Voorkomen van psychisch verzuim

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorkomen van psychisch verzuim"

Transcriptie

1 Voorkomen van psychisch verzuim in de Schoonmaak- en Glazenwassersbranche Zo werk je prettiger!

2 Legenda Gesproken tekst In deze waaier worden diverse gespreksvoorbeelden gegeven. In de schema s wordt het onderscheid tussen leidinggevende en medewerker als volgt weergegeven: Tekst van de leidinggevende:... Tekst van de werknemer:... Waarom deze waaier? Deze waaier is bedoeld voor leidinggevenden in de Schoonmaak- en Glazenwassersbranche. De waaier helpt je om psychische klachten bij medewerkers te herkennen en daarover met de medewerkers in gesprek te komen en geeft je tips voor oplossingen. Is deze waaier iets voor jou? Wil jij ervoor zorgen dat je medewerkers zich minder vaak ziek melden? Is er bij je medewerkers wel eens meer aan de hand dan een griepje of een pijnlijke schouder? Hebben je medewerkers zoveel problemen, dat zij hun hoofd er over kunnen breken? Wil je weten hoe je met deze medewerkers in gesprek komt? Wil je tips over wat die medewerker en jij eraan kunnen doen?

3 Onderwerpen in deze waaier 1. Wat je moet weten over psychische klachten 1. Wat je moet weten over psychische klachten 2. Hoe herken je signalen? 3. Wanneer ga je erover praten? 4. Laten wij eens praten! 5. Waar komt het door? 6. Wat doe je bij verzuim? 7. Wat doe je na verzuim? 8. Hoe blijf je opletten? Psychische klachten ontstaan door te veel spanning. Als iemand veel problemen heeft op zijn werk en/of in de privé-situatie, zijn problemen niet zelf kan oplossen, daar veel over piekert en zich machteloos voelt, dan kunnen psychische klachten ontstaan. Psychiatrische problemen, zoals angststoornissen, komen weinig voor. Psychische klachten voel je in je hele lijf. Psychische problemen zitten tussen de oren... maar verder zit iemand dan ook niet lekker in z n vel. Vermoeidheid, lusteloosheid, spierpijn en hoofdpijn horen erbij. Hoe langer het duurt, hoe erger het wordt. Wie bijvoorbeeld s nachts slecht slaapt, heeft minder weerstand en krijgt sneller griep. Aanpakken van psychische klachten: daar kun je voor kiezen. Psychische klachten overkomen je, daar kies je niet voor. Je kunt er wel voor kiezen om psychische klachten aan te pakken. Vaak is daar hulp bij nodig. En vaak lukt het om tijdens de aanpak te (blijven) werken. Wie wil er nou psychische klachten hebben? Medewerkers zoeken wel eens een goede reden om te verzuimen. Maar zouden jouw medewerkers psychische klachten willen hebben?

4 2. Hoe herken je signalen? Het herkennen van psychische klachten is lastig. Want wat tussen de oren zit, zie je niet. Je kunt het wél merken. Belangrijk is dat je goed oplet. Wat is er anders dan anders bij je medewerkers? Wat doen ze anders? Wat zeggen ze anders? Ik weet niet wat me overkomt, ik word zo maar boos en heb er dan later spijt van Ik slaap al tijden slecht Ik heb het niet meer in de hand Je medewerker doet anders, bijvoorbeeld: Wordt om kleine tegenvallers erg boos Heeft ineens een huilbui Vergeet de laatste tijd allerlei afspraken Maakt fouten in het werk wat je van hem niet gewend bent Meldt zich vaak voor een korte periode ziek met vage klachten (bijvoorbeeld drie keer griep in een half jaar) Ik zie het niet meer zitten

5 Als ik terugkijk, dan geldt dit dus voor 3. Wanneer ga je erover praten? Eigenlijk weet ik wel over welke medewerkers dit gaat Je praat waarschijnlijk al geregeld met je medewerkers. Maar wanneer zeg je dat je even écht wilt praten, omdat je denkt dat het zo niet goed gaat? Wees op tijd vóórdat het verzuim begint! Spreek de medewerker aan: Als jij het wilt, omdat je meerdere signalen hebt gezien en gehoord. Als jij de geschikte persoon bent: als je een goede vertrouwensband met de medewerker hebt en als in jouw bedrijf is afgesproken dat jij dit soort gesprekken voert. Ben jij dat niet? Regel dan iemand anders om dit gesprek te voeren! Wat als je net te laat bent? Meldt één van je medewerkers zich ziek en denk jij dat het psychisch is? Neem dan actie en vertel het aan de bedrijfsarts/arbo-arts. Gebruik ook de rest van deze waaier! Met welke medewerker(s) wil jij een gesprek gaan voeren over psychische klachten? Bij welke medewerkers zie of hoor jij de laatste tijd signalen?

6 Je hoeft geen dokter te zijn om een goed gesprek te voeren! Mensen met psychische problemen zijn niet gek. Je kunt gewoon met hen praten, naar hun verhaal luisteren en eens meedenken over oplossingen. Zo kun je helpen voorkomen dat ze ziek worden. Je hoeft niet alle problemen op te lossen! Je bent leidinggevende, geen tovenaar. Een gesprek voeren en meedenken over oplossingen betekent niet dat jij alle oplossingen moet bedenken en zeker niet dat jij de oplossingen moet uitvoeren. Toch kun je met een gesprek wel iets moois bereiken... Roep tijdig hulp in! Merk je tijdens het gesprek dat er zoveel aan de hand is, dat jij er als leidinggevende niets mee kunt? Vertel dan aan de medewerker dat er een specialist nodig is. Zoek hulp voor de medewerker via P&O of de vertrouwenspersoon. 4. Laten wij eens praten! Organiseer voor het gesprek: Tijd Ten minste een half uur, en ruim voordat jij of de medewerker ergens anders heen moet Rust Zorg dat je niet gestoord wordt door collega's of door de telefoon Ruimte Ga met de medewerker op een rustige plek zitten en zorg voor koffie/thee Veiligheid Stel de medewerker op zijn gemak

7 Zó kan het begin van gesprek in grote lijnen gaan: De laatste weken valt me op dat je... Ik zie dat je de laatste tijd Ik hoorde je zeggen. Ik denk daardoor dat het niet goed met je gaat en wil het daar eens met je over hebben. Wat we hier bespreken blijft tussen jou en mij. Wil je me er iets meer over vertellen? 4a. Wat als het gesprek niet lukt? Is er iets? Nee hoor, niks aan de hand Wat denk jij dat de medewerker denkt? Met mij is echt niks aan de hand, ik ben gewoon moe Mijn privé-problemen gaan jou niks aan Ik durf het niet te vertellen, vraag nog eens vriendelijk door Ja, fijn dat je erover begint. Er speelt inderdaad iets waar ik me grote zorgen over maak, ik zit niet lekker in mijn vel Er zijn wel wat dingen waar ik van baal, maar het is niet heel erg Nee hoor, niks aan de hand.. Zullen we eens bespreken waar het door komt en welke oplossingen er mogelijk zijn? Zullen we toch, om erger te voorkomen, eens bespreken waar het door komt en welke oplossingen er mogelijk zijn? Het komt door jou, dus aan jou zeg ik dat niet In mijn land praten we daar niet over Ga naar kaart 5 Ga naar kaart 5 Ga naar kaart 4a

8 5. Waar komt het door? Dit kun je doen: Vertel dat je bezorgd bent en wilt helpen Vertel de medewerker dat hij er ook met iemand anders over kan praten, bijvoorbeeld de vertrouwenspersoon Vraag volgende week nog eens Vertel dat de medewerker bij je terecht kan als er wel iets is wat hij wil bespreken Overleg over wat te doen met een collega of P&O Als je met een medewerker over psychische klachten wilt praten, is het nodig dat de medewerker je vertrouwt. Vertrouwen is iets wat kan groeien, elke dag een beetje. Zó bouw je aan vertrouwen: Kom op voor je medewerkers Spreek respectvol over al je medewerkers: dan weet een medewerker dat je dat ook zult doen als-ie er zelf niet bij is Onthoud wat je hebt afgesproken en kom daarop terug Lastig onder woorden te brengen Help de medewerker op gang met het schema op de achterkant van deze kaart. Daar staan veel voorkomende oorzaken van psychische klachten. Is het misschien één van de oorzaken in dit schema? Waar komt het door? Het komt door Ga naar de kaart die het best bij het antwoord past, van 5a t/m 5g. Iets anders aan de hand? Ga naar 5h. Vaak speelt bij een medewerker een combinatie van oorzaken. Stel dus ook de vraag: waar komt het nog meer door?

9 Wat speelt er? 5a. Werkdruk Werkdruk 1. Wat is er aan de hand? Te veel werk in te weinig tijd? Te weinig collega s? Lastige klanten, die meer willen dan in het contract staat? Ergernis doordat je niet al je materialen tijdig hebt? Te weinig informatie? Onduidelijke afspraken? Contractwisseling dus nieuwe leidinggevende? Problemen op het werk met collega s Is het misschien één van de oorzaken in dit schema? Problemen op het werk met leiding Moeite met taal en cultuur 2. Hoe vaak komt dat voor? Hoe lastig vind je het? Kun je een voorbeeld geven? Wat doe je op zo n moment? Wat is het effect daarvan? Wat is nu het belangrijkste om op te lossen? 3. Wat kun je zelf anders doen? Prioriteiten stellen? Je taken op een andere manier of in een andere volgorde uitvoeren? Vragen of een collega kan inspringen? Eens aan collega s vragen hoe zij ermee omgaan? Problemen thuis of vanuit het verleden Geldproblemen Moeite met eigen grenzen stellen 4. Wat kan ik/het bedrijf doen? Werkdruk eens op de agenda van het werkoverleg zetten? Overleggen met klant? Meer informatie over contract geven? Hulpmiddelen beter beschikbaar stellen? De werkverdeling aanpassen? 5. Wat spreken we af?

10 pfff! 5b. Problemen op het werk met collega s Mensen verschillen in wat ze gemakkelijk of moeilijk vinden. Zijn er taken die jou gemakkelijk lijken, terwijl je medewerkers ze moeilijk vinden? Medewerkers die last hebben van de werkdruk, hebben soms óók moeite om hun grenzen aan te geven. Kijk ook eens op kaart 5g. 1. Wat is er aan de hand? Wat speelt er? Wat is er gebeurd? Hoe ernstig is het? Tussen wie zijn er problemen? Kun je voorbeelden noemen? 2. Wat heb je ermee gedaan? Heb je het besproken met die collega('s)? Wat was de reactie? 3. Wil je dat ik met je meedenk over hoe je dit probleem kunt oplossen of wil je dat ik een rol speel in de oplossing? In het tweede geval kan ik nu nog niet veel zeggen, maar wil ik eerst het verhaal van de andere kant horen. 4. Wat spreken we af? Speelt er veel? Pesten, agressie, seksuele intimidatie? Schakel hulp in, bijvoorbeeld van P&O of de vertrouwenspersoon! Laat de gepeste niet vallen, keur agressief gedrag openlijk af! Kijk ook eens op voor informatie overde centrale vertrouwenspersoon. Welke rol speel jij het liefst bij problemen tussen collega s? Coach of scheidsrechter? Wat zou er gebeuren als je eens de andere rol aanneemt? Bestaat jouw team uit groepen medewerkers die wel eens met elkaar botsen? Achter op deze kaart vind je tips.

11 Managen van verschillen binnen je team Als leidinggevende heb je vaak te maken met verschillende groepen binnen je team. Medewerkers uit verschillende landen, van verschillende leeftijden, etc. Hoe voorkom je wij tegen zij? Voorkom problemen door de teamsamenstelling te bepalen. Denk als je een medewerker aanneemt goed na over de gewenste teamsamenstelling. Hoe zijn verschillende groepen in het team vertegenwoordigd? Neem je vrienden of familie van teamleden aan, of liever niet? Wat is het beleid van jouw bedrijf? Algemeen geldt: zorg voor een goede mix ( hoe bonter hoe beter ) en voorkom een meerderheid van een bepaalde subgroep! Bevorder een goede samenwerking. Wees duidelijk welke spelregels er op het werk gelden. Zoals dat er Nederlands wordt gesproken. Wees attent: begrijpt iedereen de gemaakte grapjes? Vraag regelmatig: Hoe werkt dat bij jou/jullie? Neem actie als het uit de hand loopt. Loopt de uitvoering van het werk, de sfeer of zelfs de veiligheid van medewerkers gevaar? Neem in overleg met je management actie. 5c. Problemen op het werk met de leiding 1. Wat speelt er? Het gaat over jou Het gaat over een andere leidinggevende 2. Dapper dat je het zegt! Kun je er wat meer over vertellen? 2. Wat is er aan de hand? Wat is er gebeurd? Wat is er gebeurd? Waar ben je precies boos over? Wie zijn er betrokken? Wat zit jou dwars? Wat verwacht je van me? 3. Hoe kunnen we dit oplossen? Wat kunnen we uitpraten 3. Wil je hier je hart luchten en bedenken wat jij er zelf aan over het verleden? Hoe voorkomen we dit in de toekomst? kunt doen? Of wil je liever het probleem uitpraten met die Wat doe jij, wat doe ik? ene leidinggevende? Wat verwacht je daarbij van mij? 4. Wat spreken we af?

12 Had je van mij iets anders verwacht? Een derde persoon erbij? Heeft een medewerker een probleem met jou? Dan kun je voorstellen om een derde persoon bij het gesprek te vragen. Speelt er een probleem met een andere leidinggevende? Dan kan jij aanbieden om de derde persoon zijn. De derde persoon kan het gesprek leiden, beide partijen de kans geven om hun zegje te doen en de afspraken vastleggen. 5d. Moeite met taal en cultuur 1. Waar heb je moeite mee? Begrijp je alles wat er tegen je gezegd wordt? Snap je de opmerkingen en grapjes van collega s? Zijn er collega s bij wie je terecht kunt met vragen? Voel je je thuis in het team? 2. Wat zit er achter? Heimwee, taalprobleem, eenzaamheid, problemen met gezinshereniging, trouwdrempel, goede opleiding in het land van herkomst hier niet kunnen inzetten? 3. Wat doe je er al aan? Zal ik eens met je meedenken wat je nog meer zou kunnen doen? Contact met anderen zoeken via verenigingen, hobby s? Medewerkers zullen jou niet snel als probleem aanwijzen. Vraag bij andere oorzaken eens Had je van mij iets anders gewild? Zo vertellen ze je misschien gemakkelijker wat ze van je verwachten. 4. Wat zouden het bedrijf en ik voor je kunnen doen? Taallessen regelen via bedrijf, een collega uit een andere cultuur vragen als mentor te fungeren, doorgroeimogelijkheden uitzoeken? 5. Wat spreken we af?

13 Sorry... Ik begrijp je niet helemaal Laat de medewerker zijn verhaal vertellen. Begrip voor zijn situatie is een eerste stap om de medewerker zich thuis te laten voelen. Medewerkers kunnen veel meegemaakt hebben in het land van herkomst. Zie daarvoor ook kaart 5f. Als leidinggevende zul je soms denken al die problemen, er moet hier gewoon gewerkt worden! Hoe houd jij de balans tussen begrip voor de medewerker en eisen aan het werk? 5e. Geldproblemen 1. Hoe erg is het? Heb je nog overzicht over je financiën? Maak je nog rekeningen open? Heb je schulden bij vrienden/familie? Lig je er wakker van? Bedenk je smoezen voor schuldeisers? 2. Wat doe je er al aan? 3. Zal ik eens meedenken wat je nog meer zou kunnen doen? Hulp vragen bij maatschappelijk werk of schuldhulpverlening? Met iemand binnen ons bedrijf erover praten (bv. P&O)? 4. Wat spreken we af?

14 5f. Problemen thuis of vanuit het verleden Benadruk dat blijven werken een deel van de oplossing is. Een medewerker kan beter blijven werken dan door al het piekeren ziek worden en nog minder geld verdienen. Het zal een lange weg zijn... maar hij gaat vooruit! Sommige leidinggevenden hebben veel voor hun medewerkers over. Toch zit er een grens aan wat je als leidinggevende wilt en kunt doen. Hoe ver wil/kun jij gaan in het helpen van de medewerker? En jouw organisatie? 1. Wat wil je erover vertellen? Wat is er in hoofdlijnen aan de hand? Ruzie met partner, kinderen in problemen, scheiding, rouw, alcoholisme/verslaving, dingen uit verleden, huisvestingsproblematiek, psychiatrische problematiek? 2. Wat doe je al om het aan te pakken? Wat kun je nog meer doen? Hulp zoeken bij huisarts, maatschappelijk werk, GGZ, psycholoog, psychiater? 3. Wat kan ik/het bedrijf doen om te zorgen dat je deze privé-problematiek met het werk kunt combineren? Een gesprek regelen bij P&O/vertrouwenspersoon/ bedrijfsarts/ arboarts? Andere taken uitvoeren, op andere tijden werken, zorgverlof, calamiteitenverlof? 4. Wat spreken we af? Wat vertellen we hierover aan andere teamleden?

15 5g. Moeite met eigen grenzen stellen Je hoeft niet alles te weten! Jij bent leidinggevende, geen dokter of therapeut. Details over privé-zaken hoef je niet te kennen. Maar als een medewerker door privé-problemen minder goed werkt, dan mag je er best naar vragen. Je mag wel overal naar luisteren! Het verhaal vertellen kan enorm opluchten. Soms kun je een medewerker helpen door te luisteren. Wees er wel op bedacht dat je hele heftige verhalen te horen kunt krijgen en dat de medewerker een reactie verwacht. Waar liggen jouw grenzen in wat je wilt weten en waar je naar wilt luisteren? 1. Waar heb jij moeite mee? Om nee te zeggen? Om je eigen mening te vertellen? Om de boel de boel te laten het OK te vinden dat anderen het goed genoeg vinden al kan het volgens jou nog beter? 2. Kun je daar een voorbeeld van geven? In wat voor situaties heb je er moeite mee? Wat gebeurt er dan? Wat doe je dan? En wat merk je dan, wat is het effect? 3. Wat zou je anders kunnen doen? Zeggen niet nu, maar? Even wachten met je reactie en met iemand overleggen? Oefenen in een iets minder moeilijke situatie? Eerst doen wat het meest nodig is en daarna waar je nog tijd voor hebt? 4. Wat kan ik/ P&O/vertrouwenspersoon/ het bedrijf doen om je te helpen? Je helpen om prioriteiten te stellen? In het werkoverleg vragen hoe andere collega s met zo n situatie omgaan? Zorgen voor situaties om te oefenen? 5. Wat spreken we af?

16 Denk jij dat deze oorzaak bij de medewerker óók een rol speelt, maar begint de medewerker er zelf niet over? Vraag bij het bespreken van een andere oorzaak dan eens: Hoe komt het dat jij deze situatie zo lastig vindt? Waar heb jij moeite mee in deze situatie? Of zeg: Volgens mij vind je het lastig om nee te zeggen. Klopt dat? Zullen we het daar eens uitgebreider over hebben? Hoe zie jij of een medewerker moeite heeft om grenzen te stellen? 5h. Er is iets anders aan de hand Staat de oorzaak die de medewerker noemt niet in deze waaier? Gebruik dan deze kaart bij je gesprek! 1. Oorzaak verder verkennen: Wat is er aan de hand? Wat is er gebeurd? Waar komt het door? Wie zijn erbij betrokken? Hoelang speelt het al? Kun je er een voorbeeld van geven? 2. Toekomstwens medewerker: Wat zou je willen dat er verandert? Wat is er dan opgelost? Hoe ziet dat eruit? Wat wil je bereiken? 3. Mogelijke oplossingen door medewerker: Wat doe je er tot nu toe zelf al aan? Wat zou je nog meer kunnen doen? Zal ik eens met je meedenken over wat je nog meer kunt doen? 4. Mogelijke oplossingen door leiding/ bedrijf: Wat kan ik/het bedrijf doen om je te helpen? Waarmee/hoe kunnen we je helpen? Wat kunnen we samen doen? 5. Vervolgafspraken: Wat spreken we af? Wat ga je wanneer doen? Wat zal ik wanneer gaan regelen? Wanneer bespreken we of deze oplossingen hebben gewerkt?

17 6. Wat doe je bij verzuim? Maak verschil tussen oorzaken in het werk en in de privé-situatie. Bij oorzaken in het werk hoort het erbij dat je als leidinggevende een rol speelt bij het uitwerken van de oplossingen. Bij oorzaken in de privé-situatie hoeft dat niet, maar kan het wel. Misschien lukt het je om psychisch verzuim te voorkomen. Maar soms is verzuim niet te voorkomen. Met deze tips zorg je ervoor dat het verzuim niet langer duurt dan nodig is! Even rust is goed, met rust laten nooit! Zorg dat de medewerker snel in gesprek gaat met de bedrijfsarts/arbo-arts en vertel de arts jouw kijk op de situatie. Zo wordt snel duidelijk wat er aan de hand is en kan de medewerker aan de klachten gaan werken of de juiste deskundige ondersteuning vinden, bijvoorbeeld via de GGZ. Houd contact! Een kaartje, een bloemetje, eens bellen of op bezoek. Zo weet de medewerker dat-ie weer welkom zal zijn op het werk. Bedenk hoe de medewerker weer (deels) aan de slag kan. Even andere taken? Op andere uren? Bij een ander object? Wees creatief en bedenk hoe de medewerker toch weer iets kan doen. Want vaak helpt werken de medewerker er bovenop te komen. Juist terwijl hij met ondersteuning aan zijn psychische klachten werkt.

18 7. Wat doe je na verzuim? Een medewerker is na verzuim vanwege psychische klachten nog langere tijd niet helemaal de oude. Met deze tips voorkom je een terugval. Gaat de medewerker na verzuim weer aan de slag? Maak vooraf duidelijke afspraken: wanneer begint de medewerker, op welke tijden, alle uren of minder uren, met andere of dezelfde (aangepaste) taken, wat vertellen jullie aan de collega s? Zorg ervoor dat alle hulpmiddelen geregeld zijn, zodat de medewerker gemakkelijk en zonder stress kan beginnen. Blijf goed op de medewerker letten, vraag regelmatig hoe het gaat en voer weer een gesprek als je signalen ziet. Is het verhaal nog niet af? Soms overkomt verzuim vanwege psychische klachten een medewerker een tweede keer. Vooral als het verhaal nog niet af is : bijvoorbeeld als de oorzaken nog niet duidelijk genoeg zijn of als de medewerker nog geen hulp heeft om met zijn situatie om te gaan. Voer het gesprek uit deze waaier daarom ook als iemand na psychische klachten weer aan het werk gaat en het probleem nog niet is opgelost. Zo kun je ervoor zorgen dat die tweede keer verzuim niet nodig is.

19 8. Hoe blijf je opletten? Het belangrijkste: kom de afspraken na die je met de medewerker hebt gemaakt! Spreek de medewerker na een tijdje nog eens aan: Hoe gaat het nu? Is de situatie veranderd? Hebben de afspraken effect? Moeten de afspraken worden aangepast? Loopt de medewerker nog steeds grote kans om uit te vallen? Bedenk dan nog eens samen of er nog andere oplossingen mogelijk zijn. En wacht niet te lang om hulp in te roepen. Heeft het succes gehad? Vertel er dan eens over aan je management. Wie weet kan de oplossing in deze situatie ook vaker in je bedrijf worden benut. En dan? Blijf bij deze en alle andere medewerkers altijd op signalen letten. Zie of hoor je iets waarbij je denkt dat komt zo niet goed... dan begint deze waaier weer van voren af aan!

20 Colofon Deze waaier maakt deel uit van "Zo werk je prettiger", de voorlichtingscampagne van de Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche (RAS). Deze campagne is een gezamenlijk initiatief van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Ondernemersorganisatie Schoonmaak & Bedrijfsdiensten (OSB), FNV bondgenoten en CNV Bedrijvenbond. Ontwikkeling: BMC-SANT, Leusden Vormgeving en realisatie: DST Experience Communicatie, Baarn RAS, Tilburg, Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend.

Problemen? Praat erover! Zo werk je prettiger!

Problemen? Praat erover! Zo werk je prettiger! Problemen? Praat erover! Zo werk je prettiger! Vooraf Problemen. Iedereen heeft ze wel eens. Je zit de hele dag te piekeren en slaapt slecht. Gelukkig lossen veel problemen zich vanzelf op. En hoeft je

Nadere informatie

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger!

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Vooraf Psychisch verzuim Problemen. Op het werk of privé. Die Psychisch verzuim is ziekteverzuim vanwege hebben we allemaal wel eens. Uw psychische

Nadere informatie

Werkdruk omlaag! Zo werk je prettiger!

Werkdruk omlaag! Zo werk je prettiger! Werkdruk omlaag! Zo werk je prettiger! Ook wel eens het gevoel dat je tijd te kort komt om je werk goed te doen? Je bent niet de enige. Want werken in de schoonmaak is hard werken. Dat is op zich niet

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Veilig werken met schoonmaakmiddelen. Zo werk je prettiger!

Veilig werken met schoonmaakmiddelen. Zo werk je prettiger! Veilig werken met schoonmaakmiddelen Zo werk je prettiger! Vooraf Als schoonmaker maak je schoon. Logisch natuurlijk. Helaas worden veel dingen niet schoon door er met een doekje overheen te wrijven. En

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Vooraf. In dit boekje vind je allerlei tips die je helpen gezond te blijven en je prettig te voelen. Tips voor iedereen en voor elk moment van de dag.

Vooraf. In dit boekje vind je allerlei tips die je helpen gezond te blijven en je prettig te voelen. Tips voor iedereen en voor elk moment van de dag. Zo blijf je fit! Vooraf Gezond blijven. Je prettig voelen. Je leven lang. Wie wil dat niet? Maar gezond blijven gaat niet vanzelf. Daar moet je wel wat voor doen. Door aandacht te hebben voor je gezondheid.

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

In gesprek met medewerkers over verzuim

In gesprek met medewerkers over verzuim TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. In gesprek met medewerkers over verzuim Inhoud 1. verzuim bespreken met medewerkers Het is belangrijk

Nadere informatie

Pas op voor prikaccidenten! Zo werk je prettiger!

Pas op voor prikaccidenten! Zo werk je prettiger! Pas op voor prikaccidenten! Zo werk je prettiger! Vooraf Een stuk glas met bloed eraan. Een gebruikte injectienaald. Een bebloede zakdoek. Een plas bloed. Als schoonmaker kún je in contact komen met het

Nadere informatie

Let op je lijf! Zo werk je prettiger!

Let op je lijf! Zo werk je prettiger! Let op je lijf! Zo werk je prettiger! Tillen, draaien, bukken, kracht zetten. Werken in de schoonmaak kan best zwaar zijn. Dat is op zich niet zo erg. Als je het maar op een gezonde manier doet. En gezond

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

Glazenwassen. Zo werk je prettiger!

Glazenwassen. Zo werk je prettiger! Glazenwassen Zo werk je prettiger! Vooraf Glazenwassen. Een prachtvak. Je hebt veel vrijheid én bent de hele dag buiten. Niet voor niets dat de duizenden glazenwassers die in Nederland ramen en gevels

Nadere informatie

Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Werkoverleg, een aantal hulpmiddelen

Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Werkoverleg, een aantal hulpmiddelen Werkoverleg, een aantal hulpmiddelen Werkoverleg werkt! Opleidingsmodule Coachend Leidinggeven Tweedaagse cursus voor alle leidinggevenden: voorlieden, objectleiders en rayonleiders. De cursus wordt op

Nadere informatie

Handleiding. Functioneringsgesprekken. Zo werk je prettiger!

Handleiding. Functioneringsgesprekken. Zo werk je prettiger! Handleiding Functioneringsgesprekken Zo werk je prettiger! Functioneringsgesprekken: de moeite waard! Aandacht. Goede communicatie. Op de werkvloer heel belangrijk. Medewerkers voelen zich meer betrokken,

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Vragenlijst: Wat vind jij van je

Vragenlijst: Wat vind jij van je Deze vragenlijst is bedacht door leerlingen. Met deze vragenlijst kunnen leerlingen er zelf achter kunnen komen wat andere leerlingen van hun school vinden. De volgende onderwerpen komen langs: Sfeer op

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Help! Verzuim voorkomen

Help! Verzuim voorkomen TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. Help! Verzuim voorkomen Een leidraad voor werkoverleg met medewerkers over verzuim Deze publicatie is

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

1.4 Piekeren. Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren. - Loesje

1.4 Piekeren. Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren. - Loesje 1.4 Piekeren Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren - Loesje Iets wat je veel doet, daar word je goed in. Als je veel piano speelt, word je beter in piano spelen. Als je veel Wordfeud doet, word je

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5 Kijken wat

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Denkt u. dat u mentaal. vastloopt?

Denkt u. dat u mentaal. vastloopt? Denkt u dat u mentaal vastloopt? Wat is Denk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

Omgaan met Psychische Klachten op de werkvloer

Omgaan met Psychische Klachten op de werkvloer Omgaan met Psychische Klachten op de werkvloer Harmen Doornbos www. actiefaanhetwerk.nl/zgv Powerful Impulse Agenda Introductie Verwachtingen Op welke vragen krijg ik antwoord? Psychische klachten Wat

Nadere informatie

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af.

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af. Intro Met de docent Wat ga je doen in dit hoofdstuk? 1 Herhalen: je gaat herhalen wat je hebt geleerd in hoofdstuk 7, 8 en 9. 2 Toepassen: je gaat wat je hebt geleerd gebruiken in een situatie over werk.

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Handleiding. Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Colofon

Handleiding. Werkoverleg werkt! Zo werk je prettiger! Colofon Handleiding Werkoverleg werkt! Colofon Deze uitgave maakt deel uit van Zo werk je prettiger, een voorlichtingscampagne van de Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche (RAS). Deze

Nadere informatie

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

Module 26: Stop met Piekeren.

Module 26: Stop met Piekeren. Module 26: Stop met Piekeren. Stop met piekeren! Piekeren is een reactie op een naar gevoel. Op het moment dat we ons afgewezen voelen of andere nare gevoelens ervaren, wordt het meestal erg druk in ons

Nadere informatie

Vrienden kun je leren

Vrienden kun je leren Vrienden kun je leren Hallo! Wij zijn Reinder en Berber, en wij hebben de afgelopen maanden hard gewerkt om dit boekje te maken, speciaal voor jongeren met het syndroom van Asperger. Hieronder vind je

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Let op je huid! Zo werk je prettiger!

Let op je huid! Zo werk je prettiger! Let op je huid! Zo werk je prettiger! Vooraf Jeuk, een rode huid, ruwe plekjes, kloofjes en blaasjes. Handeczeem. Wist je dat één op de tien mensen daar minstens één keer per jaar last van heeft? In sommige

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Veilig omgaan met cytostatica. Zo werk je prettiger!

Veilig omgaan met cytostatica. Zo werk je prettiger! Veilig omgaan met cytostatica Zo werk je prettiger! Vooraf Kanker. Je kent vast wel iemand die erdoor getroffen is. Of misschien ben je er zelf door getroffen (geweest). Dan weet je hoe zwaar de medicijnen

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie?

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie? Denk jij dat je vastloopt tijdens je studie? Soms loopt het leven niet zoals jij zou willen. Misschien ben je somber, twijfel je erover wie je bent, loopt het niet zo met contacten of worstel je met je

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven. Zo werk je prettiger!

Coachend Leidinggeven. Zo werk je prettiger! Coachend Leidinggeven Zo werk je prettiger! Wensen voor een gezonde onderneming Directies grotere betrokkenheid medewerkers bij het bedrijf kwaliteiten van de mensen aan bod laten komen beter met klanten

Nadere informatie

Thema Gezondheid. Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht.

Thema Gezondheid. Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht. http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht. Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren met de leerkracht. Zinnen maken met omdat. Hulp vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod 2 Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

voor leerlingen Pesten op het werk VRAGEN EN OPDRACHTEN

voor leerlingen Pesten op het werk VRAGEN EN OPDRACHTEN voor leerlingen Pesten op het werk VRAGEN EN OPDRACHTEN Bladzijde 5 Waarom dit boekje? Lees de tekst goed. Beantwoord dan de onderstaande vragen. 1 Waar gaat het boekje over?... 2 Door wie kun je op het

Nadere informatie

U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen.

U leert in deze les toestemming vragen. Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. TOESTEMMING VRAGEN les 1 spreken inleiding en doel U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. Bij toestemming vragen is het belangrijk dat je het op een

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren'

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren' De tovenaar tovert De verhalenvertelster vertelt Wat zou een tovenaar allemaal kunnen toveren? Hoe zouden de kinderen zich voelen? Waar zie je dat aan? Is de tovenaar blij/ boos/ verdrietig of bang? Hoe

Nadere informatie

Slaapproblemen? Gezonde slaap

Slaapproblemen? Gezonde slaap Dit is een folder van www.orthoconsult.nl geschreven door dhr. drs. Ard Nieuwenbroek, trainer/ therapeut bij Ortho Consult. Deze folder is op een aantal punten aangepast en aangevuld door de stressbegeleiders

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Dit boekje is van:..

Dit boekje is van:.. Ik en mijn plan Dit boekje is van:.. Hallo, Jij bent cliënt bij SOVAK. Je hebt bij SOVAK een persoonlijk begeleider. Samen maak je afspraken over wat jij zelf doet en wat SOVAK doet. Die afspraken staan

Nadere informatie

KLACHTENREGELING VOOR CLIËNTEN VAN PAMEIJER HEB JE EEN KLACHT? JE KUNT ER IETS AAN DOEN!

KLACHTENREGELING VOOR CLIËNTEN VAN PAMEIJER HEB JE EEN KLACHT? JE KUNT ER IETS AAN DOEN! KLACHTENREGELING VOOR CLIËNTEN VAN PAMEIJER HEB JE EEN KLACHT? JE KUNT ER IETS AAN DOEN! Inhoudsopgave 1. Klagen mag pag. 3 2. Iets doen met je klacht pag. 5 3. Mogelijkheden om iets met je klacht te doen

Nadere informatie

13 Jij en pesten. Ervaring

13 Jij en pesten. Ervaring 82 13 Jij en pesten Wat doe ik hier vandaag? P Ik word me ervan bewust hoe erg het is om iemand te pesten en gepest te worden. P Ik leer dat ik met anderen steeds weer respectvol moet omgaan. P Ik ken

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

Aan de slag met de Stoffenmanager Schoonmaak. Zo werk je prettiger!

Aan de slag met de Stoffenmanager Schoonmaak. Zo werk je prettiger! Aan de slag met de Stoffenmanager Schoonmaak Zo werk je prettiger! Vooraf Schoonmakers werken dagelijks met allerlei schoonmaak- en onderhoudsmiddelen. Hierin zitten stoffen die schadelijk kunnen zijn

Nadere informatie

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen 27 geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Inhoudsopgave Time Management 3 Email Management 3 Werkplekorganisatie 3 Gewoontevorming 4 Teambuilding 4 Gezinnen met kinderen 5 Administratie en Financiën

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over pesten op het werk. Iemand kan bijvoorbeeld gepest worden door een collega. Of door de baas. PESTEN OF PLAGEN? Pesten is wat anders dan plagen. Iedereen maakt wel

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 15. Het functioneringsgesprek.

Thema Op het werk. Lesbrief 15. Het functioneringsgesprek. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 15. Het functioneringsgesprek. Wat leert u in deze les? Moeten en hoeven gebruiken. Vragen hoe het met uw kind gaat. Veel succes! Deze les is ontwikkeld

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Weet wat je kan. Vooruit komen

Weet wat je kan. Vooruit komen Weet wat je kan Vooruit komen Vind je weg Hoofdstuk 5 beschrijft hoe je vooruit komt in je leven. Onderwerpen in dit hoofdstuk: Stripje: vind je weg. blz 2 Hoe kom je vooruit in je leven? blz 3 Zelfonderzoek:

Nadere informatie

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn?

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Bij deze preek is geen powerpoint

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Depressie

Online Psychologische Hulp Depressie Online Psychologische Hulp Depressie 2 Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Depressie van. Je krijgt uitleg over wat een depressie is en hoe jou kan helpen

Nadere informatie

Beste lezer. Joke van Hardeveld. Ga ervoor Waardoor werken aan je balans ook jou lukt. Succes!

Beste lezer. Joke van Hardeveld. Ga ervoor Waardoor werken aan je balans ook jou lukt. Succes! Ga ervoor Waardoor werken aan je balans ook jou lukt Beste lezer Ik werk als ZP-er, zelfstandig professional. In mijn werk als coach, counselor merk ik dat leidinggevenden en medewerkers in de gezondheidszorg

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

ADHD: je kunt t niet zien

ADHD: je kunt t niet zien ➂ ADHD: je kunt t niet zien Je ziet het niet aan de buitenkant. Je kunt niet gelijk naar iemand kijken en zeggen: die heeft ADHD. Dat kan een voordeel zijn. Als iemand niet weet dat jij het hebt, dan kunnen

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS Yvette Paludanus 2 Dit boekje is tot stand gekomen dankzij de vragen en verhalen van medewerkers in de zorg. Wil je een exemplaar van dit boekje bestellen? Wil je begeleiding

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Soms gebeurt er wel eens iets wat jij niet wilt. Dit noemen wij onvrijwillige zorg. Onvrijwillige zorg mag alleen als jij in gevaar bent, of als jouw

Soms gebeurt er wel eens iets wat jij niet wilt. Dit noemen wij onvrijwillige zorg. Onvrijwillige zorg mag alleen als jij in gevaar bent, of als jouw Soms gebeurt er wel eens iets wat jij niet wilt. Dit noemen wij onvrijwillige zorg. Onvrijwillige zorg mag alleen als jij in gevaar bent, of als jouw gedrag gevaarlijk is voor andere mensen. Dit mag nooit

Nadere informatie