Uit het oog, in het hart 10 jaar samenwerking Vlaanderen-Chili

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uit het oog, in het hart 10 jaar samenwerking Vlaanderen-Chili"

Transcriptie

1

2

3 Inhoud 2 Ten geleide... 3 Even voorstellen... 4 Warm welkom in een koud land... 5 Uit de dop... 7 Bij nader inzien... 8 Werelderfgoed in weer en wind...11 Chili gidst Vlaanderen in Centraal-Amerika...13 Papas de Chiloé Bouwen aan Amberes.. 16 De minifundistas van Araucanië...18 Afvalberg in het paradijs...20 KMO s kunnen meer Eerlijke handel Groei, diversifiëring, integratie en partnerschap...24 Economische dynamiek dankzij rijst en chicorei...26 Basisdemocratie in de praktijk...27 Water: bron van leven of conflicten?...28 Vlaanderen stript in Valparaíso...30 Van kolengruis en bloemblaadjes...31 Huizen voor de Pehuenche...32 Santa Julia: eerste bejaardendagcentrum van Chili...34 GIS verlegt grenzen Latijns-Amerika op rijm 36 Door het vuur voor de kleine brandweerkorpsen...38 Wetenschappelijke samenwerking op hoog niveau...39 Projectenlijst Colofon... 44

4 Ten geleide Op 2 oktober 1995 tekenden Chili en Vlaanderen een algemeen samenwerkingsverdrag. Daaruit groeide snel een brede en gevarieerde internationale samenwerking. Ngo s, universiteiten, ministeries, belangengroepen en andere organisaties uit Chili en Vlaanderen vonden mekaar rond gezamenlijke projecten. Bij ons of aan de andere kant van de wereld. En gesteund door beide regeringen. Dit boekje wil, na tien jaar, de Vlaams-Chileense samenwerking in beeld brengen. 3 Een eerste groep bijdragen schetst vooral de context. Met aandacht voor wat voorafging, en oog voor de plaats van Chili in het buitenlands beleid van de Vlaamse Regering. Ook de economische belangen en interacties krijgen hier een plaats. Centraal in dit deel staat de rubriek met feiten en cijfers dat een overzicht biedt van alle vormen van samenwerking, betrokken partners en gemobiliseerde middelen - en probeert het geheel te vatten in tabellen en grafieken. Vervolgens wordt een aantal Chileens-Vlaamse projecten tot leven gewekt. Dit luik draait rond de mensen, de motieven, de resultaten, en de verhalen achter de cijfers. Vanzelfsprekend nemen juist deze verhalen het leeuwendeel van dit boekje voor hun rekening. Want beter dan de helderste grafiek tonen zij de kracht, de essentie en de veelzijdigheid van het internationaal partnership dat de voorbije tien jaren werd opgebouwd.

5 4 Even voorstellen Oppervlakte Chili km² ( km² Chileens Antarctica) Vlaanderen 13,522 km² Bevolking Kindersterfte 10/1000 4,9/1000 Fertiliteit 2,4 1,7 Levensverwachting 75,2 jaar 79,4 jaar Bevolking boven de 65 jaar 7,5% 17,3% BBP 70,5 miljard euro 160 miljard euro Export 32,0 miljard euro 145,8 miljard euro Gemiddelde economische groei tussen 1990 en 2002 Inkomensongelijkheid *interquintielratio (verhouding inkomen hoogste 20% t.o.v. laagste 20%) Plaats op Human Development Index (cijfers ) 4,4% 1,8% *8,3 4, Analfabetisme 4,3% 1% Aantal krantentitels Onderzoekers per 1 miljoen inwoners Internetgebruikers per 1000 inwoners Feiten en cijfers op 01/01/ ,5 328,3

6 Warm welkom in een koud land Wereldmediatheek 5 De Chileense ballingen in Vlaanderen Op 11 september 1973 kwam een groep militairen rond generaal Augusto Pinochet in opstand tegen de democratisch verkozen regering Allende. Vele Chilenen ontvluchtten hun land of werden in ballingschap gestuurd. Een verrassend groot aantal van hen belandde in Vlaanderen. Op de vlucht voor repressie Alle hervormingsgezinde krachten en sectoren die zich tijdens de jaren zestig en vooral tijdens de jaren van Allende s bewind hadden ingezet voor sociale verandering werden beschouwd als binnenlandse vijand en konden worden vervolgd, opgesloten, vermoord of verbannen. Voor wie niet al te zeer verbrand was, was interne ballingschap een optie. Men schikte zich, trachtte niet op te vallen en beleefde zijn overtuigingen enkel in kleine kring. Maar niet iedereen kreeg die kans of wilde zich met dit leven verzoenen. Nog tijdens de coup zochten vele Chilenen een toevlucht in buitenlandse ambassades. In de Belgische ambassade kregen tussen september 1973 en juni Chilenen, 20 niet-chilenen en 1 Belg onderdak. 1973: staatsgreep door militairen tegen regering Allende 1974: Pinochet benoemt zichzelf tot president 1980: nieuwe, beperkte grondwet aangenomen in volksraadpleging, Pinochet president tot : volk wijst in referendum verlenging van Pinochet s presidentschap tot 1997 af 1989: Patricio Aylwin wordt democratisch verkozen tot president Ze kregen zonder uitzondering politiek asiel. Steun voor een rechtvaardige zaak Later zou de stroom vluchtelingen nog veel grotere vormen aannemen en ontwikkelde zich een hele organisatie om de asielprocedure tot een goed einde te brengen. De Belgische regering stelde zich bijzonder gastvrij op voor de Chileense vluchtelingen. Dat hing samen met de sympathie en steun die de vluchtelingen en hun zaak bij brede lagen van de bevolking genoten. Waar kwam die steun voor een land km van ons verwijderd vandaan? Zeker was er een element van zelfherkenning en identificatie. Chili was een ontwikkeld land met een democratische traditie die al ver terugging. Het opkomen voor democratie en een rechtvaardige samenleving voor de Chilenen was tegelijk opkomen voor democratie en rechtvaardigheid bij ons. Op diverse manieren werd gepoogd om voor de vluchtelingen de schok met het onbekende te verzachten. De regering trof snel maatregelen om de

7 6 vluchtelingen van ziekteverzekering, werkloosheidsuitkering en andere sociale voorzieningen te laten genieten. Geen overbodige luxe want de vlucht en de daaraan voorafgaande problemen had de meesten berooid in ons land doen aankomen. Om ervoor te zorgen dat ze toch snel aan de slag zouden kunnen, organiseerde de RVA speciale taalcursussen. Mijn valies stond klaar België en Vlaanderen vormden voor Chileense ballingen een belangrijke bestemming, enkel voorafgegaan door Zweden, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Vaak vormde ons land een toegangspoort tot Europa, wat niet noodzakelijk betekende dat de vluchtelingen ook hier bleven. Voor een deel van de Chilenen was ons land dan ook een etappe, waarna ze zich verspreidden over naburige landen. Op die manier zijn naar schatting Chilenen via ons land aan de dictatuur ontkomen. Maar hoe was de ervaring van de Chileense vluchtelingen die hier bleven? Waarom kozen ze voor ons land en wat wisten ze ervan? Om eerlijk te zijn was de keuze voor ons land meestal ingegeven door omstandigheden, perspectieven op werk of opvang, de aanwezigheid van vrienden of familie die hen waren voorgegaan. Men wist niet zo veel over ons land en dacht dat het verblijf hier maar van korte duur zou zijn en het militaire regime spoedig de geest zou geven. Mijn valies stond klaar is wat vele Vlaamse Chilenen over die eerste jaren vertellen. Gaandeweg vervloog toch de hoop op een spoedige terugkeer. De meeste Chilenen integreerden zich meer en meer in onze samenleving via studies, werk en persoonlijke banden. Het einde van de dictatuur heeft dan ook niet geleid tot een massale terugkeer naar Chili. De valies was uitgepakt en op zolder gezet. Santiago, september Boekverbranding. Omslagfoto met president Allende bij de stembus gaat in vlammen op. Mijn vader, mijn geschiedenis Andres Pablo Lübbert (20 jaar) heeft een Chileense vader en een Vlaamse moeder. Hij groeide op in Leuven. In juli 2004 trok hij naar Chili om een documentaire te maken over het land dat zijn vader in de jaren 70 moest ontvluchten. Andres kreeg steun van ExtraTime (JINT), een initiatief dat jongeren de kans wil geven een persoonlijk project in de wereld te realiseren. Het werd een sobere, maar indringende documentaire, een zoektocht ook naar de eigen wortels. Hij sprak er met familieleden, jeugdvrienden van zijn vader, mensen die gevangen zaten of gefolterd werden tijdens de dictatuur. De documentaire laat ons zien hoe gewone mensen die moeilijke jaren beleefden, hoe verstikkend de repressie was en hoe sommigen zo ver werden gedreven dat ballingschap de enige optie werd. Meer info: Organisaties trekken mee aan de kar Het genereuze en gastvrije overheidsbeleid ten aanzien van de Chileense vluchtelingen gold wel slechts voor degenen die via de officiële kanalen naar ons land kwamen. De vluchtelingen die via andere kanalen kwamen, konden op veel minder hulp van de overheid rekenen. Gelukkig waren er tal van organisaties (vakbonden, ngo s, kerkelijke organisaties, ) die zich bekommerden om deze groep en bijstand boden op diverse terreinen, gaande van huisvesting tot juridische bijstand. Andres Lübbert

8 Uit de dop Geboorte en ontwikkeling van het Vlaams buitenlands beleid Het samenwerkingsakkoord tussen Vlaanderen en Chili van 1995 vormde één van de eerste concrete realisaties van het toen nog prille Vlaams Buitenlands Beleid. Sindsdien heeft het Buitenlands Beleid flink aan belang gewonnen. In een veranderende internationale en federale context onderging het naast een kwantitatieve ook een kwalitatieve metamorfose. Een overzicht. Geboorte van het Vlaams buitenlands beleid Het Sint-Michielsakkoord van 1993 was de geboorteakte van een formeel Vlaams Buitenlands Beleid. Dit akkoord tussen Gemeenschappen, Gewesten en de federale overheid legde de grondslag van het Vlaams buitenlandse optreden. De materies waarvoor Vlaanderen op binnenlands vlak bevoegd was, zouden voortaan ook op buitenlands vlak tot haar bevoegheid behoren. In foro externo, in foro interno, zoals dat heet. Vlaanderen kreeg verdragsrecht. Door deze grondwettelijke doorbraak, en door het feit dat in Vlaanderen al eerder de gemeenschaps- en gewestbevoegdheden waren samengebracht in één uitvoerende en wetgevende macht, kreeg de Vlaamse buitenlandse politiek eindelijk een solide basis. Erg veel buitenland Het laatste decennium is de veelbesproken economische globalisering onmiskenbaar in hogere versnelling gegaan. De internationale handel is sterk toegenomen, economieën zijn steeds inniger verstrengeld en dankzij technologische doorbraken gebeurt alles aan een tempo dat vroeger ondenkbaar was. Vlaanderen staat middenin deze evolutie. Als klein land heeft Vlaanderen erg veel buitenland. Altijd gehad. De gunstige ligging van Vlaanderen in Europa versterkt nog in belangrijke mate deze buitenlandse oriëntatie. Vergeleken met andere landen of regio s ligt het import- en exportaandeel in onze economie dan ook bijzonder hoog. Maar globalisering is meer dan buitenlandse handel. Het gaat ook gepaard met een toenemende invloed van buitenlandse regelgeving op Vlaanderen en evenzeer met een veel grotere individuele verwevenheid van Vlamingen met de rest van de wereld. Een beleid voor Vlaanderen kan niet anders dan ook een beleid buiten Vlaanderen zijn. Een integraal buitenlands beleid met een scherpe focus Het Vlaams buitenlands beleid heeft vanaf het prille begin een geïntegreerd beleid willen zijn, steeds bewust ook van de verbanden en de samenhang tussen de verschillende componenten. Het voeren van een coherent beleid staat of valt met wederzijdse afstemming van het bilaterale op het multilaterale en op het Europese beleid. De internationale handel is sterk toegenomen, economieën zijn steeds inniger verstrengeld en dankzij technologische doorbraken gebeurt alles aan een tempo dat vroeger ondenkbaar was. Vlaanderen staat middenin deze evolutie. Het Vlaams buitenlands beleid is al bij al nog pril en moet het stellen met relatief beperkte middelen. Daarom werkt het buitenlands beleid met een sterke regionale focus. Men kan eenvoudigweg niet overal aanwezig zijn. Het zwaartepunt van de Vlaamse internationale activiteit ligt logischerwijze in Europa. De opvolging van de EU-besluitvorming, de samenwerking met buurlanden en regio s, en de relaties met de landen van Centraal- en Oost-Europa staan daarin centraal. Buiten Europa wordt vooral geïnvesteerd in de relaties met Zuid-Afrika, Japan, de VS en Québec. In Latijns- Amerika koos de Vlaamse Regering voor Chili als focus en partnerland. 7

9 Bij nader inzien Een samenwerking in cijfers en data In de loop van 10 jaar bilaterale samenwerking Vlaanderen Chili heeft de Vlaamse overheid in dit kader ongeveer 13,3 miljoen euro gespendeerd. Daarmee zijn over de 100 subsidiedossiers gefinancierd. Een overzicht. 8 7 departementen, 1 draaischijf Administratie Gezin en Maatschappelijk Welzijn 1,7% AMINAL (Leefmilieu) 4,6% Administratie Wetenschap en Innovatie 17,2% Administratie Cultuur 0,6% Departement onderwijs 0,2% Administratie Buitenlands Beleid 75,7% Top 3: Wetenschap, onderwijs, Innovatie Hoofdmoot van de samenwerking heeft (met ruime voorsprong) betrekking op wetenschappelijke en technische samenwerking, onderwijs en leefmilieu. Schijnbaar ontmoeten Vlaamse expertise en Chileense noden elkaar het meest op deze terreinen. Andere domeinen waarop intensief werd samengewerkt waren cultuur en welzijn. Regionale focus De samenwerking tussen Chili en Vlaanderen legt duidelijke regionale accenten. Behalve de projecten die een multiregionale focus bezitten, hebben de meeste inspanningen betrekking op de achtste regio. Vlaanderen Centraal-Amerika 5de Regio 4de Regio 9de Regio 12de Regio 1ste Regio Multi-regio Elk departement van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap is verantwoordelijk voor de eigen internationale relaties en dossiers/acties. Wanneer er afspraken gemaakt worden tussen Vlaanderen en Nederland betreffende de uitdieping van waterwegen, dan wordt dit uiteraard rechtstreeks behandeld tussen het Vlaamse Departement Leefmilieu en Infrastructuur en het Nederlandse Verkeer- en Waterstaat. Gaat het echter om sectoroverschrijdende thema s of om ontwikkelingssamenwerking, dan wordt de administratie Buitenlands Beleid de draaischijf. 6% 7% 8% 5% 4% 11% Onderwijs 3% 2% Leefmilieu Landbouw Welzijn 12% 23% 19% Economie (met o.a. rechtvaardige handel en KMO) Politieke vorming en lokale besturen Sociale Huisvesting Jeugd en opbouwwerk Inheemse volkeren Cultuur en erfgoed 10de Regio 13de Regio (Groot- Santiago) 8ste Regio Kwalitatieve veranderingen, kwantitatieve gevolgen De samenwerking tussen Vlaanderen en Chili werd aanvankelijk vooral door ngo s gestalte gegeven. Doordat aan Vlaamse zijde flink wat financiële middelen werden ingezet, groeide de samenwerking gedurende de eerste jaren vrij snel. Vanaf 1999 werden, naast de middelen uit het budget bilaterale samenwerking, ook middelen aangesproken uit het budget ontwikkelingssamenwerking. Op die manier bereikte de samenwerking in budgettaire termen een hoogtepunt

10 in het jaar Op 29 november 2001 werd de Vlaams-Chileense samenwerking door de Vlaamse Regering geëvalueerd. De opgemaakte balans was ondubbelzinnig positief, en er werd besloten de samenwerking voort te zetten. De Vlaamse Regering besliste echter dat Chili niet langer kon rekenen op geld uit de begroting ontwikkelingssamenwerking. Sociaal en economisch behoorde Chili inmiddels immers tot de middengroep, zoals het gestaag oprukken in de Human Development Index illustreerde. leidsdomeinen aan bod waar Vlaanderen voor bevoegd is. Tussen 1996 en 2004 vonden 4 VGC s plaats met 4 werkprogramma s als eindresultaat. Ter voorbereiding van de derde VGC besloten Vlaanderen en Chili de twee eerste werkprogramma s (periode ) grondig te evalueren. Als voorbereiding van de laatste VGC in december 2004 werd gezamenlijk het derde werkprogramma volledig doorgelicht. 9 De samenwerking onderging vanaf 2002 dan ook belangrijke veranderingen. De donorrelatie die bij de aanvang nog domineerde, werd geleidelijk aan afgebouwd. Er was minder financiering beschikbaar voor projectwerking en de nadruk verschoof naar directe samenwerking van overheid tot overheid. Daarbij draait alles om uitwisseling van beleidsinformatie, expertise, best practices en know-how. Een heel andere vorm van partnerschap dus, aangepast aan de veranderende realiteiten in ons partnerland. Dat deze nadruk op samenwerking van overheid tot overheid werkt, bewijzen de resultaten op het terrein. Onder andere de inspanningen van de Vlaamse Milieu-inspectie bij de opleiding van de collega s uit Chili is hiervan een mooi voorbeeld. Het Vlaams Parlement en Chili De belangrijkste akkoorden en resoluties m.b.t. Chili Overeenkomst tussen de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (BLEU) en de Republiek Chili inzake wederzijdse bevordering en bescherming van investeringen. Instemmingsdecreet Vlaams Parlement: Goedkeuring van de Resolutie betreffende het respect voor de mensen-rechten van inheemse volkeren bij internationale samenwerkingsverdragen. Aangenomen op in plenaire vergadering van het Vlaams Parlement. Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Chili, anderzijds. Instemmingsdecreet Vlaams Parlement: Ambtelijke samenwerking De samenwerking Chili-Vlaanderen wordt gestuurd door de Vaste Gemengde Commissie (VGC). Deze vergadert op gezette tijden om de samenwerking tegen het licht te houden, waar nodig bij te sturen en nieuwe activiteiten te plannen. Op deze vergaderingen komen alle be-

11 Waarom Chili? De keuze van Vlaanderen om met Chili te gaan samenwerken kan gezien de afstand op het eerste oog onwaarschijnlijk lijken. Toch viel ze niet uit de lucht. In de jaren 50 en 60 studeerden immers een groot aantal Chilenen aan de universiteit van Leuven. De banden tussen Chili en ons land werden via deze persoonlijke contacten erg nauw aangehaald. Toen in 1973 de militairen de parlementaire democratie omver wierpen, werd dit nieuws in Vlaanderen op verbijstering onthaald. De verslaggeving over de staatsgreep van televisie-journalist Maurice Dewilde belandde in volle rauwheid in de Vlaamse huiskamers. Heel wat Chilenen zochten nadien via ons land een uitweg uit het gemilitariseerde Chili. Toen deze turbulente periode na het volksreferendum van 1989 ten einde kwam, wenste Vlaanderen op haar manier een steentje bij te dragen aan de heropbouw van de democratie. In eerste instantie konden de Vlaamse en Chileense NGO s die in Chili aan de slag waren op erg veel steun rekenen van Vlaanderen. 10 Met de fonkelnieuwe bevoegdheid voor het buitenlands beleid zag Vlaanderen kans om structureel en van overheid tot overheid met Chili te gaan samenwerken. De voorwaarden voor een constructieve samenwerking waren midden jaren 90 vervuld. Op korte tijd had Chili de rechtsstaat hersteld, de economie draaide op volle toeren en het land had zijn rol als politiek, sociaal en economisch laboratorium van Latijns-Amerika terug ten volle opgenomen. In Vlaanderen zelf zagen zowel de politieke wereld als het bedrijfsleven in Chili een solide partner met wie een lange termijnsamenwerking tot de mogelijkheden behoorde. Het bedrijfsleven zag Chili als een ideale toegangspoort tot Zuid-Amerika en de universitaire wereld toonde interesse om de bestaande samenwerking verder uit te diepen. Tenslotte speelde ook de schaal van het land een rol. Met 15 miljoen inwoners is Chili één van de kleinere landen in de regio. Met een partner van vergelijkbare grootte zijn de kansen voor een symmetrisch partnerschap hoe dan ook het best. Politiek gezien ondersteunt Chili vaak de posities die de EU inneemt op het internationale toneel. Chili heeft overigens uitstekende bilaterale relaties met alle EU-lidstaten. Vlaams Minister-president Luc Van den Brande en Chileens President Eduardo Frei bij de ondertekening van het Vlaams-Chileens samenwerkingsakkoord Santiago de Chile, 2 oktober 1995

12 Werelderfgoed in weer en wind Sernatur 11 De houten kerken van Chiloé Een eiland voor de Chileense zuidkust. Veel regen. Meer schapen dan mensen. Maar niet minder dan 60 adembenemende houten kerken. In 2000 uitgeroepen tot werelderfgoed. Mét Vlaamse steun. Een synthese van culturen De houten kerken werden in de 17de en 18de eeuw gebouwd door de Jezuiëten, met de hulp van plaatselijke vaklui. Wie denkt aan wrede, gewapende Spanjaarden op paarden die de lokale bevolking als slaven inzetten, heeft het mis. Wat de kolonisatie van Chiloé bijzonder maakt is dat ze erg vreedzaam verliep, in een sfeer van samenwerking en uitwisseling, waarbij de plaatselijke cultuur zich moeiteloos vermengde met de cultuur van de nieuwkomers. Een groot contrast met de wijze waarop dit in de rest van Latijns-Amerika vaak verliep. De Spanjaarden brachten het katholieke geloof naar het eiland, maar spraken al gauw de plaatselijke taal in plaats van het Spaans. Ook qua levenswijze pasten ze zich aan aan de cultuur en de condities op het eiland Ze werden vissers of boeren, net als de oorspronkelijke bevolking. Het harde klimaat en de enorme afstand tot het moederland hadden vast iets te maken met de inschikkelijke houding van de nieuwkomers. Houtsnijders met gouden handen De houten kerken van Chiloé getuigen van deze versmelting van twee culturen. De architectuur en het grondplan van de kerken zijn duidelijk van Europese inspiratie. Constructief hebben de kerken echter niets Europees. Ze zijn niet alleen van hout opgetrokken, maar tevens volgens technieken die enkel op Chiloé bekend waren en die voornamelijk stamden uit de botenbouw. De Chiloten waren dan ook ongeëvenaarde houtsnijders. De grondstof voor de huizen, het meubilair en de siervoorwerpen kwam uit het gematigde regenwoud dat het eiland toen nog voor een groot stuk bedekte. Ondanks het meesterschap van de Chilootse vaklui vertonen vele van deze kerken na 200 of 300 jaar ernstige tekenen van sleet. Het klimaat op Chiloé is niet van de meest gunstige voor de conservering van hout. Ontvolking en gebrek aan geld deden de rest. Vlaanderen steunt opleiding timmerlui De Fundación Cultural Amigos de las Iglesias de Chiloé (Culturele Stichting Vrienden van de Kerken van Chiloé) besloot in te grijpen voor het te laat was. Met een subsidie van de Vlaamse overheid werden zestien gespecialiseerde timmerlui opgeleid. Naast het behoud van dit unieke erfgoed beoogde de Fundación ook een sociaal effect: jonge mensen de kans geven een beroep te leren en uit te oe-

13 12 Wereldmediatheek Op het eiland Chiloé wordt bijna alles uit hout vervaardigd. fenen, de band tussen de bevolking en hun erfgoed te onderhouden, de kennis over de bouwtechniek en het hout als bouwmateriaal terug op peil te brengen en de oprichting van lokale bedrijfjes te stimuleren. Vlaamse steun voor het Chileense erfgoed In 2000 werden 14 van de 60 houten kerken van Chiloé op de lijst van het Unescoerfgoed geplaatst. In het illustere gezelschap van Djenné, de Taj Mahal en de Vlaamse belforten en begijnhoven. Vlaanderen steunde actief de voordracht van de Chilootse kerken binnen de Unesco. In 2003 heeft Vlaanderen ook de inschrijving van het centrum van Valparaíso als werelderfgoed ondersteund De administratie Buitenlands Beleid had natuurlijk ook de aankoop van bouwmateriaal kunnen financieren. Maar ze koos ervoor te investeren in mensen en in vaardigheden. Die zestien timmerlui hebben meestal een familie te onderhouden. Samen zijn dat gauw 60 à 80 mensen die je een toekomst en een perspectief op het eiland biedt. De houten kerken tentoongesteld Eind september 2005 opende in het Boudewijngebouw van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap de tentoonstelling Iglesias Rurales de Chile/Landelijke Kerken van Chili met foto s van de bekende Chileense fotograaf Luis Poirot. De houten kerken van het eiland Chiloé eisen terecht de hoofdrol op Het eiland Chiloé is vermaard om zijn donkere stormen en donkere aarde, zijn fuchsia- en bamboebosjes, zijn Jezuïetenkerken en de gouden handen van zijn houtsnijders L. Poirot (uit Bruce Chatwin s In Patagonia)

14 Chili gidst Vlaanderen in Centraal-Amerika Trilaterale samenwerking in El Salvador en Nicaragua Jarenlang werd de internationale samenwerking gedomineerd door bilaterale of door multilaterale samenwerking. In de loop van de jaren 90 zag een nieuwe vorm het levenslicht: trilaterale samenwerking. Ook Vlaanderen en Chili vonden elkaar als partners op dit terrein. Van land tot land of met zijn drieën? Bilaterale samenwerking of samenwerking van land tot land is natuurlijk de meest courante manier van internationale samenwerking. Gaat het echter om thema s waarbij meer landen betrokken zijn of die zelfs een mondiale dimensie hebben, dan is een multilaterale aanpak vaak geschikter. Daarbij speelt een internationale organisatie meestal een coördinerende of initiërende rol en participeren een groot aantal staten of regio s. Nicaraguaanse cursisten op stage in Chili Een relatieve nieuwigheid is de trilaterale samenwerking. Het principe is nog steeds gebaseerd op een donorland en een ontvangend land. Nieuw is echter dat er ook beroep wordt gedaan op een derde land dat zijn technische expertise of zijn regionale contacten kan inzetten om het project mee tot een goed einde te brengen. Na de verwoestende orkaan Mitch (1999) wilde Vlaanderen iets doen voor de getroffen regio. Op dat ogenblik had de Vlaamse overheid in de Centraal-Amerikaanse regio geen enkele ervaring. Trilaterale samenwerking bood de oplossing. Met Chili had Vlaanderen ook in 1999 al ettelijke jaren voorbeeldig samengewerkt. En aangezien ook Chili vragende partij was om de regio bij te staan én het land in de gehele regio als een voortrekker wordt beschouwd, was een partnerschap snel beklonken. Vlaanderen bood financiering, Chili knowhow, contacten en kennis van de taal. Samen realiseerden Chili en Vlaanderen 2 projecten in Centraal-Amerika, telkens met een ander partnerland. Partners in El Salvador en Nicaragua In El Salvador werd samengewerkt aan een project rond lokale ontwikkeling en versteviging van het gemeentelijk bestuursapparaat. Daarbij leerden Salvadoraanse gemeenten van Chileense via seminaries, work- shops, technische assistentie en wederzijdse werkbezoeken. Het project werd door Vlaanderen en Chili gecofinancierd. Vlaanderen en Chili trekken samen aan de kar in Nicragua en El Salvador In Nicaragua sloegen Chili en Vlaanderen de handen in elkaar om kleine en middelgrote ondernemingen te helpen ontwikkelen. Zowel Chili als Vlaanderen staan binnen hun regio immers bekend als dé KMO-landen bij uitstek. Conceet werd onderzocht hoe kleinschalige plattelandsbedrijven competitiever konden worden, welke maatregelen de overheid hiertoe kon nemen en welke stappen ze zelf konden zetten. Via ruime aandacht in de pers tot en met voorzitterschap door de president in hoogsteigen persoon- hoopt men dat dit project eveneens als katalysator kan dienen voor andere sectoren. 13

15 Papas de Chiloé 14 Broederlijk Delen Duurzame rurale ontwikkeling in Chiloé en Temuco De wieg van de aardappel, zo zou je Chiloé kunnen noemen. Alle aardappelen die we vandaag kennen gaan genetisch terug op de Chilootse aardappel en in de cultuur en de keuken van het eiland is het knolgewas alomtegenwoordig. Terecht vormt de aardappel dan ook de spil van een opmerkelijk ontwikkelingsproject. De aardappel heruitgevonden Liesbeth Faes werkt al 11 jaar voor de Chileense ngo Meulin. Het aardappelproject startte vier jaar geleden onder impuls van de Chileense ngo-koepel Komyuniti. In samenwerking met 15 lokale ngo s, waaronder Meulin, ging men op zoek naar een methode om de lokale rurale gemeenschappen te versterken. Chiloé heeft namelijk erg te lijden van de trek naar de stad meer nog dan andere delen van het land- en loopt het gevaar op termijn onleefbaar te worden. Gedurende de laatste 30 jaar is de bevolking van het eiland met 25% gedaald. Het aardappelproject wil dan ook in de eerste plaats nieuwe economische perspectieven bieden aan de lokale bevolking. De ngo s Estudios Agrarios Ancud Ltda en Meulin Ltda zochten en vonden hoogwaardige aardappelsoorten, ideaal aangepast aan de lokale omstandigheden. Chiloé mag dan wel de bakermat van de aardappelteelt zijn (samen met Peru), de laatste jaren was de teelt kwalitatief sterk achteruit gegaan. Daarnaast werden grote inspanningen geleverd om beter transport te organiseren en de aardappelen ook centraal te gaan wegen, selecteren en verpakken. Juridische en praktische bijstand voor de landbouwers, vormingen en kredietverlening geven hen een extra duwtje in de rug. De resultaten zijn er. De laatste jaren zijn productie en inkomsten uit de aardappelverkoop flink toegenomen. Lokale economie globale ecologie Het rechtstreeks promoten van de economische activiteit is echter maar één aspect. Het aardappelproject wil de leefbaarheid van het eiland verhogen en dus is duurzaamheid van cruciaal belang. Samen met de boeren gaat men op zoek naar ecologische landbouwmethoden, waarbij biopesticiden en organische meststoffen worden ingezet. Dit leidt in eerste instantie misschien tot lagere opbrengsten, maar op termijn verhoogt deze aanpak de waarde van onze aardappelen, zegt Liesbeth Faes. Op de Chileense markt ontstaat stilaan een vraag naar kwalitatieve ecologische streekproducten. Daar pro-

16 beren we op in te spelen. Goed voor de portemonnee én voor het milieu: wat wil je nog meer? Het aardappelproject wil tenslotte ook een ruimer demonstratie-effect hebben en een milieubewuste reflex kweken bij boeren, lokale leiders en gemeenteambtenaren. Ook in de gevallen dat het niet om aardappelteelt gaat. Vormingen, seminaries en publicaties moeten hiertoe verder bijdragen. Het aardappelproject Met eigen ogen Hoe kan de faam van de Chilootse aardappel beter verspreid worden, dan door het organiseren van ecotoerisme? Bezoekers kunnen dan met eigen ogen zien hoe de aardappelen geteeld worden, zelf een handje toesteken op de boerderij en de lokale cultuur en inheemse bevolking van nabij leren kennen en waarderen. Deze laatste module van het project speelt in op een nieuwe trend Looptijd project: 4 jaar (januari januari 2006) Totaal budget: 1,55 miljoen euro Vlaamse subsidie: euro Betrokken ngo s: Estudios Agrarios Ancud, Fundecam, Tekhne, Meulin, IEP, GEA, PET Objectieven: duurzame landbouwsector creëren en ondersteunen ecologisch bewustzijn bevorderen ecotoerisme promoten van betrokken toerisme en is zowel een promotioneel instrument als een rechtstreekse bron van inkomsten voor de lokale bevolking. Een grondige diagnose van de kansen en mogelijkheden voor ecotoerisme op het eiland moet deze laatste module van het project een solide basis verlenen. Broederlijk Delen Waar de Chilootse aardappel en een echt Vlaams fritkot elkaar ontmoeten.. Beeldmontage van Broederlijk Delen voor het aardappelproject. 15 Ecoclubs Chili is een land met ernstige milieu-problemen. Tijdens de dictatuur konden de bedrijven lozen wat en waar ze wilden. Maar ook de modale burger nam het met het milieu lange tijd niet zo nauw. Chili kreeg in 1994 een milieuwetgeving. Stilaan wordt de omvang van het probleem duidelijk en treedt er een mentaliteitswijziging op. De Ecoclubs spelen daarin een grote rol. Initiatiefnemer van de Ecoclubs is het Instituto de Ecología Política (IEP). Deze ngo neemt al sinds het begin van de jaren 90 initiatieven om het milieubewustzijn bij de bevolking te verbeteren. Vooral bij de jongeren slaat dit aan. Het merendeel van de Ecoclubs is geconcentreerd in de 8e regio, een gebied dat niet toevallig in het verleden heel wat Evgeniy Pavlenko vervuiling heeft moeten slikken. Via de vorming van nieuwe Ecoclubmonitoren zou het aantal Ecoclubs in Chili op korte tijd kunnen uitbreiden. Vlaanderen bekostigde in de 16 maanden durende opleidingscyclus voor maar liefst 60 Ecoclubmonitoren.

17 Bouwen aan Amberes Vlaamse en Chileense scouts stampen gemeenschapscentrum uit de grond Amberes heet de scoutsgroep van Lo Espejo, een arme voorstad van Santiago. Het Vlaams Verbond van Katholieke Scouts en Meisjesgidsen (VVKSM) financierde de bouw van hun nieuwe lokaal en het op poten zetten van een uitgebreid vormingsaanbod. 16 Een stukje Antwerpen in Chili De scoutsgroep Amberes werd in 1966 gesticht door een Vlaamse pater, die Antwerpen blijkbaar moeilijk kon missen. De wijk Lo Espejo, waar Amberes thuis is, lijkt anders in weinig op de havenstad. Lo Espejo ligt op een hoogvlakte en het is één van de dichtstbevolkte en armste wijken van heel Chili. De wijk heeft weinig faciliteiten voor jongeren en er is aanzienlijk wat criminaliteit. De scoutsgroep betrok tot 2000 houten barakken, zonder echte nutsvoorzieningen. Regelmatig werd er huisgehouden door vandalen. Het gebrek aan goede accommodatie kwam de werking niet ten goede en Amberes besloot alles op alles te zetten om nieuwe lokalen te bouwen. Voor de Vlaamse scouts was Chili geen onbekend terrein. Op de wereldjamboree van 1999 waren ze in grote getale aanwezig en werden er al heel wat Vlaams-Chileense scoutsbanden gesmeed. VVKSM besloot daarom mee in de bres te springen voor de bouw van Amberes. De organisatie verkreeg hiervoor een subsidie van de Administratie Buitenlands Beleid. Vechten tegen slijk en vandalisme Via de juridische structuur van de Corporación Amberes, een vzw die speciaal voor dit doel werd opgericht, werd het werk gecoördineerd. In de Corporación waren groepsleiding, ouders, de werkverantwoordelijken en een afgevaardigde van VVKSM vertegenwoordigd. De architect Alejandro Ceroni tekende de plannen. Hij voorzag een hoofdlokaal voor de groepsactiviteiten van de scouts en een zijgebouw met toiletten, de keuken, een bibliotheekje en vergaderzalen. Een houten toren moest het geheel uitstraling verschaffen en zorgen voor herkenbaarheid en zichtbaarheid. Ook werd besloten tot de aanleg van een regenwaterreservoir, aansluiting op de riolering en andere nutsvoorzieningen en de bouw van een degelijke afsluiting. stuur stelde personeel en vrachtwagens ter beschikking voor het ruimen van het puin. Van in het begin voorzag men werfbewaking om vandalisme en diefstal van materiaal te voorkomen. Een aannemer legde de funderingen en trok de ruwbouw op. Wat de scouts zelf konden doen, deden ze natuurlijk zelf: schilderen, de binnenplaats aanleggen, puin ruimen, boompjes aanplanten, In het voorjaar van 2002 waren de gebouwen voltooid en werden ze ingehuldigd. Kostprijs van het hele bouwproject: amper euro. Dit alles dankzij een strikte budgetcontrole en de inzet van vele vrijwilligers. De bestaande gebouwen werden zonder veel spijt afgebroken door leden en ouders. Het gemeentebe-

18 Vorming VVKSM gaf ook ruime aandacht aan het aspect vorming. Een goede werking berust immers niet alleen op goede lokalen. Zo werd een indrukwekkend vormingsaanbod uit de grond gestampt i.s.m La Vicaría de Esperanza Joven dat zich richt op leden, leiding en de hele gemeenschap van Lo Espejo. 17 Voortaan kan je in het blauwe huis terecht voor cursussen en workshops rond leiding geven, Engels, boekhouden, theater, milieukunde, eerste hulp, computer en andinismo. Andinismo (van Andes ) is de kunst van het overleven in de bergen: oriëntatie, gebruik van touwen, gedrag in groep, fauna en flora. San Tomé composteert met Vlaams geld Met de hulp van twee ngo s en de Vlaamse overheid zette de gemeente San Tomé in een gescheiden afvalophaling op poten. De eerste ngo bracht wetenschappelijke input aan, de tweede was verantwoordelijk voor het vertalen van de bevindingen naar een model dat ook door andere gemeenten kon gebruikt worden. Objectief: op korte termijn 25% van het huishoudafval gescheiden ophalen, op iets langere termijn 50%. Vlaanderen financierde : opleidingen en technische assistentie voor de gemeente de milieu-effectenstudie de composteringsinstallaties de ontwikkeling van een model voor de ophaling van het vuilnis de administratiekosten. Zal de gemeente San Tomé niet gebukt gaan onder de meerkosten van een gescheiden ophaling? Op korte termijn zeker wel, daar werd niet aan getwijfeld. Maar net om die eerste moeilijke periode te overbruggen kwam Vlaanderen tussenbeide met een subsidie. Op langere termijn moet de opbrengst van de compost en de minderuitgaven voor het sorteren zelfs extra geld in het laatje brengen voor de gemeente. Melissa King

19 De minifundistas van Araucanië 18 Chilephoto Integrale ontwikkeling voor de Mapuche De 9de regio, vroeger ook bekend onder de naam Araucanië, is het thuisland van het grootste Chileense inheemse volk: de Mapuche. Ooit waren ze veeboeren, maar de kolonisatie dwong hen tot sedentaire landbouw op vaak minuscule percelen. Vandaag voeren zij een harde strijd om het bestaan. Van ruiters tot keuterboeren Araucanië werd pas laat in de 19de eeuw gekoloniseerd door Chili. In 1887 verloren de Mapuche de beslissende slag tegen het Chileense leger. Voor dit ruitervolk nam het leven een heel andere wending. Hun uitgestrekte grondgebied werd aangeslagen en zelf moesten ze zich tevreden stellen met reservaten die nog geen 10% van de het oppervlak vertegenwoordigden. Veelteelt werd zo onmogelijk en de Mapuche werden boeren tegen wil en dank. Ten tijde van het Pinochet-regime werd verder gepoogd om de Mapuche los te weken van hun traditionele cultuur en volledig te assimileren binnen de Europese Chileense samenleving. Het systeem van gemeenschapsgrond cruciaal binnen de Mapuche-cultuur- werd onder druk gezet doordat de overheid de grond begon te verdelen en kwistig prikkeldraad uitdeelde. Zo werden gemeenschappen moedwillig kapot gemaakt en trokken vele Mapuche naar de steden. Daar verging het hen zelden beter dan op het platteland en belandden ze vaak in de sloppenwijken. Aandacht voor de inheemse volkeren In de periode na Pinochet is de houding van de Chileense overheid geevoleerd van onverschilligheid tot een eerst schuchter, nadien uitgesproken, engagement ten aanzien van de oorspronkelijke bevolking. Het speciaal overheidsagentschap CONADI (Corporación de Desarrollo Indigena - Agentschap voor Inheemse Ontwikkeling) werd belast met de belangenbehartiging van de inheemse volkeren. In een memorandum van de Chileense ambassade aan toenmalig minister van buitenlands beleid Jaak Gabriëls werden de inspanningen en goede intenties van de Chileense autoriteiten ten aanzien van de inheemse volkeren benadrukt en werd de vrijmaking van middelen aangekondigd voor verwerving van gronden ten bate van hen. Sinds de resolutie door het Vlaams parlement van 4 juli 2001 is het respect voor de rechten van inheemse volkeren een centrale waarde in het Vlaams buitenlands beleid. De goede voornemens en de constructieve houding van de Chileense overheid vormden dan ook een aansporing voor het Vlaams buitenlands beleid om meer projecten op dit terrein te steunen.

20 Boeren leren boeren Broederlijk Delen en de Chileense ngo SODECAM zijn al meer dan 15 jaar actief in de 9 de regio. Hun doel: integrale ontwikkeling bij de Mapuche. Sven Debuysscher (coöperant): De meeste Mapuche zijn mini-fundistas. Ze bewerken vaak zeer kleine stukjes grond. Bovendien is de landbouwcultuur nog niet zo sterk geworteld. Honderd jaar geleden waren de Mapuche namelijk nog veetelers. Best practices hebben in de landbouw heel wat tijd nodig om tot ontwikkeling te komen en zich te verspreiden. Veel grond wordt dus op een inefficiënte of zelfs ronduit foute wijze bewerkt. Zo werd er tot kort geleden door sommigen vaak nog geploegd van boven aan de helling naar beneden wat rampzalige erosie tot gevolg kan hebben. Het project mikt dus in de eerste plaats op het aanleren van dergelijke landbouwkundige basistechnieken, die de Mapuche economisch weerbaarder moeten maken. bijna zienderogen. De plastic hebben we gekocht met een krediet van SODECAM. Ook de pomp die in het droge seizoen water van een lagergelegen beekje omhoog pompt, schaften we aan met zo n lening. Integrale ontwikkeling: Lonko en Machi Het project omvat echter meer dan enkel het aanleren en verspreiden van landbouwtechnieken, de aanleg van proefvelden en het verstrekken van kredieten. Integrale ontwikkeling neemt de lokale cultuur als uitgangspunt. Het heeft geen zin om zaken te willen introduceren die niet stroken met of ingaan tegen de lokale cultuur. Veranderingen moeten gedragen worden door de gemeenschap, de héle gemeenschap, zegt Sven Debuysscher van Broederlijk Delen. Er wordt dan ook intensief gewerkt met de Mapuche-vrouwen. Als hoeders en verspreiders van de cultuur spelen zij een cruciale rol in de aanvaarding van veranderingen. Zij worden dan ook actief betrokken in de vormingssessies die SODECAM organiseert. Ook met de traditionele autoriteiten Lonko en Machi moet rekening worden gehouden. Lonko is de mannelijke figuur wiens autoriteit overgaat van vader op zoon. Machi is een vrouwelijke figuur en word je door roeping, vaak na een persoonlijke crisis. Beide hebben een grote morele autoriteit, wat nog niet betekent dat zij in het dagdagelijks leven de leiders van de gemeenschap zijn. Door leiderschapscursussen probeert SODECAM het dagelijks en praktisch leiderschap binnen de gemeenschappen te stimuleren. We zijn geen naïeve culturalisten, zegt Sven Debuysscher. De Mapuche staan onder enorme druk en vooral de jongeren leven in een gespleten wereld. De mestizering van de cultuur is een feit. Het is zinloos daartegen te willen strijden. Met een onzekere toekomst in het verschiet is het bevestigen en versterken van de lokale cultuur echter van levensbelang. Bomen zonder diepe wortels gaan immers het snelst tegen de vlakte. 19 Bij Don Julio en zijn gezin is het alvast gelukt. Onder begeleiding van SODECAM en Broederlijk Delen heeft Don Julio op zijn 4 hectare grond een gemengd en rendabel bedrijfje opgebouwd: We leven hiervan en we leven niet slecht. De velden worden bewerkt volgens een drieslagstelsel waarbij tarwe, lupinen en weiland worden geroteerd. Het terrein is omheind met struiken en hagen die dieren moeten buitenhouden. In verloren hoeken zijn boompjes aangeplant als stookhout. Onder de plastic zeilen van Julio s moestuin groeien de groenten Wereldmediatheek

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Edegem en San Jerónimo (Peru) : ondersteuning bij het gemeentelijke marktbeheer. Marc Konings, milieuambtenaar Edegem

Edegem en San Jerónimo (Peru) : ondersteuning bij het gemeentelijke marktbeheer. Marc Konings, milieuambtenaar Edegem Edegem en San Jerónimo (Peru) : ondersteuning bij het gemeentelijke marktbeheer Marc Konings, milieuambtenaar Edegem Basisgegevens San Jeronimo Oppervlakte 10,53 km 2 Bevolking 28.856 (2007) Hoogte Ligging

Nadere informatie

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit Donderdag 2 februari 2012 Welkomstwoord JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Ontmoeting Chinese minister van Cultuur Cai Wu - Errera, Brussel Zeer geachte collega, minister

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

SERV Internationaal. SERV: een open visie op de wereld

SERV Internationaal. SERV: een open visie op de wereld SERV: een open visie op de wereld De Vlaamse sociale partners zijn sterk begaan met wat er zich in de wereld buiten Vlaanderen en België afspeelt. Vlaanderen is geen eiland en de internationale gebeurtenissen

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen

Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen Les 5 Peru actueel VAKKEN Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Deze les draagt bij tot de algemene kennis

Nadere informatie

De Voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken De heer Mr. F. Korthals Altes Postbus 20061 2500 EB Den Haag. Den Haag, november 2004

De Voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken De heer Mr. F. Korthals Altes Postbus 20061 2500 EB Den Haag. Den Haag, november 2004 De Voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken De heer Mr. F. Korthals Altes Postbus 20061 2500 EB Den Haag Den Haag, november 2004 Hierbij dank ik u mede namens de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR De Argentijnse Republiek, de Federatieve Republiek Brazilië, de Republiek Paraguay, de Republiek ten oosten van de Uruguay, de

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera MIJNBOUW AKKOORD OF NIET AKKOORD? STELLING 1 Bodemrijkdommen moeten ingezet worden voor de ontwikkeling van het land De overheid in de Cordillera:

Nadere informatie

Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s

Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s Memorandum of Understanding De Ministers, bevoegd voor het stedelijk

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Vlaams minister-president Peeters tekent krijtlijnen uit voor Vlaams wijnbouwbeleid

Vlaams minister-president Peeters tekent krijtlijnen uit voor Vlaams wijnbouwbeleid PERSMEDEDELING VAN HET KABINET VAN DE MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID Dinsdag 21 februari2012 Vlaams minister-president

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

ADVIES European Youth Foundation

ADVIES European Youth Foundation ADVIES European Youth Foundation De Vlaamse Jeugdraad pleit ervoor om een verhoging van het budget van de European Youth Foundation, op de agenda van het Comité van Ministers van de Raad van Europa te

Nadere informatie

Ontwerp van samenwerkingsakkoord

Ontwerp van samenwerkingsakkoord Ontwerp van samenwerkingsakkoord Tussen: de Franse Gemeenschap Vertegenwoordigd door Mevrouw Fadila LAANAN, Minister van Cultuur, Audiovisuele Zaken, Gezondheid en Gelijkheid van Kansen En: de Vlaamse

Nadere informatie

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen,

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen, Zaterdag 17 september 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Toespraak Bosgroepen Oost-Vlaanderen - Wachtebeke Dames en heren, Beste gedeputeerde(n), Beste

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

MEMORANDUM VAN OVEREENSTEMMING OVER ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TUSSEN DE REGERING VAN DE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA EN DE VLAAMSE REGERING

MEMORANDUM VAN OVEREENSTEMMING OVER ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TUSSEN DE REGERING VAN DE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA EN DE VLAAMSE REGERING - 1 - MEMORANDUM VAN OVEREENSTEMMING OVER ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TUSSEN DE REGERING VAN DE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA EN DE VLAAMSE REGERING INLEIDING De regering van de Republiek Zuid-Afrika (hierna "Zuid-Afrika"

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Veel leesplezier gewenst!

Nieuwsbrief. Veel leesplezier gewenst! Nieuwsbrief JAARGANG 7 Oktober 2011 Centrum ter ontwikkeling van kind en volwassene in Peru Mozartstraat 46 4003 LD TIEL Tel: 0344 627923 E-mail: info@vilcabamba.nl Postbanknr: 9595983 KvK nr.: 28097696

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen Stuk 2223 (2003-2004) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2003-2004 5 maart 2004 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen betreffende een

Nadere informatie

VERSLAG: ZES MAANDEN IN ETHIOPIE VOOR TREES FOR FARMERS Door Line Kelders

VERSLAG: ZES MAANDEN IN ETHIOPIE VOOR TREES FOR FARMERS Door Line Kelders VERSLAG: ZES MAANDEN IN ETHIOPIE VOOR TREES FOR FARMERS Door Line Kelders Als net afgestudeerde bio-ingenieur trok ik dit jaar voor zes maanden naar Ethiopië, land van bergen en koffie, en van prachtige

Nadere informatie

Het komende uur. Bevolkingsparticipatie. Zuid-Amerika als nieuwe examenregio: een voorproefje. De achtergrond van bevolkingsparticipatie

Het komende uur. Bevolkingsparticipatie. Zuid-Amerika als nieuwe examenregio: een voorproefje. De achtergrond van bevolkingsparticipatie Zuid-Amerika als nieuwe examenregio: een voorproefje Gery Nijenhuis International Development Studies, SG&PL/UU KNAG-Onderwijsdag Vrijdag 7 november 2014 Het komende uur Zuid-Amerika als nieuwe examenregio;

Nadere informatie

Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015

Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015 Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015 Organisatie : Stichting Duurzame Ontwikkeling Nederland Suriname Inleider : Trusty Green, Loes Trustfull, directeur Trusty Green Begeleider :

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET Stuk 123 (1981-1982) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD TERUGBEZORGEN VLAAMSE RAAD ZITTING 1981-1982 23 JUNI 1982 ONTWERP VAN DECREET houdende goedkeuring van het Cultureel Akkoord tussen de Regering van het Koninkrijk

Nadere informatie

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR / S. Aguilar UNHCR / S.Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR, Europese vertegenwoordiging,

Nadere informatie

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Aan de leden van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 9 april 2015, Amsterdam Geachte leden van de Vaste commissie voor

Nadere informatie

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde.

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde. Limburgse kinderopvang misdeeld door huidige Vlaamse Regering. Uit het antwoord vanwege Vlaams minister van Welzijn Heeren op een parlementaire vraag van Vlaams volksvertegenwoordiger Els Robeyns blijkt

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE

WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE NUMMER 20 MEI 2016 DEELNAME AAN DE REGULIERE VERGADERING VAN DE GEMENGDE PARLEMENTAIRE COMMISSIE WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE VERGADERING MET DE VOORZITTER VAN DE COMMISSIE BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd Solidariteitsactie voor vluchtelingen in Syrië Zondag 22 februari 2015 GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent Koerdische Maaltijd korte film en getuigenissen van Syrische vluchtelingen optreden Koerdische

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om Windenergie als streekproduct: van dichtbij is beter. Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om de hoek, akkerbrood gebakken door bakker Wijnand van Loarnse tarwe: eerlijk en heerlijk!

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Fototentoonstelling WO I

Fototentoonstelling WO I Fototentoonstelling WO I gewone dieren, bijzondere situaties Ook op de kinderboerderij zijn we de herdenking van WO I niet vergeten. Hoe kan het ook anders, bij ons staat deze in het teken van de dieren.

Nadere informatie

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

Mijn werkstuk gaat over MEXICO

Mijn werkstuk gaat over MEXICO Mijn werkstuk gaat over MEXICO blz 1 Luca Dhanis groep 7 LBB de meerpaal INHOUDSOPGAVE Titel pagina blz 1 Inhoudsopgave blz 2 Inleiding blz 3 Welk land blz 4 Geschiedenis blz 5 Bevolking blz 6 Cultuur

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia De handelsbetrekkingen van België met Bolivia Algemeen: 2010 (schattingen) BBP 19,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,2% Inflatie 7,2% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

organisaties instellingen lokale overheden diversiteit

organisaties instellingen lokale overheden diversiteit organisaties instellingen lokale overheden diversiteit Vlaanderen is divers. Van alle vormen van diversiteit is etnisch-culturele diversiteit wellicht het meest zichtbaar en het meest besproken. Diversiteit

Nadere informatie

Duurzame Ontwikkeling Nederland Suriname Drs. Hendrik Comvalius Directeur stichting d ONS Den Haag, 12 december 2008 http://www.stdons.nl Geschiedenis 1987: Our Common Future van de World Commission on

Nadere informatie

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België:

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België: Overzicht An Cliquet Vakgroep Internationaal publiekrecht, Universiteit Gent Brussel, 18 oktober 2011 Internationaal: Bevoegdheden inzake milieu Evolutie van internationaal milieurecht Internationale rechtsregels

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 ingediend overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het

Nadere informatie

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Herman COSIJNS, Adjunct van Mgr De Kesel INLEIDING De problematiek van de sociale huisvesting enerzijds en de wens van de Kerk om mee te werken

Nadere informatie

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 68032 MONITEUR BELGE 16.10.2009 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE FLAMANDE

Nadere informatie

De Europese Investeringsbank in kort bestek

De Europese Investeringsbank in kort bestek De Europese Investeringsbank in kort bestek Als bank van de EU bieden wij financiering en expertise aan gezonde en duurzame investeringsprojecten binnen en buiten Europa. De 28 EU-lidstaten zijn onze aandeelhouders,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Westerlo zet zich in voor het zuiden en jij kan ons hierbij helpen GEMEENTE WESTERLO. Parel van de Kempen

Westerlo zet zich in voor het zuiden en jij kan ons hierbij helpen GEMEENTE WESTERLO. Parel van de Kempen Westerlo zet zich in voor het zuiden en jij kan ons hierbij helpen GEMEENTE WESTERLO Parel van de Kempen 2 Inhoudsopgave - Westerlo zet zich in voor het Zuiden - werelddienst - wereldraad - subsidies vanuit

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0186 (E) 11290/14 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ACP 109 COAFR 184 PESC 677 RELEX 538 BESLUIT

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Ontwerp van decreet. Verslag. stuk ingediend op

Ontwerp van decreet. Verslag. stuk ingediend op stuk ingediend op 2114 (2012-2013) Nr. 2 5 november 2013 (2013-2014) Ontwerp van decreet tot instemming met de kaderovereenkomst inzake een breed partnerschap en samenwerking tussen de Europese Unie en

Nadere informatie

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw B R U S S E L, 22 s e p t e m b e r 2014 Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw De coöperatieve bank Crelan steunt innovatie in de landbouw via leerstoel aan

Nadere informatie

ANIMATIES VOOR UW KLAS

ANIMATIES VOOR UW KLAS ANIMATIES VOOR UW KLAS VERENIGINGEN 1. APIS BRUOC SELLA Deze vereniging wil de stadsbewoners warm maken voor het milieu en mikt meer bepaald op stadsnatuureducatie. Als lesmateriaal maakt ze daarbij op

Nadere informatie

Dinsdag 22 maart 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Dinsdag 22 maart 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 22 maart 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag Vlaams Partnerschap Water voor Ontwikkeling Gent, Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening

Nadere informatie

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8 JAARVERSLAG 2005 Inhoudsopgave 1. Bestuursverslag...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Doelstelling...3 1.3 Bestuur...4 1.4 Comité van aanbeveling...4 1.5 Banden met Tastite...4 1.6 CBF-keurmerk...4 2. Werkzaamheden...5

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Beleidsverklaring 15 thema s u als inwoner

Beleidsverklaring 15 thema s u als inwoner Beste inwoner, Wij stellen u graag onze Beleidsverklaring voor. Een mooi woord om te zeggen hoe we onze gemeente willen besturen de volgende 6 jaar. We werken rond 15 thema s. In deze folder leest u een

Nadere informatie

Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de

Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de middelen voor biobrandstof te produceren. Cuba neemt wereldwijd

Nadere informatie

Verdeling van de ministeriële bevoegdheden

Verdeling van de ministeriële bevoegdheden Verdeling van de ministeriële bevoegdheden Eerste minister Federale Overheidsdienst Kanselarij van de Eerste Minister Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer Fraudebestrijding, en de uniforme toepassing

Nadere informatie

De honden en katten van de Belgen

De honden en katten van de Belgen ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 13 juli 2010 De honden en katten van de Belgen Enkele conclusies Ons land telde in 2008 1.167.000 honden en 1.974.000 katten; In vergelijking

Nadere informatie

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture 1. Het Gedeeld Cultureel Erfgoedbeleid Doelstellingen GCE Programma 2. De Rol van DutchCulture Programmaraad Matchingsregeling Buitenlands bezoekersprogramma

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

Stortingslijst van het archief van Centrale van Belgische Metaalbewerkers (1914-1919) (S/1985/020) Rik De Coninck

Stortingslijst van het archief van Centrale van Belgische Metaalbewerkers (1914-1919) (S/1985/020) Rik De Coninck 079 Stortingslijst van het archief van Centrale van Belgische Metaalbewerkers (1914-1919) (S/1985/020) Rik De Coninck Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis 2001 INLEIDING Bij het begin van de Eerste

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Brutopia wint THE BLUE HOUSE/prijs voor duurzaam en betaalbaar bouwen!

Brutopia wint THE BLUE HOUSE/prijs voor duurzaam en betaalbaar bouwen! PERSBERICHT20/11/2013 Brutopia wint THEBLUEHOUSE/prijs voor duurzaam enbetaalbaarbouwen! Zopas(20novembernvdr)reiktendeStichtingvoorToekomstigeGeneratiesenhaarpartnersvoor het tweede jaar op een rij THE

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Collega s, Voorzitter, Armoede is moeilijk te bestrijden. Ook de collega s van de oppositie zullen dat moeten toegeven. Zo is mevrouw Lieten 5 jaar

Nadere informatie

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong U geniet van goede en eerlijke producten U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong Voor mens en milieu Steeds meer organisaties willen in de bedrijfsvoering een balans vinden tussen planet, people

Nadere informatie

vzw Kempens Landschap

vzw Kempens Landschap vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging In 1997 werd vzw Kempens Landschap opgericht om landschap en

Nadere informatie

Groenkracht Beleidsplan

Groenkracht Beleidsplan Groenkracht Beleidsplan De doelstelling van de Stichting Groenkracht is het verbinden van personen en plaatsen in Delft en omgeving om eenieder bewust te maken van de mogelijkheden van duurzaam voedsel

Nadere informatie