3 VMBO-BASIS. Naam. Klas

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "3 VMBO-BASIS. Naam. Klas"

Transcriptie

1 ECONOMIE 3 VMBO-BASIS LEERWERKBOEK A Naam Klas

2

3 P I N CODE 5e editie vmbo-basis 3A leerwerkboek Auteurs Jacques van der Linden Ben van Os Eindredacteur Leen Doorduin Noordhoff Uitgevers Groningen

4 Omslagfoto: Image Select, Wassenaar Conceptontwerp omslag: Fabrique, Communicatie en design, Delft Vertaling vormgeving omslag: Duko Hamminga Grafisch Ontwerp, Assen Ontwerp binnenwerk: Duko Hamminga Grafisch Ontwerp, Assen Illustraties: Cartoony, Pieter Hogenbirk, Huizen Technisch tekenwerk: PrePressMediaPartners, Wolvega Beeldresearch: B en U International Picture Service, Diemen ANP Photo, Rijswijk: p. 6 Nationale Beeldbank, Amsterdam: p. 7, 92 Ben van Os, Veldhoven: p. 8, 14, 55, 86 Picture Alliance, Frankfurt: p. 15 p. 17 Ina Bos, Haren: p. 22 Hollandse Hoogte, Amsterdam: p. 25, 28, 38, 40, 50, 70, 71, 83, 97 o Angel Photography, Amsterdam: p. 39 Merlijn Michon Fotografie, Amsterdam: p. 44, 60 WFA Fotografie, Den Haag: p. 45 DNB, Amsterdam: p. 46 BMW Group Nederland / PR & Sponsoring, Rijswijk: p. 56 p. 75 ANWB, Den Haag: p. 76 Consumentenbond, Den Haag: p. 77, 78, 79, 80, 94, 96, 97l, 98 Voermans van Bree, Arnhem: p. 84 Nestlé, Amsterdam: p. 88 Courtesy of Apple: p. 97 b p / Noordhoff Uitgevers bv Groningen/Houten, The Netherlands Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise without prior written permission of the publisher. ISBN

5 Inhoud Hoe werk je met Pincode? 4 1 Hoe ga je met geld om? 6 Exameneenheid Consumptie Kan ik pinnen? 38 Exameneenheid Consumptie Weet jij wat je koopt? 70 Exameneenheid Consumptie Algemene vaardigheden 102 Alfabetische begrippenlijst 105 Register 107

6 Hoe werk je met Pincode? Pincode voor vmbo bovenbouw basis bestaat uit vier leerwerkboeken. Voor ieder leerjaar twee. De nadruk in de eerste twee leerwerkboeken ligt op het schoolexamen. De nadruk van de laatste twee leerwerkboeken ligt op het centraal examen. Hoe ziet een hoofdstuk eruit? Hoofdstukopening Ieder hoofdstuk begint met een stuk tekst over Jesse en zijn vrienden. Deze tekst en de vragen die erbij horen, zetten je aan het denken over het onderwerp in het hoofdstuk. Paragraaf Iedere paragraaf bestaat uit vier pagina s. Boven aan de pagina staat een tekst met een bron. De teksten die je moet leren, zijn aangegeven met een rode stippellijn. Onder de tekst en bron staan vragen over de tekst en de bron. Met deze vragen oefen je of je de leertekst goed snapt. Als er een voor een vraag staat, weet je dat er in deze opgave gerekend moet worden. Rode stippellijn Rekenblok Exameneenheid Inleidend verhaal Voorkennis In deze paragraaf worden belangrijke theorie en de bijbehorende begrippen herhaald die in de onderbouw zijn behandeld. Ook kun je met vragen oefenen of je de theorie nog weet. Samenvatting en begrippen In de samenvatting staan alle belangrijke dingen op een rij. In de begrippenlijst vind je de belangrijke begrippen en wat ze betekenen. Samenvatting Begrippen Vragen Theorie 4 Hoe werk je met Pincode?

7 Beroep en ICT In elk hoofdstuk wordt aandacht besteed aan een beroep. In het leerwerkboek staat een korte omschrijving. In de ICT werk je deze opdracht over het beroep verder uit. Hierna weet je gelijk of je dit beroep leuk vindt of niet. Ook vind je op deze pagina een overzicht van alle ICT die er bij dit hoofdstuk zit. Oefenen Je kunt erg veel oefenen met Pincode. In elk hoofdstuk heb je een Test jezelf om te kijken wat je al weet. Met de Herhalingsopgaven kun je per paragraaf extra oefenen. Vervolgens zijn er de Extra opgaven. Deze opgaven zijn iets moeilijker en lijken ook meer op het eindexamen. Beroep en ICT Keuzeopdrachten Test Keuzeopdrachten Na Beroep en ICT staan twee keuzeopdrachten. Dit zijn onderzoeken of grotere opdrachten die je samen met andere leerlingen kunt doen. Herhalingsopgaven Extra opgaven Hoe werk je met Pincode? 5

8 1 Hoe ga je met geld om? Exameneenheid Consumptie Inhoud Voorkennis 1.1 Hoe kom jij aan inkomen? 1.2 Waar heb jij behoefte aan? 1.3 Kom jij daarmee uit? 1.4 Wat heb je ervoor over? Samenvatting & Begrippen Beroep en ICT Keuzeopdrachten Test jezelf Herhalingsopgaven Extra opgaven 6

9 Intro Had ik maar een scooter! Jesse hoort een enorm lawaai onder het raam van zijn slaapkamer. Als hij naar buiten kijkt, ziet hij Amir lachend naar boven kijken. Hij zit op een gave scooter. Niet van mij hoor, roept hij, van mijn broer. Bovengekomen meldt Amir trots dat hij aardig opschiet met sparen voor een eigen scooter. En elke maand krijg ik van mijn ouders twintig euro voor de scooter. Jesse wordt rood van jaloezie. Ook hij wil graag een scooter. Maar bij zijn ouders hoeft hij voor iets extra s niet aan te komen. Die moeten iedere maand al puzzelen om rond te komen met hun geld. Jesse zal er echt zelf voor moeten sparen! 1 Lees de tekst Had ik maar een scooter! a Amir zit op een gave scooter. Van wie is die scooter? b Vanaf welke leeftijd mag je op een scooter rijden? c Wat kost een scooter ongeveer? d Jesse woont op tien minuten fietsen van school. Wat vind jij van Jesses wens om een scooter te kopen? 7

10 * Voorkennis In Voorkennis gaat het over hoe je in je behoeften kunt voorzien en over consumeren. Ook leer je hoe je een deel van een bedrag kunt omrekenen in procenten. Consumeren Jesse wil graag een scooter en een laptop. Zijn moeder kan dat niet voor hem betalen. We moeten ook nog kunnen eten, zegt ze. Dingen die je graag wilt of die je nodig hebt, noem je behoeften. Het voorzien in behoeften noem je consumeren. Als je meer wilt consumeren, heb je meer inkomen nodig. Met een bijbaan krijg je extra inkomen. Je ontvangt dan loon voor je werk. Van je loon kun je bijvoorbeeld een laptop kopen en zo in je behoefte aan een laptop voorzien. 2 Lees de tekst Consumeren. a Jesse heeft een aantal wensen. Noteer zijn wensen hieronder. Streep het foute antwoord door. b Dingen die je graag wilt of die je nodig hebt, noem je behoeften / consumeren. c Het voorzien in een behoefte noem je behoeften / consumeren. Vul het juiste woord in. d Met een bijbaan ontvang je 3 Bekijk de bron bij de tekst Consumeren. Normaal kost een cd in deze winkel 9,99. Hoeveel geld kan Jesse besparen als hij gebruik maakt van de aanbieding? 8 1 Hoe ga je met geld om?

11 Van bedrag naar procenten Sophie heeft 500 op de bank staan. Zij krijgt na een jaar van de bank 15 rente. Hoeveel % rente krijgt ze? Stap 1 Van welk bedrag moet je uitgaan? Stappen Stap 1 Van welk bedrag moet je uitgaan? 500 Stap 2 Bereken 1% van het bedrag waarvan je uitgaat = 5 Stap 3 Hoe vaak past de uitkomst van stap 2 in het bedrag dat je om wilt rekenen in %? 15 5 = 3% Stap 2 Bereken 1% van het bedrag waarvan je uitgaat. Stap 3 Hoe vaak past de uitkomst van stap 2 in het bedrag dat je om wilt rekenen in %? 4 Bekijk de bron bij de tekst Van bedrag naar procenten. a Je hebt 250 op de bank staan. Na een jaar krijg je van de bank 7,50 aan rente. Reken uit hoeveel procent rente je krijgt. Stap 1: Stap 2: Stap 3: b Amir heeft 550 op de bank staan. Na een jaar krijgt Amir van de bank 22 aan rente. Reken uit hoeveel procent rente Amir krijgt. Stap 1: Stap 2: R Stap 3: We maken de berekening nu iets korter. We slaan stap 1 over en beginnen direct met stap 2. c Sophie heeft op de bank staan. Na een jaar krijgt Sophie van de bank 84,15. Dit is de rente die ze van de bank krijgt. Reken uit hoeveel procent rente Sophie krijgt. Stap 2: Stap 3: Voorkennis 9

12 1.1 Hoe kom jij aan inkomen? Heb jij inkomen? Waar geef jij je geld aan uit? In deze paragraaf leer je hoe mensen aan geld komen en waar mensen het geld aan besteden. A Inkomensvormen Jesse krijgt per maand 25 zakgeld en 40 kleedgeld. Jesse hoeft niets te doen voor zijn zakgeld en kleedgeld. Hij krijgt het van zijn ouders. Zijn ouders geven een deel van hun inkomen aan hem. Dat noem je een inkomensoverdracht. Veel jongeren hebben een bijbaan. Inkomsten van een bijbaan noem je inkomen uit arbeid. Inkomen in natura is loon dat niet in geld wordt uitbetaald. Zo werkt Mark bij een boer. Hij mag iedere week groenten mee naar huis nemen. Er zijn drie inkomensvormen: inkomen uit arbeid (loon of salaris, vakantiegeld, loon in natura) inkomen uit bezit (rente, winst, huur, pacht) inkomen uit overdracht jongens meisjes krant bezorgen babysitten bij de boer karweitjes en klusjes werken in de supermarkt horeca schoonmaken ander baantje In het staafdiagram zie je dat 11% van de meisjes een bijbaan in de winkel heeft. 5 Lees tekst A Inkomensvormen. a Hoe noem je de inkomensvorm(en) van Jesse? b Jesse krijgt iedere maand onder andere 25 zakgeld en 40 kleedgeld. Omcirkel het juiste antwoord. Dit inkomen van Jesse hoort bij: A bijbaan B vakantiewerk C geld van ouders c Onder welke inkomensvorm valt de rente die je krijgt over je banktegoed? 6 Bekijk de bron bij tekst A Inkomensvormen. In de grafiek zie je onderstaande bijbanen. Schrijf een J bij de bijbanen die jongens vooral hebben en een M bij bijbanen die meer door meisjes worden gedaan. werken in de supermarkt schoonmaken horeca krant bezorgen bij de boer babysitten karweitjes en klusjes ander baantje 10 1 Hoe ga je met geld om?

13 B Inkomensverschillen Het inkomen van Jesse is lager dan dat van zijn vrienden. Amir krijgt bijvoorbeeld 55 kleedgeld, 45 zakgeld en nog 20 om voor een scooter te sparen. Inkomensverschillen zie je overal. Het inkomen van jou en jouw klasgenoten is niet gelijk. Ook jullie ouders verdienen niet allemaal hetzelfde. Er is verschil in inkomen tussen jongeren, tussen ouders en tussen de inwoners van verschillende landen. In de grafiek hiernaast zie je inkomensverschillen tussen jongens en meisjes. Gemiddeld inkomen per maand in euro s naar leeftijd en geslacht Leeftijd Jongens Meisjes 13 jaar jaar jaar jaar jaar In de tabel hierboven kun je zien dat een meisje van 16 jaar gemiddeld 203 te besteden heeft. 7 Lees tekst B Inkomensverschillen. a Amir heeft verschillende inkomsten per maand. Bereken het totale inkomen van Amir in één maand. Het inkomen van Amir is per maand b Hoeveel euro ontvangt Amir iedere maand meer dan Jesse? 8 Bekijk de bron bij tekst B Inkomensverschillen. a In de tabel staan de gemiddelde inkomens van jongeren. Het gemiddelde inkomen per maand van een jongen van vijftien jaar is Streep het foute antwoord door. b Jesse heeft meer / minder dan het gemiddelde inkomen. c Geef twee redenen waarom Jesse minder inkomen heeft dan de gemiddelde jongen van 15 jaar. 1.1 Hoe kom jij aan inkomen? 11

14 C Koopkracht Frisdrank in de voetbalkantine is 0,20 per glas duurder geworden. Als Jesse daar een glas cola koopt, houdt hij minder geld over dan eerst. Als de glazen fris duurder worden, kun je minder kopen voor je geld. Je koopkracht wordt minder. Koopkracht laat zien hoeveel goederen je met je geld kunt kopen. Als je inkomen gelijk blijft en de prijzen stijgen, kun je minder kopen. Een glas frisdrank is een kleine uitgave voor Jesse. Maar hij wil ook de volgende dingen kopen: een broek van 60, een trui van 45 en een computerspel van 25. De koopkracht van Jesse is niet genoeg om alles te kopen. Mensen met een laag inkomen hebben hier iedere maand mee te maken! De boodschappen zijn in 2010 duurder geworden. De koopkracht is gedaald. 9 Bekijk de bron bij tekst C Koopkracht. a Op de tekening zie je twee gevulde winkelwagentjes. Onder beide tekeningen staat 100. Hoe komt het dat de ene winkelwagen minder gevuld is dan de andere? Omcirkel het juiste antwoord. A De prijzen zijn gedaald. B De prijzen zijn gestegen. C De prijzen zijn gelijk gebleven. 10 Lees tekst C Koopkracht. a Jesse schrikt van de nieuwe prijzen in de voetbalkantine. Kun je een reden verzinnen waarom de prijzen stijgen? b Streep het foute antwoord door. Als de prijzen stijgen en je inkomsten blijven gelijk, dan daalt / stijgt je koopkracht. c Noem een manier waarop Jesse zijn koopkracht zelf kan vergroten. d Streep het foute antwoord door. Moeder betaalde vorig jaar voor de wekelijkse boodschappen 83,70. Dit jaar betaalde ze voor dezelfde boodschappen 79,45. Haar koopkracht is gedaald / gestegen Hoe ga je met geld om?

15 D Hoeveel procent is dat? Amir wil wel eens weten hoeveel procent hij van zijn inkomen uitgeeft aan kleding. Zijn inkomen is 120. Amir geeft gemiddeld 30 uit aan kleding. Hoeveel procent van zijn inkomen besteedt Amir aan kleding? Stappen Stap 1 Bereken 1% van het bedrag waar je van uitgaat (dat noem je 100%). Stap 1 Stap = 1, ,20 = 25% Stap 2 Hoe vaak past de uitkomst van stap 1 in het bedrag dat je om wilt rekenen in %? 11 Lees tekst D Hoeveel procent is dat? a Je krijgt iedere week 10 zakgeld van je ouders. Hiervan besteed je 2 aan snoep. Hoeveel procent van je zakgeld besteed je aan snoep? b Jesse geeft gemiddeld 10 uit aan snoep en drank per maand. Zijn inkomsten zijn per maand 75. Hoeveel procent van zijn inkomen besteedt hij aan snoep en drank? c Maya krijgt 12,50 als kerstbonus op haar werk. Normaal verdient ze 50 per weekend. Hoeveel procent is haar kerstbonus van haar weekendsalaris? 12 Lees de samenvatting. Hieronder zie je drie zinnen. Zet onderstaande begrippen bij de juiste zin. inkomen uit arbeid inkomen uit bezit inkomensoverdracht 1 Je krijgt iedere maand geld van je ouders. 2 Je werkt iedere week een paar uur in de supermarkt. 3 Je hebt veel geld staan op je spaarrekening en krijgt daarvan ieder jaar rente. Samenvatting Er zijn drie inkomensvormen: inkomen uit arbeid (bijbaan), inkomen uit bezit en inkomen uit overdracht (zakgeld en kleedgeld). Niet iedereen heeft evenveel inkomen: er zijn inkomensverschillen. Koopkracht laat zien hoeveel goederen je met je geld kunt kopen. 1.1 Hoe kom jij aan inkomen? 13

16 1.2 Waar heb jij behoefte aan? Mensen kopen niet allemaal hetzelfde. In deze paragraaf leer je waardoor onze wensen verschillen en hoe we beïnvloed worden bij wat we kopen. A Basisbehoeften en overige behoeften Jesse heeft veel wensen. Zo wil hij nu graag een nieuwe broek. Zijn oude is uit de mode! Basisbehoeften zijn kleding, onderdak, eten en drinken. De basisbehoeften zijn noodzakelijk. Alle andere behoeften noem je overige behoeften. Dit zijn de niet-noodzakelijke behoeften. Wel kunnen ze je leven fijner maken. Een voorbeeld hiervan is een mobiel. Een mobiel is een luxe goed. Luxe goederen zijn niet van levensbelang, niet noodzakelijk. Ze horen bij de overige behoeften. Je kunt in je behoeften voorzien door het kopen van goederen. Dit noem je consumeren. Iemand die in zijn behoeften voorziet door iets te kopen, noem je een consument. 13 Bekijk de bron bij tekst A Basisbehoeften en overige behoeften. a Is een notebook een basisbehoefte of hoort een notebook bij de overige behoeften? b De prijs voor het notebook was 450. Wat wordt de nieuwe prijs met de korting eraf? 14 Lees tekst A Basisbehoeften en overige behoeften. a De tekst vertelt over basisbehoeften en overige behoeften. Zet de volgende goederen in de juiste kolom. aftershave brood trui aardappelen make-up mobiel Basisbehoeften Overige behoeften b Vul het juiste woord in. Als je producten of goederen koopt om in je behoeften te voorzien, noem je dat 14 1 Hoe ga je met geld om?

17 B Prioriteitenlijst Jesse bekijkt zijn wensenlijstje nog eens goed. Een broek, een trui, een computerspel. Heeft hij die trui echt nodig? En dat computerspel? Jesse heeft genoeg te wensen, maar niet genoeg geld. Hij moet keuzes maken. Vaak zijn je (geld)middelen niet voldoende om in al je wensen te voorzien. Een econoom zegt dan dat de middelen schaars zijn. Als je niet alles kunt kopen moet je een keuze maken. Wil je een nieuwe trui of een nieuwe broek? Om beter te kunnen kiezen kun je een keuzelijst maken. Je belangrijkste behoefte zet je bovenaan. Je noemt dit een prioriteitenlijst: een lijst met behoeften waarvan de belangrijkste bovenaan staat. 15 Bekijk de bron bij tekst B Prioriteitenlijst. Op de foto zie je enkele computergames. Streep het foute antwoord door. Deze games behoren tot de basisbehoeften / overige behoeften. Deze games zijn om het leven prettiger te maken / nodig om te kunnen leven. 16 Lees tekst B Prioriteitenlijst. a Wat wordt er bedoeld met: Middelen zijn schaars? Streep het foute antwoord door. Er is genoeg / te weinig geld om alles te kopen. b Vul het juiste woord in. Een lijstje van al je behoeften noem je een c Stel dat jij niet alles kunt kopen wat je wilt. Je moet kiezen tussen nieuwe schoenen of een nieuwe winterjas. Wat kies je en waarom? d Als je middelen schaars zijn, waarom moet je dan een prioriteitenlijst maken? e De vader van Sanne heeft een andere baan. Hij gaat 500 per maand meer verdienen. Sanne zegt: Onze basisbehoeften blijven hetzelfde, maar onze prioriteitenlijst wordt nu anders. Vertel of Sanne gelijk heeft of niet. Leg uit waarom. 1.2 Waar heb jij behoefte aan? 15

18 C Consumentengedrag Jesse ziet in de winkel een computerspel liggen. Het is afgeprijsd voor 9,99. Hij koopt het spel meteen. Consumentengedrag of koopgedrag is de manier waarop je geld uitgeeft. Jouw koopgedrag wordt beïnvloed. Reclame, vrienden en ouders hebben invloed op je koopgedrag. Belangrijk voor je consumentengedrag zijn je inkomen, je leeftijd en je opleiding. Ook maakt het verschil of je een jongen of meisje bent. Door technologische ontwikkelingen verandert je koopgedrag ook. Nu zijn er producten die er vroeger niet waren. En bestaande producten worden steeds vernieuwd. Verschil in consumentengedrag tussen 15- tot 16-jarigen en 21- tot 24-jarigen kleding, cosmetica alcohol, roken, drugs, gokken transport mobiele telefoon huur en huishoudgeld, kost en inwoning verzekeringen 15 tot 16-jarigen vakantie 21 tot 24-jarigen De boodschappen zijn in 2010 duurder geworden De koopkracht is gedaald. Percentage van het inkomen 17 Lees tekst C Consumentengedrag. a Kruis aan wie invloed hebben op het koopgedrag van jongeren bij het kopen van schoenen. je ouders je vrienden de regering b Streep door wat niet belangrijk is voor koopgedrag. je inkomen / je woonplaats / je opleiding c Fabrikanten verzinnen steeds weer nieuwe producten. Hierdoor verandert je koopgedrag. Deze verandering komt door 18 Bekijk de bron bij tekst C Consumentengedrag. a Waaraan geven de 15- en 16-jarigen in verhouding meer geld uit dan de 21- tot 24-jarigen? b Wat vond jij vijf jaar geleden heel leuk, maar nu niet meer? c Waaraan geven de 21- tot 24-jarigen in verhouding meer geld uit dan de 15- en 16-jarigen? d Waarom zouden de 21- tot 24-jarigen procentueel minder geld uitgeven aan alcohol, drugs en gokken? 16 1 Hoe ga je met geld om?

19 D Doelgroep en reclame Amir laat Jesse zijn nieuwe mobieltje zien. Het is het nieuwste mobieltje dat er is. Gaaf! Jongeren hebben veel geld te besteden. Omdat veel jongeren dezelfde behoeften hebben, zijn ze een belangrijke groep consumenten (kopers). Een groep consumenten met dezelfde behoeften noem je een doelgroep. Reclame is aandacht vragen voor een product en vertellen dat een bepaald product erg goed is. Het doel van reclame is het product te verkopen. Er zijn veel manieren om een reclameboodschap over te brengen. Denk bijvoorbeeld aan: tv, kranten, radio, tijdschriften, folders, bushokjes, huis-aan-huisbladen en internet. E-commerce: winkelen op internet. 19 Lees tekst D Doelgroep en reclame. Waarom zijn jongeren een belangrijke doelgroep? Kruis de juiste antwoorden aan. Ze hebben allemaal dezelfde behoeften. Ze zijn jong. Ze laten zich niet gemakkelijk ompraten. Ze hebben veel te besteden. 20 Bekijk de bron bij tekst D Doelgroep en reclame. a Je ziet hier de site van beltonen.nl. Er wordt een aantal ringtonen aangeboden. Voor welke doelgroep is deze reclame bedoeld? b Heb jij wel eens een ringtone gedownload? c Weet jij of je opa of oma ook ringtonen downloadt? 21 Lees de samenvatting. Schrijf twee zaken op die invloed hebben op jouw consumentengedrag. 1 2 Samenvatting Je moet keuzes in je behoeften maken. Je consumentengedrag wordt beïnvloed door ouders, vrienden en reclame. En door je inkomen, leeftijd en opleiding. 1.2 Waar heb jij behoefte aan? 17

20 1.3 Kom jij daarmee uit? Veel mensen hebben moeite om rond te komen. In deze paragraaf leer je hoe je de eindjes aan elkaar kunt knopen. A Inkomsten en uitgaven Jesse heeft in de stad een leuke broek gezien. Hij kost 79,95. Helaas, Jesse komt een tientje tekort. Jesse wil alles wel kopen: een broek, een computergame, een nieuwe dvd en een bioscoopkaartje voor de nieuwste film. Hij heeft meer behoeften dan hij met zijn geld kan kopen. Je kunt niet alles kopen wat je wilt. Je moet keuzes maken. Daarom moet je weten wat je inkomsten zijn en je uitgaven daarop aanpassen. Totaalplanning inkomen familie Muller in euro s Januari Februari Maart April Mei Juni Juli Augustus September Oktober November December Totaal 22 Lees tekst A Inkomsten en uitgaven. a Streep de foute antwoorden door. Jesse heeft veel / weinig behoeften. Voor zijn behoeften heeft Jesse voldoende / te weinig geld. b Je kunt niet alles kopen wat je wilt. Je moet keuzes maken. Waarom moet je keuzes maken? 23 Bekijk de bron bij tekst A Inkomsten en uitgaven. a Wat zijn de totale verwachte inkomsten van de familie Muller per jaar? Omcirkel het juiste antwoord. A B C b Welk bedrag ontvangt de familie Muller minimaal iedere maand? c In de maand mei ontvangt de familie Muller vakantiegeld. Bereken het bedrag aan vakantiegeld Hoe ga je met geld om?

21 B Budgetplan De moeder van Jesse zegt: Je moet leren met je geld uit te komen. Laten we jouw uitgaven maar eens op een rijtje zetten. Een overzicht van je inkomsten en uitgaven die je verwacht, noem je een budgetplan of begroting. Een budgetplan kun je bijvoorbeeld van een maand of van een jaar maken. Het maken van een budgetplan noem je budgetteren. Door te budgetteren weet je beter hoeveel je te besteden hebt. Je stemt je uitgaven af op je inkomsten. Zo voorkom je dat je geldproblemen krijgt. Inkomsten Uitgaven Kleedgeld 40 Kleding 28 Zakgeld 25 Snoep, snacks, drinken 24 Geld opa 10 Bioscoop, eten 7 Computerspellen, tijdschriften 15 Cadeaus 5 Uitgaven en inkomsten van Jesse. Jesse komt er nu achter dat hij een tekort heeft. Hij kan niet eens voor zijn scooter sparen! 24 Bekijk de bron bij tekst B Budgetplan. a Je ziet het budgetplan van Jesse. Bereken de totale inkomsten en uitgaven van Jesse. Inkomsten Uitgaven Totaal: Totaal: b Jesse heeft een overschot / tekort van c Hoe zou Jesse dit tekort kunnen aanvullen? 25 Lees tekst B Budgetplan. Schrijf het bijpassende woord in de tweede kolom. Een overzicht van inkomsten en uitgaven noem je: Het maken van een budgetplan noem je: Door goed te budgetteren voorkom je: 1.3 Kom jij daarmee uit? 19

22 C Huishoudelijke uitgaven De moeder van Jesse heeft een budgetplan voor de maand september. Ze heeft de uitgaven keurig verdeeld in: Dagelijkse uitgaven De gewone uitgaven voor bijvoorbeeld voeding, persoonlijke verzorging, zakgeld en uitgaan. Vaste lasten Dat zijn uitgaven die iedere maand of kwartaal terugkomen. Denk aan uitgaven voor huur, energie, verzekeringen en abonnementen. Dit zijn uitgaven waar je aan vastzit. Incidentele uitgaven Dit zijn grote uitgaven die je niet regelmatig doet of die je nog niet had verwacht. Bijvoorbeeld: de vakantie of de televisie die plotseling kapot gaat. Voor incidentele uitgaven leg je geregeld geld apart. Budgetplan familie Muller september dit jaar Huishoudgeld 650 Huur 525 Kleding 340 Verzekeringen 315 Gas en elektra 160 Abonnementen 28 Zak- en kleedgeld 65 Gemeentelijke belastingen 41 Schoolkosten 280 Motorrijtuigenbelasting 41 Contributies 25 Waterleidingbedrijf 64 Telefoonrekening 49 Drogist 25 Espressoapparaat 125 Kapper 35 Totaal Lees tekst C Huishoudelijke uitgaven. De huishoudelijke uitgaven kun je in drie groepen verdelen. Noteer hieronder deze drie groepen Bekijk de bron bij tekst C Huishoudelijke uitgaven. a Tel de dagelijkse uitgaven op. b Tel de incidentele uitgaven op. Huishoudgeld Kleding Zakgeld Schoolkosten Drogist Espressoapparaat + Kapper + Totaal Totaal c Vul onderstaande tabel in en gebruik de uitkomsten van hierboven. Tel de bedragen op. Dagelijkse uitgaven Vaste lasten 1.248,00 Incidentele uitgaven + Totaal 20 1 Hoe ga je met geld om?

23 D Van week naar maand en andersom Maya betaalt 7,50 per week voor haar tennisles. Hoeveel geeft Maya per maand uit aan tennisles? Bereken als tussenstap eerst het bedrag per jaar! 7,50 * 52 = 390 per jaar 390 : 12 = 32,50 per maand Maandbedragen kun je ook omrekenen naar weekbedragen. Zo kost de krant bijvoorbeeld 20 per maand. Hoeveel is dat per week? (Als tussenstap eerst het bedrag per jaar uitrekenen.) 20 * 12 = 240 per jaar 240 : 52 = 4,62 per week Formule Bedrag per maand = bedrag per week * 52 weken : 12 maanden Bedrag per week = bedrag per maand * 12 maanden : 52 weken 28 Zoek op in je agenda. Een jaar heeft weken. Een jaar heeft maanden. 29 Lees tekst D Van week naar maand en andersom. a Je krijgt 15 per maand aan zakgeld. Reken uit hoeveel dat per week is. b Je krijgt 7,50 per week aan zakgeld. Reken uit hoeveel dat per maand is. c Imke geeft 650 uit aan kleding per jaar, aan toiletartikelen 15 per maand en voor 10 per maand aan cadeaus. Hoeveel geeft zij gemiddeld per week uit? d Achmed geeft 25 per maand uit aan uitgaan, gemiddeld 3 per week aan cadeaus en 175 per drie maanden aan kleding. Hoeveel geeft hij gemiddeld per maand uit? 30 Lees de samenvatting. Vul in en gebruik daarbij de begrippen uit de samenvatting. a Inzicht in je inkomsten en uitgaven krijg je door b Uitgaven van een huishouden kun je verdelen in Samenvatting Een budgetplan is belangrijk om inzicht te hebben in je inkomsten en uitgaven. De uitgaven van een huishouden kun je verdelen in dagelijkse uitgaven, vaste lasten en incidentele uitgaven. 1.3 Kom jij daarmee uit? 21

24 1.4 Wat heb je ervoor over? Een scooter kost meer dan alleen de aanschafprijs. In deze paragraaf leer je iets over bijkomende kosten en hoe je daar rekening mee kunt houden. A Nibud Jesse komt niet rond met zijn inkomen. Hij zal een bijbaan moeten zoeken. Met folders rondbrengen kan hij 15 per week verdienen. Misschien kan hij daar wat van sparen. Het Nibud is het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. Het geeft voorlichting over rondkomen met je inkomsten. Nibud heeft software waarmee je je uitgaven en inkomsten kunt bijhouden. Dat programma heet Nibud Manager. Grip op de knip is bepalend voor geluk De hoogte van het inkomen heeft geen invloed op het geluksgevoel. De mate waarin mensen controle over hun financiële situatie hebben, speelt een veel belangrijkere rol. Grip op inkomsten en uitgaven maakt veel gelukkiger dan de hoogte van het inkomen. Dat blijkt uit een onderzoek door het Nibud en de Wageningen Universiteit. 31 Lees tekst A Nibud. a Wat is de belangrijkste taak van het Nibud? b Waarom denk je heeft het Nibud een Nibud Manager-programma? 32 Bekijk de bron bij tekst A Nibud. a Vertel in je eigen woorden wat er wordt bedoeld met dit krantenartikel. b Heb jij grip op je geld? 22 1 Hoe ga je met geld om?

25 B Bijbaan Jesse komt Amir tegen. In de supermarkt zoeken ze nog vakkenvullers, zegt hij. Jesse springt op zijn fiets en gaat naar de supermarkt. Als hij terugkomt, straalt hij helemaal. Ik ben aangenomen. Ik werk 2 uur per week en krijg 3,75 per uur! Jesse weet dat hij meer inkomsten moet hebben dan uitgaven. Anders kan hij nooit geld reserveren voor zijn scooter. Gelukkig kan hij zijn inkomsten vergroten met folders rondbrengen en vakken vullen! 33 Lees tekst B Bijbaan. a Jesse had te weinig inkomsten. Hij heeft gezorgd dat hij meer inkomsten kreeg. Op welke manier heeft Jesse zijn inkomsten kunnen vergroten? b Omcirkel het juiste antwoord. Reserveren kun je alleen maar, wanneer je veel inkomsten hebt geen uitgaven hebt meer uitgaven dan inkomsten hebt meer inkomsten dan uitgaven hebt 34 Bekijk de bron bij tekst B Bijbaan. a Reken uit wat Jesse nu iedere week aan extra inkomsten heeft. Folders rondbrengen Vakken vullen 2 * = Totaal b Hoeveel inkomsten heeft Jesse nu per maand? Reken het weekbedrag om naar een maandbedrag. 1.4 Wat heb je ervoor over? 23

26 C Reserveren Jesse spaart voor zijn scooter. Hij heeft inmiddels 300 op de bank staan. Reserveren is geld apart houden waarmee je later onverwachte of grote uitgaven wilt betalen. Je reserveert geld voor incidentele uitgaven zoals een vakantie. Of voor een scooter. Reserveren kan alleen als je inkomsten groter zijn dan je uitgaven. Er is nog een andere manier om aan geld te komen. Je kunt geld lenen om producten te kopen. Aankoop bedrag Termijnbedrag Looptijd In maanden Lees tekst C Reserveren. a Wanneer kun je reserveren? Bij postorderbedrijf Nekkerkamp kun je met geleend geld kopen! b Vind je lenen voor jezelf wel of geen verstandige manier om aan geld te komen? Waarom? Wel / Niet verstandig, omdat 36 Bekijk de bron bij tekst C Reserveren. Even aandacht Het aankoopbedrag is het bedrag dat je maximaal mag besteden. Dit is dus het bedrag dat je leent. Het termijnbedrag is het bedrag dat je iedere maand moet betalen. De looptijd is het aantal keren dat je het maandbedrag moet betalen. a Stel dat je leent. Wat moet je dan in totaal terugbetalen? Totaal terug te betalen: 32 * = b Bereken hoeveel je extra betaalt door in 32 maanden (in termijnen) te betalen. Totaal terug te betalen geleend bedrag = kosten van het lenen = c Je leent Wat moet je terugbetalen? d Hoeveel betaal je extra? 24 1 Hoe ga je met geld om?

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-10.30 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Rondkomen

Ik en de maatschappij. Rondkomen Ik en de maatschappij Rondkomen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Jacobien Ubbink, Tessel Mulder Philein Educatieve Teksten Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff

Nadere informatie

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc.

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc. Beschrijving Deze gastles gaat over inzicht krijgen in je inkomen en uitgaven. Jongeren moeten zorgen dat ze inkomen hebben. Anders is het lastig om een eigen leven in te vullen. Zakgeld, kleedgeld, baantje,

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kom je ermee uit?

Hoofdstuk 2: Kom je ermee uit? Hoofdstuk 2: Kom je ermee uit? Een middagje shoppen. a 75 209 x 100% = 35,9%. b 209 : 3,72 = 56,18. Dus zij moet 57 uur werken om de nieuwe jas te kunnen kopen. c Zij had eerst kunnen sparen of zij had

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Achtste druk Noordhoff

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Yvonne van de Voort

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Opmaak pilot Geld 25-01-2005 10:44 Pagina 1. Geld

Opmaak pilot Geld 25-01-2005 10:44 Pagina 1. Geld Opmaak pilot Geld 25-01-2005 10:44 Pagina 1 Geld Opmaak pilot Geld 25-01-2005 10:44 Pagina 2 GELD UITGEVEN Vraag 1 Bekijk deze advertentie. Welke afgebeelde producten koop jij wel eens? 2 Opmaak pilot

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN 1 Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN Deel 1 Consumptie 1. Ieder mens probeert zo veel mogelijk wensen te vervullen. Iedereen begint daarbij met de belangrijkste behoeften: eten, drinken, kleding en een dak boven

Nadere informatie

Ga naar www.nibud.nl klik bij Test en spel op: Alle tests en spellen Doe de test: Wat voor geldtype ben jij? Uitslag: je bent een

Ga naar www.nibud.nl klik bij Test en spel op: Alle tests en spellen Doe de test: Wat voor geldtype ben jij? Uitslag: je bent een kritisch consument Geld genoeg? In deze opdracht ga je je eigen inkomsten vergelijken met leeftijdgenoten, je maakt een overzicht van je inkomsten en uitgaven. Daarna laat je zien hoe belangrijk reclame

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Maak je eigen jaarbegroting

Maak je eigen jaarbegroting Maak je eigen jaarbegroting Inleiding Een begroting maken. Het woord begroting wordt normaal gesproken alleen gebruikt bij bedrijven en de overheid. Maar het is tijd om ook jouw budget dezelfde aandacht

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. woensdag 26 mei 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. woensdag 26 mei 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2010 tijdvak tijdv 1 woensdag 26 mei 9.00-10.30 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Periodeafsluiting Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede

Nadere informatie

Totaal 134,00 Berekening: zakgeld: 3,50 52 : 12 = 15,17 per maand. loon supermarkt: 25,00 52 : 12 = 108,33 per maand. oppassen: 5,00 52 : 12 = 21,67

Totaal 134,00 Berekening: zakgeld: 3,50 52 : 12 = 15,17 per maand. loon supermarkt: 25,00 52 : 12 = 108,33 per maand. oppassen: 5,00 52 : 12 = 21,67 1.1 Wat voor inkomen heb je? 1 a Zakgeld: 6 per week. Kleedgeld: 60 per maand. Bezorgen huis-aan-huisblad: 12 per week. (Voor de fietstassen en het regenpak kan geen bedrag en geen periode worden opgeschreven.)

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 7 Erfbelasting en schenkbelasting Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Omgaan met geld. Budgetteren

Omgaan met geld. Budgetteren Omgaan met geld We leven in een consumptiemaatschappij. Overal worden goederen en diensten aangeboden. Via reclames word je aangemoedigd om steeds meer te kopen. Maar als consument moet je op je hoede

Nadere informatie

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas schaalrekenen PROJECT aardrijkskunde en wiskunde 1 vmo-t/havo naam klas Auteurs Femke Trap José Spaan Bonhoeffer College, Castricum 2006 EPN, Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren

Nadere informatie

Doel Leerlingen kunnen in eigen woorden formuleren waarvoor en wanneer de berekeningen nodig zijn en deze op een correcte manier uitrekenen.

Doel Leerlingen kunnen in eigen woorden formuleren waarvoor en wanneer de berekeningen nodig zijn en deze op een correcte manier uitrekenen. Algemene informatie: De aankomende 2 lessen ga je in groepjes van drie personen je bezig houden met het berekenen van procenten. Er zijn drie vormen en iedereen behandeld alle vormen. Jullie wisselen om

Nadere informatie

Basiskennis Boekhouden

Basiskennis Boekhouden Basiskennis Boekhouden Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

Belastingrecht MBA 2014

Belastingrecht MBA 2014 Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 6 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 1

Nadere informatie

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Uitprobeerpakket Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

NIBUD Nationaal Scholierenonderzoek 2004/2005

NIBUD Nationaal Scholierenonderzoek 2004/2005 NIBUD Nationaal Scholierenonderzoek 2004/2005 Een onderzoek naar inkomsten, uitgaven, baantjes en omgaan met geld Inhoud 1 Inleiding... - 4-1.1 Doelstelling... - 4-1.2 Methode van onderzoek... - 4-1.3

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2012

Belastingrecht voor het ho 2012 Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen opgaven Deel 9 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN Derde druk Basiskennis Calculatie Opgaven Basiskennis Calculatie Opgaven Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

door: R-Newt jongerenwerk de Twern Werkboek Omgaan met Geld

door: R-Newt jongerenwerk de Twern Werkboek Omgaan met Geld door: R-Newt jongerenwerk de Twern Werkboek Omgaan met Geld Les 1 Omgaan met Geld eze les leren jullie een aantal woorden die met het omgaan van geld te maken hebben, gaan jullie praten over geld en gaan

Nadere informatie

Rapport Kinderen en Geld Enquête (NIBUD en het Jeugdjournaal)

Rapport Kinderen en Geld Enquête (NIBUD en het Jeugdjournaal) Rapport Kinderen en Geld Enquête (NIBUD en het Jeugdjournaal) Inleiding Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBUD) geeft voorlichting over inkomsten en uitgaven van particuliere huishoudens.

Nadere informatie

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u?

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? Onafhankelijke informatie voor consumenten Wat is renterisico? Als u geld nodig heeft, kunt u een lening afsluiten. U moet het geleende geld wel terugbetalen.

Nadere informatie

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen

Nadere informatie

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor (1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor Beschrijving (ter info voor gastdocent) Deze gastles gaat over je leefstijl en welk soort uitgavenpatroon de leerling heeft. Ben je je bewust

Nadere informatie

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes, J. Crins, R. Heynen, M. Verrij Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2003-I EXAMEN: 2003-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2003-I EXAMEN: 2003-I TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2003-I VAK: NIVEAU: ECONOMIE VMBO k EXAMEN: 2003-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-10.30 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Lesbrief Meneer Beer

Lesbrief Meneer Beer Lesbrief Meneer Beer Het verhaal Het verhaal gaat over Meneer Beer. Hij is verliefd op een prachtig berinnetje, maar hij durft het haar niet te vertellen. Hij vindt zichzelf maar een eenvoudige beer. Om

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN Tweede druk Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING uitwerkingen Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2000 ECONOMIE MAVO-D NIVEAU: EXAMEN: 2000-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2000 ECONOMIE MAVO-D NIVEAU: EXAMEN: 2000-I UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2000 VAK: NIVEAU: ECONOMIE MAVO-D EXAMEN: 2000-I Deze uitwerking wordt ook opgenomen in de Examenbundel Onderwijspers 2001-2002 die in de zomer van

Nadere informatie

Begeleide interne stage

Begeleide interne stage Ik, leren en werken Begeleide interne stage Deel 2 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Marian van der Meijs Inhoudelijke redactie: Titel: Ik, leren

Nadere informatie

Kies 1 SANDER HEEBELS MENNO BEEKHUIZEN PETRI BENSCHOP ANNE-MARIE BRUNEN MARIEKE STRIK HANNEKE SCHOTTERT

Kies 1 SANDER HEEBELS MENNO BEEKHUIZEN PETRI BENSCHOP ANNE-MARIE BRUNEN MARIEKE STRIK HANNEKE SCHOTTERT Kies 1 Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS MENNO BEEKHUIZEN PETRI BENSCHOP ANNE-MARIE BRUNEN MARIEKE STRIK HANNEKE SCHOTTERT Heb je een leeshandicap en wil je dit boek in een toegankelijke leesvorm,

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Kiezen en kopen

Ik en de maatschappij. Kiezen en kopen Ik en de maatschappij Kiezen en kopen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Gerda Verhey Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens

Nadere informatie

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Valt het mee of tegen? a Als Yara een appartement koopt moet ze een hypotheek afsluiten. Hiervoor betaalt ze iedere maand een bepaald bedrag. Dit zijn haar

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN:

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN: UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN: VAK: NIVEAU: Economie Mavo D EXAMEN: 2001-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN Het zelfstudiepakket Zelf starten met Nederlands is ontwikkeld door Uitgeverij Boom in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Nadere informatie

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2007 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Kies 2 Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Heb je een leeshandicap en wil je dit boek in een toegankelijke leesvorm, bel dan Dedicon: 0486-486486,

Nadere informatie

Nibud Scholierenonderzoek 2008-2009

Nibud Scholierenonderzoek 2008-2009 Nibud Scholierenonderzoek 2008-2009 Inhoud VOORWOORD... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 DOELSTELLING... 4 1.2 METHODE VAN ONDERZOEK... 4 1.3 ACHTERGRONDVARIABELEN... 4 1.4 LEESWIJZER... 6 2. INKOMSTEN... 7 2.1

Nadere informatie

Spelend leren, leren spelen

Spelend leren, leren spelen Spelend leren, leren spelen een werkboek voor kinderen en ouders Rudy Reenders, Wil Spijker & Nathalie van der Vlugt Spelend leren, een werkboek voor kinderen en ouders leren spelen Rudy Reenders, Wil

Nadere informatie

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld Vroeg wijs met geld Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld gemeente www.heumen.nl Heumen HU.090 brch vroeg wijs met geld.indd 1 04-02-14 09:30 Inhoudsopgave Zakgeld

Nadere informatie

Het boek is opgedeeld in twee delen die achter elkaar doorgewerkt kunnen worden; het liefst met begeleiding van een leerkracht.

Het boek is opgedeeld in twee delen die achter elkaar doorgewerkt kunnen worden; het liefst met begeleiding van een leerkracht. De taaltrap De taaltrap bestaat uit: een lesboek; veel foto s en tekeningen; 20 lessen met veelgebruikte schooltaalwoorden en zinnen; eenvoudige grammaticale oefeningen; een audio cd. Het boek is opgedeeld

Nadere informatie

Utrecht, 2011. Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders

Utrecht, 2011. Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders Utrecht, 2011 Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders Samenvatting en Conclusie Geld van de ouders De meeste scholieren krijgen zakgeld (88 procent). Kleedgeld is minder

Nadere informatie

Utrecht, 2011 Nibud Scholierenonderzoek 2010-2011

Utrecht, 2011 Nibud Scholierenonderzoek 2010-2011 Utrecht, 2011 Nibud Scholierenonderzoek 2010-2011 Een onderzoek naar de inkomsten en uitgaven van de Nederlandse scholieren Samenvatting en conclusie Inhoudsopgave p. 3 p. 8 p. 11 p. 12 p. 15 p. 21 p.

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal!

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal! PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Ik betaal! Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ruud Schinkel, Mieke van Wieringen Ina Berlet (Atlas

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Online

Ik en de maatschappij. Online Ik en de maatschappij Online Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Mieke Lens Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens Titel:

Nadere informatie

Financiële opvoeding. September 2007

Financiële opvoeding. September 2007 Financiële opvoeding September 2007 Inhoud INHOUD... 1 1 INLEIDING... 2 1.1 AANLEIDING... 2 1.2 METHODE VAN ONDERZOEK... 2 1.3 ACHTERGRONDVARIABELEN... 3 LEESWIJZER... 4 2 ZAKGELD EN KLEEDGELD... 5 2.1

Nadere informatie

Ik heb geen idee wat het betekent. Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord.

Ik heb geen idee wat het betekent. Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord. Tekst lezen en moeilijke woorden bespreken 1. Hoe goed ken je de woorden in het schema? Je hoeft alleen een kruisje te zetten bij hoe goed je het woord kent. 2. Lees de tekst met het stappenplan. Onderstreep

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. De heilige koe Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2. Nederlanders

Nadere informatie

BASISVAARDIGHEDEN. Rekenen GEZONDHEIDSZORG. Tweede druk. scoor een. 10 voor de rekentoets

BASISVAARDIGHEDEN. Rekenen GEZONDHEIDSZORG. Tweede druk. scoor een. 10 voor de rekentoets BASISVAARDIGHEDEN Rekenen GEZONDHEIDSZORG Tweede druk scoor een 10 voor de rekentoets Basisvaardigheden Rekenen voor de Gezondheidszorg Basisvaardigheden Basisvaardigheden wiskunde voor het HTO Rekenen

Nadere informatie

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek December 2012 Projectnummer 507 Inhoudsopgave Samenvatting

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Reizen

Ik en de maatschappij. Reizen Ik en de maatschappij Reizen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ferry van de Put Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens

Nadere informatie

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG. Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Budgetteren vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62153

Budgetteren vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62153 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 09 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62153 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

handel en verkoop thema kassa

handel en verkoop thema kassa 4662_HV_WB_4_kassa_b 13-05-2005 11:03 Pagina 1 handel en verkoop thema kassa Basisberoepsgerichte leerweg 4662_HV_WB_4_kassa_b 13-05-2005 11:03 Pagina 2 colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs:

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 EXAMEN: 2002-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 EXAMEN: 2002-I TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 NIVEAU: HAVO EAMEN: 2002-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die

Nadere informatie

OP KAMERS Opdrachtenblad Categorie:

OP KAMERS Opdrachtenblad Categorie: Opdrachten Opdracht 1 Jasmina raadt Wesley aan om wat vaker bij zijn ouders te gaan eten. Welke tips kun je nog meer bedenken om geld te besparen op het moment dat je wat krapper zit? Wesley woont op kamers.

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Uitprobeerpakket. Toetsboek 8 groep 8 blok 4

Uitprobeerpakket. Toetsboek 8 groep 8 blok 4 Uitprobeerpakket Toetsboek 8 groep 8 blok 4 Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX Examen VMBO-GL en TL - COMPEX 2008 tijdvak 1 woensdag 28 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Spreken en gesprekken

Spreken en gesprekken NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 3 van 5 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress, Wolvega Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie)

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Januari 2012 Hanzehogeschool Groningen Colofon Titel Co-makership rond Leven

Nadere informatie

Een website en applicatie ontwerpen en maken

Een website en applicatie ontwerpen en maken Profielvak Dienstverlening en Producten Een website en applicatie ontwerpen en maken Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk op pagina 5 van dit werkboek. Te activeren tot: COLOFON

Nadere informatie

HORECA VERBLIJF TENDENS HTRV WERKBOEK VERBLIJF BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG

HORECA VERBLIJF TENDENS HTRV WERKBOEK VERBLIJF BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG HORECA VERBLIJF TENDENS HTRV WERKBOEK VERBLIJF BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Hans Veelers Redactie: Uitgeverij

Nadere informatie

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST - LEERLING SuccesformulesVoorkant_Opmaak 1 06-10-14 10:08 Pagina 1 VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST 1 anigap 80:01 41-01-60 1 kaampo_tnakroovselumrofseccus

Nadere informatie

Mei 2013, Nibud Nibud Scholierenonderzoek 2012-2013

Mei 2013, Nibud Nibud Scholierenonderzoek 2012-2013 Mei 2013, Nibud Nibud Scholieren 2012-2013 Auteurs Anna van der Schors Tamara Madern Minou van der Werf Samenvatting en conclusie p. 3 p. 9 p. 12 p. 15 p. 25 p. 28 p. 35 p. 52 p. 56 p. 64 p. 66 p. 72 p.

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Rekenmodule procenten Pagina 1

Rekenmodule procenten Pagina 1 % Rekenmodule procenten Pagina 1 Inleiding Omdat gebleken is dat nog niet iedereen van jullie helemaal thuis is in procenten gaan we het nu hebben over dit onderwerp. Met behulp van deze module proberen

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Les 28. Geld lenen Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren met een bank over geld lenen. Woorden en zinnen gebruiken die gaan over het

Nadere informatie

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2 Auteur boek: مو لف الكتاب: Vera Lukassen Titel boek: Nederlands voor Arabisch taligen كتاب : الھولندي للناطقین باللغة العربیة المستوى Niveau A0 A2, A0 A2 2015, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl

Nadere informatie

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo Management & Organisatie Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo M&O - een nieuw vak Management en Organisatie (M&O) komt als vak niet voor in de basisvorming. In de Tweede Fase kan je M&O kiezen in

Nadere informatie