Op aanvraag van Ministerie van Economische Zaken, DG Energie en Telecom

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Op aanvraag van Ministerie van Economische Zaken, DG Energie en Telecom"

Transcriptie

1 Onderzoek naar gebruik open standaarden en open source software in de overheid en (semi) publieke sector Op aanvraag van Ministerie van Economische Zaken, DG Energie en Telecom Alphen (NB), 4 juli 2007 Uitgebracht door: Aangeboden aan: - Alfred den Besten Ministerie van Economische Zaken - Ruud Alaerds Dhr. drs. S.N. Ruiter - Erik van Gurp Directie ICT & Toepassing - Mariëlle Custers

2

3 Inhoudsopgave 0. Introductie 1. Conclusie & aanbevelingen 2. Achtergrond 2.1. Historie Open Source 2.2. Definities en omschrijvingen Open Standaarden Open Source Software 2.3. Licenties 3. OSOSS 3.1. Programma OSOSS 3.2. College en Forum Standaardisatie 3.3. Doelgroep 3.4. Belang van Open Source binnen de overheid 3.5. Open Source gemeenschappen 3.6. Het Manifest van de Open Overheidsorganisatie 4. De not-for-profit markt en Open Source 4.1. Het Rijk 4.2. Decentrale overheid Gemeenten Provincies Waterschappen 4.3. Zelfstandige Bestuursorganen 4.4. (Semi) publieke sector Sociale sector Onderwijs Zorgsector 5. Belangenbehartigers en derden 5.1. Holland Open Software Platform 5.2. Vereniging Open Source Nederland (VOSN) 5.3. Livre 6. Opinie 6.1. Argumenten voor Open Source en Open Standaarden 6.2. Argumenten tegen Open Source en Open Standaarden 7. Onderzoeksresultaten grootschalige monitor 7.1. Linux server gebruik 7.2. Indicator Open Source database gebruik 7.3. Indicator Open Source tools gebruik

4 8. Uitkomsten specifieke onderzoek 8.1. Positie van IT binnen organisaties 8.2. Positie van Open Standaarden en Open Source Software 8.3. Gebruik van Open Standaarden Migratie kosten en opbrengsten Open Standaarden als geaccepteerd alternatief Open Standaarden en aanbestedingen Ervaring met migratie 8.4. Gebruik van standaarden in het algemeen Standaarden: Uitwisseling van bureaudocumenten Standaarden: Uitwisseling van data met externe IT systemen Standaarden: Invulling On-line formulieren Standaarden software domeinen: LAN/Server Infrastructuur Standaarden software domeinen: Desktop / Office omgeving Standaarden software domeinen: Bedrijfskritische Applicaties Standaarden software domeinen:web-/ Internettoepassingen 8.5. Gebruik van Open Source Software Reden voor wel of geen Open Source Software Expliciete vraag naar Open Source Software Drijfveren voor overstap naar Open Source Software Verwachte ontwikkeling in Inventarisatie van IT toepassingen Algemene server systemen geïnstalleerd Diverse toepassingen Database Software Middleware applicaties Directory services Kantoor / Office applicaties Groupware software Terminal server toepassingen Bedrijfskritische applicaties Webserver software Intranet toepassingen 8.7. Inventarisatie van IT leveranciers 9. Bijlage 9.1. Onderzoeksaanpak: informatie m.b.t. het veldwerk onderzoek 9.2. Tabellenoverzicht van onderzoeksresultaten 9.3. Vragenlijst van specifieke onderzoek 9.4. Overzicht sample van geïnterviewde organisaties 9.5. Relevante grafieken en tabellen

5 0. Introductie Het Ministerie van Economische Zaken, DG Energie en Telecom, heeft MarketCap de opdracht gegeven een onderzoek naar het gebruik van open standaarden en open source software binnen de gehele overheid en (semi) publieke sectoren uit te voeren. Over de achtergrond Tijdens het Algemeen Overleg over de motie Vendrik i.z. Open Standaarden en Open Source Software d.d. 21 maart 2007, heeft de Staatssecretaris van Economische Zaken toegezegd om voor Prinsjesdag met een actieplan te komen. Een migratieplan naar het gebruik van open standaarden over de volle breedte van overheid maakt hier onderdaal van uit. Momenteel heeft het Kabinet onvoldoende inzicht in het daadwerkelijke gebruik van open standaarden en van open source software. Vraagstelling Binnen het kader van de onderzoeksopdracht is het beantwoorden van de volgende vragen van cruciaal belang: 1. Wat is de indicatie van de huidige situatie met betrekking tot het gebruik van open standaarden binnen het Rijk, de medeoverheden, zelfstandige bestuursorganen (ZBO s) en de (semi) publieke sector? a. Welke standaarden worden momenteel gebruikt bij: i. uitwisseling van bureaudocumenten? ii. uitwisseling van data tussen ICT systemen van andere organisaties? iii. invulling van online formulieren door burgers en bedrijven? b. Welke standaarden zijn in gebruik per software domein? c. Indien sprake is van gesloten standaarden, is er een open standaard (als alternatief) voorhanden? d. Hoeveel kost een migratie naar open standaarden? e. Zijn open standaarden meegenomen in het aanbestedingsprotocol? f. Welke ervaring is opgedaan bij eventuele migratie naar open alternatieven? g. Wat denkt men dat het oplevert (wat is de business case)? 2. Wat is de indicatie van de huidige situatie met betrekking tot het gebruik van open source software binnen het Rijk, de medeoverheden, zelfstandige bestuursorganen (ZBO s) en de (semi) publieke sector? a. Welke open source software is er in gebruik per software domein? b. Zijn er plannen om binnen nu en 1 jaar gebruik te gaan maken van open source software? c. Wordt expliciet om open source software gevraagd bij aankoop en/of ontwikkeling? d. Welke grote belemmeringen met betrekking tot gebruik van open source software zijn er (of zouden er kunnen zijn)? Waarbij de onderzoekspopulatie nader omschreven kan worden als: - het Rijk: departementen / ministeries en de agentschappen; - medeoverheden: gemeenten, provincies en waterschappen; - ZBO s: zelfstandige bestuurorganen; - (semi) publieke sector: sociale, onderwijs- en zorgsector. Noot: Software domeinen zijn in het kader van dit onderzoek onder andere webbrowsers, desktop of office applicaties, CRM applicaties, CMS applicaties of (server / LAN) operating systemen.

6 1. Conclusies & aanbevelingen Het gebruik van Open Source Software en Open Standaarden is geen uitzondering meer binnen de (semi) overheid. Steeds meer organisaties en instanties treden toe tot het gebruikers segment. Het gebruik van Linux servers nam de afgelopen 2 jaar toe met circa 55 procent en het gebruik van de Open Source database MySQL kende een verdrievoudiging in dezelfde periode. Alhoewel sommige sectoren wat achterblijven, kan toch gesteld worden dat er duidelijke sprake is van een opmars van Open Standaarden en het gebruik van Open Source Software binnen de overheid en semi-overheid. IT-beleid In het kader van duurzaamheid en bewustheid in gebruik van Open Standaarden is het belangrijk dat deze aspecten niet als operationeel, maar veel meer als strategische zaken beleefd worden. En dan is het dus ook belangrijk dat de toepassing van IT ook van strategisch belang is, of beter als strategisch belang wordt gezien binnen een organisatie. Binnen de overheidsorganisatie wordt veelal gezien als strategisch onderdeel van de bedrijfsvoering, hetgeen dus een eerste basis kan zijn voor een goed beleid op gebied van Open Standaarden en Open Source Software. Het is dan uiteraard wel zaak dat deze twee aspecten ook worden gezien c.q. beschouwd als onderdelen van het IT-beleid. Dit hoeft dan niet per definitie te betekenen dat men kiest voor Open Standaarden of Open Source Software, maar dit betekent dan wel dat men er beleidsmatig en dus bewust mee bezig is. Het gebruik van Open Standaarden is een aspect dat bij circa 60 procent van de overheidsinstanties onderdeel van het IT-beleid uitmaakt. Bij circa 44 procent is het gebruiken van Open Source Software als aspect binnen het IT-beleid terug te vinden. Dit betekent dat men bewuster met Open Standaarden dan met Open Source Software bezig is. Uiteraard is het beleid geen maat voor het gebruik. Aangezien het IT-beleid meestal gevormd wordt op basis van de mening van IT en algemeen management, is het belangrijk dat bij promotie van Open Standaarden en Open Source Software de algemene attitude ten opzichte van deze materie positief of minimaal neutraal is. Organisaties met een negatieve houding ten opzichten van Open Standaarden en Open Source Software zullen nu eenmaal moeilijker te overtuigen zijn om ook die bewuste stap in de goede richting te maken. Afgemeten aan deze attitude zijn de vooruitzichten voor Open Standaarden en Open Source Software positief. Bij bijna 85 procent van de organisaties is houding van het IT-management neutraal of positief. Bij ongeveer het zelfde percentage is de houding van het algemeen management neutraal of positief. Bij slechts circa 15 procent van de organisaties is de houding negatief. Onbekend maakt onbemind Maar ziet men dan ook een toegevoegde waarde bij de inzet van Open Source Software ter vervanging van bestaande gesloten software toepassingen. Ongeveer een kwart van de organisaties ziet dit inderdaad. Wel is duidelijk dan men nog niet een geheel scherp beeld heeft van deze toegevoegde waarde. Dit verklaart ook uit het feit dat er een zeer grote behoefte is aan meer en betere informatie over het toepassen van Open Standaarden en het gebruiken van Open Source Software. Gezien het feit dat de huidige gebruikers van Open Source Software veel duidelijker en eenduidiger zijn over de redenen om voor deze software te kiezen dan dat de niet gebruikers kunnen aangeven waarom met deze software juist niet wil, strekt het tot aanbevelingen om vooral de informatie verspreiding middels referenties te doen. Het beter en meer gedetailleerd informeren van de doelgroep wordt tevens onderbouwd door het feit, dat de niet gebruikers het gebrek aan kennis over en de onbekendheid met als reden voor het (nog) niet gebruiken van Open Source Software aanvoeren.

7 Open Standaarden Open Standaarden worden al in hoge mate gebruikt binnen de (semi) overheidsinstanties, bijna 60 procent geeft aan dat men met Open Standaarden werkt. Vooral de ministeries hanteren vaak Open Standaarden. Dat het gebruik van Open Standaarden redelijk goed verankert is, blijkt uit het feit dat bij tweederde van de organisaties Open Standaarden meegenomen worden in het aanbestedingsprotocol. Bij circa 27 procent van de organisaties wordt dit zelfs altijd meegenomen. Bij ministeries gebeurt dit nog vaker, terwijl dit bij de ZBO s in mindere mate gebeurt. Circa de helft van de (semi) overheidsorganisaties is dan ook van mening dat er goede Open Standaarden beschikbaar zijn als alternatief voor gesloten standaarden. Migratie: opbrengst positief / technisch problematisch Ten aanzien van migratie van gesloten naar Open Standaarden is sprake van een soort van tegenstrijdigheid. In totaal heeft circa 37 procent van de organisaties, naar eigen zeggen, ervaring met migratie naar Open Standaarden. Echter zijn de ervaringen op dit gebied over het algemeen neutraal of negatief. Slecht een enkele organisatie geeft aan een positieve ervaring met de migratie te hebben. Het gaat hier echter naar verwachting vooral om de technische aspecten van de migratie. Wanneer namelijk een analyse gemaakt wordt naar de kosten van migraties, de verwachte opbrengsten op jaarbasis en de verwachte terugverdienperiode, dan ontstaat er een positief tot zeer positief beeld. De kosten van de migratie van gesloten naar Open Standaarden wordt naar verwachting van IT management in een periode van 3 tot 6 jaar terugverdiend. Open Source Software: toename met bewuste gebruikers Open Source Software heeft duidelijk haar weg gevonden binnen de overheid en semi-overheid, overall bijna de helft van de organisaties geeft aan met Open Source Software te werken. Hierbij moet echter rekening gehouden worden met het feit dat dit kan betekenen dat men bijvoorbeeld een enkele (simpele) applicatie in Open Source heeft ontwikkeld. De huidige gebruikers zijn minder strategisch en meer operationeel met Open Source Software bezig. Voor het gebruik is niet altijd even bewust gekozen. Het gebruik van Open Source Software zal naar verwachting wel sterk gaan toenemen tussen medio 2007 en medio Bij 1 op de 5 niet gebruikers zijn plannen om wel Open Source te gaan gebruiken. Waarbij als positief aspect omgemerkt moet worden dat deze nieuwe gebruikers bewuster met de keuze voor Open Source Software bezig zijn. Van deze groep geeft namelijk ruim de helft aan dat men in de toekomst bij aanschaf of aanpassing van software expliciet zal gaan vragen om Open Source Software. Dit is bij de huidige Open Source Software gebruikers slechts Financiële en technische voordelen Zoals te verwachten maken de meeste instanties gebruik van Open Source Software vanwege de (aantoonbare) financiële voordelen. Toch zijn er zeker ook andere redenen te noemen. Met name de uitwisselbaarheid van de software, de openheid en de flexibiliteit om aanpassingen door te voeren worden gezien als belangrijke reden voor de overstap. Hoewel tegenstanders van Open Source Software anders beweren, geeft bijna 1 op de 5 huidige Open Source Software gebruikers als reden de betrouwbaarheid, beheersbaarheid en/of stabiliteit van deze software. De niet gebruikers zijn minder eenduidig in hun redenen om geen Open Source Software te gebruiken. Men krijgt soms het idee dat er naar een reden wordt gezocht, maar dat de belangrijkste reden toch onbekendheid, gebrek aan kennis en ook angst is. Dit pleit wederom voor informatie, overtuiging en educatie.

8 2. Achtergrond 2.1. Historie Open Source In 1998 ontstond de term open source, als een reactie op het vrijgeven van de broncode van Netscape Navigator in januari Op de samenkomst de Freeware summit, later bekend als de Open source summit, in april 1998 werden de problemen met free software besproken. Deelnemers aan deze samenkomst waren Linus Torvalds, Larry Muur, Brian Behlendorf, Eric Allman, Guido van Rossum, Michael Tiemann, Paul Vixie, Jamie Zawinski van Netscape en Eric Raymond. De laatste stelde als alternatief voor free software de term open source voor. Hij richtte samen met Bruce Perens in datzelfde jaar het Open Source Initiative op, om de voordelen van open source te promoten in de commerciële markt. Dit hoogtepunt wordt gezien als de start van de open-source beweging. Toch werd er eerder al gebruik gemaakt van open source. Bijvoorbeeld in de jaren 50 van de vorige eeuw distribueerde IBM zijn besturingssystemen met broncode en werd de SHARE-gebruikersgroep opgericht om de broncode uit te wisselen. Jaren later gebruikten wetenschappers met toegang tot ARPANET een proces genaamd Request For Comments, dat gelijkwaardig is aan Open standaard om de protocollen van het telecommunicatie-netwerk te ontwikkelen. Deze samenwerking leidde in 1969 tot de geboorte van internet. Open Source software duidt op de uitbreiding van de rechten van de gebruiker. Het maakt een ontwikkelmethode mogelijk, die ervan uit gaat dat de broncode van software aan iedereen beschikbaar gesteld wordt. Het is elke gebruiker toegestaan om de software zonder restrictie te gebruiken en op ieder gewenst moment aan te (laten) passen en de programmatuur en de aanpassingen vervolgens weer vrijelijk ter beschikking te stellen (aan anderen). Met andere woorden Open Source software is geen ontwikkelmethode maar een juridisch construct rond het auteursrecht (van de software) Definities en omschrijvingen Open standaarden Open standaarden zijn publiek beschikbare specificaties om een bepaalde taak te volbrengen. Het European Interoperability Framework (EIF) hanteert de volgende definitie van open standaarden: De standaard is goedgekeurd en zal worden gehandhaafd door een not-for-profit organisatie, en de lopende ontwikkeling gebeurt op basis van een open besluitvormingsprocedure die toegankelijk is voor alle belanghebbende partijen (consensus of meerderheidsbeschikking enzovoort); De standaard is gepubliceerd en over het specificatiedocument van de standaard kan vrijelijk worden beschikt of dit te verkrijgen tegen een nominale bijdrage. Het moet voor eenieder mogelijke zijn het te kopiëren, beschikbaar te stellen en te gebruiken om niet of tegen een nominale prijs; Het intellectuele eigendom, met betrekking tot aanwezige patenten van delen van de standaard is onherroepelijk ter beschikking gesteld op een royalty-free basis. Er zijn geen beperkingen omtrent het hergebruik van de standaard.

9 Doordat iedereen de standaard mag gebruiken, neemt de uitwisselbaarheid tussen de verschillende onderdelen toe. Met andere woorden; men kan dan zelf kiezen, welke onderdelen men aanschaft en gebruikt. Hierdoor is men minder afhankelijk van een bepaalde leverancier, dan wel dienstverlener. Wel is streven, dat men apparatuur (of software) weet te (ver)krijgen, waarop producten van andere fabrikanten zonder technische kunde (praktisch naadloos) kunnen aansluiten. Dit wordt ook wel het zogenoemde plug and play principe genoemd. De mate van gebruik van open standaarden verhoogt de interoperabiliteit en zo ook de mogelijkheid om te koppelen met andere systemen. De reden dat open standaarden de laatste jaren sterk de aandacht vragen ligt in het inzicht dat er op het gebied van ICT veel problemen vermeden kunnen worden als er open standaarden gebruikt worden. Drie belangrijke redenen hiervoor zijn: keuzevrijheid, duurzaamheid en uitwisselbaarheid. Keuzevrijheid: Proprietary / Closed source software verplicht een gebruiker vaak tot het afnemen van de specifieke nevenoplossingen die speciaal op deze software zijn gemaakt en de aanbieders kunnen door deze verplichting hoge bedragen rekenen, want de gebruiker kan niet naar een ander toe. Door te kiezen voor open standaarden wordt een bedrijf minder afhankelijk van leveranciers en leveranciers moeten concurreren op prijs en kwaliteit. Duurzaamheid: van bestanden die vandaag gemaakt zijn, is het wenselijk dat ze zeker over tien jaar, maar bij voorkeur een nog langere periode, ook nog ingelezen kunnen worden. Wanneer de bijgehorende hard- en software niet meer voorhanden is, bestaat de mogelijkheid dat gegevens verloren gaan. Voor digitale gegevens biedt het gebruik van open standaarden uitkomst. Niet alleen worden deze breed toegepast, maar ze zijn ook uitvoerig beschreven zodat altijd na te zoeken is hoe de gegevens zijn opgeslagen. Uitwisselbaarheid: Indien twee systemen niet in staat zijn informatie uit te wisselen is dat verspilling van tijd en geld, omdat in beide systemen dezelfde informatie moet worden opgenomen. Indien informatie met meerdere systemen gedeeld zou worden zou het de beschikbaarheid sterk doen toenemen en de kosten flink terugbrengen en zorgen voor een verbetering van de informatie uitwisseling binnen een keten.

10 Open Source software Open source software is computerprogrammatuur met twee kenmerken. De broncode van de software is vrij beschikbaar en het intellectueel eigendom en het (her)gebruik van de software en bijbehorende broncode kan ingezien, gebruikt, verbeterd, aangevuld en gedistribueerd worden. Het is overigens niet zo dat open source software altijd gebruik maakt van open standaarden. Open source software nodigt wel eerder uit tot het gebruik van open standaarden omdat meerdere ontwikkelaars over de hele wereld met elkaar samen werken aan een software applicatie en het open karakter willen waarborgen. Doordat de broncode beschikbaar is, is wel altijd het gebruikte (specifieke) formaat te herleiden. Het vrij beschikken over de broncode en daarmee de vrijheid om de software aan te passen maakt het mogelijk dat belanghebbenden samen werken om de software te optimaliseren of uit te breiden. Dit leidt tot snelle aanpassingen. Of men deze aanpassingen zelf doet of door een externe partij is hierbij niet relevant, omdat men niet afhankelijk is van een leverancier in tegenstelling tot proprietary / closed source software. Bij proprietary / closed source software wordt vaak gebruik gemaakt van de systemen van een bepaalde leverancier, die wel met elkaar kunnen communiceren, maar niet met andere applicaties overweg kunnen of willen. Voor nieuwe functionaliteit of verdere automatisering is men min of meer genoodzaakt om met dezelfde partij in zee te gaan, omdat omschakelen te duur of onmogelijk wordt geacht. Open source software biedt door het open karakter van de broncode continuïteit omdat men tot de einde der tijden gebruik kan maken van de software. De software is minder of niet afhankelijk van de beslissingen van een leverancier die besluit een bepaalde software applicatie (versie) niet meer te ondersteunen of door te ontwikkelen. Veel open source software is modulair opgebouwd en geeft de mogelijkheid om de functionaliteiten uit te schakelen of onderdelen niet te installeren, waardoor de complexiteit afneemt en daardoor ook indirect de kosten drukt voor het inrichten en onderhouden van de software. Er wordt vaak beweerd dat open source minder gebruiksvriendelijk is. Het bekende beeld van de tekst georiënteerde omgevingen met de in technisch jargon overladen mogelijkheden in bijvoorbeeld Linux is echter allang achterhaald. De open source software platformen bieden tegenwoordig een gebruiksvriendelijke Windows-achtige interface die weinig afwijkt van ieder andere Windows-omgeving. De gebruiksvriendelijkheid van de software wordt derhalve bepaald door de ontwikkelaars van de softwareapplicatie en niet of de software open of gesloten is. Er is sprake van een aantal criteria opgesteld die bepalen of software open source genoemd kan worden, vaak in de vorm van een open source licentie: Er mag geen sprake zijn van een verbod om de software gratis weg te geven óf te verkopen tegen een nominale vergoeding. Het moet voor een ieder mogelijk zijn om het te kopiëren, beschikbaar te stellen en te gebruiken; De broncode moet met de software meegeleverd worden of vrij beschikbaar zijn. Er mogen geen beperkingen zijn omtrent het hergebruik van de standaard of afgeleide en aangepaste versies; De software mag niet discrimineren tegen gebruikers(groepen); De software mag niet discrimineren tegen gebruiksomgeving van de software; De rechten verbonden aan het programma moeten opgaan voor iedereen aan wie het programma gedistribueerd wordt; De rechten verbonden aan het programma moeten niet afhangen van softwaredistributies waarvan de software een onderdeel is.

11 Voor de meeste gangbare desktop applicaties en server applicaties is er open source software beschikbaar. Soms is deze software zelfs professioneler dan de closed source software alternatief en beter in kwaliteit, stabiliteit en performance dan de gesloten tegenhanger. Maatwerk oplossingen is in veel gevallen om te zetten naar een open source variant. Open source software biedt echter niet op alle gebieden een goede oplossing, terwijl er wel closed source software oplossingen voor handen zijn. Bij met name gespecialiseerde en vakgerichte software is er vaak nog geen goed open source alternatief. Dit heeft meer te maken met organisatorische vraagstukken als processen, complexiteit van de organisatie, beheer vraagstukken, eigendom enz. dan met de software zelf. Open Source software is in aanschaf en licentiekosten bijna altijd veel goedkoper en zelfs gratis ten opzichte van closed source software. Bij open source software worden licentiekosten uitgesloten, wel worden vaker kosten in rekening gebracht voor transportmateriaal, het bundelen van de software en of de handleiding die meegeleverd wordt. Maar deze liggen vaak vele malen lager dan de kosten bij closed source software, waarbij de leverancier zijn investering in de ontwikkeling van de software wil terugverdienen. Toch is dit niet het hele verhaal met betrekking tot de kosten, want als er gekeken wordt naar de kosten die gemaakt worden bij het gebruik van open source software (total costs of ownership) kunnen deze ook hoger uitkomen dan de kosten van closed source software. De kosten voor beheer, maatwerk en onderhoud zullen onderling niet zoveel verschillen en hangen sterk af van de functionele eisen, gebruikte techniek, uurlonen en beschikbaarheid van de technische experts in de markt. Kostenbesparingen worden veelal gehaald door economies of scale, hoe meer systemen de open source software gebruiken, hoe meer er bespaard kan worden op licentiekosten. OSS sluit het gebruik van proprietary / closed Source' software niet uit. Een gesloten systeem kan samenwerken met Open Source software, aangezien de volledige broncode en dus ook de uitvoering van de koppelvlakken bekend is. Het omgekeerde - gesloten broncode, die niet kan samenwerken met andere programmatuur - is in de hedendaagse IT markt echter meer regel dan uitzondering. Frequenter inzetten van OSS binnen bedrijven komt de interoperabiliteit van computersystemen en daarmee hun strategische slagkracht ten goede. Dit is relevant. Waar de relatief beperkte ICT investeringen te wijten zijn aan gebrek aan samenwerking tussen ICT aanbodzijde waardoor integrale systemen niet ontwikkeld worden biedt OSS uitkomst, omdat het werkt met open standaarden waardoor uitwisseling van data tussen verschillende toepassingen minder moeilijkheden veroorzaakt en systemen gemakkelijker kunnen worden ingericht om samen te werken met andere systemen. In het algemeen zijn Open Standaarden - geïmplementeerd met Open Source Software - een aanjager voor innovatie door integratie. Kengetallen en feiten open source software: Backoffice van de AEX in Amsterdam draait sinds 2000 op Linux; Circa 64% van het internet draait met het open source webserver Apache; Op internet maken 40% van de webservers gebruik van het open source besturingssysteem Linux als server platform.

12 2.3. Licenties Veel standaarden zijn gesloten en niet open. Men dient veelal een licentie aan te vragen bij de leverancier in verband met het intellectuele eigendomsrecht (auteursrechten) op het gebruik van de standaard, voordat men überhaupt toegang krijgt tot de specificaties. Veelal is hierbij ook de broncode van de software niet gewoon beschikbaar. Bij open source software is er uiteraard sprake van open toegankelijke standaarden en is de broncode beschikbaar. Hetgeen overigens niet te betekenen dat er voor open source software of het gebruik van open standaarden geen licentie behoeft te worden aangevraagd voor de patentrechten die eventueel nodig zijn voor het gebruik van de software of de standaard. Om een voorbeeld te geven, de standaarden gepubliceerd door de grote internationaal erkende standaard organen zoals de ITU, ISO, en IEC worden als open beschouwd, maar kunnen een vergoeding vereisen voor de patentrechten op de implementatie van de standaard. Deze vergoeding is echter marginaal en praktisch te verwaarlozen vergeleken met de licentiekosten die leveranciers van gesloten software in rekening brengen. Voorstanders van licenties wijzen erop dat de maatschappij door publiek goed verlies leidt, omdat er nauwelijks financieel voordeel oplevert bij het tot stand brengen van nieuwe producten, zoals bedrijfsmodellen waarbij uitgebreid onderzoek en ontwikkeling van geneesmiddelen word gedaan. Anderen pleiten juist voor licenties met beperkte rechten, omdat daardoor geen dure systemen om een beleid van auteursrechten te maken en te handhaven noodzakelijk zijn. Het argument dat er geen financieel voordeel mogelijk is bij het gebruik van open source software is ruim achterhaald. Er zijn reeds genoeg bedrijven die hun inkomsten voornamelijk genereren door het implementeren en ondersteunen van open source software. Experts menen zelfs dat open source software een serieuze markt is en een grote kans voor Europa om weer mee te doen op de software ontwikkelmarkt die tot nu toe gedomineerd wordt door de Verenigde Staten. Naar verwachting zullen de opbrengsten uit (betere) service en beheer groter zijn dan de opbrengsten van licenties en vendor lock-in. Bij leveranciers van open source software draait het niet om de verkoop van de software, maar om de bruikbaarheid en de continuïteit.

13 3. OSOSS 3.1. Programma OSOSS Op 20 november 2002 werd in de Tweede Kamer de motie-vendrik aangenomen. De motie werd ingediend door kamerlid Kees Vendrik (GroenLinks) en had tot doel het gebruik van open source software in de publieke sector te stimuleren. Sindsdien staat de motie binnen de open source gemeenschap bekend als de "motie-vendrik". Tweede Kamer, vergaderjaar 2002/2003, XIII, nr. 30 MOTIE VAN HET LID VENDRIK C.S. Voorgesteld 20 november 2002 De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende, dat software een cruciale rol speelt in de kennissamenleving; voorts constaterende, dat de aanbodzijde van de softwaremarkt op dit moment sterk geconcentreerd is en het veranderen van leverancier vaak hoge overstapkosten met zich brengt; van mening, dat dit de mededinging beperkt en de samenleving niet optimaal profiteert van de mogelijkheden die software biedt; verzoekt de regering zich maximaal in te zetten om hier verbetering in aan te brengen; verzoekt voorts de regering ervoor te zorgen dat in 2006 alle door de publieke sector gebruikte software aan open standaarden voldoet; verzoekt voorts de regering actief de verspreiding en ontwikkeling van software met een open broncode (open source software) in de publieke sector te stimuleren en hiervoor concrete en ambitieuze doelstellingen te formuleren, en gaat over tot de orde van de dag, Vendrik Stuger, Netelenbos, Gerkens, Giskes, Jense, Van Dijke, Hessels Kader: letterlijke tekst van motie-vendrik Voordat de motie-vendrik werd ingediend, was het OSOSS programma ("Open Standaarden en Open Source Software voor de overheid"), al opgestart. OSOSS informeert overheidsorganisaties over de mogelijkheden van open source software en stimuleert hen deze waar mogelijk toe te passen in hun informatiesystemen. Het programma sloot nauw aan bij de inhoud van de motie-vendrik. OSOSS stond dan ook centraal in het antwoord van minister Remkes (BZK) en staatsecretaris Wijn (EZ) aan de Tweede Kamer naar aanleiding van de motie-vendrik. De motie werd mede ondertekend door respectievelijk de LPF, de PvdA, de SP, D66, Leefbaar Nederland, de Christen Unie en het CDA. Hiermee heeft de Tweede Kamer van de Staten-Generaal der Nederlanden de Regering der Nederlanden opdracht gegeven om er zorg voor te dragen dat de Nederlandse Overheid uiterlijk 2006 zou overgaan tot open source software en open standaarden. OSOSS liep van 2003 tot Op het eind van het programma waren de reacties niet allemaal even lovend. Het aantal open source software projecten was nog altijd vrij klein in aantal en in omvang. Doorgaans was er tevens sprake van een experimenteel karakter. Vanuit de gemeenten werden een aantal aspecten gemist: centrale regie, voorbeelden, oplossingen en diensten.

14 Na drie jaar krijgt OSOSS een vervolg. Open source en open standaarden worden ondergebracht in twee nieuwe programma s. Het programma OSOSS ( ) informeert overheidsorganisaties over de mogelijkheden van open source software en stimuleert hen deze waar mogelijk toe te passen in hun informatiesystemen. OSOSS staat voor Open Source als Onderdeel van de Software Strategie (voor de overheid) en is de opvolger van het programma OSOSS (Open Standaarden en Open Source Software) dat liep van 2003 tot Al in de aanloop naar de oprichting van de GBO.Overheid was duidelijk dat het een rol zou krijgen bij de verankering van standaarden en standaardisatie voor de informatiestructuur in Nederland. In lijn hiermee is besloten het open standaardendeel van het ICTU-programma OSOSS met ingang van 2006 over te hevelen naar GBO.Overheid. Met dit deel, het Bureau van het Forum Standaardisatie, is expertise op semantisch niveau bij GBO.Overheid binnengehaald plus een zekere naamsbekendheid op het gebied van standaardisatie. Het programma OSOSS biedt concrete ondersteuning in de vorm van voorlichting, kennisuitwisseling en instrumenten, waarmee elke overheidsorganisatie zelf open source software kan toepassen. Het programma wordt uitgevoerd door Stichting ICTU in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Ministerie van Economische Zaken. De begroting bedraagt circa per jaar voor een periode van twee jaar ( ). Met het tweede OSOSS programma wordt er door het kabinet weer een sterke impuls gegeven om het toepassen van open standaarden en het gebruik van open source software te stimuleren. Het programma OSOSS inventariseert momenteel het gebruik van open source software bij de overheid. Het moet een landkaart opleveren waar in eerste instantie de gemeenten kennis en kunde kunnen vinden over verschillende open source applicaties College en Forum Standaardisatie Standaarden leiden tot enkele belangrijke beleidsdoelstellingen van de overheid. Het College Standaardisatie zal de agenda zetten waarbij met name gelet zal worden op die ontwikkelingen die relevante maatschappelijke, economische en/of politieke meerwaarde hebben. Deze ontwikkelingen kunnen gesignaleerd worden in het College zelf of ingebracht worden door het Forum Standaardisatie waarin in een publiek-private samenwerking gekeken wordt naar de totstandkoming en het gebruik van standaarden voor de elektronische gegevensuitwisseling tussen overheden en tussen overheden, bedrijven en burgers te bevorderen als voorwaarde voor het verminderen van administratieve lasten en het verbeteren van de overheidsdienstverlening. Het Forum zal zich met name laten leiden door bovengenoemde doelen zodat het proces van de standaarderkenning bepaald wordt door wat bestuurlijk wenselijk is en niet door beschikbare standaarden. Waar dat nodig wordt geacht worden bewegingen in gang gezet om standaarden te organiseren, mochten deze ontbreken of in onvoldoende mate aanwezig zijn. Daarnaast is het van belang te onderkennen dat veel bestaande informatiestromen vereenvoudigd kunnen worden door onder meer eenmalige aanlevering krachtig te stimuleren.

15 Het Forum zal de conceptagenda aan het College voorleggen, prioriteiten voorstellen en uiteindelijk voorstellen opstellen voor het College om bepaalde vormen van interoperabiliteit te stimuleren door een preferente status aan (groepen van) open standaarden voor de Nederlandse overheid na te streven. Het College zal deze voorstellen beoordelen en waar gewenst deze open standaarden aanbevelen en daar waar mogelijk het gebruik van deze standaarden actief stimuleren zodat deze leidend kunnen zijn bij de verdere ontwikkeling van de elektronische overheid en de uitwisseling van informatie tussen overheden en tussen overheid en bedrijfsleven. (www.forumstandaardisatie.nl) 3.3. Doelgroep De activiteiten van het programma zijn primair gericht op bestuurders en ICT-management van de gehele overheid en hun toeleveranciers. Echter de resultaten zijn openbaar zodat ook bijvoorbeeld het bedrijfsleven of burgers hiervan kunnen profiteren Belang van open source binnen de overheid Open source software is belangrijk voor de overheid omwille van: het verhogen van de toegankelijkheid van informatie doordat open source software meestal gebruik maakt van open standaarden voor informatieopslag en -uitwisseling; het verbeteren van de transparantie van overheidshandelen doordat de werking van computertoepassingen volledig inzichtelijk is voor EDP-auditors; het verhogen van de informatieveiligheid doordat de broncode door iedereen beoordeeld kan worden; het vergroten van de toekomstvastheid van de gekozen oplossingen doordat de code ook door derden onderhouden kan worden en achteraf inzichtelijk blijft (leveranciersonafhankelijk); het vergroten van de concurrentiekracht van lokale softwareleveranciers doordat ook zij in staat zijn toepassingen te onderhouden en uit te breiden; het bevorderen van innovatie op de softwaremarkt doordat open source software derden de mogelijkheid biedt door te bouwen op eerdere ontwikkelingen; het verlagen van de licentiekosten doordat open source software per definitie kosteloos wordt aangeboden.

16 3.5. Open source gemeenschappen Het programma OSOSS wil open source gemeenschappen, ook wel communities, binnen de overheid initiëren en ondersteunen door: het verrichten van onderzoek naar de ICT-strategie-consequenties van OSS; het bieden van het overzicht van open source dienstverleners; het delen van kennis en ervaring door presentaties, workshops en website; het beschikbaar stellen van zijn uitwisselplatform voor het ontwikkelen en delen van OSS applicaties; het bijhouden en vrijgeven van een overzicht van OSS-implementaties bij de overheid; het leveren van de licentiewijzer voor OSS-licentieovereenkomsten; het ondersteunen van opleidingen voor beheer en ondersteuning van open source software Het Manifest van de Open Overheidsorganisaties Het manifest, een document waarin overheidsinstanties hun ICT diensten en softwareleveranciers verzoeken om meer tegemoet te komen aan de wensen naar meer openheid (open standaarden), werd half december 2006 gepresenteerd en is inmiddels (medio 2007) getekend door circa 50 overheidsorganisaties. In het manifest is sprake van vier elementen van openheid: Leveranciersonafhankelijkheid: oplossingen kunnen door meer partijen worden onderhouden. Oplossingen kunnen op verschillende platforms werken; Interoperabiliteit: pakketonafhankelijke koppelingen en open standaarden volgens de OSOSS definitie in toepassingsgebieden als tekstverwerker, middleware, mail, agenda en geografische informatiesystemen; Transparantie, controleerbaarheid en beheersbaarheid: de verwerking van oplossingen is inzichtelijk om te voldoen aan de wettelijke bepalingen van de WBP, om audits uit te voeren en voor controle op de informatiebeveiliging; Digitale duurzaamheid: oplossingen kunnen onderhouden worden door anderen dan eerste leverancier en er is ruimte voor latere innovatie. De gegevensopslag geschiedt in een toekomstvast formaat.

17 4. De not-for-profit markt en open source 4.1. Het Rijk De Overheid in Nederland is een grootgebruiker van software, maar heeft een bijzondere positie in de markt omdat haar contractuele vrijheid beperkt is. Zij heeft namelijk de verplichting om het geld van de gemeenschap verstandig en efficiënt te besteden. De besteding van het gemeenschapsgeld aan dure licenties, terwijl er goedkopere oplossingen zijn, is ongewenst. Open source software is niet noodzakelijkerwijs gratis, maar wel duidelijk goedkoper dan de licenties van leveranciers als Microsoft. Het gebruik van open source software wordt dan ook vanuit de landelijke overheid gestimuleerd. Vanuit het perspectief dat open source software goedkoper is, moedigt het Ministerie van Economische Zaken het gebruik van open source binnen de overheid en het bedrijfsleven aan. Daarnaast maakt open source software de informatie van de overheid meer toegankelijk, door open standaarden te gebruiken kan iedereen de informatie lezen zonder (teveel) kosten te maken. Binnen de overheid, zowel in het binnen als buiten land, neemt de populariteit van Server Based Computing architectuur op basis van Citrix of Windows nog steeds toe. De reden hiervoor is dat met name door het centrale beheer van applicaties aanzienlijke kostenbesparingen kunnen worden gehaald. Bovendien verandert er niet veel voor de eindgebruikers, die blijven werken in een Microsoft Windows omgeving. Om gebruik te maken van Server Based Computing zijn er naast de centrale servers slechts Thin Clients nodig als werkstations op de werkplekken. Hiervoor zijn diverse commerciële producten beschikbaar, waaronder ook open source software Decentrale overheid Binnen de lage overheden zijn diverse initiatieven op het gebied van Open standaarden en Open Source Software. In de drie noordelijke provincies is door het Adviescollege voor de Markt (AMa) een Task Force Open Source Noord Nederland ingesteld met als opdracht de kansen in Noord -Nederland voor bedrijfsmatige opgezette activiteiten te verkennen rond Open Source. De taskforce heeft daarbij tevens scherp gekeken naar het werkgelegenheidseffect en de mogelijkheden voor het creëren van nieuwe arbeidsplaatsen in Noord- Nederland. De resultaten lieten zien dat het niveau van OSS ontwikkelingen in Noord Nederland van hoog niveau is. Echter de professionalisering van deze kennis (met name richting de markt) en het creëren van vertrouwen in Open Source Software verdienen meer aandacht. Het vergroten van de kennis over OSS en het stimuleren van het gebruik (bij de marktpartijen en de overheid) in de drie noordelijke provincies, bespaart kosten op korte en lange termijn. Een investering van 1,5 miljoen in drie jaar voor 15 banen direct en 150 banen per jaar indirect moet resulteren in 15 miljoen per jaar terugverdienen naar de Noordelijke economie. De opzet van een Open Source Motor Noord Nederland, het kenniscentrum zoals voorgesteld versnelt dit proces. Open Source Software heeft als voordeel dat de broncode vrij beschikbaar is en dat biedt zowel het bedrijfsleven als de overheid aanzienlijke kansen en mogelijkheden. Met name voor het MKB en de ICT toeleveranciers voor de publieke sector zijn deze ontwikkelingen van maatschappelijk en economisch belang. Door de vrije beschikbaarheid van de broncode heeft elke gebruiker de vrijheid om deze software te kopiëren te exploiteren en te wijzigen. Dit staat in tegenstelling tot de zogenaamde proprietary software waarvan de licenties sterke beperkingen opleggen aan het gebruik en de verdere verspreiding ervan, en wijziging gelijkstellen met diefstal.

18 Om de toegankelijkheid van OSS te verbeteren zal er een portal worden opgezet die een kwaliteitsanalyse van OSS zal uitvoeren. Deze portal zal OSS toegankelijker maken door structuur en overzicht te geven aan de hoeveelheid OSS, de complexiteit en diversiteit ervan. De portal wordt vormgegeven door een dynamische internetsite, die OSS producten registreert, de broncode hiervan analyseert en de resultaten hiervan visualiseert. Op de site kunnen gebruikers OSS selecteren, laten analyseren en aanpassen. De website zal tevens worden gebruikt voor het verspreiden en delen van informatie en kennis. Dit project is opgesteld samen met BuyWays (Groningen). Case TaskForce Open Source Noord Nederland Gemeenten De gemeenten blijven achter met het gebruik van open source software. De reacties zijn wisselend op het invoeren van open source software volgens de motie-vendrik. Uit een scan van de open source integrator Ematic Interactive blijkt dat kleine gemeenten meer open source gebruiken dan grote gemeenten. Gemeenten met een kleiner budget zijn blijkbaar eerder geneigd om te kiezen voor open source software. Deze gemeenten nemen daardoor vaak een voortrekkersrol op zich. Momenteel zijn steeds meer gemeenten enthousiast over de eenvoud en de mogelijkheden van het gebruiken van Open Source Software. Op de website van de OSOSS (www.ososs.nl) verschijnen continu nieuwe referentie verhalen van tevreden gebruikers. Net als bij veel andere gemeenten is open source software binnen gekomen omdat een aantal IT medewerkers er al privé veel mee deden. Als er dan iets vervangen moet worden, dan is de drempel om open source software te gaan gebruiken natuurlijk wel wat lager. In 2003 kwam er de vraag om betere beveiliging voor onder andere internetverbindingen en te realiseren. En daar ligt nou juist de kracht voor open source software. Meer dan de helft van de internetservers zijn uitgerust met open source software. Inmiddels heeft de gemeente al geruime tijd de beveiliging met open source software in gebruik. Men een geringe aanpassing, zonder al te veel werk werd de nieuwe beveiling gerealiseerd. Dit wordt als een belangrijk voordeel van open source software beschouwd binnen deze gemeente. Men heeft inmiddels ook content-filtering en een firewall die volledig voldoet aan alle specifieke wensen. Maar er gebeurt nog veel meer met Open Source toepassingen binnen gemeente Ouder Amstel. Men is nu aan het testen met E-groupware (http://www.egroupware.org), een open source groupware pakket voor onder andere , agenda's en het delen van documenten. Steeds meer organisaties gebruiken het en ook koppelingen met PDA's en dergelijke worden steeds beter. Wat volgens de systeem manager van deze gemeente ook nog steeds een groot misverstand is, is dat open source software alleen in combinatie met Linux zou werken. Maar dat is zeker niet juist. Hoewel de software voor de eindgebruikers nog niet perfect is, gaat de ontwikkeling wel zeer snel de goede kant op. Er is inmiddels contact met een andere gemeente die er ook mee gaat werken en zij hebben al wat interessante ervaringen die binnen deze gemeente wellicht ook bruikbaar zijn. Het management wordt daardoor ook steeds enthousiaster. En daardoor denkt men binnen Ouder-Amstel- Open source software; Ja Graag! Case Gemeente Ouder-Amstel

19 In de provincie Utrecht ligt de gemeente Rhenen. Er wonen ongeveer inwoners en er werken rond de 135 medewerkers. De Afdeling Informatisering en Automatisering bestaat uit 3,5 FTE. Tot twee jaar terug gebruikten men geen klant-volg-systeem, dan stond men eerst in de rij voor de receptie om vervolgens verwezen te worden naar de juiste balie (om daar soms nogmaals te moeten wachten), daarnaast moest men als medewerker soms ook nog wat zaken afhandelen terwijl de klant al weg is. Dan wil je als baliemedewerker eigenlijk niet dat er al direct iemand nieuw aan de balie staat die mee kan kijken. De gemeente wilde dus een klantvriendelijk systeem, waarbij iedereen direct in de juiste 'wachtrij' komt te staan en snel geholpen kon worden. Op dat moment is er gekeken in de markt en kwam men er achter dat er eigenlijk maar twee oplossingen zijn; of een dure oplossingen die voor Rhenen veel te uitgebreid zijn, of het systeem wat we allemaal kennen van de slager en de bakker, namelijk de rode nummer automaat waaruit een nummerkaartje komt en er middels een scherm achter de toonbank verschijnt welk nummer er aan de beurt is om een halfje wit te bestellen. Op dat moment werd echter net een partij interactieve informatiezuilen aangeboden op een site waar de systeem manager regelmatig kwam. Toen is de gedachte ontstaan of daar niet zelf iets mee te doen c.q. ontwikkelen was. Via een zuil (zoals inmiddels geïnstalleerd is) en een keuzemenu kan je 'klanten' veel beter helpen. Omdat men wel vaker applicaties voor internet ontwikkelde en het intranet al op een LAMP (Linux, Apache, MySQL en PHP) omgeving draaide, is er toen een indicatie afgegeven over de inspanningen die het de IT afdeling zou kosten om gewoon zelf iets dergelijks te bouwen. Eigenlijk viel dat erg mee en werd er al snel toestemming gegeven om aan de gang te gaan. Zowel de klanten als de medewerkers zijn er erg tevreden mee. Als er nu iemand binnenkomt in het gemeentehuis, loopt hij/zij direct naar de zuil met het Klantvolgsysteem (kvs) en geeft aan waarvoor hij/zij komt. Stel hij/zij komt voor een paspoort. Hij/zij klikt 'Paspoort' op het scherm en er wordt gevraagd of hij/zij een geldige pasfoto en het oude paspoort bij zich heeft. Als hij/zij dan op 'Ja' klikt, krijgt men een 'wachtnummer'. Bij de ambtenaar die op die dag verantwoordelijk is voor de aanvraag van paspoorten, verschijnt een indicatie op zijn kvs-toolbar dat er een wachtende is voor een paspoort. Op deze manier kan de klant snel en effectief geholpen worden." Omdat deze applicatie door de gemeente zelf ontwikkeld is, stellen men deze ook ter beschikking aan andere belangstellenden. Men is nu aan 't nadenken hoe dit het beste kan gebeuren, maar het initiatief van de overheid voor het delen van software (www.uitwisselplatform.nl) lijkt een mooie plaats om deze applicatie onder te brengen. In ieder geval doet de gemeente Rhenen steeds meer met open source software. Zo is onlangs een servicedesk systeem aangeschaft en heeft de leverancier Topdesk (www.topdesk.nl) gevraagd om deze te ondersteunen met een open source database PostgreSQL (www.postgresql.org) en dat heeft men gedaan. Dat bespaart de gemeente ook weer dure licentiekosten voor 'commerciële databases'. En er zijn nog meer zaken die men de komende periode grondig onder de loep gaar nemen. Open Source software motto van deze gemeente is: We draaien erop!" Case Gemeente Rhenen Maar er zijn ook gemeenten die de resultaten bij andere vergelijkbare gemeenten eerst afwachten, alvorens zelf de stap te overwegen om op open source software over te stappen. Een voorbeeld hiervan zijn de gemeenten Leiden en Zandvoort. De gemeente Leiden gaat voorlopig niet over op open source software. Hoewel het College van B&W het belang van open source software inziet en de ontwikkelingen op dat gebied bij andere overheidsinstanties volgt, vindt het College dat de invoering van open source software voor de kantoorautomatisering in de praktijk nog op teveel problemen stuit. Pas al een andere vergelijkbare gemeente is gebleken dat overstappen op open source software voor de kantoorautomatisering haalbaar is, zal het College B&W een overstap overwegen. Men kiest niet voor een pioniersrol. Voor minder ingrijpende softwarevernieuwingen zal open source software als mogelijkheid worden overwogen. Tot die tijd gaat de gemeenteraad door met de aanvraag van een investeringskrediet, met een waarde van voor de aanschaf van Microsoftlicenties. Case Gemeente Leiden

20 De gemeente Zandvoort ondertekent het Manifest Open Overheid niet om puur pragmatische redenen. De gemeente is van mening dat zij vaker geholpen zijn met gesloten, maar praktische en reeds bestaande software dan een ontwikkeltraject in te gaan om software te ontwerpen. Dat neemt niet weg dat bestaande software in voorkomende gevallen in een selectieprocedure wordt opgenomen. Aan te schaffen software zal aan een aantal criteria moeten voldoen, zoals benodigde geld en tijd, functionaliteit, connectiviteit duurzaamheid en ondersteuning. Door het Manifest wordt expliciet de eis van open software toegevoegd. De gemeente Zandvoort is van men9ng dat open source software gelijk staat aan nog te ontwikkelen software. Zij hecht meer waarde aan andere selectiecriteria zoals beschikbare kennis en tijd en doorlooptijd van een project. Maar ook bij voorkeur te kiezen voor bestaande software, omdat er dan referenties en ervaringen beschikbaar zijn. Tenslotte geeft de gemeente als argument om niet te kiezen voor open source aan dat de regelgeving in vooral de lokale overheid voortdurend verandert, waardoor de software continu bijgehouden dient te worden. En zij vindt dat daardoor de positie van open source verzwakt wordt. De gemeente maakt overigens al weg gebruik van open source, de toepassing ligt vooral in de technische hoek, zoals Linux, firewall en IP-cop (internetfiltering), hetgeen al voor circa ,- besparingen heeft opgeleverd. Toepassing voor eindgebruikers zal naar haar mening echter vaak op ondersteuning en/of onvolkomenheden stranden. Met de huidige bezetting bij I&A vergt vooledige inzetbaarheid van open source software teveel manuren/fte en is de continuïteit niet te waardborgen. Het ondertekenen van het manaifest lijkt voor een kleine gemeente als Zandvoort te voorbarig. Case Gemeente Zandvoort De ervaring van een groot aantal gemeenten is dat het zoeken naar hybride oplossingen (combinatie van open source en closed source) volgens open standaarden binnen de ICT structuur niet bepaald over rozen gaat. Ondanks de strubbelingen zijn er, zoals uit eerdere case blijkt, toch ook een groot aantal gemeenten uitermate positief over het gebruik van Open Source software.

Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten

Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten Onderstaande wensen, eisen en teksten hebben tot doel de leveranciersonafhankelijkheid, flexibiliteit en interoperabiliteit te bevorderen

Nadere informatie

Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag

Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag Mark Bressers, programmamanagement programma Open Standaarden en Open Source Software voor de Overheid Inhoud Open Standaarden en Open Source Software

Nadere informatie

Implementatiestrategie Open Standaarden en Open Source Software

Implementatiestrategie Open Standaarden en Open Source Software Implementatiestrategie Open Standaarden en Open Source Software Implementatiestrategie Open Standaarden en Open Source Software, 25-2-2010 blz. 1 van 7 Inhoud INLEIDING... 3 HET PROGRAMMA NOIV... 3 TOEPASSING

Nadere informatie

eisen voor programmatuur die gebruikt wordt bij de berekening van de uitslag van verkiezingen die vallen onder de werking van de Kieswet

eisen voor programmatuur die gebruikt wordt bij de berekening van de uitslag van verkiezingen die vallen onder de werking van de Kieswet Datum 9 april 2008 Ons kenmerk BPR2008/U52926 Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Onderdeel DGKB/BPR Inlichtingen T F Uw kenmerk Onderwerp eisen voor

Nadere informatie

Inleiding. Strekking van de eisen

Inleiding. Strekking van de eisen Eisen voor de programmatuur die door de centrale stembureaus wordt gebruikt ten behoeve van de vaststelling van de uitslag van verkiezingen van de leden van de Tweede Kamer, de leden van het Europees parlement,

Nadere informatie

Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur)

Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Doelen actieplan Doelstelling Actieplan Nederland Open in Verbinding Verbetering van interoperabiliteit Vermindering

Nadere informatie

Het actieplan en uw website. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur)

Het actieplan en uw website. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Het actieplan en uw website. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Doelen actieplan Doelstelling Actieplan Nederland Open in Verbinding Verbetering van interoperabiliteit Vermindering van leveranciersafhankelijkheid

Nadere informatie

Aanmeldformulier open standaarden

Aanmeldformulier open standaarden Aanmeldformulier open standaarden Inleiding Door het invullen van het onderstaande aanmeldformulier kunt u standaarden aanmelden voor opname op de lijst met open standaarden die in Nederland onder het

Nadere informatie

Bijlage A: Referentie- en voorbeeldprojecten op het gebied van OS en OSS. organisatie(s)* Pleiaden. (incl. ZBO s) (incl. ZBO s) OSOSS.

Bijlage A: Referentie- en voorbeeldprojecten op het gebied van OS en OSS. organisatie(s)* Pleiaden. (incl. ZBO s) (incl. ZBO s) OSOSS. Bijlage A: Referentie- en voorbeeldprojecten op het gebied van OS en OSS Naam organisatie(s)* Basisschool De Pleiaden Belastingdienst Belastingdienst Belastingdienst, SRA en diverse softwareleveranciers

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

Ons kenmerk C620/04.0048552. Aantal bijlagen 1

Ons kenmerk C620/04.0048552. Aantal bijlagen 1 Directie Bestuur & Organisatie Personeel, Organisatie en Informatie Planning en Control I&O Ingekomen stuk D7 Aan de leden van de Raad Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 91 11 Telefax

Nadere informatie

FS 141216.5D. FORUM STANDAARDISATIE 16 december 2014 Agendapunt 5. Open standaarden, lijsten Stuknummer 5D. Intake-advies OSI.

FS 141216.5D. FORUM STANDAARDISATIE 16 december 2014 Agendapunt 5. Open standaarden, lijsten Stuknummer 5D. Intake-advies OSI. FS 141216.5D FORUM STANDAARDISATIE 16 december 2014 Agendapunt 5. Open standaarden, lijsten Stuknummer 5D. Intake-advies OSI Advies Het Forum Standaardisatie wordt geadviseerd om de OSI open source licenties

Nadere informatie

Architectuur, Organisatie en Business Cases

Architectuur, Organisatie en Business Cases Architectuur, Organisatie en Business Cases Ervaringen uit de praktijk Jan de Baat CMG Trade, Transport & Industry B.V. Inleiding In de Dynamiek track van LAC 2000 is de problematiek omtrent de alignment

Nadere informatie

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 24-11-2011 Profile Consultancy Services State of the art software solutions Project implementation Life-cycle

Nadere informatie

Toonaangevend in open source collaboration

Toonaangevend in open source collaboration Toonaangevend in open source collaboration Open in technologie en onderlinge communicatie ENTERPRISE OPEN COMPATIBLE Zarafa is een toonaangevend Europees softwarebedrijf op het gebied van open source groupware

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland. Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie

Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland. Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau

Nadere informatie

Regio IJmond / Gemeente Bloemendaal

Regio IJmond / Gemeente Bloemendaal Regio IJmond / Gemeente Bloemendaal --- Typo3 in Gemeenteland --- 16 juni 2007 Ernst van Altena / Gerrit Vijlbrief IJmond Beverwijk Heemskerk Uitgeest Velsen Bestuurlijke samenwerking. Uitgangspunten samenwerking

Nadere informatie

ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service:

ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service: ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service: Betrouwbaardere ICT, minder zorgen! Maak kennis met Multrix Wilt u op maat gesneden ICT-diensten die volledig aan de wensen en behoeften van uw organisatie

Nadere informatie

Microsoft Dynamics CRM geeft Qurius Europees inzicht in sales en opportunities

Microsoft Dynamics CRM geeft Qurius Europees inzicht in sales en opportunities Microsoft Dynamics CRM geeft Qurius Europees inzicht in sales en opportunities Qurius heeft met Microsoft Dynamics CRM een kwaliteitsslag weten te maken. De onderlinge vestigingen communiceren nu beter

Nadere informatie

Integratie. Open Source Software. Diana Hoogeveen

Integratie. Open Source Software. Diana Hoogeveen Integratie Open Source Software Diana Hoogeveen BUSINESSCASE NOODZAKELIJK Open source software Het kabinet heeft het gebruik van open standaarden vanaf 2008 als norm gesteld en stimuleert het gebruik

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 25 733 Informatie- en communicatietechnologie (ICT) in het onderwijs Nr. 105 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

Nadere informatie

CRM. in Nederland. a teasing summary. CRM in Nederland. augustus 2009. Augustus 2009 pagina 0

CRM. in Nederland. a teasing summary. CRM in Nederland. augustus 2009. Augustus 2009 pagina 0 Augustus 2009 pagina 0 CRM in Nederland augustus 2009 a teasing summary Augustus 2009 pagina 1 Introductie Onlangs hebben ruim 1.000 managers meegewerkt aan een grootschalig onderzoek uitgevoerd door MarketCap

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Cotask en Open Source Software. Ruud ziet (nog) niets in Open Source geloof ik

Cotask en Open Source Software. Ruud ziet (nog) niets in Open Source geloof ik Cotask en Open Source Software Ruud ziet (nog) niets in Open Source geloof ik Wat gaan we doen? Inleidende presentatie 30 min Vragen 10 min Demonstratie 30 min Linux Client Linux Server Samenwerking met

Nadere informatie

AVANCE Application Management

AVANCE Application Management AVANCE Application Management AVANCE Application Management is een 100% dochteronderneming van AVANCE ICT Groep Nederland en is gespecialiseerd in het virtualiseren en (re)packagen van applicaties. Door

Nadere informatie

Regionale uitvoeringsdiensten Samen onderweg naar een betere samenwerking

Regionale uitvoeringsdiensten Samen onderweg naar een betere samenwerking Regionale uitvoeringsdiensten Samen onderweg naar een betere samenwerking Versie: 1.0 Datum: 16 augustus 2011 Auteur: Niels van der Kolk Afdeling: Belasting & Vastgoed 1 Inhoudsopgave 1 Regionale uitvoeringsdiensten

Nadere informatie

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud!

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! NU GRATIS OFFICE 365 VOOR STICHTINGEN & NGO S met ANBI of SBBI status UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! Zij gingen u voor UNO Flex geeft mij letterlijk

Nadere informatie

FS150422.7A. A: Beschrijving van de voorgestelde werkwijze B: Toelichting op het MSP en identificatie proces

FS150422.7A. A: Beschrijving van de voorgestelde werkwijze B: Toelichting op het MSP en identificatie proces FS150422.7A FORUM STANDAARDISATIE 22 april 2015 Agendapunt: 7. Internationaal Stuk 7A. Notitie omgang met standaarden van het Europese Multistakeholder Platform on ICT Standardisation Bijlage A: Beschrijving

Nadere informatie

IP Businessmanager voor gevorderden

IP Businessmanager voor gevorderden IP Businessmanager voor gevorderden mobiel integratie total cost of ownership (tco) management rapportages netwerken en ict vm en hosted oplossingen business manager integratie bedrijfs applicaties voip

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding ArchiMate

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding ArchiMate -----Oorspronkelijk bericht----- Van: Survey [mailto:website.open.standaarden@.nl] Verzonden: vrijdag 12 november 2010 20:34 Aan: Logius Forumstandaardisatie CC: Joris Gresnigt Onderwerp: Formulier Open

Nadere informatie

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR DB-vergadering 08-02-2010 BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR vraag van uit de vergadering van dagelijks bestuur dagelijks bestuur

Nadere informatie

Open Source Business Intelligence bij het Inlichtingenbureau

Open Source Business Intelligence bij het Inlichtingenbureau Red Dolphin ICT Services BV Open Source Business Intelligence bij het Inlichtingenbureau - Ervaringen met het gebruik van Pentaho binnen DKD NOiV jaarcongres 18 maart 2010 Agenda Wat is Open Source Business

Nadere informatie

Factsheet Outsourcing

Factsheet Outsourcing Factsheet Outsourcing www.vxcompany.com U wilt er zeker van zijn dat de IT-infrastructuur van uw organisatie in goede handen is, zodat u uw aandacht volledig kunt richten op de core business. Wij beheren

Nadere informatie

'1e Expertmeeting OSOSS - sector Zorg'

'1e Expertmeeting OSOSS - sector Zorg' '1e Expertmeeting OSOSS - sector Zorg' open standaarden en open source software in de zorg 2 december 2009 Regardz Zilveren Toren Amsterdam drs. Nanja Appel / drs. Mike Kortekaas Introductie 'OSOSS in

Nadere informatie

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder IT beheerder als bedreigde diersoort: Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder Auteur: Reinout Dotinga Quality Assured Services B.V. Thorbeckestraat

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision Werkplekvisie Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision De essentie De gebruiker centraal Verschillende doelgroepen Verschillende toepassingen Verschillende locaties Het beschikbaar

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

B & W d.d.: 12-2-2008. gfedcb. Besluitenlijst d.d. d.d.

B & W d.d.: 12-2-2008. gfedcb. Besluitenlijst d.d. d.d. Nota voor burgemeester en wethouders Onderwerp Eenheid/Cluster/Team BV-IM-IT aanbiedingsbrief bij Onderzoeksrapport Open Source 1- Notagegevens Notanummer 61385 Datum 6-2-2008 Portefeuillehouder Weth.

Nadere informatie

SIMkcc. SIM klant contact centrum. Digitale dienstverlener voor e-gemeenten

SIMkcc. SIM klant contact centrum. Digitale dienstverlener voor e-gemeenten SIMkcc SIM klant contact centrum Digitale dienstverlener voor e-gemeenten klacht/melding belscripts kennisbank status aanvraag direct bestellen kosten antwoorden KCC openingstijden beleidsinformatie online

Nadere informatie

Praktijkcase de ervaringen van Koenen en Co met de transitie naar de cloud. Koenen en Co en Valid

Praktijkcase de ervaringen van Koenen en Co met de transitie naar de cloud. Koenen en Co en Valid Praktijkcase de ervaringen van Koenen en Co met de transitie naar de cloud Koenen en Co en Valid Koenen en Co is de vooruitstrevende totaaladviseur voor zakelijk Zuid- Nederland. Met vestigingen in Maastricht

Nadere informatie

Het Forum Standaardisatie wordt geadviseerd om de aangemelde standaard Kerberos niet in behandeling te nemen voor opname op de lijst.

Het Forum Standaardisatie wordt geadviseerd om de aangemelde standaard Kerberos niet in behandeling te nemen voor opname op de lijst. FS 150610.2E FORUM STANDAARDISATIE 10 juni 2015 Agendapunt 2. Open standaarden, lijsten Stuk 2E Intake-advies voor Kerberos, versie 5 Advies Het Forum Standaardisatie wordt geadviseerd om de aangemelde

Nadere informatie

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1 LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software Versie 1 2 Gelijkegeschiktheid Inhoud 1 Inleiding 4 1.1 Doelstelling 4 2 Toetsing gelijke geschiktheid 5 2.1 Total Cost of Ownership

Nadere informatie

Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten & Logius & Gebruikersverenigingen / Samenwerkingsverbanden & Leveranciers

Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten & Logius & Gebruikersverenigingen / Samenwerkingsverbanden & Leveranciers ADDENDUM: betreffende het implementeren en gebruiken van de standaard Zaak en Document services incl. MijnOverheid / Lopende Zaken. (Addendum op de SAMENWERKINGSOVEREENKOMST KWALITEITSINSTITUUT NEDERLANDSE

Nadere informatie

Adoptie-instrumenten 1

Adoptie-instrumenten 1 Bureau Forum Standaardisatie Bezoekadres: Wilhelmina v Pruisenweg 52 2595 AN Den Haag www.logius.nl Inlichtingen bij M.A van der Veen Adviseur Standaardisatie T 070-8896309 M +31(0)6-21162433 maarten.vander.veen@logius.

Nadere informatie

XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u?

XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u? XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u? Makkelijker, sneller, betrouwbaarder en dus goedkoper aan administratieve verplichtingen voldoen! www.xbrlvoorondernemers.nl BESPAREN OP UW ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Inhoud van de presentatie Waarom dit onderzoek? Opzet van het onderzoek

Nadere informatie

Project Linux Assurantiekantoor netwerkontwerp SWIOM1a

Project Linux Assurantiekantoor netwerkontwerp SWIOM1a PROJECT LINUX ASSURANTIEKANTOOR NETW ERKONTWERP E.B.W. Seldenthuis December 2011 Pagina 1 van 10 INHOUD Project Linux Assurantiekantoor netwerkontwerp... 1 Context... 3 Opdracht... 6 Producten... 7 Duur

Nadere informatie

Presentatie NORA/MARIJ

Presentatie NORA/MARIJ Presentatie NORA/MARIJ 6 november 2009 Peter Bergman Adviseur Architectuur ICTU RENOIR RENOIR = REgie NuP Ondersteuning Implementatie en Realisatie Overzicht presentatie Families van (referentie-)architecturen

Nadere informatie

SITUATIE. Organisatie. SaaSplaza is een platformprovider die ISP's en ICTpartners. in staat stelt om hun software als een

SITUATIE. Organisatie. SaaSplaza is een platformprovider die ISP's en ICTpartners. in staat stelt om hun software als een SaaSplaza migreert al zijn gevirtualiseerde servers én applicaties volledig van Citrix naar het Microsoft platform voor betere performance en self service Organisatie SaaSplaza is een platformprovider

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

Toetsingskader NORA 3.0 Principes voor samenwerking en dienstverlening Versie 0.3 27/08/2010

Toetsingskader NORA 3.0 Principes voor samenwerking en dienstverlening Versie 0.3 27/08/2010 Toetsingskader NORA 3.0 Principes voor samenwerking en dienstverlening Versie 0.3 27/08/2010 1. Inleiding 1.1 Status NORA De Nederlandse Overheids Referentie Architectuur is inmiddels een bekend en erkend

Nadere informatie

Zarafa Email en Agenda

Zarafa Email en Agenda Pagina 1 van 6 Zarafa Email en Agenda Altijd en overal kunnen beschikken over je email, een up-to-date agenda en al je contactpersonen? Direct een mailtje terug kunnen sturen? Een nieuwe afspraak kunnen

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant CMS Ronde Tafel Cloud Continuity Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau Opgericht in 1992 in Nederland Ruim 20 jaar ervaring

Nadere informatie

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst Het Rotterdamse E-depot Stand van zaken Het Stadsarchief Rotterdam heeft twee opdrachten: Als informatiebeheerder van Rotterdam, klaarstaan voor de digitale

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 2008 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Intern (On-Premise) Co-Location Infrastructure-as-a-Service (IaaS) Platform-as-a-Service (PaaS)

Intern (On-Premise) Co-Location Infrastructure-as-a-Service (IaaS) Platform-as-a-Service (PaaS) Tot een aantal jaren geleden was het redelijk vanzelfsprekend om in een gebouw met een groot aantal werkplekken een eigen serverruimte te maken. Dit heeft nog steeds een aantal voordelen. Vandaag de dag

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Provincie Fryslân ervaart dat 'zaakgericht' werken veel efficiënter en goedkoper kan zónder papier en mét SharePoint Server

Provincie Fryslân ervaart dat 'zaakgericht' werken veel efficiënter en goedkoper kan zónder papier en mét SharePoint Server Provincie Fryslân ervaart dat 'zaakgericht' werken veel efficiënter en goedkoper kan zónder papier en mét SharePoint Server Organisatie De provincie Friesland wordt net als alle andere Nederlandse provincies

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding Samenwerkende Catalogi

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding Samenwerkende Catalogi ------Oorspronkelijk bericht----- Van: Survey [mailto:website.open.standaarden@[xxx].nl] Verzonden: dinsdag 18 mei 2010 14:08 Aan: Logius Forumstandaardisatie CC: Joris Gresnigt Onderwerp: Formulier Open

Nadere informatie

BABVI/U201300696 Lbr. 13/057

BABVI/U201300696 Lbr. 13/057 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Informatiebeveiliging uw kenmerk ons kenmerk BABVI/U201300696 Lbr. 13/057 bijlage(n) datum 6 juni 2013 Samenvatting

Nadere informatie

Leones. Business Case Service Management Tool

Leones. Business Case Service Management Tool Leones Business Case Service Management Tool Inhoudsopgave 1. AFBAKENING... 3 1.1 DOEL... 3 1.2 AANNAMES... 3 1.3 HUIDIGE SITUATIE... 3 1.4 PROBLEEMSTELLING... 3 1.5 WAT ALS ER NIETS GEBEURT?... 3 2. OPTIES...

Nadere informatie

Concept. Inleiding. Advies. Agendapunt: 04 Bijlagen: - College Standaardisatie

Concept. Inleiding. Advies. Agendapunt: 04 Bijlagen: - College Standaardisatie Forum Standaardisatie Wilhelmina v Pruisenweg 104 2595 AN Den Haag Postbus 84011 2508 AA Den Haag www.forumstandaardisatie.nl COLLEGE STANDAARDISATIE Concept CS07-05-04I Agendapunt: 04 Bijlagen: - Aan:

Nadere informatie

TO CLOUD OR NOT TO CLOUD

TO CLOUD OR NOT TO CLOUD TO CLOUD OR NOT TO CLOUD DE VOOR- EN NADELEN VAN DIGITALE FACTUURVERWERKING IN DE CLOUD Organisatie Easy Systems B.V. Telefoon +31 (0)318 648 748 E-mail info@easysystems.nl Website www.easysystems.nl Auteur

Nadere informatie

Strategie Applicatie integratie Open.Amsterdam project. versie 1.0 juni 2008

Strategie Applicatie integratie Open.Amsterdam project. versie 1.0 juni 2008 Strategie Applicatie integratie Open.Amsterdam project versie 1.0 juni 2008 Document informatie Versiebeheer Versie Datum Auteur Activiteiten 1.0 juni 2008 drs. E. Willemsen Initiële opzet Archivering

Nadere informatie

Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe - producent van vorkheftrucks - verhoogt klanttevredenheid

Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe - producent van vorkheftrucks - verhoogt klanttevredenheid Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe - producent van vorkheftrucks - verhoogt klanttevredenheid Met een combinatie van Microsoft Dynamics CRM en een online besteltool krijgt MCFE niet alleen inzicht

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Nieuwe BI-omgeving van ApplicationNet is waardevolle bron van informatie voor facturatie, rapportages, kostenbesparing en marketing

Nieuwe BI-omgeving van ApplicationNet is waardevolle bron van informatie voor facturatie, rapportages, kostenbesparing en marketing Nieuwe BI-omgeving van ApplicationNet is waardevolle bron van informatie voor facturatie, rapportages, kostenbesparing en marketing Organisatie Werkplek Online is de private cloud oplossing van ApplicationNet

Nadere informatie

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7 Het jaar 2011/2012 staat voor veel organisaties in het teken van Windows 7. De overstap van Windows XP naar Windows 7 lijkt in eerste instantie eenvoudig te zijn maar blijkt in de praktijk toch complex.

Nadere informatie

Desktop Delivery: een zakelijke afweging

Desktop Delivery: een zakelijke afweging Desktop Delivery: een zakelijke afweging Client - Server, SBC, virtuele desktops, virtuele applicaties of een virtueel besturingssysteem? Er zijn genoeg mogelijkheden om desktop functionaliteit aan de

Nadere informatie

Migratie van Groupwise naar Exchange

Migratie van Groupwise naar Exchange BIJLAGE Bijlage nr. 1 Migratie van Groupwise naar Exchange Doelstelling. Momenteel wordt in de administratie van de VGC Novell Groupwise als mailsysteem gebruikt. De huidige versie van Groupwise is verouderd

Nadere informatie

Analyse Vlaamse portaal applicaties

Analyse Vlaamse portaal applicaties Audit opdracht Analyse Vlaamse portaal applicaties Hans C. Arents, kenniscentrummanager Cel Media-innovatie, Departement Wetenschap, Innovatie en Media Tel: (02) 553 45 63 Fax: (02) 553 45 79 E-mail: hans.arents@wim.vlaanderen.be

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding NEN2082

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding NEN2082 -----Oorspronkelijk bericht----- Van: Survey [mailto:website.forum.standaardisatie@.nl] Verzonden: dinsdag 15 december 2009 12:06 Aan: GBO Forumstandaardisatie CC: Joris Gresnigt Onderwerp: Formulier open

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: Aan: Onderwerp: Brief gemeente Utrechtse Heuvelrug met zienswijze Noordvleugelprovincie Datum: dinsdag, 1 oktober 2013 14:05:40 Bijlagen: Verzonden brief UH met Zienswijze Noordvleugelprovincie.pdf

Nadere informatie

informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393 - Lbr. 14/086

informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393 - Lbr. 14/086 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393 - betreft ons kenmerk datum Voortgang informatieveiligheid ECLBR/U201402103 Lbr. 14/086 19 november

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

E-factureren: Laat de rekening niet liggen voor een ander!

E-factureren: Laat de rekening niet liggen voor een ander! NUP Leveranciersbijeenkomst 27 oktober 2010 Workshop E-factureren: Laat de rekening niet liggen voor een ander! Tanaquil Arduin Accountmanager e-factureren Logius Agenda Welkom en introductie Even voorstellen:

Nadere informatie

XAMPP Web Development omgeving opzetten onder Windows.

XAMPP Web Development omgeving opzetten onder Windows. XAMPP Web Development omgeving opzetten onder Windows. Inhoudsopgave 1. Lees dit eerst... 2 2. Inleiding... 2 1 Xampp downloaden... 2 2 Installatie Xampp 1.7.4 op externe harddisk... 3 3 XAMPP herconfiguren...

Nadere informatie

Open Source Software. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl)

Open Source Software. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Open Source Software Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Open Source Software (OSS) Wat is het Waarom willen we het wel (of niet) OSS voorbeelden Geschiedenis Licenties Ontwikkeling en ondersteuning Wat

Nadere informatie

Shared Services in ontwikkeling binnen de Rijksoverheid

Shared Services in ontwikkeling binnen de Rijksoverheid Overheid & Sourcing Drs. Ing. Bob van Graft MCM, CGEIT, C CISO Wnd. Directeur SSC ICT Haaglanden Shared Services in ontwikkeling binnen de Rijksoverheid Digitalization of the Enterprise Bron: Gartner ITxpo

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Bijzondere ICT voor bijzondere zorg

Bijzondere ICT voor bijzondere zorg Bijzondere ICT voor bijzondere zorg Agenda Over Profila Zorg Gezondheidszorg in beweging ICT requirements Profila Zorg Biedt cloud computing de oplossing? Migratie Effecten en besparingen Leerpunten Toekomst

Nadere informatie

AGDLP. ~ maar waarom eigenlijk?

AGDLP. ~ maar waarom eigenlijk? AGDLP ~ maar waarom eigenlijk? Edward Willemsen, [em'bed], 2011 Algemeen Wie ooit beheer heeft gedaan binnen een Microsoft omgeving is bekend met de diverse typen groepen. In de loop der jaren zijn hier

Nadere informatie

SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken

SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken Case study ProRail Maart 2014 SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken Pagina 2/5 SharePoint helpt ProRail het treinverkeer

Nadere informatie

Softwaregebruik in het compliance-tijdperk. Compliant softwaregebruik: is de IT-organisatie er wel klaar voor?

Softwaregebruik in het compliance-tijdperk. Compliant softwaregebruik: is de IT-organisatie er wel klaar voor? RESEARCH NOTE Softwaregebruik in het compliance-tijdperk Het onderzoek Onderzoek onder business en IT managers naar software, compliance en licenties Bedrijfsleven en overheid 93 deelnemers Het gebruik

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding Functioneel model e-factuur

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding Functioneel model e-factuur --- Van: @logius.nl Verzonden: maandag 15 november 2010 9:03 Aan: Bart Knubben Onderwerp: Aanmelding functioneel model e-factuur -------- #1 : Geslacht #2 : Voornaam #3 : Tussenvoegsel(s) #4 : Achternaam

Nadere informatie

Deltion Scense. 8 December 2010

Deltion Scense. 8 December 2010 Deltion Scense 8 December 2010 Wie Wat - Waar Regionaal Opleidingscentrum in Zwolle (ROC) 16.000 jongeren en volwassenen beroeps onderwijs op middelbaar niveau 1.200 mensen in onderwijsgevende en ondersteunende

Nadere informatie

Tinus Plotseling 29-12-2002. MySQL

Tinus Plotseling 29-12-2002. MySQL Tinus Plotseling 29-12-2002 MySQL Inhoudsopgave Inleiding... 3 MySQL Geschiedenis... 3 MySQL Toepassingen... 3 MySQL Voordelen... 4 MySQL Nadelen... 4 MySQL bij ASCI... 4 PostgreSQL... 5 ORACLE... 6 MS

Nadere informatie

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een "Social Business"

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een Social Business Behoeftepiramide van een "" (Naar analogie piramide van Maslow) Maslow rangschikte de volgens hem universele behoeften van de mens in een hiërarchie. Volgens zijn theorie zou de mens pas streven naar bevrediging

Nadere informatie

BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden

BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden Analisten als Gartner en Forrester voorzien dat Sharepoint dé standaard wordt voor document management

Nadere informatie

Jos Witteveen Wat komt er kijken bij Clouddiensten voor de Zorg? 29 oktober 2013

Jos Witteveen Wat komt er kijken bij Clouddiensten voor de Zorg? 29 oktober 2013 Jos Witteveen Wat komt er kijken bij Clouddiensten voor de Zorg? 29 oktober 2013 Wat en wie is Andarr? Wij zijn dé partner voor waardevaste ICT transities / migraties. Wij helpen organisaties om blijvend

Nadere informatie

Werkplek seminar Winvision

Werkplek seminar Winvision Werkplek seminar Winvision TweeSteden ziekenhuis (ETZ Noord) transitie naar een nieuw werkplekconcept Tom Verharen MSc 15 mei 2014 Het TweeSteden ziekenhuis is een algemeen, regionaal opleidingsziekenhuis.

Nadere informatie

Hoezo gratis? Mythes en misverstanden over open source software

Hoezo gratis? Mythes en misverstanden over open source software Hoezo gratis? Mythes en misverstanden over open source software Waarom? Waarom? Archief 2.0 O Reilly: eerder mentaliteitswijziging dan louter technologie architecture of participation : samenwerking en

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Geachte voorzitter,

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Geachte voorzitter, Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Contactpersoon Datum 19 december 2007 Ons kenmerk DGW/BOI 2007/1822 Onderwerp Internetstemmen bij de waterschappen

Nadere informatie

Independer.nl verhoogt efficiency met BizTalk Server

Independer.nl verhoogt efficiency met BizTalk Server Independer.nl verhoogt efficiency met BizTalk Server Door het proces tussen aanvraag en afsluiten van een verzekering te automatiseren, verloopt het sneller en is de kans op fouten sterk afgenomen. Independer.nl

Nadere informatie