Over regulering internettelefonie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Over regulering internettelefonie"

Transcriptie

1 Amsterdam, januari 2006 Essay in opdracht van KPN Over regulering internettelefonie Nut en noodzaak van de regulering van VoIP Joost Poort m.m.v. Barbara Baarsma Coen Teulings

2 De wetenschap dat het goed is SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast economisch onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven. Ons onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd aan de Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben geen winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek. SEO-rapport nr. 863 ISBN Copyright 2006 SEO Economisch Onderzoek, Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in artikelen en dergelijke, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld.

3 OVER REGULERING INTERNETTELEFONIE i Woord vooraf Op 28 november 2005 organiseerde SEO Economisch Onderzoek een symposium met de titel Publieke belangen en regulering internettelefonie. Die bijeenkomst bood een groep van genodigden de gelegenheid om te debatteren over nut en noodzaak van regulering van internettelefonie op de Nederlandse markt. Coen Teulings en Joost Poort van SEO Economisch Onderzoek verzorgden inleidingen over de regulering van internettelefonie in nationaal en internationaal perspectief, waarna Cees Tromp van BTG de positie van de grootgebruikers toelichtte en Kor Noorlag van Opta ten slotte de visie van de toezichthouder uiteenzette. Ter afsluiting vond er onder leiding van Barbara Baarsma van SEO Economisch Onderzoek een paneldiscussie plaats tussen Kor Noorlag, Coen Teulings, Marcel Smits (CFO van KPN) en Sweder van Wijnbergen (hoogleraar Economie aan de Universiteit van Amsterdam). Aanwezig waren verder vertegenwoordigers van diverse spelers op de telecommarkt, beleidsmakers van verschillende ministeries, wetenschappers, juristen en geschreven pers. Dit essay geeft een economische analyse van de behoefte aan regulering van internettelefonie. Het bouwt voort op de presentaties van SEO Economisch Onderzoek op het symposium en een opiniestuk van de hand van dezelfde auteurs dat op 16 december 2005 in Het Financieele Dagblad verscheen. Tevens maakt het daarbij gebruik van de inzichten en standpunten die naar voren kwamen tijdens het symposium.

4

5 OVER REGULERING INTERNETTELEFONIE Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting Internettelefonie De opmars van VoiP Relatie tussen VoIP en klassieke telefonie Integratie of internationalisatie? Toegang tot netwerken en nummers Bouwstenen voor de bloei van VoIP Interconnectie Nummering en nomadisme Europese kader en invulling in lidstaten Conclusies Tariefregulering Marktafbakening, dominantie en concurrentie Regulering minimumprijs Conclusie Literatuur...27

6

7 OVER REGULERING INTERNETTELEFONIE 1 1 Managementsamenvatting Internettelefonie wordt door velen gezien als een ontwikkeling die de telefoniemarkt op zijn grondvesten doet schudden: It is probably the most significant paradigm shift in the entire history of modern telecommunications, since the invention of the telephone, aldus Michael Powell, voorzitter van de Amerikaanse telecomtoezichthouder FCC, begin 2004 bij het World Economic Forum in Davos. En in september 2005 kopte The Economist: How the Internet killed the phone business. Dit essay bespreekt vanuit economisch perspectief wat overheden en toezichthouders moeten doen en laten om deze vadermoord mogelijk te maken. Daarbij komt allereerst de vraag aan bod, waarom juist sinds een jaar of twee de doodsklok voor klassieke telefonie wordt geluid. Het is immers alweer een jaar of tien geleden dat het internet begon door te breken bij het grote publiek, en telefonie over het internet in diverse technische varianten bestaat ook al ruim tien jaar. Ook van belang is de vraag waarom we de geschetste paradigmaverschuiving eigenlijk zouden moeten toejuichen. Het antwoord op deze vragen wordt gegeven in Hoofdstuk 2. De explosieve groei van het aantal breedbandgebruikers en een aantal technische innovaties hebben er de afgelopen paar jaar voor gezorgd dat de kwaliteit en het gebruiksgemak van internettelefonie in hoog tempo zijn verbeterd en inmiddels kunnen wedijveren met klassieke telefonie. Tegelijk is internettelefonie stukken goedkoper dan klassieke telefonie. Gebruikers met een breedbandverbinding bellen onderling vaak gratis en ook op het overige telefoonverkeer zijn doorgaans enorme besparingen te realiseren. Bovendien opent internettelefonie tal van mogelijkheden om nieuwe diensten te ontwikkelen en bestaande diensten te integreren. Zo kan spraaktelefonie worden gecombineerd met de uitwisselingen van beelden, bestanden en berichten. Ook maakt de techniek het mogelijk vaste en mobiele communicatie verder te integreren, zodat gebruikers overal waar zij toegang hebben tot het internet bereikbaar zijn op hun vaste nummer. Hoofdstuk 2 besluit met de constatering dat de markt voor internettelefonie met verschillende businessmodellen vanuit binnen- en buitenland bestormd wordt. Niet alleen de eigenaren van breedbandnetwerken bieden internettelefonie aan, maar ook internetproviders op die netwerken en wereldwijd opererende dienstverleners en softwaregiganten. Hoe verschillend deze invalshoeken ook zijn hun producteigenschappen en gebruiksgemak convergeren in hoog tempo. Hoofdstuk 3 formuleert vervolgens welke vormen van interventie nodig zijn om internettelefonie tot bloei te laten komen. Interconnectie met het klassieke net en de toegang van en naar klassieke telefoonnummers zijn de eerste vereisten. Beide worden al expliciet in de Europese regelgeving gewaarborgd. Om een snelle acceptatie van de technologie mogelijk te maken en haar innovatieve toepassingen optimaal te benutten, is het tevens van belang nummerportabiliteit en zogeheten nomadisme mogelijk te maken. In de niet al te verre toekomst kan de rolverdeling in het interconnectievraagstuk echter radicaal omdraaien, waarbij de partijen die nu de positie van de klassieke telefonie aanvallen, de machtsblokken geworden zijn die interconnectie afweren. Het huidige Europese regelgevend kader lijkt niet toegerust om met die laatste situatie om te gaan.

8 2 HOOFDSTUK 1 Wanneer de randvoorwaardelijke kwesties uit Hoofdstuk 3 goed geregeld zijn, is de vraag relevant of er sprake is van een gelijk speelveld tussen voldoende partijen. Met andere woorden: zijn er voldoende mogelijkheden voor concurrentie en toetreding? Of is het zo dat de markt nu of in de voorzienbare toekomst gedomineerd wordt door een partij die toetreding kan belemmeren? Als dat zo is, bestaat er een reëel gevaar dat deze partij zich een groot deel van de maatschappelijke baten van internettelefonie toe kan eigenen en innovatie zal belemmeren. Hoofdstuk 4 constateert dat de concurrentieverhoudingen binnen de internettelefonie steeds minder worden bepaald door de voorwaarden waaronder partijen toegang hebben tot de breedbandverbinding met de klant. Die breedbandverbinding die in Nederland gelukkigerwijs geboden wordt door twee concurrerende vaste aansluitnetten is het domein waarop zich een concurrentieslag zal aftekenen die gaat om netwerkeffecten en interconnectie. Prijsregulering van de Nederlandse marktpartijen geeft in dit spectrum geen pas. De prijsvorming van internettelefonie wordt aan de bovenkant begrensd door de geldende regelgeving voor het klassieke telefoonnet. Aan de onderkant zorgt de turbulente groei van gratis internettelefonie met software als Skype en MSN Messenger voor een sterke prijsdruk. Desondanks wil telecomtoezichthouder Opta internettelefonie van KPN binden aan een minimumprijs, om te voorkomen dat andere partijen die gebruik maken van het net van KPN uit de markt gedrukt worden. Zolang er in Nederland geen derde of vierde aansluitnet voor breedband is, meent Opta de belangen van die partijen te moeten beschermen. De consument is echter allerminst gebaat bij deze vorm van bescherming. Op korte termijn kan het de prijzen van de Nederlandse spelers alleen maar opdrijven, terwijl softwaregiganten de lachende derde zijn. Bovendien brengt het beschermen van concurrenten op het kopernet door minimumprijzen de door Opta gedroomde concurrentie tussen infrastructuren geen stap dichterbij. Integendeel. Eerder dreigen inefficiënte partijen op het kopernet zo in leven gehouden te worden.

9 OVER REGULERING INTERNETTELEFONIE 3 2 Internettelefonie De inleiding gaf aan dat internettelefonie sinds een jaar of twee als een serieuze bedreiging voor klassieke telefonie wordt gezien. Dit hoofdstuk bespreekt kort de ontwikkelingen die internettelefonie op de kaart hebben gezet. Vervolgens komt de relatie tussen klassieke telefonie en internettelefonie aan de orde, alsmede de nieuwe mogelijkheden die internettelefonie opent. 2.1 De opmars van VoiP Telefonie over het internet bestaat in diverse technische varianten ruim tien jaar. Maar door een aantal ontwikkelingen is VoIP, Voice over Internet Protocol, een jaar of twee geleden aan een opmars begonnen als serieus alternatief voor klassieke telefonie. In de eerste plaats is het aantal breedbandaansluitingen in westerse landen de laatste jaren explosief gegroeid. Mede dankzij de felle concurrentie tussen het kopernet van KPN en de coaxnetten van de kabelbedrijven, is Nederland wereldwijd na Korea zelfs koploper, afgemeten aan het aantal breedbandaansluitingen per honderd inwoners (zie Figuur 2.1). Dat aantal groeide van ongeveer 4 % begin 2002, naar 22,5% medio In de gehele OECD groeide het aantal breedbandabonnees van 15 miljoen in 2000 naar 137 miljoen medio Meer dan de helft van de Nederlandse huishoudens beschikt inmiddels over een breedbandaansluiting. Figuur 2.1 Breedbandabonnees per 100 inwoners in OESO-landen (juni 2005) Korea Netherlands Bron: OESO DSL Cable Other Denmark Iceland Switzerland Canada Finland Belgium Norway Sweden Japan United States United Kingdom France Austria Luxembourg Australia Germany Italy Portugal Spain New Zealand OECD average Hungary Ireland Poland Czech Republic Slovak Republic Turkey Mexico Greece In de tweede plaats is de kwaliteit van VoIP-gesprekken door een aantal technische ontwikkelingen aanzienlijk verbeterd. De geluidskwaliteit van VoIP was aanvankelijk een zwak punt. Klassieke telefonie houdt voor de duur van een gesprek een lijn open, hetgeen een continue kwaliteit waarborgt maar tevens een erg inefficiënt gebruik van bandbreedte met zich meebrengt. VoIP daarentegen hakt gesprekken op in spraakpakketjes, die zich net als het andere internetverkeer via verschillende routes van zender naar ontvanger kunnen verplaatsen. Hierdoor

10 4 HOOFDSTUK 2 ontstaat een kans op vertraging en het (tijdelijk) zoekraken van pakketjes, met negatieve gevolgen voor de kwaliteit. Door technologische verbeteringen kan aan deze problemen steeds beter het hoofd geboden worden en kan de geluidskwaliteit van internettelefonie op de hogere frequenties zelfs beter zijn (Intermediair, ). In de derde plaats komt een aantal innovaties op het gebied van randapparatuur en software, die de overstap naar internettelefonie een stuk eenvoudiger hebben gemaakt, en internettelefonie uit het domein van de whizzkids halen. Zo presenteerde Philips bijvoorbeeld op de grote Consumer Electronics Show in Las Vegas begin dit jaar de VoIP321. Deze draadloze huistelefoon, die het bedrijf samen met Skype ontwikkelde, schakelt naadloos tussen klassieke telefonie en internettelefonie via Skype. 2.2 Relatie tussen VoIP en klassieke telefonie Omdat VoIP in zijn rudimentaire vorm nauwelijks afwijkt van gewoon internetverkeer, stelt het internetgebruikers met een breedbandverbinding in staat om zonder verdere kosten met elkaar te bellen. Het maakt daarvoor in principe niet uit of die gebruikers op hetzelfde bedrijfsnetwerkje zitten, of dat de gesprekspartners zich aan weerszijden van de aardbol bevinden. Figuur 2.2 geeft een grafische voorstelling van de diverse varianten van VoIP in relatie tot klassieke telefonie. De horizontale stippellijn scheidt het klassieke PSTN -netwerk van het IP-verkeer. Figuur 2.2a stelt dus een klassiek telefoongesprek voor tussen Alice en Bob. Figuur 2.2b verschilt voor de gebruiker niet wezenlijk van de eerste figuur: het eerste en laatste stukje van de verbinding wordt gelegd met klassieke technologie en gewone telefoontoestellen, maar op de ruggengraat van het netwerk wordt het verkeer afgewikkeld volgens het efficiëntere IP-protocol. KPN heeft aangekondigd voor 2010 over te schakelen op zulk carrier internal use, wat een jaarlijkse inkrimping van het personeelsbestand met arbeidsplaatsen met zich mee zal brengen (KPN, 2005). In Figuur 2.2c belt Alice naar Bob over het internet, bijvoorbeeld met het populaire programma Skype. Wanneer beiden achter hun computer zitten, kunnen zij met dat programma een telefoongesprek of sinds kort ook een videogesprek voeren zonder tussenkomst van klassieke telefoontechnologie, telefoonnummers of tikken en dus ook zonder gesprekskosten. Uiteraard vormt de eis dat beide gesprekspartners achter hun computer zitten een beperking van het gebruiksgemak van deze vorm van telefonie. Innovaties zoals de eerder genoemde VoIP321 van Philips, waarmee draadloos en zonder tussenkomst van een pc die aan moet staan over de internetverbinding kan worden gebeld, breken deze barrières echter in hoop tempo af.

11 INTERNETTELEFONIE 5 Figuur 2.2 Relatie en interconnectie klassieke telefonie en VoIP a b c d e Bron: SEO Economisch Onderzoek Een andere beperking is fragmentatie. Klassieke telefonienetwerken zijn met elkaar verbonden en vormen zo voor de gebruiker één groot netwerk. Als een gesprek over netwerken van verschillende eigenaren gaat, merkt de gebruiker dat doorgaans alleen aan de rekening. Mobiele en vaste telecombedrijven in Europa en in de Verenigde Staten zijn verplicht te onderhandelen over zogeheten interconnectie. Voor VoIP zijn echter tal van programma s voorhanden, zoals Skype, MSN en Google Talk, die meestal niet met elkaar interconnecteren. Gebruikers die op deze manier met elkaar willen communiceren moeten dus over hetzelfde programma beschikken. Hoewel de software doorgaans gratis te downloaden is en een gebruiker in principe meerdere pakketten naast elkaar kan gebruiken, zorgt dit toch voor een sterke concentratietendens: hoe meer gebruikers een bepaald programma al heeft, hoe zinvoller het is om ook dát programma te gaan gebruiken. Skype werd in augustus 2003 opgericht en kende eind 2005 wereldwijd 60 miljoen geregistreerde gebruikers, waaraan dagelijks zo n 175 duizend gebruikers worden toegevoegd (al ligt het aantal actieve gebruikers waarschijnlijk een stuk lager). Ter vergelijking: het aantal breedbandaansluitingen in de gehele OESO lag in juni 2005 op 137 miljoen. Vorig jaar beweerde Skype 45 % van het Amerikaanse VoIP-verkeer in handen te hebben (The Economist, ). In september 2005 werd Skype bij een omzet van slechts $ 60 miljoen door Ebay gekocht

12 6 HOOFDSTUK 2 voor $ 2,6 miljard. 1 Naar verluidt hadden ook Microsoft, Yahoo!, News Corporation en Google interesse in het jonge bedrijf (The Economist, ). Er zijn geen recente gegevens beschikbaar over het aantal Skype-gebruikers in Nederland, maar eind 2004 waren het er ongeveer 330 duizend. Als de groei in Nederland sindsdien gelijke tred heeft gehouden met de andere landen, ligt dat aantal momenteel rond 2 miljoen. MSN is nog veel groter dan Skype, maar in de eerste plaats als chatprogramma. Behalve chatten kunnen gebruikers van MSN echter ook met elkaar bellen, videogesprekken voeren en tegen betaling sms en. In Nederland worden naar verluidt via MSN al meer minuten gechat dan er op het vaste net gebeld wordt. MSN is nauw verweven met de populaire gratis dienst Hotmail en is eigendom van Microsoft. Wereldwijd had Hotmail per september 2005 ongeveer 215 miljoen actieve gebruikers, waarvan 5,7 miljoen in Nederland (per november). Het aantal gebruikers van MSN Messenger lag wereldwijd op 165 miljoen, die dagelijks meer dan 2,5 miljard berichten versturen. Het aantal Nederlandse gebruikers van MSN Messenger lag in november 2005 op 5,3 miljoen (advertising.msn.nl). Microsoft heeft in augustus 2005 VoIP-bedrijf Teleo ingelijfd (The Economist, ). In oktober kondigden MSN en Yahoo! aan onderling een vorm van interconnectie of interoperabiliteit te gaan bieden. Dit moet het sturen van zogeheten instant messages tussen gebruikers van beide programma s mogelijk maken (Emerce, ). In november vorig jaar ten slotte, werd bekend dat Microsoft met MCI in zee is gegaan om de VoIP-mogelijkheden van MSN verder uit te bouwen. Google Talk biedt gebruikers van Google s gratis mailservice Gmail, gratis VoIP en instant messaging. Als enige van deze drie programma s is Google Talk ontwikkeld met een open standaard en nodigt het derden expliciet uit te interconnecteren. Toch blijven de gebruiksmogelijkheden van de bovenstaande VoIP-software beperkt zolang de gebruiker geen verbinding kan leggen met het klassieke telefoonnet. Dat gebeurt in Figuur 2.2d: Alice belt vanuit Skype met Bob, die beschikt over een klassieke PSTN-aansluiting. Hiervoor heeft een VoIP-programma wel medewerking van de PSTN-netwerkbeheerder nodig en zal ook moeten worden betaald. Skype-gebruikers kunnen bijvoorbeeld een prepaid tegoed deponeren, waarna ze ook naar buiten kunnen bellen. De gesprekskosten zijn meestal een fractie van de klassieke kosten, omdat interlokale en internationale gesprekken alleen voor het laatste stukje over het klassieke net gaan en dan tegen lokaal tarief worden afgerekend. Figuur 2.3 illustreert dit voor een bundel binnenlandse gesprekken. Voor internationale gesprekken zijn de potentiële besparingen nog groter. 1 Wanneer de komende jaren een aantal doelstellingen gehaald wordt kan dit bedrag oplopen tot $ 4,1 miljard.

13 INTERNETTELEFONIE 7 Figuur 2.3 Kosten van een bundel binnenlandse gesprekken via PSTN en Skype-out 300 USD PPP PSTN Skype out Australia United States Finland Turkey Poland France Hungary Portugal Belgium Slovakia Japan Switzerland Norway Germany Spain Greece Iceland Italy Denmark Netherlands Ireland Sweden Austria Mexico United Kingdom Korea New Zealand Luxembourg Czech Republic Canada Bron: OESO (2005a, Figuur 6.1) Een verdere vervlechting met klassieke telefonie is mogelijk, wanneer ook inkomende gesprekken van PSTN-gebruikers kunnen worden ontvangen. Dit wordt verbeeld in Figuur 2.2e. Bob maakt gebruik van de dienst Skype in en kan zo gebeld worden door Alice, die nog een klassieke aansluiting heeft. Ook hiervoor is medewerking van de PSTN-netwerkbeheerder nodig de VoIP-gebruiker moet bijvoorbeeld gekoppeld worden aan een uniek tiencijferig telefoonnummer en zullen gesprekskosten worden gerekend. 2 Combinatie van al deze diensten levert, met gebruikmaking van slimme randapparatuur, een dienst op die in bijna alles lijkt op klassieke telefonie: de gebruiker kan zonder tussenkomst van een computer via zijn breedbandverbinding iedereen bellen en gebeld worden door iedereen, voor een fractie van de kosten. Maar er is meer: gesprekken kunnen desgewenst worden aangevuld met de uitwisseling van beelden, berichten en bestanden. Een andere interessante nieuwe mogelijkheid is nomadicity (nomadisme): wanneer een VoIPgebruiker te bereiken is via een klassiek tiencijferig telefoonnummer, maakt het in principe niet uit waar hij zich bevindt, zolang hij beschikt over een breedbandverbinding. Het zogenaamde vaste nummer met de bijbehorende gesprekskosten kan ineens overal worden meegenomen. Het Amerikaanse bedrijf Vonage richt zich al een paar jaar op de mogelijkheden die dit biedt: het biedt een kastje aan dat tussen breedbandmodem en telefoontoestel wordt geschakeld, waaraan een of meerdere lokale nummers in de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk gekoppeld 2 In Nederland is deze dienst bij Skype overigens nog niet beschikbaar. Wel zijn er andere aanbieders van internettelefonie die bereikbaarheid vanaf vaste telefoonaansluitingen bieden. In de volgende hoofdstukken komt dit uitvoerig aan bod.

14 8 HOOFDSTUK 2 kunnen worden. Daarmee kunnen de ruim één miljoen gebruikers van Vonage overal ter wereld tegen lokale tarieven bellen en gebeld worden in de regio s naar keuze. 2.3 Integratie of internationalisatie? Voor alle bovenstaande VoIP-toepassingen vormt een breedbandverbinding het uitgangspunt. Nederland beschikt over twee concurrerende vaste aansluitnetten het coaxnet van de kabelbedrijven en het kopernet van KPN die heftig met elkaar concurreren, en dankzij toegangsregulering is ook op het koper van KPN de concurrentie fel. 3 De eigenaren van deze breedbandnetwerken begeven zich in hoog tempo op de VoIP-markt, in de hoop de klant te kunnen binden met een gecombineerd aanbod van breedband en internettelefonie. In Nederland bieden behalve KPN ook alle grote kabelbedrijven zoals UPC, Essent en Casema internettelefonie aan. Behalve deze netwerkeigenaren en hun dochters, bieden ook internetproviders (ISP s) die gebruik maken van het ADSL-net van KPN internettelefonie in combinatie met breedband aan. Het gaat hier bijvoorbeeld om de bedrijven Tiscali, Versatel en Wanadoo. Zij betalen KPN om over diens koperlijnen toegang te krijgen tot de klant en regelen verder zelf het verkeer. Zo zijn ze net als de netwerkeigenaren tot op zekere hoogte in staat de geluidskwaliteit van hun VoIP te waarborgen (zie box 2.1), en kunnen ze het gebruiksgemak van internettelefonie optimaliseren met een aangepast modem of soortgelijk kastje, zodat het oude telefoontoestel bruikbaar blijft zonder tussenkomst van een PC. In Nederland hadden de netwerkeigenaren en ISP s medio 2005 samen ongeveer 183 duizend VoIP-abonnees. De hiervoor besproken Skype, MSN Messenger en Google Talk daarentegen, zijn niet geïntegreerd met breedbandnetwerken en ook niet actief als ISP. Deze aanbieders van internettelefonie opereren louter via software, wat ze minder grip geeft op het dataverkeer. Daar staat tegenover dat ze op wereldschaal opereren en zo wereldwijde netwerkeffecten creëren (meer daarover in het volgende hoofdstuk). Met hun miljoenen Nederlandse gebruikers hebben ze bovendien een aanzienlijk fist mover advantage. Tussen deze businessmodellen in ligt een grote verscheidenheid van aanbieders van hybride producten zoals het eerder genoemde Vonage. Deze bedrijven nemen doorgaans een breedbandverbinding als uitgangspunt van hun dienst, maar leveren specifieke randapparatuur in combinatie met software, om het gebruiksgemak, de kwaliteit en de mogelijkheden van internettelefonie te optimaliseren. Het bedrijf Sandvine schat dat er alleen al in de VS 1100 van zulke VoIP-providers zijn. Met ontwikkelingen als de VoIP123 schuift ook Skype op in deze richting. 3 VoIP over smalbandige inbelverbindingen is technisch wel mogelijk, maar zowel kwalitatief als kostentechnisch weinig interessant. Draadloos breedband over UMTS wordt daarentegen een steeds serieuzer alternatief, en ook een derde vaste aansluitnet van glasvezel komt in diverse gemeenten steeds serieuzer in beeld.

15 INTERNETTELEFONIE 9 Box 2.1 Managed en unmanaged IP-telefonie Internettelefonie verzorgd door netwerkbeheerders en ISP s wordt door sommige toezichthouders anders bezien dan VoIP via software als Skype en MSN, zo zal blijken in Hoofdstuk 4. Aanbieders die zelf de breedbandtoegang verzorgen hebben namelijk meer mogelijkheden de gesprekskwaliteit te beïnvloeden of garanderen, en kunnen de gebruiker wat eenvoudiger het gebruiksgemak bieden dat lijkt op klassieke telefonie. Deze vorm van internettelefonie wordt aangeduid met Voice over Broadband, Managed IP-telefonie, of Managed VoB. Internettelefonie die zonder tussenkomst van de ISP gebruik maakt van software of andere randapparatuur, wordt dan aangeduid met Unmanaged IP-telephony, of Voice over Internet (VoI). (European Commission ( )). Zoals in de volgende hoofdstukken zal blijken, zijn de meningen verdeeld over de vraag welke partijen de slag om de internetbeller gaan winnen: de partijen die op zoek gaan naar integratievoordelen met het netwerk, of de partijen die het zoeken in internationale schaalvoordelen. Zeker is, dat niet alle netwerkeigenaren VoIP omarmen. Zo zijn er telecombedrijven die VoIP trachten te dwarsbomen in de hoop zo hun inkomsten uit klassieke telefonie te beschermen. Vodafone behoudt zich in Duitsland bijvoorbeeld het recht voor om bij nieuwe abonnees VoIPverkeer te blokkeren. Ook kleinere operators hebben zich naar verluidt schuldig gemaakt aan tegenwerking, zoals het blokkeren van de site van Skype of het dwarsbomen van Vonage (The Economist, ). Vooral toezichthouders en telefoonbedrijven in armere landen met slecht ontwikkelde telefoonnetwerken beschouwen internettelefonie met argusogen. Zij vrezen dat internettelefonie het lucratieve inkomende internationale verkeer zal kannibaliseren, waarmee een belangrijke financieringsbron voor het netwerk wegvalt. Deze redenering blijkt echter empirisch nauwelijks te onderbouwen. Bovendien blijkt het verbieden van internettelefonie in de praktijk lastig (Garcia-Murillo, 2003). Behalve nieuwe mogelijkheden brengt internettelefonie dus ook nieuwe problemen met zich mee op het gebied van regulering. Deze betrekken zich op de relatie met het klassieke telefoonnet en de regelgeving die daar van kracht is. Ook de concurrentieverhouding tussen verschillende aanbieders van internettelefonie bezorgt toezichthouders hoofdbrekens. De volgende twee hoofdstukken gaan daar verder op in.

16

17 OVER REGULERING INTERNETTELEFONIE 11 3 Toegang tot netwerken en nummers Het vorige hoofdstuk sloot af met de constatering dat klassieke telefoniebedrijven er belang bij kunnen hebben de ontwikkeling van internettelefonie te dwarsbomen. Zelfs internettelefonie die binnen het IP-domein blijft zoals de basisdienst van Skype gesprek C in Figuur 2.2 kunnen zij de voet dwars proberen te zetten. Voor diensten die een groter gebruiksgemak willen bieden door een verdere integratie aan te gaan met het klassieke telefoonnet, zouden zij zelfs bij ontstentenis van regelgeving onoverkomelijke drempels kunnen opwerpen, bijvoorbeeld door interconnectie te weigeren. Dit hoofdstuk gaat in de op de vraag welk ingrijpen nodig of wenselijk is, om dergelijk gedrag tegen te gaan en de ontwikkeling van internettelefonie te stimuleren. Dit wordt getoetst aan de geldende Europese regelgeving en de invulling die de lidstaten daaraan tot nu toe hebben gegeven. 3.1 Bouwstenen voor de bloei van VoIP Voor de bloei van op software gebaseerde VoIP-diensten, is het noodzakelijk dat gebruikers spraakpakketten kunnen versturen en toegang hebben tot de websites van de aanbieders van de benodigde software. Het komt er dus feitelijk op neer dat breedbandproviders en netwerkbedrijven niet discrimineren tussen VoIP en andere sites en dataverkeer. Voor verdergaande integratie met klassieke telefonie komen de thema s interconnectie, nummering en nomadisme in het spel Interconnectie Interconnectie is een centraal thema binnen de telecommunicatie. De International Telecommunication Union (ITU) definieert het als: The commercial and technical arrangements under which service providers connect their equipment, networks and services to enable customers to have access to the consumers, services and networks of other service providers. (ITU in Noam, 2002, p. 387) Interconnectie tussen netwerken is dus nodig om elkaars gebruikers te kunnen bereiken. Dat speelt tussen de klassieke telefoonnetten van diverse landen en regio s, tussen vaste en mobiele netten en tussen mobiele netten onderling. Om gebruikers van internettelefonie in staat te stellen te bellen met gebruikers van klassieke telefonie is eveneens interconnectie nodig. Dit geldt in beide richtingen, dus zowel om te bellen als om gebeld te worden. Bij onderhandelingen over interconnectie spelen de machtsverhoudingen en de concurrentie tussen de netwerkbedrijven een grote rol. Interconnectie tussen twee regionale netwerken, bijvoorbeeld het vaste net van Nederland en België, zal weinig problemen opleveren. Ze zijn geen concurrenten van elkaar, omdat gebruikers niet kunnen overstappen van het ene net naar het

18 12 HOOFDSTUK 3 andere. Ondertussen vergroot interconnectie de gebruikswaarde voor iedere gebruiker door een groter aantal potentiële gesprekspartners wat hogere vaste tarieven mogelijk kan maken of meer gesprekken genereert. Interconnectie tussen concurrerende netwerken is problematischer en zal niet altijd vrijwillig tot stand komen. Interconnectie vergroot immers niet alleen de gebruikswaarde voor iedere gebruiker, maar het maakt de netten ook meer inwisselbaar: je kunt dan namelijk vanaf het ene netwerk ook de klanten van het andere bereiken. Er valt dus een unique selling point van de netwerken weg, namelijk de gebruikers die op het netwerk te bereiken zijn. In een groeimarkt die nog niet verdeeld is, weegt dit verlies het zwaarst voor het grootste netwerk. Het grootste netwerk heeft in deze fase dus het meeste te verliezen van interconnectie. Analoog hieraan hebben de aanbieders van internettelefonie meer belang bij interconnectie met het klassieke net dan andersom, omdat er momenteel meer gebruikers zijn van klassieke telefonie en gebruikers van internettelefonie vooralsnog meestal ook op andere wijze bereikbaar zijn. Internettelefonie heeft interconnectie met klassieke telefonie dus harder nodig dan andersom; interconnectie levert hen meer zogeheten netwerkeffecten op. Klassieke telefoonbedrijven zouden deze macht kunnen kapitaliseren door absurd hoge tarieven te vragen voor gespreksdoorgifte, of door interconnectie categorisch te weigeren. In vergelijkbare kwesties in het verleden is dat vaak het geval geweest: In the past [horizontal interconnection] was suppressed by the stronger of the two parties, often with the support of government. The historic experience with interconnection around the world shows that interconnection is not made available freely by an incumbent to its competitors (Noam, 2002, pp ). Om misbruik van de machtspositie door klassieke telecombedrijven tegen te gaan, is het daarom wenselijk klassieke telefoonbedrijven te verplichten desgevraagd te interconnecteren met bedrijven die internettelefonie aanbieden en de tarieven voor gespreksafgifte zonodig te reguleren. Wanneer er omgekeerd geen verplichtingen en regulering bestaan voor aanbieders van internettelefonie, levert dit een asymmetrische situatie op, die te verdedigen is met het oog op de asymmetrische marktverhoudingen. Op zeker moment, wanneer het verschil in marktmacht afkalft, zal echter ook een einde moeten komen aan de asymmetrische regulering. Het is lastig te bepalen wanneer het moment daarvoor is aangebroken. Noam drukt deze dynamiek van gedwongen interconnectie als volgt uit: The flip side of the anti-monopoly rationale is that a carrier without market power would owe no interconnection to anybody. This means an asymmetrical arrangement among carriers. This, in turn creates instability. If interconnection rights vanish with bottleneck power, the determination of that point is fiercely fought over. The question, after all, is not an easy one to answer conceptually or empirically, and it may vary by location, service and customer class. (Noam, 2002, p. 389) Zolang aanbieders van VoIP beschouwd worden als toetreders op de telecommarkt die de strijd aanbinden met de PSTN-incumbents, blijft het verdedigbaar ze geen interconnectieplicht op te leggen. Maar naar verwachting is het binnen afzienbare termijn economisch wenselijk om de regulering van interconnectie met het vaste net af te bouwen of op te heffen en om te zetten in

19 TOEGANG TOT NETWERKEN EN NUMMERS 13 vrijwillige interconnectie. Wanneer als gevolg van netwerkeffecten echter bestendige machtsconcentraties ontstaan in de virtuele VoIP-markt, is het zelfs mogelijk dat op termijn interconnectieverplichtingen voor grote VoIP-aanbieders maatschappelijk gewenst zijn. Dat geldt dan vooral voor interconnectie tussen VoIP-aanbieders onderling. Hierboven bleek alleen Google Talk met een open standaard te werken, terwijl MSN en Yahoo! samen een kongsi zijn aangegaan voor instant messaging. Skype gebruikt weer een eigen standaard en staat niet met deze partijen in verbinding. Google presenteert zijn open standaard graag als onderdeel van een sympathieke bedrijfsfilosofie, maar deze keuze is ook te verklaren uit de marktpositie van Google Talk, na Skype en MSN. Ook in het virtuele domein geldt het principe dat de grootste speler het minste en de kleinste speler het meeste baat heeft bij interconnectie. Een aantal ontwikkelingen suggereert evenwel dat de VoIP-aanbieders zonder ingrijpen tot interconnectie over zullen gaan. 4 Daarvoor zal om te beginnen overeenstemming bereikt moeten worden over de te gebruiken communicatieprotocollen. Skype heeft in de consultatieronde van de Europese Commissie aangegeven voorstander te zijn van interconnectie, al vormt het afwijkende protocol dat het programma gebruikt daarvoor een obstakel. De vraag blijft of mastodonten als MSN zo lang mogelijk zullen blijven kiezen voor splendid isolation eventueel samen met strategische partners als Yahoo! of dat ze onder toenemende druk op termijn ook spontaan overgaan tot interconnectie Nummering en nomadisme Nummering en nomadisme zijn vereist om een gebruiker van internettelefonie bereikbaar te maken voor gebruikers van klassieke telefonie. Voor het toewijzen van een nummer bestaan diverse opties. Het is mogelijk een aparte reeks herkenbare nummers te reserveren voor internettelefonie. Dit kan diverse voordelen hebben. Zo kan het een signaal geven over een eventueel afwijkende tariefstructuur, afwijkende kwaliteitsaspecten en over de onzekere geografische locatie van de gesprekspartner. Dat laatste kan ook een nadeel zijn, bijvoorbeeld voor een bedrijf dat als gevolg daarvan door potentiële klanten moeilijker in verband wordt gebracht met een bepaalde regio. Belangrijker dan deze voordelen van een aparte nummerreeks is echter het nadeel dat het reserveren van een aparte nummerreeks een overstapdrempel schept voor huishoudens en bedrijven die willen overstappen naar VoIP. Zij zullen hun nieuwe nummer moeten communiceren, eventueel nieuw briefpapier moeten drukken, etc. Het openstellen van geografische nummers met de mogelijkheid het oude nummer mee te nemen (nummerportabiliteit) levert op dit punt aanzienlijke voordelen op en zal de overstap naar internettelefonie eenvoudiger maken. Terwijl het dus om overstapdrempels te elimineren van belang is nummerportabilteit van geografische nummers naar VoIP toe te staan, zijn er wel argumenten om terughoudend te zijn met de vrije verkoop van geografische nummers zoals in de Verenigde Staten en het Verenigd 4 Een voorbeeld is de ontwikkeling van het peeringnetwork e164.info, een soort clearing house voor het VoIP-verkeer van inmiddels 33 bedrijven (www.e164.info).

20 14 HOOFDSTUK 3 Koninkrijk wel is toegestaan. Daar kan een bedrijf onafhankelijk van de vestigingslocatie een nummer aanvragen dat in verband wordt gebracht met een specifieke regio. Dit kan een run op bepaalde nummers teweegbrengen, waarbij zonder een adequaat allocatiemechanisme schaarste zal ontstaan en nee verkocht moet worden aan bedrijven en huishoudens die daadwerkelijk in de desbetreffende regio zijn gevestigd (Opta, 2004). Nomadisme hangt hier nauw mee samen. Internettelefonie maakt het mogelijk een vast nummer mee te verhuizen naar andere regio s of mee te nemen op reis in binnen- en buitenland. Dit creëert interessante nieuwe mogelijkheden, waar het eerder genoemde bedrijf Vonage zeer effectief gebruik van maakt. Wanneer portering van geografische nummers en alle vormen van nomadisme worden toegestaan, zal op termijn de geografische betekenis van een telefoonnummer vervagen. De begincijfers 020 zullen steeds minder in verband worden gebracht met Amsterdam, net als de eerste cijfers van mobiele nummers al lang niet meer in de pas lopen met de gebruikte mobiele operator. De problemen van schaarste en misverstanden zullen naar verwachting dan ook van voorbijgaande aard zijn. 3.2 Europese kader en invulling in lidstaten Een aantal van de bovengenoemde aspecten wordt op Europees niveau geregeld. Het startpunt in de Europese regulering van internettelefonie is het Europese regelgevende kader, The regulatory framework. Dit kader is in 2002 opgezet met de toenemende convergentie van de verschillende communicatie-infrastructuren, media en ICT in het achterhoofd en met de nadrukkelijke intentie om technologieneutrale regulering te waarborgen. In 2004 bracht het DG Information Society van de Europese Commissie een informatie- en consultatiedocument uit over VoIP: Commission Staff Working Document on The treatment of Voice over Internet Protocol (VoIP) under the EU Regulatory Framework (EC, 2004). Daarin werd duidelijk gemaakt dat op software gebaseerde VoIP-diensten (zoals Skype en MSN) in beginsel niet onder het kader vallen en dus met rust gelaten moeten worden. Publiek beschikbare VoIP-diensten met toegang van en naar klassieke E.164 -telefoonnummers (zoals Skype in en out), vallen wel onder het kader. Over de in de vorige paragraaf genoemde thema s zegt het informatie- en consultatiedocument het volgende: Interconnectie: Operators of public communications networks have the right and when requested by authorised undertakings an obligation to negotiate interconnection. Over het algemeen kunnen VoIPproviders daarbij terugvallen op gepubliceerde of gereguleerde interconnectietarieven van de klassieke telefoonbedrijven. Interconnectie tussen IP-netwerken wordt momenteel niet gereguleerd en is onderhevig aan vrije onderhandeling. Nummering en nomadisme: Communicatiediensten binnen het kader zijn te onderscheiden in twee smaken, Electronic Communication Services (ECS) met minder rechten en plichten, en Publicly Available Telephone Services (PATS) met meer rechten en plichten. Bedrijven mogen zelf beslissen welke vorm van dienstverlening ze willen bieden en dus welke combinatie van lusten en lasten ze accepteren. Zowel ECS- als PATS-diensten hebben recht op aankiesbare nummers, maar alleen PATS-diensten geven het recht op nummerportabiliteit. Lidstaten kunnen zelf besluiten ook

OPENBAAR. drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69. 2 pakketgeschakelde diensten

OPENBAAR. drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69. 2 pakketgeschakelde diensten Marktpartijen Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer drs. F.W. van Berkel OPTA/EGM/2004/202992 (070) 315 35 69 Datum Onderwerp Bijlage(n) Generieke eindgebruikersverplichtingen 2 pakketgeschakelde

Nadere informatie

Einde aan "roaming-afzetterij": tarieven voor sms-en, bellen en internetten vanuit het buitenland vanaf vandaag een stuk lager dankzij EU-maatregelen

Einde aan roaming-afzetterij: tarieven voor sms-en, bellen en internetten vanuit het buitenland vanaf vandaag een stuk lager dankzij EU-maatregelen IP/09/1064 Brussel, 1 juli 2009 Einde aan "roaming-afzetterij": tarieven voor sms-en, bellen en internetten vanuit het buitenland vanaf vandaag een stuk lager dankzij EU-maatregelen Met ingang van vandaag

Nadere informatie

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit In 2012 bereikte het tienerouderschapscijfer in Vlaanderen een historisch laagterecord van 6 bevallingen per 1000 tieners (15-19 jaar). Ook in

Nadere informatie

Ongezien, onverkocht?

Ongezien, onverkocht? Ongezien, onverkocht? Amsterdam, maart 2012 In opdracht van VBO Makelaar Ongezien, onverkocht? Funda en concurrentie op de markt voor woningmakelaardij Marco Kerste Barbara Baarsma Nicole Rosenboom Peter

Nadere informatie

Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees?

Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees? Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees? Amsterdam, januari 2008 In opdracht van het Ministerie van Financiën Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees? Aanbevelingen naar aanleiding van de conclusies

Nadere informatie

Bellen met vaste en mobiele telefonie

Bellen met vaste en mobiele telefonie Bellen met vaste en mobiele telefonie VoIP Diensten Betrouwbare VoIP-telefonie Telefonie zit in het DNA van Simplexxion. Naast telecomprovider en leverancier, zijn wij namelijk ook fabrikant van telefooncentrales.

Nadere informatie

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 in cijfers tourism in figures 2011 XL 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 Kennisbeheer Juni 2012 2 AANTAL AANKOMSTEN NAAR LOGIESVORM, 2011 Tabel P.

Nadere informatie

HUIDIGE STATUS. HuidigeBlue&MeTomTom geïntroduceerdop PuntoEvo in 2009 en nuleverbaarop 6 modellen

HUIDIGE STATUS. HuidigeBlue&MeTomTom geïntroduceerdop PuntoEvo in 2009 en nuleverbaarop 6 modellen BLUE&ME TOMTOM 2 Parts&Services Accessoire Marketing Fiat Group Automobiles Nertherlands B.V. Accessories Marketing, Mei 2011 20 Novembre, 2010 HUIDIGE STATUS MITO GIULIETTA 500 PUNTO EVO DOBLO QUBO F.L.

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE.

ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE. ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE. 02/02/2001 INLEIDING 1. Het artikel 7 van Richtlijn 97/33/EG van het Europees Parlement en

Nadere informatie

Vraag 1 Bent u bekend met de problemen die gebruikers van smartphones ondervinden, wanneer ze Skype buiten hun huis gebruiken 1?

Vraag 1 Bent u bekend met de problemen die gebruikers van smartphones ondervinden, wanneer ze Skype buiten hun huis gebruiken 1? > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directie Bezuidenhoutseweg 30 Postbus 20101 2500 EC Den Haag T 070-3798911

Nadere informatie

Mobiliteit: Egbert Jongen CPB*

Mobiliteit: Egbert Jongen CPB* Mobiliteit: Wat economen willen (en weten) Egbert Jongen CPB* *Deze presentatie is op persoonlijke titel Overzicht presentatie Wat economen weten Wat economen willen Het Oostenrijkse systeem Wat economen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 22 november 2010

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 22 november 2010 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Consultatie nummerbeleid voor VoIP diensten

Consultatie nummerbeleid voor VoIP diensten Consultatie nummerbeleid voor VoIP diensten De Onafhankelijke Post en telecommunicatie Autoriteit, 30 november 2004 OPTA/NER/2004/204146 1/8 Inleiding Spraakdiensten gebaseerd op pakketgeschakelde netwerken

Nadere informatie

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013 XL 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Ju i 2014 2 AANTAL OVERNACHTINGEN NAAR VERBLIJFSMOTIEF,

Nadere informatie

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid,

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, @ FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, september 29 Samenvatting De werkloosheid onder de 1 tot 2 jarige Nederlanders is in het 2 e kwartaal van 29 met

Nadere informatie

Naar een leiderschapscrisis. Visie zonder actie is hallucinatie

Naar een leiderschapscrisis. Visie zonder actie is hallucinatie Naar een leiderschapscrisis Visie zonder actie is hallucinatie Enkele risico s Spanningen tussen China en VS lopen verder op en monden uit in handelsoorlog Nieuwe spanningen binnen eurozone M.n. in de

Nadere informatie

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be)

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Inleiding Onderliggende assumptie gemaakt door aantal beleidsmakers: Sociaal beleid mag niet

Nadere informatie

Energiebesparing voor vastgoedmanagers in de Zorg

Energiebesparing voor vastgoedmanagers in de Zorg Energiebesparing voor vastgoedmanagers in de Zorg Hoe kan ik energiebesparing realiseren en financieren? George Müller 06-34855943 george.muller@energymatters.nl www.energymatters.nl Voorstellen: George

Nadere informatie

Presentatie Smits. Vendor Solutions. Hajo Kuperus Accountmanager Vendorlease 2 december 2014

Presentatie Smits. Vendor Solutions. Hajo Kuperus Accountmanager Vendorlease 2 december 2014 Presentatie Smits Vendor Solutions Hajo Kuperus Accountmanager Vendorlease 2 december 2014 Agenda Wie zijn wij? Wat gaan wij samen doen? Hoe werkt dat? Leasevormen Acties Onze ambitie 2 In het kort Opgericht

Nadere informatie

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2012 gesteld op 45.000. In totaal zijn 4.896 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2012 alle lopers % uitval

Nadere informatie

Infographic: bellen vanuit Nederland naar Nederland + Top 10 handelspartners (FLEX) INTERN. 0 ct

Infographic: bellen vanuit Nederland naar Nederland + Top 10 handelspartners (FLEX) INTERN. 0 ct Infographic: bellen vanuit Nederland naar Nederland + Top 10 handelspartners (FLEX) INTERN 1 NL DE BE UK FR CN USA SE ES PT BR Abonnementskosten FirmTel MOBILE Per maand 5.00 Firmtel SENS Per maand 14.75

Nadere informatie

HIP Buitenlandse nummers

HIP Buitenlandse nummers HIP Buitenlandse nummers Dienstbeschrijving Copyright The Voip Company 2011 Pagina 1 van 6 Inhoud 1 Buitenlandse nummers... 3 1.1 Inkomende oproepen... 3 1.2 Uitgaande oproepen... 3 1.3 Belangrijk: Nooddiensten

Nadere informatie

Vaste netten, dynamische markten

Vaste netten, dynamische markten Vaste netten, dynamische markten Amsterdam, juli 2006 Essay in opdracht van KPN Vaste netten, dynamische markten Joost Poort m.m.v. Barbara Baarsma Simon Bremer Michiel Tijssen De wetenschap dat het goed

Nadere informatie

FACTSHEETshort PEPPERS

FACTSHEETshort PEPPERS FACTSHEETshort PEPPERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts15@gmail.com Paprika s: Nederland verliest terrein aan Spanje Export Nederland dit jaar fors gedaald De Nederlands export

Nadere informatie

Dienstbeschrijving IP One Mobile Connect

Dienstbeschrijving IP One Mobile Connect Dienstbeschrijving IP One Mobile Connect Auteur: Marketing Datum: 01-09-2014 Versie: 2.0 Aantal bladen: 10 Nummer: 1027 2 P a g i n a Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Positionering dienst... 3 1.2 Varianten...

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

8 Consultatie ontwerpbesluit toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken

8 Consultatie ontwerpbesluit toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken 8 Consultatie ontwerpbesluit toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken 1. Het college heeft op 17 maart 2005 het ontwerpbesluit inzake de markt voor toegang en gespreksopbouw op openbare

Nadere informatie

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Telecom Technology Event 3 november 2011, Leusden 2 In deze presentatie Breedband is meer dan alleen bandbreedte kwaliteit, betrouwbaarheid

Nadere informatie

Credit Risk Management in een internationale omgeving

Credit Risk Management in een internationale omgeving in een internationale omgeving 5 e Jaarcongres Credit Management Algemeen LeasePlan Corporation: Historie Profiel Internationale omgeving Risk Management Historie LeasePlan Corporation 1963 - Start LeasePlan

Nadere informatie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie ADVIES VAN HET BIPT OVER DE AANWIJZING VAN BELGACOM MOBILE NV ALS OPERATOR MET EEN STERKE POSITIE OP DE MARKT VOOR OPENBARE MOBIELE TELECOMMUNICATIENETWERKEN EN OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE

Nadere informatie

Veel gestelde vragen. 1. Wat heb ik nodig om met Optibel te kunnen bellen?

Veel gestelde vragen. 1. Wat heb ik nodig om met Optibel te kunnen bellen? Veel gestelde vragen 1. Wat heb ik nodig om met Optibel te kunnen bellen? 2. Wat kan ik besparen met Optibel? 3. Ik heb aanbiedingen gezien die gratis bellen beloven. Kan dat ook? 4. Hoe zit het met de

Nadere informatie

Benchmark uitvoering wettelijke taken door OPTA

Benchmark uitvoering wettelijke taken door OPTA Brassersplein 2 Postbus 55 26 GB Delft TNO-rapport Benchmark uitvoering wettelijke taken door OPTA www.tno.nl T +31 15 285 7 F +31 15 285 7 57 info-ict@tno.nl Datum 17 juni 29 Auteur(s) Jens Cox, Annelies

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting OECD Communications Outlook 2005 Summary in Dutch Vooruitzichten OESO 2005 - Communicatie Samenvatting in het Nederlands Managementsamenvatting Na het uiteenspatten van de internet-zeepbel verkeerde de

Nadere informatie

Welkom in een wereld zonder grenzen

Welkom in een wereld zonder grenzen Welkom in een wereld zonder grenzen Truphone is het eerste bedrijf dat daadwerkelijk één wereldwijd communicatiesysteem aanbiedt. Daarnaast bespaart het ons meer kosten dan welk ander bedrijf ook zou kunnen.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 114 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

SPECSHEET HOSTED VOIP

SPECSHEET HOSTED VOIP SPECSHEET HOSTED VOIP PC Consultance levert de volgende diensten: Systeembeheer Reparaties Telefonie Netwerken Consultancy Detachering ADSL Kabelinternet GSM Telefonie Wireless netwerken Verkoop Software

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 3705 14 februari 2013 Beleidsregels artikel 5 Besluit Interoperabiliteit, Onafhankelijke Post en Telecommunicatieautoriteit

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over Optibel

Veel gestelde vragen over Optibel Veel gestelde vragen over Optibel 1. Wat heb je nodig om met Optibel te kunnen bellen? 2. Wat kost Optibel? 3. Wat kan ik besparen met Optibel? 4. Ik heb aanbiedingen gezien die gratis bellen aanbieden.

Nadere informatie

Dienstbeschrijving CanConnect Mobile Connect Inhoud

Dienstbeschrijving CanConnect Mobile Connect Inhoud Dienstbeschrijving CanConnect Mobile Connect Inhoud... 1 1. Inleiding... 3 1.1 Introductie... 3 1.2 Positionering dienst... 3 1.3 Varianten... 4 2. Overzicht dienst... 5 2.1 High Level overzicht dienst...

Nadere informatie

Mobile Connect. Welcome Pack. Inclusief gratis proefversie. Mobile Broadband

Mobile Connect. Welcome Pack. Inclusief gratis proefversie. Mobile Broadband Mobile Connect Welcome Pack Mobile Broadband Inclusief gratis proefversie Welkom bij HP Mobile Connect. Uw SIM-kaart voor HP Mobile Connect is al vooraf geïnstalleerd in uw apparaat HP Mobile Connect is

Nadere informatie

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10)

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) Summery India was sinds 2000 sterk in opkomst als exporteur van druiven. In 2000 ging het nog om een hoeveelheid van 16.000 ton en in 2008 bereikte

Nadere informatie

ENUM in Nederland. Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006. ICT Management & Consultancy BV

ENUM in Nederland. Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006. ICT Management & Consultancy BV Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006 ICT Management & Consultancy BV Bepalende factoren tav van Infrastucture ENUM: 3. De snelle introductie van VOIP 4. Beschikbare

Nadere informatie

ǫ P a g 1 in / 5 a Juni 2016

ǫ P a g 1 in / 5 a Juni 2016 Pagina 1/5 Juni 2016 Introductie De Autoriteit Consument en Markt (ACM) bevordert kansen en keuzes voor bedrijven en consumenten. ACM verbetert concurrentie door te vechten tegen oneerlijke concurrentie

Nadere informatie

WHITE PAPER. Nummerportabiliteit

WHITE PAPER. Nummerportabiliteit WHITE PAPER Nummerportabiliteit Nummerportabiliteit is in wezen weten bij welke aanbieder een telefoonnummer actief is. Introductie Nummerportabiliteit is binnen de telecom industrie in Nederland sinds

Nadere informatie

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen T W E E D E K A M E R D E R S T A T E N - G E N E R A A L 2 Vergaderjaar 2010-2011 32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen Nr. 11 AMENDEMENT

Nadere informatie

Uw internetaansluiting

Uw internetaansluiting Studio Visual Steps Uw internetaansluiting Een overzicht van de mogelijkheden 1 Voorwoord Beste lezers en lezeressen, In deze gids krijgt u informatie over de verschillende aansluitmogelijkheden waaruit

Nadere informatie

Dienstbeschrijving SB Vast-Mobiel Versie: 1.0 Datum: 06-12-2013

Dienstbeschrijving SB Vast-Mobiel Versie: 1.0 Datum: 06-12-2013 Dienstbeschrijving SB Vast-Mobiel Versie: 1.0 Datum: 06-12-2013 Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Introductie... 3 1.2 Positionering dienst... 3 1.3 Varianten... 3 2. Overzicht dienst... 5 2.1 High Level overzicht

Nadere informatie

Standpunt eindgebruikersverplichtingen Voice over IP diensten

Standpunt eindgebruikersverplichtingen Voice over IP diensten Openbaar Standpunt eindgebruikersverplichtingen Voice over IP diensten 23 juni 2008 1 Inleiding Voor u ligt het collegestandpunt inzake de naleving van eindgebruikersverplichtingen voor aanbieders van

Nadere informatie

De connected shopper journey

De connected shopper journey Over mij Nienke Smit Director Retail & Shopper TNS NIPO TNS NIPO Grote Bickersstraat 74 PO box 247 Amsterdam 1000 AE Amsterdam 020 5225 444 www.tns-nipo.com 2 Het was ooit heel simpel Behoefte Aankoop

Nadere informatie

MSN - Skype. Live Messenger. http://be.msn.com. Kies Live Messenger. De Taey John

MSN - Skype. Live Messenger. http://be.msn.com. Kies Live Messenger. De Taey John Live Messenger http://be.msn.com Kies Live Messenger 1 Kies Gratis aanmelden En downloaden en installeren 2 Onderaan rechts in het systeemvak zie je dat je online bent: Door erop te dubbelklikken later

Nadere informatie

Aandacht voor breedband

Aandacht voor breedband Aandacht voor breedband Verwachtingen voor LTE en FTTH in Nederland Auteur: Tim Poulus Datum: 9 oktober 2013 Telecompaper Nieuws/news Research, analyse, consulting Events Overzicht Trends Spelers Infrastructuur

Nadere informatie

Uw totale telecompartner

Uw totale telecompartner Zorgeloos communiceren Eén aanspreekpunt Jarenlange ervaring Uw totale telecompartner Totale telecom oplossingen 100% bereikbaar Teleservice is er trots op u een compleet portfolio op het gebied van telecom

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Voorgenomen standpunt naleving Eindgebruikersverplichtingen Voice over IP diensten

Voorgenomen standpunt naleving Eindgebruikersverplichtingen Voice over IP diensten Voorgenomen standpunt naleving Eindgebruikersverplichtingen Voice over IP diensten 1 Inleiding Voor u ligt het collegestandpunt inzake de naleving van eindgebruikersverplichtingen voor aanbieders van voice

Nadere informatie

Worden senioren onbetaalbaar? Demografische verkenningen. Gerard Langerhorst 7 maart 2013

Worden senioren onbetaalbaar? Demografische verkenningen. Gerard Langerhorst 7 maart 2013 Worden senioren onbetaalbaar? Demografische verkenningen. Gerard Langerhorst 7 maart 2013 1 2 Trap des ouderdoms in de Gouden Eeuw In de Gouden Eeuw lieten de rijken geïllustreerde voorstellingen maken

Nadere informatie

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition GESELECTEERD EN VERZORGD DOOR info@optilox.com 078 6170707 eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition XS4 RE-VOLUTION

Nadere informatie

Vast Mobiel Integratie (FMC)

Vast Mobiel Integratie (FMC) Kernactiviteiten Support & Beheer Telecommunicatie IT Vertical Systemen VoIP Mobility Unified Communications Applicatieontwikkeling Hosted Solutions Managed Solutions Connectivity WWW.MERICT.NL Whitepaper

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 504 Vragen van de leden

Nadere informatie

ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019 070-315 35 83

ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019 070-315 35 83 de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat mw drs. J.M. de Vries Postbus 20901 2500 EX Den Haag Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019

Nadere informatie

Vodafone Zakelijke tarieven

Vodafone Zakelijke tarieven Vodafone Zakelijke tarieven Geldig per december 2008 Make the most of now Vodafone OndernemersBundel Maandbedrag Belminuten Tarief per minuut 15,00 75 0,20 22,50 150 0,15 35,00 300 0,12 50,00 500 0,10

Nadere informatie

De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan

De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan NNO bijeenkomst 28 mei 2009 Den Haag Introductie 2 Stratix Consulting Wie zijn we? Stratix: Consultancy bureau met focus op elektronische infrastructuur

Nadere informatie

Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning

Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning Baanbreke X2com X2com levert professionele telecom diensten aan bedrijven en instellingen. Dat doen we via een sterk netwerk van meer dan

Nadere informatie

Service Level Agreement

Service Level Agreement Service Level Agreement Artikel 1: Definities In de Service Level Agreement worden de definities uit artikel 1 van de Algemene Voorwaarden voor de levering van BV aan zakelijke gebruikers gehanteerd, daarnaast

Nadere informatie

Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Prepaid

Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Prepaid Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Prepaid Algemeen 1. Vodafone BloX Prepaid zijn alle Vodafone BloX die genoemd worden in de actuele Vodafone BloX folder, op internet en in het Vodafone verkooppunt.

Nadere informatie

Advies van de commissie van economische deskundigen over de CPB studie Economisch optimale waterveiligheid in het IJsselmeergebied *

Advies van de commissie van economische deskundigen over de CPB studie Economisch optimale waterveiligheid in het IJsselmeergebied * Advies van de commissie van economische deskundigen over de CPB studie Economisch optimale waterveiligheid in het IJsselmeergebied * Amsterdam, januari 2014 In opdracht van Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT AMENDEMENTEN 5-8. Commissie cultuur en onderwijs 2008/0187(COD) 26.1.2009. Ontwerpadvies Manolis Mavrommatis (PE416.

EUROPEES PARLEMENT AMENDEMENTEN 5-8. Commissie cultuur en onderwijs 2008/0187(COD) 26.1.2009. Ontwerpadvies Manolis Mavrommatis (PE416. EUROPEES PARLEMENT 2004 Commissie cultuur en onderwijs 2009 2008/0187(COD) 26.1.2009 AMENDEMENTEN 5-8 Ontwerpadvies Manolis Mavrommatis (PE416.679v01-00) Voorstel voor een verordening van het Europees

Nadere informatie

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels Samenvatting Kort overzicht Dit proefschrift gaat over de economische theorie van kartels. Er is sprake van een kartel wanneer een aantal bedrijven, expliciet of stilzwijgend, afspreekt om de prijs te

Nadere informatie

trends en ervaringen

trends en ervaringen 5 "ntwi''elingen op de energiemar't in het 3uitenland trends en ervaringen 1 "ondiale trends van marktmacht naar staatsmacht "e sterk gestegen vraag en onvoldoende 0itbreiding van de prod04tie- 4apa4iteit

Nadere informatie

4WARD.IN BELLEN OVER INTERNET

4WARD.IN BELLEN OVER INTERNET 4WARD.IN BELLEN OVER INTERNET MKB - Klein Zakelijk WAT IS VOIP Voice Over IP Telefonie over internet Betrouwbaar Flexibel Kostentechnisch transparant WAT IS VOIP NIET!! Skype / Fring / Google Talk Bellen

Nadere informatie

Whitepaper kostenvergelijking traditionele telefooncentrale versus telefooncentrale op afstand

Whitepaper kostenvergelijking traditionele telefooncentrale versus telefooncentrale op afstand Whitepaper kostenvergelijking traditionele telefooncentrale versus telefooncentrale op afstand Deze whitepaper beschrijft de kostenstructuur van de inrichting van een traditionele telefooncentrale op een

Nadere informatie

BlackBerry Cloud Services

BlackBerry Cloud Services BlackBerry Cloud Services Flexibele draadloze oplossing Uitgebreide beveiligingsopties Eenvoudig (centraal) te beheren Kosten besparen BlackBerry Enterprise Server & BlackBerry Express Server BlackBerry

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11505 1 mei 2013 Besluit van de Minister van Economische Zaken van 26 april 2013, nr. DGETM-TM/13070653, houdende wijziging

Nadere informatie

Nota van bevindingen uitgiftebeleid mobiele nummers OPTA 2011

Nota van bevindingen uitgiftebeleid mobiele nummers OPTA 2011 Nota van bevindingen uitgiftebeleid mobiele nummers OPTA 2011 Deze nota van bevindingen behorende bij Beleidsregels uitgifte en beheer van nummers met bestemming mobiele telefonie (OPTA/ACNB/2011/200046)

Nadere informatie

BTG geeft update over gedeelde MNC-dienst

BTG geeft update over gedeelde MNC-dienst STRATEGY UPDATE Kostenbesparingen mogelijk bij overstappen tussen mobiele operators BTG geeft update over gedeelde MNC-dienst 14 www.ict-update.nl ICT UPDATE BTG, de branchevereniging Telecommunicatie

Nadere informatie

Naar een DYNAMISCHE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ in België. MEMORANDUM federale verkiezingen 2007

Naar een DYNAMISCHE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ in België. MEMORANDUM federale verkiezingen 2007 Naar een DYNAMISCHE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ in België MEMORANDUM federale verkiezingen 2007 Over het Platform Telecom Operators and Service providers Het Platform Telecom Operators & Service Providers

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten IP/08/1397 Brussel, 25 september 2008 Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten Hoe kan de EU bereiken dat alle Europeanen

Nadere informatie

Skype. Praktische informatie over Skype

Skype. Praktische informatie over Skype April 2015 Auteur: E.C.Bliek Skype Praktische informatie over Skype Dit bestand omvat een introductie over het programma Skype. Functies, gebruik en een gebruiksinstructie worden behandeld. ICT&Onderwijs

Nadere informatie

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE SAMENVATTING VAN DE RAADPLEGING VAN 6 FEBRUARI 2012 MET BETREKKING TOT DE MOGELIJKE INVOERING VAN 076- NUMMERS VOOR PERSOONLIJKE NUMMERDIENSTEN

Nadere informatie

Sim as a Service. Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie

Sim as a Service. Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie Sim as a Service Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie RAM Mobile Data Sim as a Service Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie

Nadere informatie

Stand van zaken in Nederland

Stand van zaken in Nederland 32637 Bedrijfslevenbeleid 24095 Frequentiebeleid Nr. 97 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 16 december 2013 Naar aanleiding

Nadere informatie

Reviewing the role of online communication services

Reviewing the role of online communication services Reviewing the role of online communication services Telecom Society (TSOC) Nederland Nicolai van Gorp e-conomics / Ecorys Nederland Rotterdam, 25 June 2015 Agenda 1.Better regulation & REFIT Wat is het?

Nadere informatie

P E T E R P E E R D E M A N P P E E R D E @ F E W. V U. N L 1 5 3 6 4 9 4 P P N 2 0 0 I N S A M E N W E R K I N G M E T

P E T E R P E E R D E M A N P P E E R D E @ F E W. V U. N L 1 5 3 6 4 9 4 P P N 2 0 0 I N S A M E N W E R K I N G M E T P E T E R P E E R D E M A N P P E E R D E @ F E W. V U. N L 1 5 3 6 4 9 4 P P N 2 0 0 I N S A M E N W E R K I N G M E T B A R T V / D T H I E L B T V D T H I E @ F E W. V U. N L 1 5 4 3 6 8 7 B T L 2 0

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3441 Vragen van het lid

Nadere informatie

Sysway prijslijst VoIP Excl. BTW 2015. Versie 2015-1.0. www.sysway.nl

Sysway prijslijst VoIP Excl. BTW 2015. Versie 2015-1.0. www.sysway.nl Sysway prijslijst VoIP Excl. BTW 2015 Versie 2015-1.0 www.sysway.nl Inhoud 1. Introductie... 3 2. VPBX (virtuele telefooncentrale)... 3 3. Belgroepen... 3 4. Extra lijnen (inkomend Nederland, uitgaand

Nadere informatie

FACTSHEET STRAWBERRIES

FACTSHEET STRAWBERRIES FACTSHEET STRAWBERRIES Aardbeien: Nederland teelt- én handelsland Jaarlijks worden er in Nederland tegenwoordig tussen de 45 en 50.000 ton aardbeien geproduceerd. Vergeleken met de periode daarvoor is

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Gefeliciteerd met uw keuze voor Optibel telefonie. We hopen dat u tevreden zult zijn met onze service en zien er naar uit de komende

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 2. Het internet op MM-05-02-01

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 2. Het internet op MM-05-02-01 OPDRACHTKAART MM-05-02-01 Het internet op Voorkennis: Je moet om kunnen gaan met een computer. Je moet kunnen zoeken op het internet. Intro: Het internet is een computernetwerk dat miljoenen computers

Nadere informatie

In bijlage 1 van het Nummerplan telefoon- en ISDN-diensten1 wordt de regel. Bestemming van de nummers (geografisch en niet-geografisch)

In bijlage 1 van het Nummerplan telefoon- en ISDN-diensten1 wordt de regel. Bestemming van de nummers (geografisch en niet-geografisch) Besluit van de Minister van Economische Zaken van [datum], nr 15012388, houdende wijziging van het Nummerplan telefoon- en ISDN-diensten in verband met de wijziging van de bestemming van telefoonnummers

Nadere informatie

GROEP GEGEVENSBESCHERMING ARTIKEL 29

GROEP GEGEVENSBESCHERMING ARTIKEL 29 GROEP GEGEVENSBESCHERMING ARTIKEL 29 10972/03/NL/def. WP 76 Advies 2/2003 over de toepassing van de gegevensbeschermingsbeginselen op de Whois directories Goedgekeurd op 13 juni 2003 De Groep is opgericht

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Optibel telefonie

Installatiehandleiding. Optibel telefonie Installatiehandleiding Optibel telefonie Optibel adapter Sipura 2000 Inhoudsopgave 1 Het Optibel pakket 2 2 De Optibel adapter aansluiten 2 3 Vragen over uw aansluiting 5 4 Probleemwijzer 6 5 Mijn Optibel

Nadere informatie

Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten. voor OPTA

Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten. voor OPTA Marktonderzoek bundels Consumentenonderzoek naar de afname van gebundelde telecomdiensten t voor OPTA B12291, December 2010 Marktonderzoek bundels / pag. 1 Copyright 2010 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse

Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2015 gesteld op 46.000. In totaal zijn 5.462 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2015 alle lopers % uitval

Nadere informatie

Het telefonieplatform van deze tijd. Telefonie en IT komen steeds meer samen

Het telefonieplatform van deze tijd. Telefonie en IT komen steeds meer samen Het telefonieplatform van deze tijd Telefonie en IT komen steeds meer samen 2002 02 13 Stabiele groei 14 miljoen Omzet 2012 115+ professionals Ambitie: de beste Partnership Innovatief Onderwijs Zorg Goede

Nadere informatie

babbel 2012 zal herinnerd worden als het jaar dat mobiliteit een belangrijk onderdeel van onze langetermijnstrategie werd.

babbel 2012 zal herinnerd worden als het jaar dat mobiliteit een belangrijk onderdeel van onze langetermijnstrategie werd. Tijd voor n babbel 2012 zal herinnerd worden als het jaar dat mobiliteit een belangrijk onderdeel van onze langetermijnstrategie werd. 50 Telenet Jaarverslag 2012 Markt en activiteiten Telefonie Telefonie

Nadere informatie

Aansluitingen voor mobiele diensten (x 1.000) Verhoudingen mobiele telefonie 2011 Q3 14%

Aansluitingen voor mobiele diensten (x 1.000) Verhoudingen mobiele telefonie 2011 Q3 14% Marktmonitor 211 De Marktmonitor 211 geeft de ontwikkelingen op de markten voor elektronische communicatie en post weer. OPTA brengt ieder jaar een monitor uit, met als doel een objectief beeld te geven

Nadere informatie