Groei of Evenwicht? Door het Groei of Evenwicht Team

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groei of Evenwicht? Door het Groei of Evenwicht Team"

Transcriptie

1 Groei of Evenwicht? Door het Groei of Evenwicht Team Groei of Evenwicht Pagina 1/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

2 Deel 1. Groei is de Heilige Graal. Neem eens een kijkje in de kranten of volg het nieuws op televisie en radio een paar maanden. Het werk van journalisten. Politici. Zakenmensen. Waar gaat het om? Geld. En: meer geld! Nog meer geld. Het moet groeien. Winst. Winstgroei. Het is nooit genoeg: als de winst 20% groeit, kan het zelfs nog 'tegenvallen'. Waarom is dat? Waar leidt het toe? Wat heeft het voor gevolgen? Moet dat nu echt? Hoe kan het anders? Trouwens: is het wel werkelijk groei? Goede vraag, maar in dit boek slaan we deze vraag echt gewoon over. Het gaat ons om het geloof in groei! Groei of crisis? Crisis is het ook regelmatig. Waarom is het 'telkens' crisis en wat heeft dat te maken Groei of Evenwicht Pagina 2/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

3 met die groei? Kunnen we niet veel beter op zoek gaan naar balans? Een ecologische, sociale, menselijke balans? En kan dat dan wel met dit geldsysteem? Of zijn er alternatieven voor die veel geschikter zijn dan geld? Maar goed, dat zijn de allerlaatste vragen die we in dit boekje beantwoorden. Laten we beginnen bij het begin. Bij de natuur. Laten we kijken hoe de natuur omgaat met groei. Immers, één van de verhalen waarmee economische groei wordt goedgepraat, is dat bomen en hamsters nu eenmaal groeien. Is dat werkelijk zo? Groei of Evenwicht Pagina 3/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

4 De onmogelijke hamster Vanaf de geboorte tot de pubertijd verdubbelt een hamster elke week zijn gewicht. Als het niet zou stoppen met groeien als volwassene, zoals dieren doen, maar door zou groeien, dan zou het op zijn eerste verjaardag 9 miljard ton wegen. Deze hamster kan al het mais dat jaarlijks wereldwijd wordt geoogst in één dag opeten. En nog honger hebben. Groei of Evenwicht Pagina 4/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

5 Het is niet voor niets dat in de natuur dingen alleen tot een bepaalde grootte groeien. Dus waarom denken de meeste economen en politici dan dat de economie voor altijd en eeuwig kan blijven groeien? Lees meer over de onmogelijke hamster op Impossiblehamster.org Groei of Evenwicht Pagina 5/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

6 Groei of Evenwicht Pagina 6/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

7 meer plaatjes van de onmogelijke hamster Groei of Evenwicht Pagina 7/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

8 Waarom moet groei? Waarom is dat nu, dat die economie moet blijven groeien? Dat de winsten moeten stijgen en de investeringen moeten toenemen? Om daarachter te komen moet je begrijpen hoe het geheim van geld werkt. Hoe geld ontstaat en wat het betekent als er schulden zijn. It is well enough that people of the nation do not understand our banking and monetary system, for if they did, I believe there would be a revolution before tomorrow morning. Henry Ford ( ) Groei of Evenwicht Pagina 8/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

9 De geldschepping We gaan nu kijken hoe geld ontstaat. Dan bedoelen we niet het drukken van papiergeld, of het pinnen bij de geldautomaat. Nee, we kijken hoe geld in het systeem komt. Hoe het in het spel komt. Het was voor ons ook een verrassing, maar al het geld op de wereld is ontstaan als schuld. Elke euro of dollar die je bezit, is er omdat iemand een schuld nam. In figuur 1 staat aangegeven wat er dan gebeurt, wanneer iemand een schuld neemt. Aan de linkerkant zie je het bedrag van de schuld die er wordt genomen. In het voorbeeld neemt iemand een hypotheek van Dat zijn al die gele blokjes. Elk blokje is dus Nu is er één blokje paars gekleurd: deze is het bedrag dat de bank al had, toen de lening werd genomen. En de andere maakt de bank met een druk op de knop. Zoals Ad Broere zegt: het geld komt uit het niets. Dit proces heet de geldschepping. Zo ontstaat al het geld de gele blokjes in de vorm van schuld. En dat paarse blokje is de fractie echt geld die de bank in kas heeft. Daarom heet dit Groei of Evenwicht Pagina 9/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

10 systeem Fractional Reserve Banking. Aan de rechterkant van de balans in diagram 1 zie je wat er moet worden terugbetaald. Ja, natuurlijk moet het bedrag van de lening worden terugbetaald. Dat is vrij logisch. Maar alle blauwe blokjes vormen de rente. Juist deze rente heeft onze speciale belangstelling. Het proces van de geldschepping is zo simpel dat het denkvermogen het afwijst. John Kenneth Galbraith, volgens Thomas H. Greco Eerlijk is eerlijk? Wat wel shocking is om te zien: als je 5% rente betaalt, betaal je in het eerste jaar precies het bedrag terug dat de bank al in bezit had, voordat je de lening nam. De rest hebben ze immers geschapen met een druk op de knop. En de volgende 19 jaar zit je ook nog aan de lening + rente vast en moet je terugbetalen, terwijl dat geld er eigenlijk nog niet eens was! Kortom, zoals sommigen zeggen: je wordt eigenlijk vet genaaid. En dat is dan pas de eerste keer. De tweede keer naaien ze je als je snapt hoe de blauwe blokjes precies werken. Groei of Evenwicht Pagina 10/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

11 Wanneer komen de blauwe blokjes in het spel? naar de blauwe blokjes: de rente. Op welk moment word dit kapitaal in het spel gebracht? Denk er maar even over na voor je doorleest. Nooit! De rente wordt nooit apart in het spel gebracht. De enige manier waarop geld in het spel komt, is als geel blokje. Dus, als je rente moet terugbetalen, kun je dat alleen doen dor het geld dat na jou door een andere lening in het spel komt, te bemachtigen. Door geld te verdienen. Door méér geld te verdienen. Je raadt het: door harder te groeien dan de anderen, die ook een lening hebben lopen en ook rente moeten terugbetalen. Groei of Evenwicht Pagina 11/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

12 Daar komt die groei-dwang dus vandaan: als je niet groeit, kom je niet aan je blauwe blokjes en ben je degene die zijn schuld niet kan terugbetalen. In dit systeem, waarin je het moet hebben van het geld dat na jou, door een ander wordt geleend is er op een gegeven moment altijd wel iemand die niet terugbetalen kan: het blauwe geld is immers nooit apart in het systeem gebracht. En zo komt er crisis Als dat gebeurt, noemen we dat crisis: een golf van schulden die niet meer terug te betalen zijn. Crisis zit ingebouwd in het systeem zelf. Het gebeurt bij de zwakste schakel: te weinig gegroeid, te weinig geld verdiend om je rente terug te betalen. Failliet! Het gebeurt bij de Grieken, de Spanjaarden, de Ieren en ook bij genoeg ondernemers en particulieren in Nederland. Maar het is dus niet hun eigen schuld: ze zijn allemaal slachtoffer van de fout in het systeem zelf. Groei of Evenwicht Pagina 12/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

13 Groei om de crisis te ontlopen Crisis zit dus ingebouwd in het systeem zelf. Wat moet je nu doen om eraan te ontkomen? Hoe zorg je dat jij altijd aan je betalings- en renteverplichtingen kunt voldoen? Winst maken, meer winst. Je moet blijven groeien. En, om te blijven groeien moet je natuurlijk wel extra investeren. Meer schulden nemen. De bank zal je ertoe aanmoedigen wanneer je het goed doet als ondernemer! Groei of Evenwicht Pagina 13/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

14 Zo gaat dat in het echt Hier het verhaal van dhr. Van der Goes sr. Groei of Evenwicht Pagina 14/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

15 De kraan gaat dicht Wat doen de banken, als er crisis optreedt? Ze doen alsof het een soort klimaatverandering is, waar ze verder geen schuld of deel aan hebben. En om zich te beschermen tegen de gevolgen van die faillisementen onder hun klanten, moeten ze een 'beschermingswal' opwerpen en minder nieuwe leningen afsluiten. De kredietkraan gaat dicht. Hierdoor komen er weer minder nieuwe gele blokjes in het spel en dus zijn er weer meer blauwe blokjes tekort: nog meer crisis. Sommige historici, zoals Bill Still, beweren dat ze dit dichtdraaien expres doen, om een lekkere vette crisis te veroorzaken. Waarom ze dat doen, dat leggen we straks uit. We blijven nog even bij de rente, want er zijn nog een paar dingetjes mee aan de hand. Groei of Evenwicht Pagina 15/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

16 De rijken worden rijker en de armen worden armer Je had het vast zelf kunnen bedenken: al die blauwe blokjes maar ook de gele blokjes gaan naar de bank. Het zijn gewoon commerciële bankiers die jaarlijks grote winsten overmaken naar hun aandeelhouders dividend en directeuren salaris en bonussen. Dit genot is aan enkelen voorbehouden: de meesten van ons betalen in de loop van hun leven veel meer rente dan ze ontvangen. Het cashen is voorbehouden aan enkelen. Hoe komen ze toch aan zo'n voorrecht? Groei of Evenwicht Pagina 16/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

17 If one creates money out of thin air and then passes what did not exist before on charging interest and using physical assets as collateral, then that is in reality a model for expropriation (acquiring property without making any payment) Dr. Franz Hörmann, 2010 Het kapitalisme is gebaseerd op de merkwaardige gedachte dat egoïstische mensen met egoïstische motieven bijdragen aan het welzijn van de samenleving. J.M. Keynes Groei of Evenwicht Pagina 17/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

18 Fiat-geld Het verhaal neemt nu een wonderlijke wending. Je zou zeggen: de Koning staat met zijn kop op de Euro munt, dus de Koning of anders de Staat schept het geld en plukt daar de vruchten van. Nee. De Staat heeft het Fiat gegeven aan de commerciële bankiers om geld te scheppen. Dat noemen we Fiat-geld, want Fiat is Latijn voor goedkeuring. De Staat keurt het zomaar goed, dat de bankiers het geld scheppen uit het niets. Wat is dan de rol van De Nederlandsche Bank en de Europesche Centrale Bank? Zij zien toe op de geldschepping bij de commerciële bankiers. Het hele proces is natuurlijk een stuk ingewikkelder dan deze sterk versimpelde versie, maar dat zijn slechts trucjes om de essentie te verbergen. Give me control of a nation's money and I care not who makes the laws Mayer Amschel Rothschild Baron Nathan Mayer Rothschild I care not what puppet is placed on the throne of England to rule the Empire,...The man that controls Britain's money supply controls the British Empire. And I control the money supply. Groei of Evenwicht Pagina 18/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

19 Waarom is er een Staatsschuld? Als kind kende ik het systeem van Fiat-geld natuurlijk niet. Ik dacht dat het land zelf het geld maakte. De gulden was dat nog. Ik dacht: Als je zelf het geld maakt, dan hoef je het dus ook niet te lenen en heb je geen staatsschuld. Pap, waarom is er dan een staatsschuld? Het had dus zo simpel kunnen zijn. Maar nee: de Staat heeft zelf geld nodig om te doen wat ze moet doen. De Staat leent dat geld bij de commerciële bankiers, waarbij nieuw geld wordt geschapen, dankzij het Fiat dat de Staat zelf voor nop gratis aan deze bankiers heeft geschonken. Daarom moet de Staat zelf geld lenen en een dikke rente betalen. Inmiddels geven de Staat der Nederlanden 12 miljard euro per jaar uit aan rente. Als we dit bedrag hadden kunnen houden we überhaupt geen staatsschuld gehad! Groei of Evenwicht Pagina 19/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

20 Oké, zeurkouzen zullen nu aanvoeren dat de Staat zelf ook geld schept. Volgens Positivemoney.org heeft de Engelse regering tussen 2000 en 2009 zo'n 18 miljard pond geproduceerd in de vorm van munten en papiergeld. De commerciële banken creëerden in die periode 1000 miljard pond in de vorm van leningen. Een verhouding van 1,8% 98,2%. De commerciële banken nemen dus vrijwel de gehele geldschepping voor hun rekening. Hoe zou de staatsschuld eruitzien? Groei of Evenwicht Pagina 20/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

21 When a government is dependent upon bankers for money, they and not the leaders of the government control the situation, since the hand that gives is above the hand that takes. Money has no motherland; fnanciers are without patriotism and without decency; their sole object is gain. Napoleon Bonaparte miljard dollar volgens ING, [http://biflatie.nl/artikelen/schuldencrisis/de-wereld- zit-te-diep-het-rood/] 7,2 miljard bewoners Groei of Evenwicht Pagina 21/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

22 Landen zijn blut, banken lopen binnen In 2014 is de situatie wereldwijd nu grofweg als volgt: de banken zijn de crisis uit 2008 te boven gekomen dankzij honderden miljarden staatssteun. De landen zelf zijn nagenoeg failliet. Ook de bewoners zelf zitten diep in de schuld. Op de gemiddelde aardbewoner rust een schuld van bijna Dollar ( miljard dollar volgens ING, 2012 / 7,2 miljard mensen). Rekening houdend met de rente op rente... deze schuld is onoplosbaar! De enige plek waar echt geld nog zit is bij de multinationals Apple, Shell. Zij maken de winsten maar betalen daarover nauwelijks belasting. Het had niet zo hoeven zijn, als de Staat zelf het geld zou creëren! Ligt daar geen taak voor een Centrale Bank? We nemen even een kijkje in de geschiedenis, naar het tijdperk van onze nationale trots, de Verenigde Oostindische Compagnie. Groei of Evenwicht Pagina 22/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

23 Wisselen van meetlat? We denken nog even terug aan de ingenieurs uit de tijd van Napoleon, die sinds 11 juli 1792 een systeem van eenheden hebben neergezet dat nog steeds in gebruik is. Meter, kilogram, Joule en Watt, seconde. Het is nagenoeg perfect. De meter is een stok in Parijs die precies een meter lang is. De definitie! Inmiddels is er een scherpere definitie, maar de geest van de originele meter is er nog steeds. Nee, dan de geldwereld. Zij meten met een eenheid die zelf van grootte wisselt. Heh? Ja, de meetlat Euro zelf wisselt van waarde, realtime op de beurs. Een teken van zwakte. En het leidt tot de grootst mogelijke problemen. Dat kan beter jongens! Groei of Evenwicht Pagina 23/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

24 Deel 3. Richting Evenwicht Casus: Wij zijn een Groene Coöperatie Wij zijn een coöperatie van kleine producenten die op lokale en regionale schaal samenwerken. Wij werken energiezuinig en met gesloten kringlopen. Een Groene Bank steunt ons met kredieten voor onze investering. Wij willen op lange termijn duurzaam zijn. Vraag: is dit model op lange termijn houdbaar voor de coöperatie en haar omgeving van klanten en leveranciers? Beantwoord de vraag zelf of gebruik de World Café methode op pagina XXX om met een groep hierover te spreken. Groei of Evenwicht Pagina 24/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

25 Casus: De Groene Bank Wij investeren in Duurzame bedrijven. Zij maken een gezonde winst en zorgen voor een positieve impuls voor de samenleving. Zo dragen wij bij aan aan een betere wereld. Vraag: Ondersteunt deze bank een samenleving die op lange termijn in evenwicht komt? Beantwoord de vraag zelf of gebruik de World Café methode op pagina XXX om met een groep hierover te spreken. Groei of Evenwicht Pagina 25/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

26 World Café Geen saaie discussie tussen zogenaamde experts, maar een gesprek waarbij iedereen van elkaar iets opsteekt en je samen tot een nieuwe creatie komt. Schuivende paradigma's Groei of Evenwicht Pagina 26/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

27 Vroeger, vóór de tijd van Jimi Hendrix en Black Sabbath, was er alleen akoestische gitaar. Deze houten instrumenten waren uitstekend om een leuk deuntje te spelen op zondagmiddag en een stel meiden met een keurige jurk deed dan een dansje. Het appelsap of thee zetten ze dan netjes eerst op tafel. Toen kwam de elektrische gitaar. De muziek werd harder. Rock. Hard rock. Het haar van de heren groeide spontaan tot over de schouders. Appelsap en thee? Bier en wijn, en drugs natuurlijk. De herrie ging de hele nacht door en je mocht blij zijn als iedereen de kleren nog aan had als de zon op kwam. Je moest wel goede schoenen aandoen, om het gebroken glas niet in je voeten te krijgen! Groei of Evenwicht Pagina 27/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

28 Halverwege gaat niet Een beetje overdreven anekdote, maar dit is waar de paradigma verschuiving over gaat: niet alleen een ander soort gitaar, maar de muziek, de entourage, het publiek, kortom alles verandert mee. En dat maakt het moeilijk, als je de elektrische gitaar wilt slijten aan publiek dat nog appelsap drinkt. Het gaat wel, maar om echt succes te hebben moet je verder doorpakken. Laten we eens zien hoe de paradigma's er voor staan in Groei of Evenwicht Pagina 28/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

29 Het industriële paradigma De essentie van dit paradigma hebben we in Deel 1 al gezien, namelijk: groei. Hoe groter hoe beter! Is de lijfspreuk van dit paradigma. En daar mag best wat voor wijken. De concurrent. Het buitenland. Dierenwelzijn. Eerlijkheid. Industrieel pakken we alles grootschalig aan, In rijen. Produceren voor de opbrengst. Meer, groter, verder. En dat geeft status. Een ander kenmerk is dat we alleen kijken naar de voordelen die ons goed uitkomen, Groei of Evenwicht Pagina 29/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

30 terwijl de nadelen worden weggemoffeld. Probeer zelf maar te herkennen wat nu die nadelen dan zijn van dat industriële denken, want anders heb ik na de gitaarindustrie ook het onderwijs, de landbouw en de politiek achter me aanzitten. Foto's van Landbouw op rijtjes, een wachtkamer in een ziekenhuis, een debat in de Rode Hoed, het kabinet en / of de Koning. Groei of Evenwicht Pagina 30/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

31 De grens opzoeken De toekomst van de kinderen? Zou je de toekomst van de kinderen op het spel zetten voor een winst nu op dit moment? Ze doen het de hele tijd. Maar nu komen we op het randje hoor! Ze moeten wel een goede toekomst hebben. Nu ineens worden gezondheid en welzijn belangrijker en begint duurzaamheid en groen denken ineens een rol te spelen. Ja. Anno 2014 is puur winst maken niet meer salonfähig. De trendmakers van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen zitten bij de volgende stap: post-industrieel. Groei of Evenwicht Pagina 31/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

32 Post-industrieel: hetzelfde minder slecht Kenmerkend aan het postindustrieel denken is dat het in feite gewoon industrieel is, maar dat nadeel proberen we dan op te lossen. We behouden het goede maar verbeteren het slechte. Het voorbeeld bij uitstek is Biologische Landbouw. Nu eet ik zelf bijna altijd biologisch, dus vat het niet te negatief of te positief op. We proberen alleen de situatie in te schatten. Net als de reguliere landbouw telen ze één soort op lange rijen op grote velden. Net als de reguliere landbouw telen ze voor de productie, voor de verkoop aan klanten die via de groothandel en de supermarkten worden bediend. De vrachtwagen is niet te missen. Over de schuldenpositie van de reguliere en de BD-landbouw kan ik alleen maar speculeren. Het voornaamste verschil is natuurlijk dat de meest schadelijke landbouwgiffen en kunstmest niet wordt gebruikt. U ziet: het grootste nadeel is opgelost en voor de rest zijn ze nagenoeg hetzelfde. Je zou bijna zeggen: kan het ook anders dan? Dat gaan we zien als we overstappen naar het Natuurlijke Paradigma. Laat je haar maar groeien! Groei of Evenwicht Pagina 32/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

33 Groei of Evenwicht Pagina 33/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

34 Het Natuurlijk Paradigma We gaan nu twee dingen tegelijk doen, namelijk zowel laten zien wat de denkwijze is van dit paradigma en allerlei voorbeelden opnoemen die er min of meer in vallen. Kenmerkend in het natuurlijk paradigma is dat er niet specifiek wordt gestuurd op het resultaat, groter of meer, maar op het proces. De werkwijze. De filosofie, zoals dat gebeurt in de permacultuur daarover later meer. Op het rijpen van de producten. Op het samen efficiënt ontwikkelen van software, zoals dat gebeurt in de Free & Open Source community. Groei of Evenwicht Pagina 34/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

35 Zelfsturing Een tweede belangrijk kenmerk is de aansturing, ofwel hoe werkt de macht. In het industriële en postindustriële is de aansturing top-down. In het natuurlijke paradigma zie je een veelvoud aan methodes en technieken ontstaan. Verantwoordelijkheid en gelijkwaardigheid zijn dan de trefwoorden, meer dan macht. Zelfsturing is een sterk uitgangspunt dat je in de natuur ook veel ziet terugkomen. In de CSA-pluktuin plukken de abonnees zelf hun groente en fruit, die door te teler zijn geteeld. De abonnees bepalen samen hoe het teeltplan van volgend jaar eruit ziet en wat het abonnementstarief moet zijn. Groei of Evenwicht Pagina 35/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

36 Een derde puntje is de diversiteit zelf. De andere paradigma's sturen juist meer op eenvormigheid, die lekker te controleren is van bovenaf. Diversiteit wordt juist gevoed van onderaf en rijpt in de cirkel van gelijkwaardigheid met verschillen. Groei of Evenwicht Pagina 36/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

37 Rijp fruit Eerst had je bananen die groot en perfect gebogen zijn, maar groen in de supermarkt hangen. In het natuurlijk paradigma wordt de vrucht zo sappig mogelijk geoogst, door jezelf namelijk, in de pluktuin in je eigen wijk. Pluk, hap, weg. Supervers. Logisch dat het een framboos is, en geen banaan. Groei of Evenwicht Pagina 37/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

38 Inhoudsopgave Deel 1. Groei is de Heilige Graal...2 Is Crisis nodig?...3 De onmogelijke hamster...4 Waarom moet groei?...6 De geldschepping...7 Dit is maar een voorbeeld...9 Eerlijk is eerlijk?...10 Wanneer komt het blauwe geld in het spel?...11 Groei om de crisis te ontlopen...14 Zo gaat dat in het echt...15 De kraan gaat dicht...16 De rijken worden rijker en de armen worden armer...17 Fiat-geld...19 Waarom is er een Staatsschuld?...20 Landen zijn blut, banken lopen binnen...23 Wisselen van meetlat?...24 Deel 3. Richting Evenwicht...25 Casus: Wij zijn een Groene Coöperatie...25 Casus: De Groene Bank...26 World Café...27 Schuivende paradigma's...28 Halverwege gaat niet...29 Het industriële paradigma...30 De grens opzoeken...32 Post-industrieel: hetzelfde minder slecht...33 Het Natuurlijk Paradigma...35 Zelfsturing...36 Rijp fruit...38 Inhoudsopgave...39 Licentie...40 Dit moet nog ergens...44 Dekkingspercentage...44 Groei of Evenwicht Pagina 38/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

39 Groei of Evenwicht Pagina 39/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

40 Licentie Groei of Evenwicht Pagina 40/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

41 Groei of Evenwicht Pagina 41/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

42 Groei of Evenwicht Pagina 42/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

43 Groei of Evenwicht Pagina 43/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

44 Groei of Evenwicht Pagina 44/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

45 Dit moet nog ergens Dekkingspercentage Het wettelijk dekkingspercentage is de sindsdien stap voor stap verlaagd en verlaagd. Maar nu, na de bankencrisis, is een verhoging van 2% naar 3% al bijna een nekslag voor de banken. De banken piepen en kraken onder de Basel-I, II en III akkoorden. Ze kunnen minder nieuwe kredieten uitgeven, waardoor de crisis in de reële economie nog een tijdje zal aanhouden. Groei of Evenwicht Pagina 45/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

46 ! Als je hierover meer wilt weten, zoek dan op Youtube naar Four Horsemen van RenegadeEconomist https://www.youtube.com/watch?v=5fbvquhspju Groei of Evenwicht Pagina 46/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

47 Groei of Evenwicht Pagina 47/47 Revisie 122 Datum: 23 augustus 2014

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Symposium Euro Waarheen? NOW! Stichting Better World NOW!

Symposium Euro Waarheen? NOW! Stichting Better World NOW! Symposium Euro Waarheen? NOW! Stichting Better World NOW! Breukelen, 18 april 2012 Agenda Welkom & Opzet van het NOW! initiatief 16.00 16.10 Keynote speaker Prof. Dr. Herman Wijffels 16.10 16.30 Keynote

Nadere informatie

WAAROM WERKT HET CIRCUIT EIGENLIJK MET TERMIJNEN, EN HOE WERKEN ZE PRECIES?

WAAROM WERKT HET CIRCUIT EIGENLIJK MET TERMIJNEN, EN HOE WERKEN ZE PRECIES? TERMIJN-EURO'S WAAROM WERKT HET CIRCUIT EIGENLIJK MET TERMIJNEN, EN HOE WERKEN ZE PRECIES? Het waarom is vrij simpel. De waarde van geld zit 'm altijd in wat je er mee kunt kopen. Kun je met je geld niets

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank!

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank! Jouw spreekbeurt over De Bank! Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk op die bank? En wat gebeurt er met jouw

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Jouw spreekbeurt over de bank Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Valt het mee of tegen? a Als Yara een appartement koopt moet ze een hypotheek afsluiten. Hiervoor betaalt ze iedere maand een bepaald bedrag. Dit zijn haar

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst BEWAREN EN BEHOUDEN Wij vinden het heel normaal dat de supermarkt vol eten ligt. Vandaag, morgen, volgende week en daarna. Dat is mogelijk doordat

Nadere informatie

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Ons economische zelf Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Plaatjes invoegen Contrast tussen overvloed en gebrek Contrast tussen genieten van materie en uitbuiten

Nadere informatie

Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING.

Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING. Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING. Bij deze data moeten we het 1 en ander uitleggen. Jouw geld dat je hebt ontvangen, maakt

Nadere informatie

de missing link tussen geld en duurzaamheid

de missing link tussen geld en duurzaamheid Inhoud vooraf Voorwoord The Club of Rome eu-chapter bij het rapport aan Finance Watch en de World Business Academy 13 Boodschap van de Secretaris-generaal van de Club van Rome 17 Voorwoord World Academy

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Management en Organisatie. Proefles

Management en Organisatie. Proefles Management en Organisatie Proefles I. Geld lenen. Stel: je wordt 18 jaar, je haalt je rijbewijs en je wilt dan direct een auto hebben. Die kost 25.000, maar jij hebt geen cent. Je kijkt naar de TV en je

Nadere informatie

Rechtbanken, banken en het geld, beide liegen en bedriegen

Rechtbanken, banken en het geld, beide liegen en bedriegen Rechtbanken, banken en het geld, beide liegen en bedriegen Voorts zijn wij van mening, dat alle leugens uit rechtelijke uitspraken moeten worden verwijderd. Geheel leugenvrij moeten ook alle geschriften

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Ons Geld in de Eurocrisis. Een weg uit de dialectiek

Ons Geld in de Eurocrisis. Een weg uit de dialectiek Ons Geld in de Eurocrisis Een weg uit de dialectiek Introductie Agenda 1. 2. 3. 4. 5. Introductie geldcreatie Trigger Eurocrisis Wat is de Eurocrisis? Gegeven oplossing Echte oplossing 1. Geldcreatie Kennis

Nadere informatie

Principe. Daarom heeft de wetgever 2 belangrijke beperkingen ingevoerd. Beperking 1: maximumstand rekening-courant

Principe. Daarom heeft de wetgever 2 belangrijke beperkingen ingevoerd. Beperking 1: maximumstand rekening-courant Welke interest mag u nu betalen op uw rekening-courant? Welke interest mag u nu betalen op uw rekening-courant?... Principe... Beperking 1: maximumstand rekening-courant... Een voorbeeld verduidelijkt

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Geld zonder schuld. Op weg naar een nieuw geldsysteem en een einde aan de crisis

Geld zonder schuld. Op weg naar een nieuw geldsysteem en een einde aan de crisis Geld zonder schuld Op weg naar een nieuw geldsysteem en een einde aan de crisis www.onsgeld.nu februari 2015 Intro We leven tijdens de grootste crisis ooit. Het vertrouwen in banken is nog nooit zo laag

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo Management & Organisatie Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo M&O - een nieuw vak Management en Organisatie (M&O) komt als vak niet voor in de basisvorming. In de Tweede Fase kan je M&O kiezen in

Nadere informatie

Waarom zijn er ongelukkige mensen?

Waarom zijn er ongelukkige mensen? Eerste Communieproject 8 Waarom zijn er ongelukkige mensen? De mensen doen niet wat God wil Je hebt gezien wat geluk is. Als mensen van jou houden, word je gelukkig. Niet iedereen is gelukkig. Als andere

Nadere informatie

Social Trade Organisation: Het Nieuwe Geld

Social Trade Organisation: Het Nieuwe Geld Social Trade Organisation: Het Nieuwe Geld Lezing voor studiestichting Alias, 25 februari 2013 Inhoud Social Trade Organisation Crisis huidig geldsysteem Nieuw Geld: vele vormen Nieuw Geld: praktijk Meer

Nadere informatie

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services TIP 2: Ezcorp Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten EZPW US3023011063 Credit Services Ezcorp (EZPW) is een bedrijf dat leningen verstrekt en daarnaast tweedehands spullen

Nadere informatie

Tekort of overschot vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73822

Tekort of overschot vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73822 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 29 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73822 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

handleiding lenen Verstandig omgaan met uw lening

handleiding lenen Verstandig omgaan met uw lening handleiding lenen Verstandig omgaan met uw lening verstandig omgaan met uw lening Uw lening in het kort Hoe houdt u controle over uw lening? Gebruikmaken van uw lening Opnemen, betalen, overboeken. Uw

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. 2. Er staan een aantal moeilijke woorden in de tekst. Hieronder staat een rijtje.

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet: en bij iedere boekhandel.

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet:   en bij iedere boekhandel. Colofon ISBN: 9789051797664 1e druk, 2011 2011 Alex Klein www.profitabilities.eu Dit is een uitgave van Gopher B.V. Keizersgracht 75-II 1015 CE Amsterdam Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet:

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Moore Stephens Informatief 148 www.moorestephens.be Onderwerp Welke interest mag u nu betalen op uw rekening-courant? Datum 24 september 2014 Copyright and disclaimer De inhoud van dit document

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

De nieuwe zorgmedewerker

De nieuwe zorgmedewerker Werkblad De nieuwe zorgmedewerker De zorg verandert in snel tempo. Ook jouw rol als verzorgende of helpende verandert: meer aandacht voor individuele cliënten en hun netwerk. Werken met een zorg-leefplan

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim Fris innoveert Woorden van deze les de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim de omzet innoveren Wat weet je al? Lees het woord. Kun jij

Nadere informatie

Scenario 1 Er liggen ongeopende letters op tafel. Ze liggen er al langer dan een week.

Scenario 1 Er liggen ongeopende letters op tafel. Ze liggen er al langer dan een week. Aanvullende dialogen Scenario 1 Er liggen ongeopende letters op tafel. Ze liggen er al langer dan een week. Scenario 1 Er liggen ongeopende letters op tafel. Ze liggen er al langer dan een week. Scenario:

Nadere informatie

Gastles: Hoe word ik rijk?

Gastles: Hoe word ik rijk? Gastles: Hoe word ik rijk? Hoe word je rijk? Dat willen we natuurlijk allemaal weten. In deze presentatie krijg je veel tips. Eerst een quiz om te kijken hoe veel jullie weten. Wie weet er veel? Pak je

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kom je ermee uit?

Hoofdstuk 2: Kom je ermee uit? Hoofdstuk 2: Kom je ermee uit? Een middagje shoppen. a 75 209 x 100% = 35,9%. b 209 : 3,72 = 56,18. Dus zij moet 57 uur werken om de nieuwe jas te kunnen kopen. c Zij had eerst kunnen sparen of zij had

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte Expeditie M&M ontdek avontuurlijk leren lesbrief Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte VMBO Microkredieten Expeditie M&M Inleiding Wat heb je nodig als je een bedrijf wilt beginnen? Geld! Meestal moet

Nadere informatie

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Microkrediet voor Moeders, januari 2015 1 Inhoudsopgave Vragen & antwoorden... 3 Wat is microkrediet?... 3 Waarom

Nadere informatie

Nadelen: Groot risico vanwege privéaansprakelijkheid. Lange werktijden. a Een vennootschap waarvan het eigen vermogen is verdeeld in aandelen.

Nadelen: Groot risico vanwege privéaansprakelijkheid. Lange werktijden. a Een vennootschap waarvan het eigen vermogen is verdeeld in aandelen. Hoofdstuk 9 a Een organisatie die naar winst streeft. b Eenmanszaak Vennootschap onder firma Naamloze vennootschap Besloten vennootschap Voordelen: Je bent eigen baas. De winst hoef je met niemand te delen.

Nadere informatie

de microfinancieringsmythe Erwin Bulte, ontwikkelingseconomie, WU 7 oktober 2014

de microfinancieringsmythe Erwin Bulte, ontwikkelingseconomie, WU 7 oktober 2014 de microfinancieringsmythe Erwin Bulte, ontwikkelingseconomie, WU 7 oktober 2014 De basis van de mythe... De armen hebben (alleen) kapitaal nodig. Het rendement op kapitaal is hoog (als je er weinig van

Nadere informatie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Steven Smit Voor de mens in organisaties Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Door Steven Smit 2008 Steven Smit BV voor de mens in organisaties Chopinstraat 148 1817 GD

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

Geld. Ontstaan van geld

Geld. Ontstaan van geld Geld Ontstaan van geld Onze voorouders hadden geen geld. Als ze iets nodig hadden, ruilden ze dat. Dit heet ruilhandel. De bakker ruilde brood bij de slager voor vlees enz. Op een dag wilde iemand weten

Nadere informatie

De resultatenrekening

De resultatenrekening De resultatenrekening format resultatenrekening kosten/uitgaven en opbrengsten/ontvangsten afschrijvingen rente eindbalans Joop Lengkeek Kamer H0.012 Email: Lengkeek.J@NHTV.nl www.jooplengkeek.nl 1 De

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai?

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Gevaarlijke decibellen 1. Geef voorbeelden van harde geluiden waar je zelf mee te maken

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen?

Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen? Chocolade Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen? Chocolade is heel erg lekker. Mijn zus kwam op het idee.en ik dacht goed idee. En toen heb ik het dus over chocolade gedaan. Waar komt chocolade vandaan?

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7)

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Liturgie aangepaste dienst Baflo, 28-09-14 om 14.30 uur Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Welkom en mededelingen a. Opw. 334 Heer, uw licht en uw liefde schijnen b. Opw. 88 Een rivier vol

Nadere informatie

p1 = 20 euro p2 =10 euro Budget = 100 euro Stel budgetvergelijking op en teken budgetlijn Budgetvergelijking: B = 20q 1 + 10q 2 Budgetlijn.

p1 = 20 euro p2 =10 euro Budget = 100 euro Stel budgetvergelijking op en teken budgetlijn Budgetvergelijking: B = 20q 1 + 10q 2 Budgetlijn. 1. Wat zijn behoeften? 2. Waarom is er sprake van schaarste bij behoeften? 3. Leg uit waarom netto-baten een beter begrip bij te keuzen maken dan baten. 4. Leg met een voorbeeld uit wat alternatief aanwendbaar

Nadere informatie

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN 1 Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN Deel 1 Consumptie 1. Ieder mens probeert zo veel mogelijk wensen te vervullen. Iedereen begint daarbij met de belangrijkste behoeften: eten, drinken, kleding en een dak boven

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van (mijn) geld

Wegwijs in de wereld van (mijn) geld Wegwijs in de wereld van (mijn) geld Handleiding ontwikkeld door het Sint-Pieterscollege in samenwerking met KHLeuven- departement Economisch Hoger Onderwijs September 2013 With the support of the Lifelong

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Wie is die burger? Elke groep zijn eigen aanpak. Simone Maase, Energie-U Mart Scheepers, WesselinkVanZijst

Wie is die burger? Elke groep zijn eigen aanpak. Simone Maase, Energie-U Mart Scheepers, WesselinkVanZijst Wie is die burger? Elke groep zijn eigen aanpak Simone Maase, Energie-U Mart Scheepers, WesselinkVanZijst 18 september 2014 Coöperatieve Vereniging dóór Utrechters vóór Utrechters ir.simone Maase vice-voorzitter

Nadere informatie

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet?

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet? Wanneer té dik? Iedereen weet dat je gezond moet eten om te leren, te sporten en gezond volwassen te worden. Sommige jongeren worden echter te dik. Dit kan een probleem zijn als je moeite hebt met sporten,

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Lucas en de Grote Gelddrukker

Lucas en de Grote Gelddrukker Lucas en de Grote Gelddrukker Eerste druk, april 2012 2012 Marc Hagens Coverfoto: ECB door U-g-g-B-o-y-(-Photograph-World-Sense-) Corrector: Suze Roebersen isbn: 978-90-484-2375-0 nur: 284 Uitgever: Free

Nadere informatie

1 140 miljard euro bij

1 140 miljard euro bij PRIVATE S.A. Page: 1+2 3 Circulation: 330835 92b4f4 1390 De Nieuwe Gazet No. of publications: 2 ECB drukt 1 140 miljard euro bij Met die som in 50 euro biljetten kan je de negen bollen van het Atomium

Nadere informatie

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u?

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? Onafhankelijke informatie voor consumenten Wat is renterisico? Als u geld nodig heeft, kunt u een lening afsluiten. U moet het geleende geld wel terugbetalen.

Nadere informatie

Vakantieland of crisisland

Vakantieland of crisisland Vakantieland of crisisland Crisis graad 1 Lesvoorbereiding Projecteer de foto's van Zuid-Europa. Print de 4 tekeningen van kinderen: Dora uit Griekenland, Carlos uit Spanje, Sofia uit Italië, Thomas uit

Nadere informatie

een lekker kerstverhaal.

een lekker kerstverhaal. een lekker kerstverhaal. Kerstmenu vegetarisch Voorgerecht: Paddenstoelenragout met wilde verse paddenstoelen en peterselie Hoofdgerecht: Rotolo met ricotta, verschillende gegrilde groenten en farrotto

Nadere informatie

economie CSE GL en TL COMPEX

economie CSE GL en TL COMPEX Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei 272010 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer Lesbrief Schuld Anne-Rose Hermer Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Het éne aandeel dat Carl Icahn NU koopt

Het éne aandeel dat Carl Icahn NU koopt Het éne aandeel dat Carl Icahn NU koopt 1 Als je iets over CEO's in het algemeen kan zeggen, dan is het wel dat ze een grenzeloze ambitie hebben. Duh! Lijkt me nogal logisch, niet? Waar je echter als belegger

Nadere informatie

Wat zijn social enterprises en wat zijn ze niet?

Wat zijn social enterprises en wat zijn ze niet? 1 Zakelijke idealisten Wat zijn social enterprises en wat zijn ze niet? Je kunt op allerlei manieren een bedrijf beginnen. Je beheerst bijvoorbeeld een ambacht, bent laten we zeggen schoenmaker, en neemt

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Toen ik het slot van de lezing van Matteüs las, moest ik gelijk denken aan het nieuws van deze week. Wie heeft zal nog meer krijgen, en wel in overvloed.

Nadere informatie

Lisa van Ginkel / Rick van Esch / Carina Mostertman / Juri Baars Groep 2

Lisa van Ginkel / Rick van Esch / Carina Mostertman / Juri Baars Groep 2 Analyse 1: Groep 2 Onderzoek Jane McGonigal Jane McGonigal is een game designer (en researcher), academicus en schrijver, geboren op 21 oktober 1977. Ze is vooral bekend geworden met haar location-based

Nadere informatie

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag?

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag? Eindtoets hoofdstuk 1 Kopen doe je zo (CONSUMEREN) 1.3 Ik spaar, leen en beleg mijn geld 1 REDENEN OM TE SPAREN Hier staan zes mensen die sparen: Linda zet geld opzij voor haar vakantie Roy belegt in aandelen

Nadere informatie

Als we geld lenen noemen we dat vreemd vermogen.

Als we geld lenen noemen we dat vreemd vermogen. www.jooplengkeek.nl Enkelvoudige interest Als we geld lenen noemen we dat vreemd vermogen. Voor een lange periode (lang krediet) of een korte periode (kort krediet), maar het is altijd tijdelijk. We moeten

Nadere informatie

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER Inleiding Kennis over het tot stand komen van gedrag Bewustwording van de invloed van ons eigen gedrag op onze omgeving? Ervaren wat JIJ kan doen om je eigen gedrag en dat van anderen te verbeteren Drijfveren

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Op vakantie in het buitenland. Als je ouder bent, kun je met een bankpas overal geld opnemen.

Op vakantie in het buitenland. Als je ouder bent, kun je met een bankpas overal geld opnemen. Tekst bij powerpointpresentatie spreekbeurt basisschool Dia 1: Inleiding Wie is er wel eens bij een bank geweest?. Wie van jullie heeft al een eigen bankrekening?.. In Nederland heeft 8 van de 10 jongeren

Nadere informatie