten vanuit de diverse projecten aan het fonds bovenwijks in enig jaar. **Investeringslasten is het saldo van de investeringslasten behorende bij de infrastructurele werken die vanuit het fonds bovenwijks bekostigd worden. Trendnota Begroting 2010 Pagina 20 van 22

Burgemeester en Wethouders

Burgemeester en Wethouders Burgemeester en Wethouders Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden Aan de Gemeenteraad van Leiden Gemeente Leiden Bezoekadres Stadhuis Stadhuisplein 1 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 071-5165165

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7 Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Voorstel: 1. Met ingang van de programmabegroting 2014-2017 een bijstelling doorvoeren van de wijze van

Nadere informatie

Begroting Bedragen x 1.000,00

Begroting Bedragen x 1.000,00 Begroting 2014 2014 2011 Huidig beleid uitgaven -47.546-51.187 Huidig beleid inkomsten 48.107 50.206 Mutaties reserves -1.657-506 Begrotingstekort huidig beleid -1.096-1.487 Nieuw beleid -443-1.712 Dekkingsvoorstel

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

Bijlage 3 behorend bij het initiatief voorstel Aanpak van de recessie. Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid.

Bijlage 3 behorend bij het initiatief voorstel Aanpak van de recessie. Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid. Bijlage 3 behorend bij het initiatief voorstel Aanpak van de recessie. Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid. Inleiding. Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in onze middelen zaten

Nadere informatie

: Aanvullend voorstel voor voorjaarsnota 2006 en kadernota 2007

: Aanvullend voorstel voor voorjaarsnota 2006 en kadernota 2007 Nummer Onderwerp : B-2.14.2006 : Aanvullend voorstel voor voorjaarsnota 2006 en kadernota 2007 Korte inhoud : Voor de voorjaarsnota moet de begrote algemene uitkering worden verhoogd met 144.637 en de

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raadsbijlage Voorstel over de besteding van de opbrengst van de verkoop aandelen Bouwfonds

gemeente Eindhoven Raadsbijlage Voorstel over de besteding van de opbrengst van de verkoop aandelen Bouwfonds r p gemeente Eindhoven Concernstaf Raadsbijlage nummer 135 Inboeknummer OOQ001816 Beslisdatum BBrW 30 mei 2000 Dossiernummer 022.305 Raadsbijlage Voorstel over de besteding van de opbrengst van de verkoop

Nadere informatie

ADDENDUM KADERBRIEF 2015 INZAKE HERZIENE MEERJARENBEGROTING 2015-2018 + OMBUIGINGSOPERATIE GEMEENTE TUBBERGEN

ADDENDUM KADERBRIEF 2015 INZAKE HERZIENE MEERJARENBEGROTING 2015-2018 + OMBUIGINGSOPERATIE GEMEENTE TUBBERGEN ADDENDUM KADERBRIEF 2015 INZAKE HERZIENE MEERJARENBEGROTING 2015-2018 + OMBUIGINGSOPERATIE GEMEENTE TUBBERGEN Definitieve versie 12-08-2014 Addendum Kaderbrief 2015 gemeente Tubbergen definitieve versie

Nadere informatie

Barneveld en de Recessie

Barneveld en de Recessie Barneveld en de Recessie 1 Totstandkoming December 2008: actualisatie van risico s gemeente Het proces vanaf december 2008 tot nu toe Landelijke ontwikkelingen en daarna vertaling naar Barneveld Bespreekstuk

Nadere informatie

Bestemming opbrengst verkochte Nuon aandelen. Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein

Bestemming opbrengst verkochte Nuon aandelen. Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein Raad VOORBLAD Onderwerp Bestemming opbrengst verkochte Nuon aandelen. Agendering x Commissie Bestuurlijk Domein x Gemeenteraad Commissie Ruimtelijk Domein Lijst ingekomen stukken Commissie Sociaal en Economisch

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R5074 Inboeknummer Dossiernummer Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in

Nadere informatie

Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose Met een doorkijk naar 2018

Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose Met een doorkijk naar 2018 Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose 2013-2014 Met een doorkijk naar 2018 Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose 2013-2014 Een belangrijke taak van UWV is het bij elkaar brengen van vraag en aanbod op

Nadere informatie

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 Risico s voor borgstelsel nemen toe Corporaties nemen maatregelen om de financiële conti - nuïteit te waarborgen. Dit is het gevolg van de overheidsmaatregelen

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC Inleiding Om een solide financiële basis onder het Multifunctioneel Centrum (hierna: MFC) te realiseren is gezocht naar aanvullende partners. Inmiddels zijn de deelnemende

Nadere informatie

De raad van de gemeente Hoorn. Hoorn, Geachte raad,

De raad van de gemeente Hoorn. Hoorn, Geachte raad, 1 van 5 De raad van de gemeente Hoorn Bureau Planning en Control Contactpersoon : H.A. Sünder Telefoonnr. : 0229-252408 E-mail : gemeente@hoorn.nl Uw brief van : - Uw kenmerk : Ons kenmerk : 09.41727 Bijlage(n)

Nadere informatie

Programma 10. Financiën

Programma 10. Financiën Programma 10 Financiën Aandeel programma 10 in totale begroting 1% Financiën Overige programma's 99% Programma 10 Financiën Inleiding Ons college hanteert als uitgangspunt bij haar financiële beleid dat

Nadere informatie

September 2015 -Prognoses -Afwijkingen -Bandbreedtes

September 2015 -Prognoses -Afwijkingen -Bandbreedtes Begrotingsmonitor September 2015 -Prognoses -Afwijkingen -Bandbreedtes Begrotingsmonitor september 2015 1 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. INGESCHATTE AFWIJKINGEN 2015 (MET BANDBREEDTES)... 4 2.1 INTEGRATIE

Nadere informatie

Bijlagen 1 Voorjaarsnota

Bijlagen 1 Voorjaarsnota Raadsvoorstel Agendapunt: Onderwerp Voorjaarsnota 2012 Datum voorstel 10 april 2012 Datum raadsvergadering 15 mei 2012 Bijlagen 1 Voorjaarsnota Ter inzage Aan de gemeenteraad, 0. Samenvatting De voorjaarsnota

Nadere informatie

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Gemeente Bussum Vaststellen Perspectiefnota 2015 Brinklaan 35 Postbus 6000 1400 HA Bussum Aan de gemeenteraad.

Nadere informatie

Ontwikkelingen, Prestaties (wat gaan we doen) en financiële consequenties per product

Ontwikkelingen, Prestaties (wat gaan we doen) en financiële consequenties per product Programma 11 Overzicht algemene dekkingsmiddelen Burgemeester W.J.F.M. van Beek Ontwikkelingen, Prestaties (wat gaan we doen) en financiële consequenties per product Product 11.01 Beleggingen en Treasury

Nadere informatie

Nieuwveense Landen. Willen en kunnen in een veranderende wereld

Nieuwveense Landen. Willen en kunnen in een veranderende wereld Nieuwveense Landen Willen en kunnen in een veranderende wereld Doel en programma Inzicht geven in Nieuwveense Landen: Totstandkoming project Stand van zaken 1.1.2012 Ontwikkelingen Gevolgen Nieuwveense

Nadere informatie

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden 1. Inleiding Ten tijde van het schrijven van de kadernota 2016 wordt nog volop gewerkt aan de uitwerking van het proces Kracht#15. Voor het besluitvormingsproces dient de Kadernota 2016 in januari 2015

Nadere informatie

Betreft : RAADSVOORSTEL - vaststelling jaarrekening 2006

Betreft : RAADSVOORSTEL - vaststelling jaarrekening 2006 Betreft : RAADSVOORSTEL - vaststelling jaarrekening 2006 Datum voorstel : 5 juni 2007 Raadsvergadering d.d. : 5 juli 2007 Volgnummer : 2007R0031, agendanummer 6 Taakveld : Financiën Portefeuillehouder

Nadere informatie

Agendapunt. Op grond van artikel 192 van de gemeentewet is de raad het bevoegd orgaan om de begroting tussentijds te wijzigen.

Agendapunt. Op grond van artikel 192 van de gemeentewet is de raad het bevoegd orgaan om de begroting tussentijds te wijzigen. RAADSVOORSTEL Agendapunt Raad 27 oktober 2016 Afdeling Middelen Voorstel nummer 2016.00077 Datum 27 september 2016 Onderwerp Tweede bestuursrapportage 2016 Programma Alle begrotingsprogramma's Inlichtingen

Nadere informatie

Financieel beeld van de gemeente Naarden, Muiden, Bussum September 2014

Financieel beeld van de gemeente Naarden, Muiden, Bussum September 2014 Financieel beeld van de gemeente Naarden, Muiden, Bussum September 2014 Inleiding In de fusieraad van 30 juni 2014 is gesproken over een consolidatie van de drie begrotingen en om inzicht te krijgen in

Nadere informatie

Deze notitie geeft u inzicht en overzicht. Uw uitdaging is het maken van de definitieve keuzes.

Deze notitie geeft u inzicht en overzicht. Uw uitdaging is het maken van de definitieve keuzes. 1. Inleiding In de loop van het afgelopen jaar hebben wij u via de bestuursrapportages, de Voorjaarsnota 2009 en recentelijk nog bij het voorstel met betrekking tot Hergebruik historisch deel stadhuis,

Nadere informatie

Strategische Personeels Planning bij de gemeente Doetinchem Deel 2: ontwikkelingen

Strategische Personeels Planning bij de gemeente Doetinchem Deel 2: ontwikkelingen Strategische Personeels Planning bij de gemeente Doetinchem Deel 2: ontwikkelingen Informatieve raad 24 november 2011 Proces SPP Stap Datum Vorm Wat 1 13 oktober Informatieve raad Toelichting SPP, feiten

Nadere informatie

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad Tussentijdse rapportage 2012 Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 1 Inhoudsopgave 1. Aanbieding... 3 2. Inleiding... 3 2.1. Doelstelling Willemsoord... 3 2.2. Toelichting in algemene zin op de

Nadere informatie

Haarlem, 23 augustus 2011. Onderwerp: Begroting 2012. Bijlagen: ontwerpbesluit, begroting

Haarlem, 23 augustus 2011. Onderwerp: Begroting 2012. Bijlagen: ontwerpbesluit, begroting Haarlem, 23 augustus 2011 2011 77 Onderwerp: Begroting 2012 Bijlagen: ontwerpbesluit, begroting 1 Inleiding De voor u liggende begroting 2012-2015 is de eerste begroting van het nieuwe college na de verkiezingen

Nadere informatie

Regionale samenwerking Bedrijventerreinen West-Achterhoek. 28 oktober 2008

Regionale samenwerking Bedrijventerreinen West-Achterhoek. 28 oktober 2008 Regionale samenwerking Bedrijventerreinen West-Achterhoek 28 oktober 2008 Opbouw van de presentatie Ontstaan van de samenwerking Doelstelling en ambitie Aansluiting bij Provinciaal en Landelijk beleid

Nadere informatie

Voortgangsrapportage 2015-I en Sleutelrapportage januari - maart De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN

Voortgangsrapportage 2015-I en Sleutelrapportage januari - maart De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN Voortgangsrapportage 2015-I en Sleutelrapportage januari - maart 2015 P. Scholtens De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN (050) 367 52 459116 2 5712360 - Geachte heer, mevrouw, Met

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPZET 1000-BANENPLAN REKENKAMER LEEUWARDEN DECEMBER 2016

ONDERZOEKSOPZET 1000-BANENPLAN REKENKAMER LEEUWARDEN DECEMBER 2016 ONDERZOEKSOPZET 1000-BANENPLAN REKENKAMER LEEUWARDEN DECEMBER 2016 Inleiding In maart 2016 wordt in het document 'Midterm Review Collegeprogramma Iedereen is Leeuwarden 2014-2018' een tussentijdse stand

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL 09.0158 incl erratum dd 26 januari 2010. B&W-besluit d.d.: 15-12-2009 / 26 januari 2010 B&W-besluit nr.: 09.1462 / 10.

RAADSVOORSTEL 09.0158 incl erratum dd 26 januari 2010. B&W-besluit d.d.: 15-12-2009 / 26 januari 2010 B&W-besluit nr.: 09.1462 / 10. RAADSVOORSTEL 09.0158 incl erratum dd 26 januari 2010 Rv. nr.: 09.0158 B&W-besluit d.d.: 15-12-2009 / 26 januari 2010 B&W-besluit nr.: 09.1462 / 10.0091 Naam programma +onderdeel: Stedelijke Ontwikkeling

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

2. De opbrengstpotentie van het huidige schoolterrein aan het Ot en Sienpad

2. De opbrengstpotentie van het huidige schoolterrein aan het Ot en Sienpad Keuzenotitie scholencomplex Ot en Sienpad Huissen De Financiële aspecten. Naast de algemene notitie met de bijbehorende 6 bijlagen waarin de voor- en nadelen en de omgeving factoren en de financiële gevolgen

Nadere informatie

Paragraaf Decentralisaties

Paragraaf Decentralisaties Paragraaf Decentralisaties Per 1 januari 2015 zijn de decentralisaties in het sociaal domein realiteit geworden. Belangrijke taken op het gebied van jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning en participatie

Nadere informatie

i^v RAADSINFORMATIEBRIEF

i^v RAADSINFORMATIEBRIEF i^v gemeente WOERDEN Van: college van burgemeester en wethouders Datum: 1 november 211 Portefeuillehouder(s): B. Duindam Portefeuille(s): Financiën Contactpersoon: Ivonne Mellema-Moor Tel.nr.: 843 E-mailadres:

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

In beweging voor u. Voorzieningen en reserves binnen het grondbedrijf VOORZIENINGEN EN RESERVES BINNEN HET GRONDBEDRIJF

In beweging voor u. Voorzieningen en reserves binnen het grondbedrijf VOORZIENINGEN EN RESERVES BINNEN HET GRONDBEDRIJF Voorzieningen en reserves binnen het grondbedrijf Er zijn drie voorzieningen en vijf reserves. Voorzieningen Voorziening herwaardering: (VH) 8,177 mln Voorziening kosten gerealiseerde complexen: (VGC)

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Vanuit een sterke en in meerjarenperspectief sluitende begroting zijn er een aantal punten waar de VVD bij stil wil staan;

Vanuit een sterke en in meerjarenperspectief sluitende begroting zijn er een aantal punten waar de VVD bij stil wil staan; Begroting 2012 Na een uitgebreid traject richting de voorjaarsnota 2011 waarbij de samenleving zeer welkom en nauw betrokken is, hebben wij op 9 juni de voorjaarsnota vastgesteld waarin de ombuigingen

Nadere informatie

loonstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 1,6% prijsstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 2,25% inflatiecorrectie tarieven: 1,08% 1,08%

loonstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 1,6% prijsstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 2,25% inflatiecorrectie tarieven: 1,08% 1,08% Bijlage 1 Begrotingsrichtlijnen voor de begroting 2014-2017 Samenvattend gelden de volgende financieel-technische uitgangspunten voor de begroting 2014-2017 : 1. Nominale ontwikkelingen 2014 2015-2017

Nadere informatie

De begroting van de provincie Utrecht voor Een samenvatting

De begroting van de provincie Utrecht voor Een samenvatting De begroting van de provincie Utrecht voor 2012 Een samenvatting Hoeveel gaat de provincie Utrecht in 2012 uitgeven? Waaraan en waarom? Dat leest u in deze samenvatting. U zult zien dat wij voor 2012 duidelijke

Nadere informatie

Toetsingskaders Gemeenschappelijke Regelingen

Toetsingskaders Gemeenschappelijke Regelingen Toetsingskaders Gemeenschappelijke Regelingen JAARREKENING 2012 Tijdigheid Is de jaarrekening op tijd (voor 15 april) ontvangen? Accountantsverklaringen Is de verklaring aanwezig (ja /nee) en welke soort

Nadere informatie

2. Globale analyse 2015

2. Globale analyse 2015 2. Globale analyse 2015 2.1. Tekort 2015 We zien dat de economie aantrekt. Dat zien we ook terug in Enschede. We nemen groei en dynamiek waar van bedrijven op de toplocaties (met name Kennispark en de

Nadere informatie

Financiële kadernota Samen kom je verder! Gemeente Leiderdorp

Financiële kadernota Samen kom je verder! Gemeente Leiderdorp Financiële kadernota 2017-2020 Samen kom je verder! Gemeente Leiderdorp Algemene Dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Nr. Onderwerp i/s 2017 2018 2019 2020 401 Minder opbrengst precario S 40.000

Nadere informatie

OXT.?W III III MUI MUI INI II 13.017609. Advies B&W. Beslissing. Bespreken. Burgemeester Gelok. Registratienummer

OXT.?W III III MUI MUI INI II 13.017609. Advies B&W. Beslissing. Bespreken. Burgemeester Gelok. Registratienummer Advies B&W B&W Registratienummer 2 2 OXT.?W Beslissing Burgemeester Gelok Raadsinformatiebijeenkomst 7 november 203 Secretaris Van den Berge Gemeenteraadsbijeenkomst n.v.t. Wethouder Schenk T Bespreken

Nadere informatie

Bijlage 5 Perspectiefnota 2015-2018

Bijlage 5 Perspectiefnota 2015-2018 Bijlage 5 Perspectiefnota 2015-2018 Bezuinigingsvoorstel fase IVa In het kader van de bezuinigingen is met de raad afgesproken dat om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting 2015-2018 omkeerbare

Nadere informatie

Voor algemene gegevens over de opbouw en waarde van het aandelenbezit alsmede het aandeelhoudersrendement wordt verwezen naar bijlage 1.

Voor algemene gegevens over de opbouw en waarde van het aandelenbezit alsmede het aandeelhoudersrendement wordt verwezen naar bijlage 1. Memo aan onderwerp Leden van de gemeenteraad Vervreemden aandelen cyclus van Hans van den Akker dienst afdeling telefoon Datum 12 september 2011 memo Tijdens de raadsbijeenkomst van 15 december 2010 heeft

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Aan de raad AGENDAPUNT 3 Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Voorstel: 1. De kaders uit het beleidsplan 'Werken werkt!' vaststellen, zijnde: a. als doelstellingen: - het bevorderen van de mogelijkheden

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Bevoegdheid Raad. Vergaderdatum: 28 oktober 2014 Registratienummer: 2014/44 Agendapunt nummer: 5a

Raadsvoorstel. Bevoegdheid Raad. Vergaderdatum: 28 oktober 2014 Registratienummer: 2014/44 Agendapunt nummer: 5a Raadsvoorstel Bevoegdheid Raad Vergadering Gemeenteraad Oirschot Vergaderdatum: 28 oktober 2014 Registratienummer: 2014/44 Agendapunt nummer: 5a Onderwerp Scenario's dekkingsplan begroting 2015-2018 Voorstel

Nadere informatie

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0 Criteria Naam en nummer Soort Instellingsdatum Besluitvorming Nut en noodzaak Functie Doel Ambtelijk beheerder Voeding Toelichting B0442003 Reserve Cofinancieringsfonds Kennis en innovatie Bestemmingsreserve

Nadere informatie

BIJDRAGE CONCERN AAN DEEL 3 BELEIDSBEGROTING 2002. d.d. 11-07-2001

BIJDRAGE CONCERN AAN DEEL 3 BELEIDSBEGROTING 2002. d.d. 11-07-2001 BIJDRAGE CONCERN AAN DEEL 3 BELEIDSBEGROTING 2002 d.d. 11-07-2001 1. Productgroepnummer: 0001 3. Productgroepnaam: Financieringsmiddelen Het betreft een verzameling van mogelijke financieringsmiddelen,

Nadere informatie

Voorstelnummer: Houten, 1 oktober 2013

Voorstelnummer: Houten, 1 oktober 2013 Raadsvoorstel Voorstelnummer: 2013-068 Houten, 1 oktober 2013 Onderwerp: Raadsvoorstel Tweede bestuursrapportage 2013 Beslispunten: 1. De begroting 2013 te wijzigen op basis van de sheet "Financiële effecten

Nadere informatie

Bijlage: Analyse van het plan van de stichting

Bijlage: Analyse van het plan van de stichting Bijlage: Analyse van het plan van de stichting Bijlage bij raadsvoorstel Het proces van planvorming De planvorming door de stichting is gestart na het gesprek in mei 2011 met het college van B&W en diverse

Nadere informatie

Kadernota Participatie en Inkomen. Raadsinformatieavond 14 januari 2014

Kadernota Participatie en Inkomen. Raadsinformatieavond 14 januari 2014 Kadernota Participatie en Inkomen Raadsinformatieavond 14 januari 2014 Opbouw 1. Urgentie/aanleiding 2. Gekozen insteek en proces 3. Drieledige veranderstrategie a. Versterken bedrijvigheid en stimuleren

Nadere informatie

Doordecentralisatie. Inleiding

Doordecentralisatie. Inleiding Doordecentralisatie Inleiding In overleg met het college van bestuur van het Dockingacollege en de J.J. Boumanschool is het idee ontstaan om te gaan doordecentraliseren. Bij doordecentralisatie worden

Nadere informatie

Schuytgraaf Made in [Arnhem]

Schuytgraaf Made in [Arnhem] Schuytgraaf Made in [Arnhem] Een nieuwe BASISGREX voor Schuytgraaf 02-04-2012 DIENST STADSONTWIKKELING 1 1. Inleiding In het onderhandelingstraject over de toekomst van de constructie rond de GEM Schuytgraaf,

Nadere informatie

Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein. Informerende Commissie. Bespreken.

Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein. Informerende Commissie. Bespreken. Raad VOORBLAD Onderwerp Herschikking van de reserves Agendering x Commissie Bestuurlijk Domein x Gemeenteraad Commissie Ruimtelijk Domein Lijst ingekomen stukken Commissie Sociaal en Economisch Domein

Nadere informatie

memo Inleiding Situatieschets : College van Burgemeester en Wethouders : Gemeentesecretaris : Concerncontroller, Irene van t Walderveen

memo Inleiding Situatieschets : College van Burgemeester en Wethouders : Gemeentesecretaris : Concerncontroller, Irene van t Walderveen memo Aan Cc Van : College van Burgemeester en Wethouders : Gemeentesecretaris : Concerncontroller, Irene van t Walderveen Datum : 24 januari 2012 Betreft : onderzoek opbrengst verkoop aandelen NUON Inleiding

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP Wijnen, Peter FIN S3 RAD: RAD131106 2013-11-06T00:00:00+01:00 BW: BW131001 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 6 november 2013 Portefeuillehouder : J.M. Cardinaal Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen)

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen) Behandelend ambtenaar gemeente Begroting 2015 is Meerjarenbegroting 2016-2018 is Datum vaststelling begroting 2015 Datum ontvangst begroting 2015 Maatstaven Aantal inwoners per 1-1-2015 Aantal woonruimten

Nadere informatie

Financiële vertaling Bestuursakkoord

Financiële vertaling Bestuursakkoord Financiële vertaling Bestuursakkoord In deze notitie geven we inzicht in de financiële vertaling van het Bestuursakkoord. Dat doen we per onderdeel van het Bestuursakkoord. En dat doen we door per onderdeel

Nadere informatie

AAN BURGEMEESTER & WETHOUDERS. Onderwerp: Taakstellende bezuiniging accommodaties

AAN BURGEMEESTER & WETHOUDERS. Onderwerp: Taakstellende bezuiniging accommodaties AAN BURGEMEESTER & WETHOUDERS Kenmerk: 129862 Sector: Inwonerszaken Team : Sport, Economische Zaken & Recreatie Onderwerp: Taakstellende bezuiniging accommodaties Besluit: 1. Vast te stellen dat de accommodaties

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad n.v.t. W.F. Mulckhuijse (SP), R. Pet (GroenLinks), K.G. van Rijn (PvdA), K. Jongejan (VVD) In te vullen door Raadsgriffie Portefeuillehouder nvt nvt RV-nummer: RV-68/2008

Nadere informatie

Business case modelcasus

Business case modelcasus 1/5 Modelcasus Van Bleek fabriek - Business Case Business case modelcasus Inleiding De Business case geeft antwoord op de vraag of het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project voldoende

Nadere informatie

2012 actuele begroting op 31-12-12

2012 actuele begroting op 31-12-12 WMO 4 e berap Bestuurlijke samenvatting Landelijke ontwikkelingen bij de overheid hebben in voor nogal wat wijzigingen, maar ook onzekerheid gezorgd. Zo werd besloten dat de overgang van Begeleiding naar

Nadere informatie

Naam en telefoon. Coen van den Hout (9300) Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Coen van den Hout (9300) Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Invoering nieuwe voorschriften Besluit Begroting & Verantwoording (BBV). Datum 25 mei 2016 Naam en telefoon Coen van den Hout (9300) Afdeling F&C Portefeuillehouder Frank den Brok Waarover wil

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Quick scan re-integratiebeleid Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Doetinchem, 16 december 2011 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Doetinchem heeft op 18 december 2008 het beleidsplan

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. I. Inleiding. II. Voorjaarsnota 2014. III. Uitgangspunten voor de begroting 2015. Ontwikkelingen 2015 en volgende jaren

INHOUDSOPGAVE. I. Inleiding. II. Voorjaarsnota 2014. III. Uitgangspunten voor de begroting 2015. Ontwikkelingen 2015 en volgende jaren INHOUDSOPGAVE I. Inleiding II. Voorjaarsnota 2014 III. Uitgangspunten voor de begroting 2015 IV. Ontwikkelingen 2015 en volgende jaren 4.1. Uitgangspositie 4.2. Toelichting op de mutaties 4.3. Overige

Nadere informatie

Voorstel: Wij stellen uw raad voor bijgaande Nota Reserves en Voorzieningen 2013 vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Ferwerderadiel,

Voorstel: Wij stellen uw raad voor bijgaande Nota Reserves en Voorzieningen 2013 vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Ferwerderadiel, AAN: De raad van de gemeente Ferwerderadiel. Sector : II Nr. : 06/52.13 Onderwerp : Vaststelling Nota Reserves en Voorzieningen 2013. Ferwert, 9 september 2013. Inleiding: Normaliter wordt de Nota Reserves

Nadere informatie

JAARREKENING Ja, IPA Acon heeft een goedkeurende verklaring afgegeven.

JAARREKENING Ja, IPA Acon heeft een goedkeurende verklaring afgegeven. JAARREKENING 2015 Tijdigheid Is de jaarrekening op tijd (voor 15 april) ontvangen? Accountantsverklaringen Is de verklaring aanwezig (ja /nee) en welke soort verklaring? Weerstandsvermogen Hoogte algemene

Nadere informatie

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2012-2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding a. Aanleiding en kader b. Proces 2. Risicomanagement a. Risico's en risicomanagement b. Invoering van risicomanagement

Nadere informatie

Onderwerp : Financiele verkenning bestuursakkoord met betrekking tot de Wet Werken Naar Vermogen

Onderwerp : Financiele verkenning bestuursakkoord met betrekking tot de Wet Werken Naar Vermogen MEMO Datum : 16 mei 2011 Aan : Gemeenteraad Van : college B&W Onderwerp : Financiele verkenning bestuursakkoord met betrekking tot de Wet Werken Naar Vermogen In de raadsvergadering van 28 april 2011 is

Nadere informatie

Voorzitter 1. Zorg voor iedereen

Voorzitter 1. Zorg voor iedereen Voorzitter, Wat de ChristenUnie betreft maken we deze Algemene Beschouwingen zo concreet mogelijk. Ik begin daarom meteen met een belangrijke conclusie: met het voorliggende collegewerkprogramma en de

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2016 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarplan 2015 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

Toekomst Riegmeer: 3 e sessie werkgroep Raad 5 juli. 1. Inleiding

Toekomst Riegmeer: 3 e sessie werkgroep Raad 5 juli. 1. Inleiding Toekomst Riegmeer: 3 e sessie werkgroep Raad 5 juli 1. Inleiding Met een commissie vanuit de raad is de afgelopen maanden gekeken welke opties en scenario s denkbaar zijn als het gaat om de toekomst van

Nadere informatie

(pagina 3) (pagina 6)

(pagina 3) (pagina 6) JAARREKENING 2014 Tijdigheid Is de jaarrekening op tijd (voor 15 april) ontvangen? Accountantsverklaringen Is de verklaring aanwezig (ja /nee) en welke soort verklaring? Weerstandsvermogen Hoogte algemene

Nadere informatie

Bijlage 1: Overzicht van methodiek en positie grondbedrijven

Bijlage 1: Overzicht van methodiek en positie grondbedrijven Bijlage 1: Overzicht van methodiek en positie grondbedrijven 1 2 3 4 Incl. fondsstortingen ten laste van de grex (groenfonds en bijdrage verliesnemingen cf. grondslagen Opm.: huidige boekwaarde is excl.

Nadere informatie

Bijlage 2 bij Raadsvoorstel nr. HVE070017 (Verkeersproblematiek Maastrichterlaan/Randweg Noord)

Bijlage 2 bij Raadsvoorstel nr. HVE070017 (Verkeersproblematiek Maastrichterlaan/Randweg Noord) Bijlage 2 bij Raadsvoorstel nr. HVE070017 (Verkeersproblematiek Maastrichterlaan/Randweg Noord) Financiële paragraaf aanleg Randweg Noord Inleiding De kosten gemoeid met de planvoorbereiding en aanleg

Nadere informatie

naar een nieuw Wmo-beleidsplan

naar een nieuw Wmo-beleidsplan naar een nieuw Wmo-beleidsplan gemeente Cranendonck extra Commissievergadering 26 april 2011 Ruud Vos Naar een nieuw Wmo-beleidsplan voor Cranendonck trends en ontwikkelingen bestuursakkoord Rijk en VNG

Nadere informatie

Onderwerp : Verwerking septembercirculaire 2014 in de begroting, als 1 e begrotingswijziging op de programmabegroting 2015

Onderwerp : Verwerking septembercirculaire 2014 in de begroting, als 1 e begrotingswijziging op de programmabegroting 2015 Raadsvoorstel *Z0150D438FB* Aan de raad Documentnummer : INT-14-14335 Afdeling : Bedrijfsvoering Onderwerp : Verwerking septembercirculaire 2014 in de begroting, als 1 e begrotingswijziging op de programmabegroting

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. B en W-besluit nr.: Naam programma: Onderwerp: Actualisering specifieke uitkeringen.

RAADSVOORSTEL. B en W-besluit nr.: Naam programma: Onderwerp: Actualisering specifieke uitkeringen. Rv. nr.: RAADSVOORSTEL B en W-besluit d.d.: B en W-besluit nr.: Naam programma: Algemene dekkingsmiddelen Onderwerp: Actualisering algemene uitkering 2015 o.b.v. september- en decembercirculaire 2014.

Nadere informatie

Economische visie. Gemeente Cranendonck

Economische visie. Gemeente Cranendonck Economische visie Gemeente Cranendonck Economische visie voor en door ondernemers Om in de toekomst de kansen en mogelijkheden op economisch gebied optimaal kunnen benutten, is een gezamenlijke koers en

Nadere informatie

www.pwc.nl Onderzoek huidige financiële positie Gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek 21 november 2012

www.pwc.nl Onderzoek huidige financiële positie Gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek 21 november 2012 www.pwc.nl Onderzoek huidige financiële positie Gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek Achtergrond en aanleiding Mogelijke fusie tussen gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek Kwaliteit

Nadere informatie

Crisismonitor. SSC / Onderzoek en Informatie. uitgave juni Wat is in Breda veranderd ten opzichte van crisismonitor van april?

Crisismonitor. SSC / Onderzoek en Informatie. uitgave juni Wat is in Breda veranderd ten opzichte van crisismonitor van april? SSC / Onderzoek en Informatie Crisismonitor uitgave juni Wat is in Breda veranderd ten opzichte van crisismonitor van april? stijgingstempo werkloosheid neemt toe, meer jongeren werkloos fors minder hypotheken

Nadere informatie

Informatienota KENNISNEMEN VAN: Neerijnen

Informatienota KENNISNEMEN VAN: Neerijnen Datum : 16 december 2013 Van : College Bijlagen : Onderwerp : Financiën Kulturhus Haaften Zaak- / Docnummer : 06/09892 KENNISNEMEN VAN: Financiële tussenstand Kulturhus Haaften Inleiding Op 11 februari

Nadere informatie

Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale Staten om:

Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale Staten om: STATENBRIEF Onderwerp: Fonds Gelderse Vrijetijdseconomie uitwerking inzet revolverende middelen vrijetijdseconomie Doel van deze brief: Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 ALDUS BESLOTEN 9 JULI 2009 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Doetinchem, 4 juli 2009 Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem

Nadere informatie

Raadsmemo. Datum 4 juni 2013. Tel.nr. (078) 770 6002. ad.cardon@alblasserdam.nl. Geachte raad,

Raadsmemo. Datum 4 juni 2013. Tel.nr. (078) 770 6002. ad.cardon@alblasserdam.nl. Geachte raad, Raadsmemo Onderwerp Besteding BDU Datum 4 juni 2013 Afzender Ad Cardon Tel.nr. (078) 770 6002 Emailadres ad.cardon@alblasserdam.nl Geachte raad, Bijgevoegd stuk wordt u ter kennisname toegezonden. Het

Nadere informatie

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter.

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Overzicht alle risico s Zoals ook in de paragraaf weerstandsvermogen

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen

Nota Reserves en Voorzieningen Nota Reserves en Voorzieningen 1 2 Inhoud 1 Visie en wettelijke kaders 5 1.1 1.2 Visie Wettelijke kaders 2 Reserves 7 2.1 Soorten reserves 8 2.1.1 Algemene reserves 2.2 2.3 2.4 3 Voorzieningen 11 3.1 3.2

Nadere informatie

Programma 10 Financiën / Algemene dekkingsmiddelen

Programma 10 Financiën / Algemene dekkingsmiddelen Programma 10 Financiën / Algemene dekkingsmiddelen Commissie Bestuur (Coördinerende) Portefeuilles Financiën en personeel Afdeling(en) Concernstaf, Middelen en Services Programmadoelstelling (missie) Werken

Nadere informatie

Welke re-integratiemiddelen krijgen gemeenten onder de Participatiewet?

Welke re-integratiemiddelen krijgen gemeenten onder de Participatiewet? Welke re-integratiemiddelen krijgen gemeenten onder de Participatiewet? Gemeenten ontvangen via het re-integratiebudget middelen voor ondersteuning en begeleiding van de doelgroep Participatiewet. Er zijn

Nadere informatie

Coalitieprogramma s regio Oost

Coalitieprogramma s regio Oost Coalitieprogramma s regio Oost Van: Aan: C.c.: Datum: 7 juli 2014 H.M. Immink t +31 (0)55 3 686 868 e h.immink@bouwendnederland.nl Betreft: Coalitieprogramma s gemeenten regio oost Inleiding: 83 coalitieprogramma

Nadere informatie

Datum 24 november 2015 Betreft Kamervragen van het lid Krol over het bericht 'In 2020 veel meer mensen gekort dan ufr-rapport veronderstelt'

Datum 24 november 2015 Betreft Kamervragen van het lid Krol over het bericht 'In 2020 veel meer mensen gekort dan ufr-rapport veronderstelt' > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie