E-coaching van docenten-in-opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "E-coaching van docenten-in-opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk"

Transcriptie

1 W O R K I N G P A P E R Frits Schulte E-coaching van docenten-in-opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk Bevindingen uit de E-coaching pilots van het project E-didactiek van het Ruud de Moor Centrum van de Open Universiteit Nederland Ruud de Moor Centrum

2

3 WORKING PAPER Frits Schulte E-coaching van docenten-inopleiding in de opleidings- en schoolpraktijk Bevindingen uit de E-coaching pilots van het project E-didactiek van het Ruud de Moor Centrum van de Open Universiteit Nederland

4 Deze publicatie is mede mogelijk gemaakt door de financiële ondersteuning van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan het programma Zij-instroom van de Open Universiteit Nederland. Copyright Ruud de Moor Centrum, 2007 All right reserved. No part of this publication may reproduced, stored, in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission of the publishers. Printed in The Netherlands. 2 OUN

5 Ruud de Moor Centrum De Open Universiteit Nederland ontwikkelt en verzorgt open hoger afstandsonderwijs en is tevens een partner voor lerarenopleidingen en scholen voor de professionalisering van onderwijsgevenden. Bij deze professionalisering gaat het om de bestrijding van de tekorten aan leraren door middel van: - flexibilisering van opleiding en nascholing door afstandsonderwijs; - competentiegericht onderwijs en leren op de werkplek. Binnen de Open Universiteit Nederland is de expertise met betrekking tot deze professionalisering samengebracht in het Ruud de Moor Centrum. Dit centrum vervult taken in het kader van ontwikkeling, vernieuwing en verspreiding van instrumenten. Daarnaast wordt praktijkgericht onderzoek en evaluatie van de professionaliseringsactiviteiten ten behoeve van onderwijsgevenden verricht. Deze taken worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met scholen voor primair en voortgezet onderwijs, lerarenopleidingen en andere afdelingen en organisatieonderdelen van de Open Universiteit Nederland. De werkzaamheden van het Ruud de Moor Centrum leiden regelmatig tot producten en diensten, die ondersteunend kunnen zijn voor bijvoorbeeld flexibilisering of leren op de werkplek. In de delen van de Ruud de Moor Centrum reeks worden de schriftelijke resultaten hiervan, die een geformaliseerd of afgerond karakter hebben, vastgelegd. Daarbij kan gedacht worden aan praktisch gerichte publicaties voor het onderwijsveld, resultaten van onderzoek zoals dissertaties, oraties, achtergrondinformatie, stateof-the-art overzichten en dergelijke. De publicaties van het Ruud de Moor Centrum zijn bedoeld voor alle geïnteresseerden in het onderwijs. Het Ruud de Moor Centrum geeft daarnaast working papers (als het voorliggende paper) uit, met voorlopige onderzoeksresultaten van pilots, interessante best practices, beschrijvingen van innovaties, beschrijvingen van implementaties, evaluatiegegevens, exploitatiebevindingen, weergaven van discussies en overwegingen, voorlopige stellingnames, rapportages van voorstudies, prototypen en voorlopige ontwerpen, haalbaarheidsstudies, analyses, praktische documenten en dergelijke. Deze working papers zijn gericht op zij-instromers, beginnende leraren, opleiders en begeleiders (in lerarenopleidingen en in scholen) en beleidsmakers, media en alle anderen die op basis van belangstelling en/of professionele activiteiten betrokken zijn bij de innovatie van trajecten die bijdragen aan de professionalisering van onderwijsgevenden. E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 3

6 4 OUN

7 Inhoudsopgave Inleiding 7 1 Bevinding 1: Niveau van ICT-beheersing 11 2 Bevinding 2: Flexibele werktijden e-coach 13 3 Bevinding 3: Herbruikbaarheid materialen 15 4 Bevinding 4: Belang van meerwaarde van e-coaching 17 5 Bevinding 5: E-coaching als innovatie 21 6 Bevinding 6: Het belang van de leervraag in e-coaching 25 7 Bevinding 7: Geschiktheid van leervragen voor e-coaching 29 8 Bevinding 8: Intensiteit en frequentie van contact tussen e-coach en zij-instromer 33 9 Bevinding 9: Competentieprofiel van de e-coach Bevinding 10: Een vergelijking van de hoeveelheid tijd die een opleidingscoach besteedt aan f2f-coaching en aan e-coaching Bevinding 11: Persoonlijk contact e-coach en zij-instromer Bevinding 12: Moodle als omgeving voor e-coaching Tot slot 83 Referenties 85 E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 5

8 6 OUN

9 Inleiding In de tekst van dit working paper vindt u de bevindingen uit de pilots e-coaching die zijn uitgevoerd in de periode oktober 2004 mei 2005 in het kader van het project E-didactiek van het Ruud de Moor Centrum van de Open Universiteit Nederland. De working paper is een aanvulling op de RdMC publicatie E-coaching voor lerarenopleiders. Aan de pilots hebben de volgende scholen deelgenomen: ROC de Leijgraaf (Oss), Calvijn College (Goes), Scholengemeenschap Philips van Horne (Weert), Scholengemeenschap Pius X (Bladel), Stedelijke Scholengemeenschap Prisma College Graaf Engelbrecht (Breda) en Christelijke Scholengemeenschap de Lage Waard (Dordrecht). Zes docenten-in-opleiding hebben deelgenomen, begeleid door drie e-coaches vanuit de lerarenopleiding en drie e-facilitators vanuit het Ruud de Moor Centrum. Elke school leverde naast de docent-in-opleiding nog een begeleider vanuit de school. In de pilots bestond de bijdrage van de begeleiders vanuit de school uit meekijken bij de e-coaches en face-to-face (f2f) begeleiding van de docenten-in-opleiding. De pilots zijn op ICT-gebied (met name met betrekking tot het gebruik van de elektronische leeromgeving Moodle) technisch ondersteund door de projectgroep Virtuele werk- en leeromgeving van het Ruud de Moor Centrum. Deze inleiding geeft u hieronder nog enige aanvullende achtergrond informatie over het Ruud de Moor Centrum en de tot stand koming van de pilots. Het dreigende leraren tekort in Nederland en de interim-wet op de zij-instromers In Nederland is de baby boom generatie de laastste generatie die nog gebruik zal kunnen maken van aantrekkelijke regelingen voor vervroegde pensionering. De verwachting is dat met name de baby boomers onder de leraren van deze (laatste) mogelijkheid gebruik zullen maken. Hierdoor en ook door de aantrekkende economie zullen er minder mensen in het onderwijs werkzaam zijn. Zo meldt Jan Marijnissen in zijn weblog (http://www.sp.nl/standpunten/cd_21/standpunt_over_lerarentekort.html, laatst bezocht 4 mei 2007) het volgende onheilspellend bericht: Tussen nu en 2012 zullen er in totaal ongeveer voltijdbanen in het onderwijs openvallen. Daarvan zullen er niet kunnen worden opgevuld door nieuwe leraren. Vooral in het voortgezet onderwijs zal het tekort groot zijn. Dit beeld wordt o.a. bevestigd in de jaarlijkse nota s over werken in het onderwijs die het ministerie van OCenW uitgeeft. Dit tekort kan bij lange na niet worden opgevangen door de afgestudeerden van de lerarenopleidingen waarvoor de aanmeldingen sinds de jaren 1990 dramatisch zijn teruggelopen. Een van de vele maatregelen van het Ministerie van Onderwijs om de dreiging van een verlammend leraren tekort te neutraliseren was de zogenaamde interim-wet op de zij-instromers (2000). 1 Aangezien alle pilots en bevindingen betrekking hebben op het voortgezet onderwijs, gaan we hieronder nader in op 1 Deze interim-wet op de zij-instromers is opgenomen in de Wet beroepen in het onderwijs (BIO) uit E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 7

10 de situatie van de zij-instromers in het voortgezet onderwijs. Een zij-instromer is een wo/hbo afgestudeerde in een vak dat op school onderwezen wordt (bijv. Engels, aardrijkskunde, geschiedenis) die geen onderwijsbevoegdheid in dat vak heeft maar wel een aantal jaren als vakspecialist buiten het onderwijs gewerkt heeft. De interim-wet stelt scholen in staat deze zij-instromers als reguliere leerkrachten aan te stellen op voorwaarde dat ze binnen twee jaar alsnog hun onderwijsbevoegdheid behalen. De interim-wet stelt de zij-instromer in staat zijn onderwijsbevoegdheid te behalen in een duaal traject: door training on the job met coaching door collega s van de school waaraan hij werkzaam is en door het verwerven van specifieke pedagogisch-didactische competenties met behulp van coaching door experts van een naburige lerarenopleiding. Het assessment centrum van de lerarenopleiding bepaalt of de zijinstromer voldoende startbekwaam is om te mogen beginnen met lesgeven in het vak waarin hij is afgestudeerd en welke specifieke competenties hij nog moet verwerven om een volledig bevoegde leraar in dat vak te worden. Voor het verwerven van de ontbrekende pedagogisch-didactische competenties wordt de zij-instromer verwezen naar experts van de lerarenopleiding. Een contract wordt opgesteld waarin de te behalen competenties vermeld worden en een tijdpad wordt aangegeven dat niet langer mag zijn dan 1.5 jaar. De school betaalt de zij-instromer een regulier lerarensalaris en het ministerie betaalt (indirect door een subsidie aan de school) de kosten van de specialistische begeleiding door de lerarenopleiding. Aan het eind van het afgesproken traject ondergaat de zij-instromer een afsluitend assessment waarin bekeken wordt of hij de ontbrekende competenties alsnog behaald heeft. Is dat inderdaad het geval, dan diplomeert de lerarenopleiding de zij-instromer officieel als volledig bevoegde leerkracht in het vak waarin hij oorspronkelijk is afgestudeerd. Aangezien zij-instromers doorgaans een volledige baan hebben, waarbij zij vaak een deeltijd baan als leraar combineren met een deeltijd baan buiten het onderwijs, kan niet van hun verwacht worden dat zij bij de lerarenopleiding de reguliere, contact cursussen bijwonen in de specialistische competenties die zij nog moeten verwerven. De lerarenopleiding moet derhalve vormen van elektronisch afstandsleren en afstandsbegeleiding (e-leren en e-coaching) faciliteren die de zij-instromer in staat stellen de ontbrekende competenties anytime anyplace te verwerven. In de praktijk betekent dit dat zowel de coaches van de lerarenopleiding als de zij-instromer getraind moeten worden in het omgaan met methodes, materialen en instrumenten voor e-leren en e-coaching, waarbij vooral e-coaching een relatief nieuw en onbekend fenomeen is in de wereld van lerarenopleidingen in Nederland. De rol van het Ruud de Moor Centrum van de Open Universiteit Nederland en de pilots e-coaching Als onderdeel van de implementatie van de interim-wet op de zij-instromers gaf het Ministerie van Onderwijs in 2003 de opdracht (en financiële middelen) aan de Open Universiteit Nederland om onderzoek te doen naar het elektronisch opleiden en begeleiden van zij-instromers, materialen en methodieken uit te testen en zelf materialen en instrumenten te ontwikkelen. De voorwaarde was dat de resultaten en materialen gratis ter beschikking zouden worden gesteld van scholen, lerarenopleidingen, coaches en zij-instromers. De Open Universiteit richtte vervolgens het Ruud de Moor Centrum in om aan de opdracht van het Ministerie te voldoen. 8 OUN

11 Onder de vele doelstellingen van het Ruud de Moor Centrum (zie voor een overzicht Stijnen, 2002, en Stijnen & Münsterman, 2002) vallen onder andere vormen van ondersteuning bij het opleiden van zijinstromers door middel van e-leren en e-coaching. Hieraan wordt gewerkt in de vorm van het doen van flankerend onderzoek, het uittesten van materialen en instrumenten, het produceren van samples of best practice, het genereren van lijsten met tips and tricks en do s and don ts. De resultaten en de producten van de activiteiten van het Centrum worden gratis verspreid en ter beschikking gesteld van het onderwijsveld. Sinds 2004 lopen er bij het Ruud de Moor Centrum verschillende projecten. Een daarvan is het zogenaamde E-coaching project dat in 2004 van start is gegaan. Alle projecten kunnen een beroep doen op ICT-experts die zijn samen gebracht in de project groep Virtuele werk- en leeromgeving van het Ruud de Moor Centrum. In het project E-coaching werden zes pilots ingericht en gefaciliteerd waarin een zij-instromer werkte aan het verwerven van zijn beroepscompetenties onder begeleiding van een e-coach vanuit de lerarenopleiding en van een begeleider op school, zie hierna. In hun samenwerking maakten e-coach en zij-instromer bijna exclusief gebruik van elektronische instrumenten en methodes voor e-coaching. Deelnemers experimenteerden bewust met het werken in een elektronische leeromgeving en met het gebruiken van digitale communicatie tools zoals (video) chat, discussie forum, 1:1 video conferencing, on-line telefonie enz. De pilots werden technisch ondersteund en nauwgezet gemonitord door de e- facilitators van het Ruud de Moor Centrum. Data en ervaringen werden verzameld en een website werd voor de duur van de pilots in de lucht gebracht voor de on-line disseminatie van het work in progress en van de voorlopige resultaten en producten. De coaches van de opleiding waren allen werkzaam bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg en zeer ervaren in het begeleiden van stagiairs en beginnende docenten bij het verwerven van competenties op vakinhoudelijk en vakdidactisch gebied. Geen van de opleidingscoaches had enige ervaring met e- coachen. De begeleiders op school waren eveneens ervaren docenten die hun lestaak combineerden met begeleiding van stagiairs en van de nieuwe, veelal ook beginnende, docenten op hun school. Ook de begeleiders op school hadden geen enkele ervaring met e-coachen. Van de zes zij-instromers bevonden zich er twee aan het begin van hun zij-instroom traject van 1,5 jaar. Zij hebben de pilots gebruikt om enige ervaring op te doen in het werken onder begeleiding van een e-coach. Na beëindiging van de pilots zijn zij doorgegaan in de reguliere, voornamelijk f2f-variant van hun traject. De vier overige zijinstromers hebben de pilots gebruikt om de laatste fase van hun zij-instroom traject af te sluiten, waarbij de nadruk lag op het verrichten van onderzoek in combinatie met het implementeren van door hen zelf ontwikkelde digitale onderwijsmaterialen. Ook de zij-instromers namen voor de eerste keer deel aan een begeleidingsproces met behulp van e-coachen. Werk in de pilots werd gebaseerd op de volgende definitie van e-coaching: E-coaching is individuele begeleiding op afstand bij het beantwoorden van leervragen van een zij-instromer op zowel vakinhoudelijk als beroepsmatig terrein met behulp van internettechnologie zoals bijvoorbeeld chat, , internettelefonie, videophoning, al of niet geïntegreerd in een elektronische leer-en begeleidingsomgeving. E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 9

12 In dit working paper is er voor gekozen iedere bevinding in een apart hoofdstuk(je) aan de orde te stellen. De titel van elk hoofdstuk duidt de inhoud van de betreffende bevinding aan. In totaal zijn er 12 bevindingen gedaan zodat de publicatie uit evenveel hoofdstukken bestaat. 10 OUN

13 1 Bevinding 1: Niveau van ICT-beheersing van deelnemers aan de pilots en de bijdrage van de e-facilitators Leerervaring: Bij het opstarten en faciliteren van de e-coaching processen in de pilots werden de e-facilitators van het Ruud de Moor Centrum zich al snel bewust van een behoorlijk tegenvallend niveau van ICT-beheersing van de zij-instromers, van de begeleidende docenten op school en van de e-coaches vanuit de opleiding, ook al gaven alle betrokkenen zelf aan over een gevorderd niveau van beheersing te beschikken. Toelichting: Sommige zij-instromers in de pilots hadden een aanzienlijke ICT-ervaring op basis van hun werkervaring en/of opleiding, andere hadden nauwelijks meer bekwaamheid dan de begeleidende docenten (school en/of opleiding). Ook de ICT-ervaring op basis van de werkervaring kent aanzienlijke beperkingen, omdat die veelal stoelt op werken met gesloten, typische kantoorapplicaties en/of heel specifieke bedrijfsapplicaties (databases, spreadsheets, tekstverwerkers) die buiten het bedrijf zelden gebruikt worden. In de pilots waren de begeleiders op scholen meestal meer ervaren en dus ook oudere docenten die met enige moeite zichzelf de grondbeginselen eigen hebben gemaakt van tekstverwerking, en internet, maar geen tijd, zin of belangstelling hebben gehad zich verder te bekwamen. Geen van de begeleidende docenten op school had ervaring met het werken in een e-leeromgeving zoals Blackboard. In feite was er slechts één school die beschikte over een e-leeromgeving (maar daar had de betrokken docent nog geen ervaring mee). Bovenstaande geldt ook voor de begeleiders vanuit de lerarenopleiding, hoewel die al enige ervaring hadden met het werken in een e-leeromgeving. Geen van de deelnemers (zij-instromers, docenten op school, docenten van de opleiding) had enige ervaring met het werken met digitale multimedia (beeld, geluid, video), met applicaties als chat, webcams, wikis, toetsgeneratoren en met vormen en instrumenten van e-coaching. Voor de e-facilitators van het Ruud de Moor Centrum betekende dit dat veel meer tijd en inspanning dan verwacht geïnvesteerd moest worden in het opgestart krijgen van de pilots (inloggen, uitleg van en bekend maken met de e-coaching omgeving), ook al was bewust gekozen voor een zeer laagdrempelige en gebruikersvriendelijke e-coaching omgeving (Moodle). Tijdens de pilots vroeg de productie en het beschikbaar maken van ondersteunende, helpdesk materialen en van instructies/handleidingen voor het gebruik van multimedia ook meer tijd dan verwacht. Adviezen/tips: 1. Organiseer na de eerste, orienterende gesprekken en interviews met de te vormen trios, een f2f, hands-on sessie met alle betrokkenen waarin de inlog ter plekke geregeld wordt en de omgeving en elementaire tools worden uitgelegd. E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 11

14 2. Zorg tevens voor zeer gedetailleerde, stap voor stap en visueel geïllustreerde on-line en te downloaden handleidingen en instructies, aangezien de meeste begeleiders op school en coaches vanuit de opleiding nog steeds de voorkeur geven aan het werken met een uitgeprinte versie van handleidingen en instructies. 3. Houd er bij de facilitering van e-coaching trajecten rekening mee dat voor nogal wat deelnemers de door hun zelf opgegeven beheersing van ict-basisvaardigheden in de praktijk beperkt blijft tot e- mail en internet. De woorden van Peter Sloep hieronder onderschrijven de noodzaak voor e- facilitators om vooraf panklare helpdeskmaterialen klaar te zetten voor het gebruik van e-coaching instrumenten die meer vereisen dan kunnen omgaan met en internet. Cf. Peter Sloep (2004): Toch was ik na lezing van het rapport [Voortgangsrapportage ict in het onderwijs, maart 2003 april 2004, van het Ministerie OCW] niet geheel overtuigd. Wie wel eens met docenten en onderwijsmanagers praat, hoort toch vaak verhalen over verouderde computers, dure netwerkinfrastructuren, niet ict-vaardige docenten, gebrek aan goede educatieve sofware, substituerend (in plaats van transformerend) ict-gebruik. Wat is er dan van die verhalen waar? Als je de voortgangsrapportage wat nauwkeuriger leest, wordt het beeld inderdaad wat genuanceerder. Ja, de meeste docenten beschikken over ict-basisvaardigheden, maar die blijken dan beperkt te zijn tot en internet (blz. 27). Het zou me niet verbazen als dat zo langzamerhand vaardigheden zijn waarover ook de helft van de Nederlandse bevolking als geheel beschikt. Nauwelijks dus iets wat je als professionalisering van docenten moet zien. Ik heb de neiging het niveau Europees Digitaal Rijbewijs als absoluut minimum te zien om tot interessante didactische toepassingen van ict te komen. Daar zitten docenten dus nog een behoorlijk eind van af. (zie de Nieuwsbrief Lerarenopleidingen VO/BVE, 4, Te vinden op bronnenbank/sendfile.aspx?id=19745; laatst bezocht 4 mei 2007) 12 OUN

15 2 Bevinding 2: Flexibele werktijden e-coach Leerervaring: Een e-coach die een e-coaching proces gaande moet houden (in de pilots was dit in de meeste gevallen de begeleider vanuit de opleiding) moet rekening houden met werktijden en beschikbaarheidstijdstippen die afwijken van het standaard 9-5 werkdagen /kantooruren patroon. Toelichting: Een zij-instromer is een drukbezet iemand: ofwel hij heeft een (volledige) baan op een school, ofwel hij combineert een baan op een school met een baan in het bedrijfsleven. Daarnaast volgt hij dan nog eens een (bij)scholingstraject dat hem naar een formele bevoegdheid moet voeren. In de praktijk betekent dit dat studie-, productie- en reflectie activiteiten plaats vinden op tijdstippen die vallen na schooluren (i.e. de uren waarop de meeste f2f activiteiten/lessen met leerlingen plaats vinden, in de regel van uur) en/of na kantooruren (9-5) en/of in het weekend. Een zij-instromer springt doorgaans zo efficiënt mogelijk om met de beschikbare tijd, maakt gebruik van een zorgvuldige weekplanning en heeft bijvoorbeeld duidelijke voorkeuren voor dagen en dagdelen waarop hij bezig kan zijn met de opdrachten voor het verwerven van de ontbrekende competenties. Zoals gezegd liggen die dagdelen doorgaans in het bereik van de namiddag uur, de avond uur of delen van het weekend. Wanneer een zij-instromer in een e-coaching traject zit dat onder meer gericht is op het vervaardigen en implementeren van digitale (leer)materialen en het leren werken met voor hem nieuwe ICT-applicaties, dan roept dat nogal wat praktische vragen op. Dit betekent dat de begeleider die de vragen kan beantwoorden snel moet (kunnen) reageren (met zowel synchrone als asynchrone communicatie middelen). Daarmee wordt voorkomen dat de activiteiten van de zij-instromer te lang geblokkeerd blijven en hij niet optimaal gebruik kan maken van de beschikbare tijd. Dit houdt in dat ook de e-coach in staat c.q. bereid moet zijn om buiten kantooruren en op dagen en dagdelen die de zij-instromer goed uitkomen een bijdrage te leveren aan de e-coaching activiteiten. In de pilot was dit in sterke mate het geval bij twee zij-instromers. Ter illustratie : Tijdens het verloop van de pilot maakte een zij-instromer 17 maal gebruik van de e- coaching omgeving, waarvan 4 maal vóór uur en 13 maal ná uur en/of in het weekend. Een tweede zij-instromer maakte 16 maal gebruik van de e-coaching omgeving, waarvan 5 maal vóór uur en 11 maal ná uur en/of in het weekend. E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 13

16 Adviezen/Tips: 1. E-coaches moeten vooraf sluitende afspraken maken met de zij-instromer(s) over tijdstippen, dagen en dagdelen waarop gerekend kan worden op instant feedback of instant deelname aan forumdiscussies, chats en audio/video conferencing. Zij moeten daarbij de mogelijkheid scheppen dat een redelijk te noemen aantal van die tijdstippen enz. mag vallen buiten kantooruren. Een e- coach die betrokken is bij de begeleiding van meerdere zij-instromers zal dus met zijn werkgever moeten onderhandelen over vormen van compensatie voor de tijd die hij besteedt aan begeleiding buiten kantooruren en/of sociaal minder wenselijke tijdstippen (bijvoorbeeld het weekend). 2. In e-coaching processen waarbij time-sensitive questions and schedules een rol spelen is Mabrito s 12-uur regel (zie hieronder) een goed uitgangspunt voor onderhandelingen van de e-coach met de werkgever over compenserende regelingen. Mabrito (2004): In an on-campus class, students see their instructor on at least a weekly basis. In an online class, ongoing contact can establish an electronic version of face time with students. may be the most common form of communication in online courses, but its asynchronous nature poses particular problems for students with time-sensitive questions and schedules. To mitigate these problems, I observe a 12-hour rule in my courses: I answer any inquiry within 12 hours of receiving it, seven days a week. At peak times, such as the beginning or end of a semester and the few days before assignments are due, this rule becomes quite a commitment. It is a necessary one, however, because it models my own dedication to the course. (Mabrito, M. (2004) Guidelines for establishing interactivity in online courses. Innovate, 1(2). Te vinden op laatst bezocht 4 mei 2007) 14 OUN

17 3 Bevinding 3: Herbruikbaarheid materialen Leerervaring: Intensieve e-coaching trajecten zoals die in de pilots hebben plaats gevonden genereren in betrekkelijk korte tijd een aanzienlijke hoeveelheid data: s, chat sessies, audio/video gesprekken, forum discussies, feedback, urls/verwijzingen, versies van (half-) fabrikaten en ondersteunende bestanden. Een gedeelte van dit materiaal is specifiek voor het individuele traject en de daaraan gekoppelde leervraag. Het grootste deel van het materiaal is echter ook generiek van aard in de zin dat het ook van toepassing (te maken) is op andere e-coaching trajecten. Kortom nogal wat materiaal is herbruikbaar en bij efficiënte exploitatie kan het hergebruik de algehele kwaliteit van de e-coaching verbeteren, de snelheid van reactie en feedback verhogen en de tijdsinvestering van de e-coach of het team van e-coaches reduceren. Toelichting: Gedurende de periode oktober 2004 februari 2005 genereerde de pilot Prisma College 28 s van de e-coach, 25 commentaren van de e-coach, 4 handleidingen (waarvan 2 in audio vorm), 6 versies van een product van de e-student en een verslag/evaluatie en een logboek van de e-student. Van dit materiaal zijn 8 s, 5 commentaar teksten, alle handleidingen en het verslag en logboek herbruikbaar. Het materiaal is via de Moodle omgeving ter beschikking gesteld van de andere pilotgroepen en tevens opgenomen (zij het geanonimiseerd) en voor een groter publiek toegankelijk gemaakt via de showcase website van het project. De tijdsinvestering van de verantwoordelijke e-coach is voor een aanzienlijk deel terugverdiend door de tijdsbesparing in het begeleiden van andere e-studenten door de e-coach of collega e-coaches en door de vergroting van de kwaliteit en omvang van de disseminatie van de projectresultaten en projectmaterialen. Het loont dus om e-coaches aan te moedigen hun materialen te screenen op herbruikbaarheid en op te slaan in een doorzoekbaar content management systeem en/of materialen- en kennisbank. De e-coaches moeten dan wel beschikken over een gevorderde vaardigheid in bestandsbeheer. Adviezen/Tips: 1. Investeren in efficiënt bestandsbeheer betaalt zich op (korte)termijn dubbel en dwars uit. 2. Voorwaarde voor de bovenvermelde tijdwinst is dat e-coaches getraind worden in bestands- en versiebeheer en optimaal benutten van de mogelijkheden tot opslag en archivering in de leeromgeving waarmee ze werken. 3. Het verdient aanbeveling om naast de leeromgeving voor e-coaching trajecten een gezamenlijke opslagruimte in te richten voor generieke materialen (cf. Content-E, Sharepoint enz.) 4. Wanneer een e-coach op verschillende locaties werkt en met verschillende PCs moet hij ervoor zorgen dat zijn bestandsstructuur op elke PC die hij gebruikt exact gespiegeld wordt en dat hij steeds en waar dan ook werkt met de meest recente versie van zijn bestanden. Hij dient dan getraind te worden in het snel en intelligent transporteren van bestanden tussen PCs via memory sticks, cd- E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 15

18 roms/dvds enz. in combinatie met het wegzetten en (laten) benaderen van bestanden in cyberspace (servers van de instelling, gratis opslagruimte op het internet). 5. Wees als e-coach alert op de generieke potentie van gegenereerde data en sla die ook herkenbaar en terugvindbaar op in de content management systemen, waarmee de e-coach werkt naast de e- coaching omgevingen. 6. Maak de lokale PC verfijnd doorzoekbaar door de Google Desktop Search functie te installeren, een functie die het doorzoeken van bestanden op de PC tot een waar feest van herkenning maakt. Dornfest (2004) beschrijft op 14/google_desktop.html (laatst bezocht 4 mei 2007) hoe Google Desktop Search is te installeren en te gebruiken. 7. Train de e-coaches in het gebruiken van de mogelijkheden van content management systemen voor het metadateren van materialen en maak ze vertrouwd met de door Smith (2004) geformuleerde definitie van metadata Smith (2004): But what is metadata? How does it get attached to learning objects? Who decides what kind of data to collect? In the context of digital learning objects, metadata refers to information about the learning object: what the content is about, who the authors and developers are, who the target audiences are, who owns the object, how it may be used, and so on. The MASIE Center provides this definition: What should metadata mean to you? It is the means to fully describe and identify every piece of content and every resource useful for learning, and enable you to efficiently find, select, retrieve, combine, use, and repurpose these resources. ( Making Sense of Learning Specifications & Standards, 30). Learning object metadata may be objective information (such as the size of a file in megabytes) or subjective (such as a professor s opinion of the quality of content). Some metadata is attached to learning objects by their authors, but metadata can also be added by librarians, other faculty, students, and many others. Metadata can be added manually by filling out forms or automatically by using special software. (Smith, R. S. (2004). Guidelines for authors of learning objects. The New Media Consortium. Te vinden op laatst bezocht 4 mei 2007). 16 OUN

19 4 Bevinding 4: Belang van meerwaarde van e-coaching Leerervaring: In de pilots werd e-coachen alleen gepractiseerd zolang er sprake was van een duidelijke meerwaarde van e-coachen voor de e-coaches en zij-instromers. Deelname van de begeleiders op school aan het e- coaching proces was en bleef in alle pilots beperkt tot meekijken in het proces en had verder geen invloed op de intensiteit en duur van het e-coachen tussen de begeleiders van de opleiding en de zijinstromers. E-coachen om wille van het e-coachen werkte duidelijk niet. Twee pilots (de Leijgraaf:Oss en Calvijn: Goes) zijn op korte termijn doodgebloed toen de meerwaarde van e-coachen voor e-coaches en zij-instromers verdwenen was. In de andere pilots was er tot aan het einde van het traject sprake van meerwaarde van e-coachen voor e-coaches en zij-instromers en is deze vorm van coachen dan ook tot aan het eind gehanteerd. Er gaat dus klaarblijkelijk binnen het reguliere onderwijs nog weinig intrinsiek aantrekkelijks uit van e-coachen en CMC (computer mediated communication). Binnen de pilot groepen was er weinig bereidheid het experiment van het e-coachen aan te gaan alleen maar vanwege het experiment en de gelegenheid kennis te maken met nieuwe instrumenten en technieken voor (e-) coaching (zelfs een financiële incentive kon daaraan weinig veranderen). De meerwaarde kan gelegen zijn in: 1. Verbetering van de kwaliteit van de coaching. De cliënt (i.e., zij-instromer) kan met behulp van e-coachen ondersteuning krijgen bij het beantwoorden van zijn leervraag die hij via andere vormen van coaching niet zou krijgen of gekregen zou hebben of niet in dezelfde mate en/of met dezelfde snelheid en frequentie. 2. Mogelijk maken van coaching. Nogal wat zij-instromers in de pilot bleken logistiek niet in staat gebruik te maken van de mogelijkheden tot f2f coaching die hen door de opleiding werden aangeboden. 3. Mogelijk maken van afstuderen, c.q. professionalisering. Het kan voorkomen dat het deelnemen aan een e-coaching proces een voorwaarde is voor afstuderen en/of het voldoen aan criteria voor professionalisering die gelden voor bepaalde functies binnen een school of opleiding. Ook kan het voorkomen dat een opleidingsinstituut ervoor gekozen heeft om afsluiting van een bepaalde module of het verwerven van een bepaalde competentie alleen via e-leren en daarbij horende vormen van e-coaching/e-begeleiding mogelijk te maken. De meerwaarde van e-coachen ligt dan in het gegeven dat deelname aan het e-coachen voorwaardelijk is voor het afstuderen. Toelichting: In de pilot waren alleen factoren 1 en 2 voor meerwaarde van toepassing. Beide factoren golden in sterke mate voor zowel de zij-instromer en de begeleider vanuit de opleiding. Deze factoren golden daarentegen niet voor de begeleiders op school, die zich dan ook grotendeels passief hebben opgesteld ten aanzien van het e-coachen aspect van de pilots. De zij-instromer: Vier van de 6 zij-instromers in de pilot bevonden zich in een situatie waarin zij een volledige baan (in één geval een combinatie van een deeltijdbaan in het onderwijs en een deeltijdbaan in het bedrijfsleven) combineerden met een studietraject waarin ze de bij hun intake-assessment E-coaching van docenten in opleiding in de opleidings- en schoolpraktijk 17

20 vastgestelde ontbrekende competenties alsnog via het werken op school en via de lerarenopleiding moesten verwerven. Een aantal ontbrekende competenties lag bij elk van de vier op het terrein van de eerstegraads/hbo Master opleiding (pedagogisch-didactisch onderzoek, tweede fase didactiek en digitale didactiek) die wordt aangeboden in Tilburg (FLOT lerarenopleiding) op de woensdagmiddag en woensdagavond. Geen van de vier zij-instromers was logistiek in staat om met een zekere regelmaat de workshops, colleges en tutorials op de woensdag bij te wonen. E-leren en e-coaching vormden voor de zij-instromers de enige mogelijkheid om die ontbrekende competenties te verwerven die alleen via de reguliere opleiding verworven konden worden. Voor de deelnemende zij-instromers had het e-coaching traject alleen al om bovenvermelde reden (factor 2) een duidelijke meerwaarde. Ze hebben dan ook enthousiast en uitermate gemotiveerd aan de pilot deelgenomen. Een bijkomend aspect van meerwaarde was het gegeven dat de eerst aangewezen en meest ervaren coach voor de ontbrekende competenties alleen de gelegenheid had om via de e-coaching pilot zijn diensten als coach aan te bieden. Bij de (f2f) voorbespreking kregen de zij-instromers de keuze voorgelegd om ofwel met behulp van e-coaching door de meest ervaren en gespecialiseerde coach begeleid te worden ofwel gebruik te maken van andere vormen van coaching, maar dan wel door andere, in de eerstegraads en digitale didactiek minder ervaren coaches begeleid te worden. Unaniem kozen de zij-instromers voor de eerste optie (meerwaarde factor 1). De begeleider vanuit de opleiding: Ook bij de begeleider vanuit de opleiding speelden factoren 1 en 2 een significante rol. De begeleider is structureel slechts een dag per week aanwezig in Tilburg, namelijk de woensdag, de dag waarop hij onderwijs verzorgt aan de eerstegraads opleiding en spreekuren heeft voor de eerstegraads studenten. De andere dagen van de week leidt hij door zijn activiteiten voor allerlei projecten een reizend bestaan of werkt hij thuis op variabele tijdstippen en dagdelen, voornamelijk de (voor)avonden en het weekend. Aangezien de zij-instromers niet beschikbaar waren op de woensdag, de enige dag waarop de begeleider f2f begeleiding structureel zou kunnen inplannen, en de agenda van de begeleider verder van week tot week varieert, was ook voor de begeleider e-coaching de enig mogelijke vorm van begeleiding. Bovendien kon hij dan het e-coachen uitvoeren op tijdstippen waarop hij relatief ongestoord thuis aan het werk was (factor twee). Dat had ook nog de gelukkige bijkomstigheid dat zijn werktijden goed correspondeerden met de tijdstippen waarop de zij-instromers bezig waren met het werken aan hun opdrachten en het vervaardigen van materialen, zodat hij meestal in staat was per omgaande te reageren op vragen en ingeleverd werk. Thuis beschikt de begeleider ook over een hoogwaardige PC met snelle kabel verbinding en allerlei (audio/video)applicaties en randappatuur alsmede zijn complete (offline en online) en met Google Desktop Search doorzoekbare verzameling aan data en materialen. Het beschikbaar zijn van dit complete instrumentarium verhoogde de kwaliteit van de begeleiding aanmerkelijk, ook in het perspectief van de leervragen waar de zij-instromers mee aan de slag waren gegaan (factor 1). De begeleider/begeleider op school: Elke zij-instromers was werkzaam op de school en op de locatie waar de begeleider op school dagelijks aanwezig was. In drie gevallen waren de zij-instromer en de begeleider op school gezamenlijk verantwoordelijk voor het onderwijs aan een bepaald leerlingencohort (bijvoorbeeld HAVO 4 of VWO 4). Er was sprake van bijna dagelijks en intensief f2f contact- formeel en meer informeel- tussen zij-instromer en begeleider op school (koffiekamer, begeleidingsgesprekken, werkoverleg, gezamenlijke correctie van toetsen en werkstukken enz.) Bovendien was geen van de 18 OUN

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

ICT en Talen Onderwijs: Het Codita project

ICT en Talen Onderwijs: Het Codita project ICT en Talen Onderwijs: Het Codita project ICT en Onderwijs: Situatie in 2001 Leerlingen thuis 97% heeft een PC 84% heeft toegang tot Internet 80% heeft e-mail adres 20% heeft eigen website Docenten 25%

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012 N W O Fase A Z Jij de Baas Gids voor de Starter Versie 1.2: november 2012 2012 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 School De school Inleiding 2 Doelen 3 Middelen 4 Invoering 5 Uitvoering 6 Jij de Baas:

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Corporate Payment Services

Corporate Payment Services Corporate Payment Services Aansluitgids voor servicebureaus Final Equens S.E. 28 January 2014 Classification: Open Version 2.0 Copyright Equens SE and/or its subsidiaries. All rights reserved. No part

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Weblogs 1 Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Iwan Wopereis Open Universiteit Nederland Peter Sloep

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV HP - Horti Productie Overview 2009 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Intake Formulier Opleidingen

Intake Formulier Opleidingen Intake Formulier Opleidingen CommVault Afdeling: Opleidingen Documentnummer: I-CV-01_training Contactgegevens Betrokkenen Naam Email Telefoonnummer DataManagement Professionals (Trainer) Naam Email Telefoonnummer

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Urenregistratie Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

COLLOQUIUM GENT, 23 OKTOBER 2014

COLLOQUIUM GENT, 23 OKTOBER 2014 COLLOQUIUM GENT, 23 OKTOBER 2014 1. Cijfers en jongerengarantie 2 September 2014: enkele cijfers Cijfers en jongerengarantie 3 57.374 NWWZ jonger dan 25 jaar op een totaal van 242.084 (23,7%) Cijfers en

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Door Pieter Swager, Lectoraat elearning, mei 2006

Door Pieter Swager, Lectoraat elearning, mei 2006 Interview met etutor Jaap Jansen, Docent en coördinator van internationale Master Visual Knowledge Building (VKB) van de School of Communication & Media Rotterdam (Hogeschool INHOLLAND) Door Pieter Swager,

Nadere informatie

MobiDM App Handleiding voor Windows Mobile Standard en Pro

MobiDM App Handleiding voor Windows Mobile Standard en Pro MobiDM App Handleiding voor Windows Mobile Standard en Pro Deze handleiding beschrijft de installatie en gebruik van de MobiDM App voor Windows Mobile Version: x.x Pagina 1 Index 1. WELKOM IN MOBIDM...

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX

Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX Mprise B.V. Newtonstraat 2 P.O. Box 598 3900 AN VEENENDAAL The Netherlands Copyright 2012 Mprise B.V., Veenendaal, The Netherlands All rights reserved.

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Toetsen in Blackboard

Toetsen in Blackboard Toetsen in Blackboard Met de tool Test kun je toetsvragen maken en afnemen. In dit document wordt uitgelegd 1. Hoe een toets gemaakt kan worden. 2. Hoe een toets bewerkt kan worden. 3. Hoe een toets beschikbaar

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Elektronische leeromgeving en didactiek Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Programma Wat is een ELO? Voorbeelden Didactiek en ELO Voorbeelden leeractiviteiten in een ELO Functionaliteiten

Nadere informatie

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2 Biometric Reader - NL Installation & Usage Biometric Reader - NL Productie Versie: 7.0 Versienummer Handleiding: 1.0.2 2013 Inepro B.V. Alle rechten gereserveerd Biometric Reader - NL De meest veelzijde

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

Sociale media en didactiek (en pedagogiek)

Sociale media en didactiek (en pedagogiek) Sociale media en didactiek (en pedagogiek) Twitter: #smhuis Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Wie van u? Wie van u? Laptop/tablet/smartphone bij u? Wie van u? Laptop/tablet/smartphone bij u?

Nadere informatie

Account Information Services

Account Information Services Account Information Services Gebruikershandleiding webapplicatie Account Information Services (gebruikershandleiding) 13 January 2014 Classification: Open Version 7.0 Copyright Equens SE and/or its subsidiaries.

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Ingekomen facturen registratie Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system,

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

Demo applicatie. Functionele Beschrijving SPITS

Demo applicatie. Functionele Beschrijving SPITS Demo applicatie Aantonen functioneren LogiFlor systematiek Functionele Beschrijving SPITS Standaardisatie Project Informatievoorziening Transport Sierteelt onderwerp: Functionele beschrijving Demo applicatie

Nadere informatie

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP 12/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP Pagina 1 van 10 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

We zijn op de goede weg!

We zijn op de goede weg! Interview met etutor Hans Troost, School of Education Hogeschool INHOLLAND Door Pieter Swager, Lectoraat elearning, december 2005 We zijn op de goede weg! Het gesprek met Hans Troost vindt plaats op de

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved.

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved. Cisco Cloud Collaboration Ronald Zondervan David Betlem September, 2011 1 E Open architectuur Uitgangspunten Gebaseerd op Open Standaarden telefonie, video, desktop integratie, beschikbaarheidsstatus (presence)

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models. Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers

Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models. Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers Publisher: University of Groningen Groningen The Netherlands Printed by:

Nadere informatie

AANBOD BLACKBOARD VOOR

AANBOD BLACKBOARD VOOR AANBOD BLACKBOARD VOOR VO UNIVERSITAIR ONDERWIJSCENTRUM GRONINGEN Rijksuniversiteit Groningen Brainbox voor voortgezet onderwijs, aanbod 2005-2007, pagina 1 Brainbox Sinds de zomer 2002 verzorgt de Rijksuniversiteit

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0 Setup Wizard MET DHCP-server: 1. NA de installatie van de software welke zich op de CD bevindt krijgt u het volgende te zien: 2. V ervolgens gaat de softw are op zoek naar de Thecus Y.E.S.box welke is

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

Stap 1: Registreer via de link op de G-schijf beschikbaar na inloggen met de teken-account, verzend via Submit. Nadien krijg je een bevestiging op

Stap 1: Registreer via de link op de G-schijf beschikbaar na inloggen met de teken-account, verzend via Submit. Nadien krijg je een bevestiging op Stap 1: Registreer via de link op de G-schijf beschikbaar na inloggen met de teken-account, verzend via Submit. Nadien krijg je een bevestiging op het scherm met de melding dat de registratie compleet

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Competentieleren met EMERGO. Hans Hummel, Henk van den Brink

Competentieleren met EMERGO. Hans Hummel, Henk van den Brink Competentieleren met EMERGO Hans Hummel, Henk van den Brink Presentatie Competentieleren (A) Serious games (B) Authentieke taken én toetsing (C) EMERGO: aanpak en tools (D) Demo functionaliteiten (E) Discussie

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga

Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga Docent is keyin blended learning Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga Blended learning Blended learning omvat een mix van e-learning en andere vormen van onderwijs, Daarbij gaat

Nadere informatie

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie.

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie. 20 januari 2011 Arnout de Vries User Empowerment en Participatie Strategieën (UEPS) Digitaal Bestuur Congres Monoloog Reactief Gesloten Competitief Business Massa productie Dialoog Co-actief Open Collaboratief

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Partnercertificering Be Informed 2013

Partnercertificering Be Informed 2013 Partnercertificering Be Informed 2013 - Implementatie & Support partner - Be Informed Copyright 2013 by Be Informed. All rights reserved. Nothing in this publication may be duplicated, published or transmitted,

Nadere informatie

Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus

Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus (TiU) gebruikt Blackboard Learn als digitale leeromgeving. In dit document staan de meest essentiële onderdelen van Blackboard kort uitgelegd. Neem

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

IT Governance. Studietaak 5

IT Governance. Studietaak 5 IT Governance 5 Open Universiteit faculteit Managementwetenschappen Cursusteam ir. H.B.F. Hofstee, projectleider en auteur Open Universiteit prof. dr. R.J. Kusters, auteur, Open Universiteit Programmaleiding

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Themabijeenkomst DTT ENGELS havo/vwo

Themabijeenkomst DTT ENGELS havo/vwo Themabijeenkomst DTT ENGELS havo/vwo SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling 9 december 2015 Daniela Fasoglio, leerplanontwikkelaar MVT Tweede Fase h/v d.fasoglio@slo.nl Doel workshop U krijgt

Nadere informatie

Uw online leerplatform. Slimmer leren

Uw online leerplatform. Slimmer leren Uw online leerplatform Slimmer leren Leer slimmer Blijf vitaal bent een succesvolle organisatie. U past U zich aan nieuwe omstandigheden aan. U wilt dat uw medewerkers inspelen op die veranderingen. Daarom

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

Over drempels naar meer ict-gebruik in het voortgezet onderwijs

Over drempels naar meer ict-gebruik in het voortgezet onderwijs Rapport 4 Over drempels naar meer ict-gebruik in het voortgezet onderwijs Rapport naar aanleiding van het project DigilessenVO in 2009 Bert Zwaneveld Herman Rigter Ruud de Moor Centrum Ruud de Moor Centrum

Nadere informatie

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com EMMA Pilots MOOCs Meerdere talen #EUMoocs Aggregator http://europeanmoocs.eu/

Nadere informatie

Innovaties in e-learning. Jos Herkelman

Innovaties in e-learning. Jos Herkelman Innovaties in e-learning What s new? Jos Herkelman Wat is er al bereikt? N@Tschool! v11 Overzicht ; eenvoud ; open ; sneller werken Betere informatievoorziening i i i rondom inloggen Portaalfunctionaliteit:

Nadere informatie

Binnenklasdifferentiatie Leerkansen voor alle leerlingen

Binnenklasdifferentiatie Leerkansen voor alle leerlingen Binnenklasdifferentiatie Leerkansen voor alle leerlingen Katrien Struyven Vrije Universiteit Brussel Vakgroep Educa;ewetenschappen In memoriam Georges Tibau 1 Getting started Geef voor elke vraag aan,

Nadere informatie

Detailed View. Transportplanning Inkoop. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Detailed View. Transportplanning Inkoop. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Transportplanning Inkoop 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie