HANDELINGSWIJZER PASSEND ONDERWIJS SWV VO WESTLAND

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HANDELINGSWIJZER PASSEND ONDERWIJS SWV VO WESTLAND 2015-2016"

Transcriptie

1 HANDELINGSWIJZER PASSEND ONDERWIJS SWV VO WESTLAND

2 INHOUD Voorwoord Hoofdstuk 1: Aanmelding, toelating, zorgplicht Hoofdstuk 2: Basisondersteuning Hoofdstuk 3: Basisondersteuning+ Hoofdstuk 4: Langdurende ondersteuning Hoofdstuk 5: Trajectgroepen Hoofdstuk 6: FlexColleges Hoofdstuk 7: VMBO4you Hoofdstuk 8: Diepteondersteuning (VSO) Hoofdstuk 9: Leerwegondersteunend- en praktijkonderwijs Hoofdstuk 10: Advies Commissie Toewijzing Arrangementen (ACTA) Hoofdstuk 11: Vraag Profiel Instrument (VPI) Hoofdstuk 12: Ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) Hoofdstuk 13: De overstap PO-VO voor leerlingen met extra ondersteuning Hoofdstuk 14: Cluster 1 en 2 Hoofdstuk 15: Onderwijs aan zieke leerlingen Hoofdstuk 16: Leerlingen met epilepsie Hoofdstuk 17: Onderwijszorgarrangementen Hoofdstuk 18: Samenwerking met de ouders Hoofdstuk 19: VAVO Hoofdstuk 20: Onderwijsconsulenten Hoofdstuk 21: Geschillen Hoofdstuk 22: Thuiszitters Tot slot 2

3 Voorwoord Binnen passend onderwijs staan de ondersteuningsbehoeften van de leerling centraal. Niet wat heeft deze leerling, maar wat heeft deze leerling nodig, op deze school, in deze klas, bij deze docent om een ononderbroken onderwijsproces door te kunnen maken op het niveau dat bij de leerling past? Zodra de ondersteuningsbehoefte van een leerling duidelijk is (bijvoorbeeld door het invullen van het VPI), kan worden gekeken hoe de leerling het beste ondersteund kan worden binnen de school. Daarvoor wordt altijd eerst de basisondersteuning benut (en/of de breedteondersteuning die door de school geboden wordt, zie het schoolondersteuningsprofiel van de school). Als de school handelingsverlegen blijkt te zijn, kan meer ondersteuning ingeschakeld worden: de basisondersteuning+ of de PAB. Als ook dit niet tot voldoende resultaat leidt, kan gedacht worden aan het inzetten van de schoolgebonden trajectgroep of de inzet van de schoolondersteuner (P)AB. Wanneer de ondersteuningsbehoefte van een leerling het ondersteuningsaanbod van de school overstijgt, kan de school een toelaatbaarheidsverklaring voor het speciaal onderwijs aanvragen bij het Samenwerkingsverband VO Westland (SWV). In de aanvraag moet dan duidelijk aangetoond worden wat de school reeds aan ondersteuning geboden heeft en wat het resultaat hiervan was. Het bieden van ondersteuning aan een leerling gaat altijd volgens het principe: van licht naar zwaar. Goede signalering en snelle interventie zijn daarbij van groot belang. Kenmerkend voor de nieuwe manier van werken sinds de invoering van passend onderwijs is: 1) dat er meer expertise vanuit het speciaal onderwijs in de reguliere scholen wordt ingezet: ondersteuning die heel snel en effectief ingezet kan worden; 2) dat er slechts één commissie is die de aanvragen voor arrangementen beoordeelt. Vanaf januari 2016 vallen ook pro en lwoo onder passend onderwijs. In deze handelingswijzer vinden jullie alle praktische informatie over hoe we passend onderwijs in het Westland vorm hebben gegeven sinds 1 augustus 2014: de arrangementen en de procedures worden hierin beschreven. BELANGRIJK: Alle aanvragen voor arrangementen voor leerlingen die staan ingeschreven op een school in het Westland, moeten bij het SWV VO Westland worden ingediend, ongeacht de woonplaats van de leerling! N.B. Overal waar ouders staat, kan ouder(s)/verzorger(s) worden gelezen. Overal waar hij staat, kan hij/zij gelezen worden. 3

4 Hoofdstuk 1 Aanmelding, toelating, zorgplicht AANMELDING Bij aanmelding voor het voortgezet onderwijs van een leerling met extra ondersteuningsbehoeften kan het gaan om een leerling die afkomstig is uit het primair onderwijs (instroom) of om een leerling die afkomstig is uit het voortgezet onderwijs (zijinstroom). Bij leerlingen die van het primair onderwijs komen, kiezen ouders en kind een school die voldoet aan de criteria passend bij het advies van het primair onderwijs. Zij kunnen om verschillende redenen voor een bepaalde school kiezen, bijvoorbeeld omdat zij van mening zijn dat die school hun kind de juiste ondersteuning kan bieden. Een leerling moet altijd schriftelijk aangemeld worden bij een school voor voortgezet onderwijs, ten minste 10 weken voor het begin van het schooljaar. Door de afleverende school wordt informatie overgedragen op grond waarvan de ontvangende school de afweging kan maken of zij de leerling die extra ondersteuning nodig heeft, inderdaad een passende plek kan bieden. De afleverende school zorgt in ieder geval voor de volgende informatie: Instroom vanuit het primair onderwijs Onderwijskundig rapport Advies voor een leerweg Overzicht van het leerlingvolgsysteem Absentieoverzicht Ontwikkelingsperspectief (OPP) en evaluatie OPP Beschrijving onderwijsondersteuningsbehoeften Beschrijving geboden onderwijsondersteuning (arrangementen) en het resultaat daarvan. Evt. beschrijving van geboden jeugdhulp. Zijinstroom vanuit andere school voor voortgezet onderwijs Onderwijskundig rapport (voor onderbouwleerlingen) Advies leerweg van afleverende school Absentie overzicht Recente capaciteitentest (max. 2 jaar oud) Schoolrapporten afleverende school Ontwikkelingsperspectief (OPP) en evaluatie OPP Verslagen van onderzoeken (ADHD, dyslexie, etc.) Verslagen van besprekingen in zorgteams Beschrijving onderwijsondersteuningsbehoeften 4

5 Beschrijving geboden onderwijsondersteuning (arrangementen) en het resultaat daarvan. Evt. beschrijving van geboden jeugdhulp. TOELATING & ZORGPLICHT Op basis van de beschreven ondersteuningsbehoeften van de leerling onderzoekt de ontvangende school welke onderwijsondersteuning gegeven moet worden. De school bepaalt of zij op de gewenste ondersteuningsvraag een passend antwoord kan bieden binnen de eigen ondersteuningsstructuur en/of met extra ondersteuning geboden vanuit het SWV (schoolondersteuner). Ook wordt gekeken naar de eventuele noodzakelijke ondersteuning in de thuissituatie. De zorgregisseur (SKT) van de school bepaalt, in nauw overleg met de school, of en in welke mate dit gewenst is. Het doel daarbij is om tot een gezamenlijk plan te komen vanuit school en jeugdhulp, zodat dit verbonden is met elkaar en er regelmatig afstemming plaatsvindt tussen de jeugdhulp en school. Om tot een goed passend aanbod te komen, is het van groot belang dat zowel de afleverende school als ouders alle informatie over een leerling overdragen aan de nieuwe school. De ontvangende school neemt een besluit tot toelating. In alle gevallen, zowel bij toelating als bij afwijzing, ontvangen ouders schriftelijk bericht over het besluit van de school. Als blijkt dat de school de extra ondersteuning niet kan bieden, moet zij de ouders goed kunnen uitleggen waarom zij geen passend aanbod kan doen. Deze school zoekt dan, in nauw overleg met ouders, een andere, meer passende school. Dit kan een reguliere school zijn of een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Bij verwijzing van een aangemelde leerling vanuit het primair onderwijs naar het VSO geldt de volgende procedure: Een PO-leerling is schriftelijk aangemeld bij je school. Als VO-school heb je vervolgens de plicht om goed te onderzoeken of je de leerling kan bieden wat hij nodig heeft (schoolondersteuningsprofiel!); Als na onderzoek blijkt dat je de leerling niet voldoende kan bieden, is altijd de eerste optie om te kijken of een andere reguliere school binnen het SWV de juiste ondersteuning wel kan bieden (incl. VMBO4You). Als dat het geval is, dan kun je - na contact met deze VO-school - ouders en leerling daarnaar doorverwijzen; Als blijkt dat de ondersteuningsbehoefte van de leerling zo groot is dat een reguliere school onvoldoende ondersteuning kan bieden, neem je contact op met de ouders van de leerling om dat mee te delen en dat de school vanuit de zorgplicht de leerling zal doorverwijzen naar het VSO die deze ondersteuning wel kan bieden. Je neemt contact op met de verwijzende basisschool om aan te geven dat hun advies voor 5

6 regulier onderwijs niet haalbaar is en dat je de leerling gaat verwijzen naar het voortgezet speciaal onderwijs; Je (de reguliere school waar de leerling is aangemeld) neemt contact op met de VSOschool; De VSO-school doet vervolgonderzoek en vraagt een TLV aan bij het SWV waartoe de leerling behoort (op woonplaats, omdat het een eerste aanmelding is); De verwijzende basisschool geeft alle informatie aan de VSO-school door. Voor alle duidelijkheid: dit geldt dus alleen voor nieuw aangemelde leerlingen vanuit het PO. Voor leerlingen die gedurende hun schoolloopbaan van het VO naar het VSO worden verwezen, vraagt de reguliere VO-school zoals gebruikelijk de TLV bij de ACTA aan. Zoals beschreven in de wet hebben scholen de plicht om, na schriftelijke aanmelding door ouders, de leerling binnen 6 weken aan te nemen of een plek aan te bieden op een andere school waar de leerling wel geplaatst kan worden (zorgplicht). De school mag deze termijn één keer met maximaal 4 weken verlengen. Als het niet lukt om binnen deze termijn een passende school te vinden, wordt de leerling ingeschreven op de aangemelde school (eerste aanmelding na het primair onderwijs) of blijft de leerling ingeschreven staan op de school van herkomst (binnen het voortgezet onderwijs). Zijn ouders het niet eens met de toelatingsbeslissing van de school, dan kunnen zij een beroep doen op een onafhankelijk onderwijsconsulent (zie hoofdstuk 20). Als dat onvoldoende effect sorteert, kunnen ouders terecht bij de landelijke Geschillencommissie Passend Onderwijs. Op de website van het SWV staat dit beschreven: De zorgplicht is van toepassing op leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben en die niet zonder meer het onderwijs kunnen doorlopen. In het voortgezet onderwijs moet het bevoegd gezag eerst beoordelen of een leerling voldoet aan de vooropleidingseisen, gesteld in het Inrichtingsbesluit WVO. Voldoet de leerling daar niet aan (bijvoorbeeld een VMBO-leerling meldt zich aan op het VWO), dan is de zorgplicht niet van toepassing. 6

7 Hoofdstuk 2 Basisondersteuning In de basisondersteuning hebben de schoolbesturen vastgelegd wat de minimale ondersteuning is, die zij aan alle leerlingen bieden. Het gaat hierbij om preventieve en licht curatieve interventies die, eventueel in samenwerking met ketenpartners, binnen de onderwijsondersteuningsstructuur van de school worden uitgevoerd. De basisondersteuning heeft betrekking op alle leerlingen die een school binnen het SWV bezoeken en voor meer dan 85% van de leerlingen is de basisondersteuning voldoende om het onderwijs dat past bij hun mogelijkheden, te volgen. In de schoolondersteuningsprofielen van de scholen staat in het eerste deel beschreven wat zij bieden aan basisondersteuning. Er is een onderscheid gemaakt tussen de basisondersteuning voor het PrO/VMBO en de HAVO/VWO. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van de basisondersteuning. Zij dienen te voldoen aan het inspectiekader en de wet BIO. Zij hebben zicht op de kwaliteit van de basisondersteuning en nemen maatregelen als de kwaliteit onvoldoende is. Het SWV heeft een ondersteunende en signalerende taak. Als een school de basisondersteuning (nog) niet op orde heeft, kan vanuit het SWV meegedacht worden hoe dat wel op orde te krijgen. De basisondersteuning moet altijd volledig benut zijn voordat er extra ondersteuning ingezet kan worden. Het schoolondersteuningsprofiel van de school is (samengevat) opgenomen in de schoolgids en staat op de website van de school. Op de website van het SWV staat een matrix met een overzicht van de basis- en breedteondersteuning die de scholen bieden: Overbodig te melden dat het van belang is dat alle medewerkers van de scholen op de hoogte zijn van wat er in het schoolondersteuningsprofiel vermeld staat! 7

8 Hoofdstuk 3 Basisondersteuning+ Vanaf 1/8/2014 kan elke school gebruik maken van de zogenaamde basisondersteuning+ : kortdurende ondersteuning voor leerling, klas, docent of docententeam. Deze ondersteuning kan maximaal 3 maanden duren. Elke school heeft een bepaald aantal uren tot zijn beschikking waarmee de school expertise kan inhuren. De scholen worden individueel op de hoogte gesteld van het aantal beschikbare uren basisondersteuning+. Het SWV heeft contracten afgesloten met schoolondersteuners B+: een orthopedagoog (gedrags- en leerproblemen), tevens specialist op het gebied van ASS (voormalig Steunpunt Autisme) en een specialist op het gebied van cluster 4 (ernstige gedrags- en psychiatrische problematiek). De scholen kunnen de schoolondersteuners B+ via een eenvoudig aanvraagformulier (zie hieronder) direct inschakelen voor korte (eventueel telefonische) vragen, het verhelderen van een hulpvraag, een observatie, interpretatie van testgegevens, het omzetten van testgegevens in handelingsadviezen, advies op het gebied van didactiek of klassenmanagement, voorlichting, kortdurende interventies/trainingen, etc. De inzet van de schoolondersteuner B+ kan dus gericht zijn op de onderwijsbehoeften van leerlingen en/of ondersteuningsvragen van docenten(-teams). Alle interventies zijn altijd onderwijs gerelateerd. Ouders en leerling worden altijd betrokken bij een aanvraag voor basisondersteuning+ en ondertekenen het aanvraagformulier. De school is verantwoordelijk voor het bijhouden van de gebruikte uren en het is eveneens de verantwoordelijkheid van de school om de beschikbare uren op een evenwichtige manier over het schooljaar te verdelen. Bij een deal tussen een school en een schoolondersteuner B+ wordt dit genoteerd op het formulier Verantwoording basisondersteuning+ en zetten zowel zorgcoördinator als schoolondersteuner B+ hun paraaf. Op basis van deze verantwoording wordt alles gemonitord, zorg er dus voor dat alles wat hierop staat klopt! Kern van de basisondersteuning+ is dat er snel deskundigheid ingevlogen kan worden. De schoolondersteuners B+ hoeven de ingehuurde uren niet op de scholen door te brengen, maar het is een voorwaarde dat op het moment dat zij ingeroepen worden voor advies, dat bij voorkeur dezelfde dag nog, maar in ieder geval binnen enkele dagen actie ondernomen wordt. 8

9 Als blijkt dat de ondersteuning van de schoolondersteuner B+ onvoldoende resultaat oplevert, kan de leerling opgeschaald worden naar een intensiever traject (bijvoorbeeld schoolondersteuner (P)AB of trajectgroep). De basisondersteuning+ valt onder de basisondersteuning en er hoeft voor deze leerlingen dus niet direct een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) te worden opgesteld. Op het moment dat blijkt dat er meer ondersteuning nodig is dan de basisondersteuning(+) kan bieden, moet een OPP worden opgesteld. Voor uitleg over het werken met het OPP wordt verwezen naar de handreiking OPP in hoofdstuk 12. Het is belangrijk dat de interventies die in het kader van de basisondersteuning+ gepleegd zijn wel goed geregistreerd worden in het dossier van de leerling, zodat bij eventueel latere problemen altijd duidelijk is wat er al ingezet is aan ondersteuning. Het opschalen naar een omvangrijker ondersteuningsarrangement gebeurt altijd in overleg en in samenwerking met de zorgcoördinator van de school. De school is er verantwoordelijk voor dat dit ook daadwerkelijk in gang wordt gezet. De schoolondersteuner B+ speelt een belangrijke rol in de overdracht naar degene die de verdere ondersteuning zal verzorgen. De medewerkers van de trajectgroepen kunnen in overleg met de zorgcoördinator ook gebruik maken van de inzet van de schoolondersteuners B+, indien meer deskundigheid op een bepaald gebied nodig is. De contacten met de schoolondersteuners B+ lopen in eerste instantie altijd via de zorgcoördinator van de school. Als er meer inzet nodig is dan in aanvankelijk gedacht werd, wordt de zorgcoördinator opnieuw om toestemming gevraagd. De medewerkers van de trajectgroep kunnen dit niet op eigen houtje met de schoolondersteuner B+ regelen. Schoolondersteuners B+: Naam Specialisme Telefoonnr. Bereikbaar Cissy Canninga Orthopedagoog ma t/m vrij Arie-Wout Littel AB cluster ma t/m vrij Cissy Canninga ASS ma t/m vrij 9

10 AANVRAAGFORMULIER BASISONDERSTEUNING+ Datum Schoolgegevens Zorgcoördinator Telefoonnummer adres Naam van de leerling* Geboortedatum* Klas Mentor Evt. diagnose* *Indien van toepassing; de aanvraag kan ook voor een klas zijn. Korte omschrijving van het probleem: Wat is er al aan gedaan en door wie? Welke vorm van ondersteuning is nodig (zie arrangementen basisondersteuning+)? Bovenstaande is met ouder(s)/verzorger(s) en leerling besproken en zij geven toestemming voor begeleiding door de schoolondersteuner van het Samenwerkingsverband VO Westland. Datum: Handtekening ouder(s)/verzorger(s): Handtekening leerling: 10

11 ARRANGEMENTEN BASISONDERSTEUNING+ De aangegeven uren zijn een indicatie, zodat de zorgcoördinatoren kunnen inschatten hoeveel tijd ongeveer van de urenkaart af gaat bij aanvraag van een arrangement. Het is altijd per casus afhankelijk hoeveel tijd er daadwerkelijk wordt gebruikt; de zorgcoördinator en de schoolondersteuner communiceren dit met elkaar en noteren de werkelijk gebruikte tijd op de verantwoording basisondersteuning+. In de aangegeven of overeengekomen tijd zitten reistijd, voor- en nawerk inbegrepen. Onderstaande lijst is niet uitputtend en school en schoolondersteuner mogen ook een alternatief (beter passend) arrangement samenstellen. Het moet echter wel kortdurend zijn (max. 3 maanden)! Arrangement Benodigde tijd 1. Telefonisch contact / advies 2. Observatie in de klas + nabespreking 2 uur 3. Interpretatie VPI + handelingsadviezen 2,5 uur 4. Afname WISC-III NL + interpretatie + handelingsadviezen 6 uur 5. Interpretatie gedragsvragenlijst + handelingsadviezen 2,5 uur 6. Coaching van mentor/docent/zorgcoördinator (max. 3 gesprekken) 2 uur per keer 7. Coaching van leerling (max. 3 gesprekken) 2 uur per keer 8. Co-teaching + nabespreking (max. 3 keer) 2,5 uur per keer 9. Voorlichting aan docenten(-team) 2,5 uur 10. Voorlichting aan klasgenoten 2,5 uur 11. Video Interactie Begeleiding (per leerling) 20 uur 12. Kortdurende trainingen in kleine groepjes (bijv. Rots & Water, n.o.t.k. studievaardigheden, EQUIP, training voor leerlingen met ASS) 13. Studieprofiel-, beroepskeuze- of interessetest 2 uur 14. Studieprofiel-, beroepskeuze- of interessetest voor leerlingen met ASS 2 uur 15. Ondersteuning op het gebied van klassenmanagement n.o.t.k

12 VERANTWOORDING BASISONDERSTEUNING+ Naam school : Zorgcoördinator : Toewijzing uren schoolondersteuners B+ aan op jaarbasis: Locatie Basis+ ortho Basis+ 4 ZMOK Basis + Autisme.. uur.. uur.. uur Naam leerling of klas Geboortedatum* Naam schoolondersteuner Arrangement Aantal uren Paraaf zorgcoördinator Paraaf Schoolondersteuner *indien van toepassing 12

13 Hoofdstuk 4 Langdurende ondersteuning: de schoolondersteuner (P)AB Wanneer de school voor een leerling de interne ondersteuning van de school (basisondersteuning (+), eigen breedteondersteuning en/of de inzet van de trajectgroep) volledig heeft benut, zonder dat dit het gewenste resultaat heeft opgeleverd, kan een arrangement langdurende ondersteuning worden ingezet. Het gaat hierbij om ondersteuning voor een leerling die naar inschatting langer dan 3 maanden gaat duren. Door het SWV zijn zogenaamde schoolondersteuners (P)AB van cluster 3 en 4 aan de scholen toebedeeld. De schoolondersteuners (P)AB worden ingezet voor preventieve ambulante begeleiding en langdurende ondersteuning (> 3 maanden). De ondersteuning van de schoolondersteuner wordt vormgegeven door een onderwijsarrangement op maat. Dit onderwijsarrangement kan bestaan uit ondersteuning van de leerling en/of docenten op het gebied van leerontwikkeling, op het gebied van sociaal-emotionele ontwikkeling en gedrag of kan gericht zijn op leerlingen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking of leerlingen met een langdurige (chronische) ziekte. Daarnaast kunnen er gezamenlijke arrangementen worden ingezet door school en de jeugdhulpverlening, de zogenaamde onderwijszorgarrangementen (zie hoofdstuk 17). De schoolondersteuners (P)AB worden geacht de ingedeelde uren ook daadwerkelijk op de schoollocaties door te brengen. De bedoeling is dat zij, naast de begeleiding van de leerlingen die langdurende ondersteuning nodig hebben, een belangrijk aandeel gaan krijgen in de ondersteuningsstructuur van de school. De schoolondersteuner (P)AB gaat echt onderdeel uitmaken van de school en is beschikbaar voor advies op zijn vakgebied voor alle docenten, mentoren, management en de zorgcoördinator. De school en de schoolondersteuner zoeken gezamenlijk naar de meest effectieve en efficiënte invulling van de aanwezigheid van de schoolondersteuner (P)AB, die past bij de organisatie van de school. Deze invulling kan per school verschillen, al naar wat de school zelf al in huis heeft en waar behoefte aan is. De inzet van de schoolondersteuner (P)AB is gericht op de onderwijsbehoeften van leerlingen en/of ondersteuningsvragen van docenten(-teams). Alle interventies zijn altijd onderwijs gerelateerd. Voor leerlingen die extra ondersteuning ontvangen, zijn scholen wettelijk verplicht om binnen zes weken na inschrijving een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) vast te stellen (zie hoofdstuk 12). M.b.t. de directe begeleiding van leerlingen kan gedacht worden aan coaching van de leerling, extra instructie, werken met kleine groepjes met dezelfde ondersteuningsbehoefte, 13

14 helpen met plannen en organiseren van het schoolwerk, leren leren, toepassen van leerstrategieën, gedragstrainingen, etc. M.b.t. de systeemgerichte of indirecte begeleiding kan gedacht worden aan klassenobservaties, praktische adviezen op het gebied van didactiek, klassenorganisatie, klassenmanagement of interactie docent-leerling, deelname aan casus- of leerlingenbespreking, co-teaching, trainingen, voorlichting geven, video interactie begeleiding, coachen van docenten(-teams), mentortraining, omgaan met verschillen in de klas, etc. Het is de bedoeling dat de schoolondersteuner (P)AB een positie gaat verwerven binnen de school en dat medewerkers van de school bij signalering van bepaalde onderwijsbehoeften of handelingsverlegenheid direct aan de schoolondersteuner (P)AB denken. Naast werkzaamheden in de klassen, zal de schoolondersteuner ook andere werkzaamheden uitvoeren. Het is daarom noodzakelijk dat de schoolondersteuner (P)AB een plek binnen de school heeft waar hij bijvoorbeeld aan de slag kan met individuele of groepjes leerlingen en waar gesprekken met ouder en/of externe partners kunnen plaatsvinden. Belangrijk is dat de school een plek regelt waar de schoolondersteuner terecht kan op de uren dat hij op de school aanwezig is. Daarnaast is het ook belangrijk dat de schoolondersteuner toegang heeft tot leerlinggegevens. Maak afspraken met elkaar over de toegang tot de LVS-gegevens en dossiervorming (wie? wat? waar?). Met de Piramide is het helaas niet gelukt om afspraken te maken over de nieuwe invulling van de schoolondersteuners. Zij blijven op de oude manier werken. De AB ers van de Piramide zullen hierover afspraken maken met de zorgcoördinatoren van de scholen waar zij een leerling begeleiden. Dit zijn slechts enkele leerlingen. Het streven is om in de toekomst van slechts één VSO-school cluster 3 LG/LZ schoolondersteuners in te huren, die allemaal op dezelfde manier werken. De scholen zijn individueel op de hoogte gesteld van het aantal beschikbare uren (P)AB voor hun locatie. 14

15 STROOMSCHEMA (EXTRA) ONDERSTEUNING SWV VO WESTLAND Signalering op school (docent, mentor, intern zorgteam, ouders) School onderzoekt of ondersteuning nodig is school kan deze ondersteuning bieden (SOP!) ondersteuning wordt door school in gang gezet Zo niet, of indien ondersteuningsvraag niet voldoende duidelijk is Eén of meerdere betrokkenen vullen het VPI in De school vertaalt de uitslag van het VPI in handelingsadviezen, indien nodig in overleg met de schoolondersteuner van de basisondersteuning+ (of PAB) school en/of schoolondersteuner (B+ of PAB) kan de ondersteuning bieden ondersteuning wordt door school in gang gezet, indien nodig uitgevoerd door of i.s.m. de schoolondersteuner (basisondersteuning+) Zo niet (Mogelijkheid: plaatsing in de trajectgroep van de school) De school stelt een ontwikkelingsperspectief (OPP) op met handelingsgedeelte en formuleert de extra ondersteuning die nodig is. Indien problemen ook buiten school spelen: in nauwe samenwerking met zorgregisseur verbonden aan de school. Afhankelijk van de uitkomsten van de geboden ondersteuning wordt een keuze gemaakt voor langdurende ondersteuning door de schoolondersteuner (P)AB (kan direct door de school ingezet worden), plaatsing FlexCollege, plaatsing VMBO4you of VSO. Tenzij er zwaarwegende argumenten zijn om dat niet te doen, altijd eerst langdurende ondersteuning inzetten! De school dient het volledig ingevulde OPP tezamen met vereiste documenten (zie OPP) in bij het SWV waarna de ACTA (Advies Commissie Toewijzing Arrangementen) toetst op: 1) Inhoudelijke beoordeling t.a.v. de benodigde onderwijsondersteuning en het aangevraagde onderwijsarrangement. 2) Procedurele beoordeling: heeft de school de juiste stappen gezet? Heeft de school de benodigde ondersteuning voldoende vorm gegeven? Zijn ouders voldoende betrokken? 3) Bij aanvraag TLV: eventueel aanvullend (medisch, psychologisch, psychiatrisch of didactisch) onderzoek. Toetsing aan de criteria cluster 3 en 4. Een aanvraag wordt op korte termijn behandeld, uiterlijk binnen 4 schoolweken ligt er een advies van de ACTA (de termijn start zodra het dossier compleet is ingeleverd bij het SWV). De ACTA kan de volgende adviezen geven: 1) Positief. Bij een TLV ook de bekostigingscategorie en termijn. 2) Negatief: het besluit wordt onderbouwd en een richtinggevend advies wordt gegeven. 3) Afwijkend: een advies dat afwijkt van de aanvraag. Dit wordt altijd onderbouwd. 15

16 Hoofdstuk 5 Trajectgroepen Voor sommige leerlingen is het, om verschillende redenen, tijdelijk niet mogelijk onderwijs te volgen in de reguliere klas. Voor deze leerlingen is er de mogelijkheid om onderwijs te volgen in een zogenaamde trajectgroep. Dit is een hele specialistische vorm van ondersteuning op de reguliere school, die in een vroegtijdig stadium kan worden ingezet voordat gedrag of situaties escaleren. Elke schoollocatie (of cluster van schoollocaties) beschikt over een trajectgroep. Het is aan de verschillende schoollocaties hoe deze trajectgroepen zo efficiënt en effectief mogelijk worden ingericht, aansluitend op de overige interne ondersteuning, de visie en de organisatie van de school. Er kan worden gevarieerd in de mate van integratie: leerlingen volgen een deel van het onderwijs in de trajectgroep en een deel van het programma in een reguliere klas of (vrijwel) het gehele programma wordt apart in de trajectgroep georganiseerd. Ook kan gevarieerd worden in de duur van het programma: van kortdurend tot gedurende de gehele schoolperiode. Kenmerken van de trajectgroep: ondersteuning op maat en flexibiliteit! Scholen nemen deze vorm van ondersteuning op in het schoolondersteuningsprofiel en beslissen zelf, na bespreking in intern en/of extern zorgteam (IZT en/of ZAT), of een leerling wordt toegelaten tot de trajectgroep. Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor de trajectgroep en legt verantwoording af aan het SWV over de middelen die het hiertoe heeft ontvangen. De trajectgroep dient twee (hoofd)doelen: 1) Voorkomen dat leerlingen tussen wal en schip vallen (en eventueel thuis komen te zitten) door vroegtijdig te signaleren, preventief te handelen en een passende plek te bieden, ook als het (tijdelijk) niet meer lukt binnen de klas; 2) Door outreachend te werken, de deskundigheid van de medewerkers van de trajectgroep binnen de schoollocaties te verspreiden. Binnen de trajectgroep kan gebruik worden gemaakt van het VPI en de basisondersteuning+. Dit verloopt via de zorgcoördinator van de locatie waar de leerling is ingeschreven. Ditzelfde geldt ook voor de inzet van schoolmaatschappelijk werk of de jeugdhulp. PLAATS VAN DE TRAJECTGROEP IN HET STROOMSCHEMA (EXTRA) ONDERSTEUNING Het is van groot belang dat de trajectgroep vroegtijdig wordt ingezet. Op het moment dat al allerlei verschillende interventies hebben plaatsgevonden zonder blijvend resultaat, zal in de meeste gevallen plaatsing bij de trajectgroep ook niet veel zin meer hebben. Het voordeel van een trajectgroep binnen de school (of buiten de school, maar met outreachende medewerkers) is dat het een laagdrempelig traject is en dat een medewerker 16

17 van de trajectgroep al in een vroeg stadium kan worden ingeschakeld om bijvoorbeeld eens een observatie van een leerling in de klas te doen. Aan de hand van deze observatie (en dossieronderzoek) kan de medewerker in overleg met de zorgcoördinator een inschatting maken of een leerling in de trajectgroep op zijn plek zou zijn of dat er door de school een ander (passender) traject moet worden ingezet. Idealiter wordt de trajectgroep ingezet na het 4 e pijltje in het stroomschema: het VPI is ingevuld, de handelingsadviezen zijn geformuleerd en uitgevoerd, al dan niet met de kortdurende inzet van de schoolondersteuner B+ / PAB. Advies: geef het uitvoeren van de handelingsadviezen wel even de tijd (goed monitoren en evalueren!), maar blijf niet te lang doormodderen. Op het moment dat dit onvoldoende resultaat oplevert, zou plaatsing in de trajectgroep een goede oplossing kunnen zijn. In bovenstaand schema is dus bij het 4 e pijltje het afwegingsmoment of een leerling voor de trajectgroep in aanmerking komt. VOORKOMEN THUISZITTERS Tot slot: de trajectgroep is er o.a. om te voorkomen dat leerlingen thuis komen te zitten. In de ideale situatie stromen leerlingen in zoals hierboven omschreven: vroegtijdig en preventief. Het kan echter ook zo zijn dat leerlingen bijvoorbeeld wachten op een plekje in het VSO of een ander onderwijstraject en niet meer (volledig) in de klas kunnen functioneren. Voor deze leerlingen kan de trajectgroep een tijdelijke oplossing op maat bieden. 17

18 Hoofdstuk 6 FlexColleges Voor leerlingen die de veiligheid van zichzelf, medeleerlingen en/of medewerkers in gevaar brengen, maar die niet in aanmerking komen voor het cluster 4 onderwijs, kan bij de ACTA een plaatsing worden aangevraagd voor een FlexCollege in de regio. Met de omliggende samenwerkingsverbanden (Den Haag, Delft en Nieuwe Waterweg-Noord) zijn hier afspraken over gemaakt. Doel van de Flextrajecten is altijd terugkeer naar het regulier onderwijs, bij voorkeur naar de school van herkomst. Een plaatsing in een FlexCollege moet worden aangevraagd bij het SWV VO Westland volgens de gebruikelijke procedure. Ook hier geldt dat eerst de lichtere ondersteuning moet zijn ingezet, voordat een plaatsing op het FlexCollege kan worden aangevraagd. Belangrijk is dat goed beoordeeld wordt of de verwachting is dat de leerling met een tijdelijke uitschoolplaatsing weer voldoende tools zal hebben om binnen het reguliere onderwijs te functioneren of dat de leerling langdurende, intensieve ondersteuning nodig heeft ( VSO). De ACTA beoordeelt de aanvraag op de doorlopen procedure (zijn door de school de juiste stappen doorlopen? is de basisondersteuning(+) voldoende ingezet? zijn ouders voldoende betrokken? is de trajectgroep ingezet? etc.) en op inhoud (t.a.v. de benodigde onderwijsondersteuning en het aangevraagde arrangement). Als de aanvraag gehonoreerd wordt, zal vervolgens door het SWV een plek worden gezocht in een FlexCollege dat zo dicht mogelijk bij de woonplaats van de leerling ligt. Er is geen garantie dat dit ook altijd daadwerkelijk het dichtstbijzijnde FlexCollege is! Doe hier dus geen toezeggingen over naar ouders en/of leerling. Het SWV zal op zo kort mogelijke termijn na de uitspraak van de ACTA contact opnemen met de zorgcoördinator over op welk FlexCollege de leerling terecht kan en hoe de verdere procedure in zijn werk gaat. De school van herkomst blijft altijd verantwoordelijk voor de leerling en het aanleveren van materialen, toetsen, etc. Bij een plaatsing van 20 weken of langer, draagt de school van herkomst de jaarlijkse basisbekostiging die de school voor de leerling ontvangt over aan het SWV VO Westland. Gaat het om een plaatsing van minder dan 20 weken, dan draagt de school de helft van de basisbekostiging over. De school ontvangt hiervoor een rekening van het SWV aan het einde van het traject. Het SWV vult het bedrag aan en verzorgt de betaling aan het betrokken FlexCollege. 18

19 Weeg voor je een aanvraag doet voor plaatsing in een FlexCollege goed af of de leerling eigenlijk geen leerling voor het VSO is. De FlexColleges zijn nadrukkelijk niet bedoeld als wachtkamer of voorportaal voor het VSO! 19

20 Hoofdstuk 7 VMBO4You Een speciale vorm van breedteondersteuning is VMBO4you. Bij VMBO4you volgen leerlingen met zeer ernstige gedragsproblematiek de lessen in een aparte afdeling binnen Lentiz Floracollege. De klassen zijn klein: maximaal 14 leerlingen. De leerlingen krijgen les op hun eigen niveau (BL/KL/TL) en worden intensief begeleid in een setting waar duidelijkheid, structuur en consequent handelen voorop staat. Er werken hier speciaal opgeleide docenten die de klas alle lessen geven, uitgezonderd de praktijkvakken en gymnastiek. Voor deze vakken worden vakdocenten ingezet. In de onderbouw zitten de leerlingen in aparte klassen, in de bovenbouw (vanaf klas 3) integreren zij in de reguliere klassen op hun eigen niveau. De leerlingen en hun docenten krijgen daarbij ondersteuning vanuit de specialisten van VMBO4you. Een belangrijk indicatiecriterium voor VMBO4you is de inschatting dat de leerling zonder deze intensieve vorm van extra ondersteuning geen diploma zal kunnen behalen en dat het alternatief het VSO zou zijn. Aanvragen voor dit groepsarrangement verlopen, net als alle andere aanvragen voor extra ondersteuning, via de ACTA. Bij instroom in klas 1 zal de school, nadat de leerling is aangemeld, in nauwe samenwerking met de basisschool de aanvraag bij de ACTA indienen. Zijinstroom in klas 1 en 2 is mogelijk, mits er plaats is. Dit gaat volgende de gebruikelijke procedure. Gezien het concept van VMBO4you is instroom in klas 3 en 4 niet meer mogelijk; de leerlingen hebben de stevige basis van klas 1 en 2 nodig om vanaf klas 3 goed in een reguliere klas te kunnen functioneren. Het Floracollege kan geen leerlingen plaatsen zonder besluit van de ACTA. De criteria voor VMBO4you zijn te vinden op de website van het SWV: 20

21 Hoofdstuk 8 Diepteondersteuning (= Voortgezet Speciaal Onderwijs, VSO) De diepteondersteuning is voor leerlingen die zeer intensieve ondersteuning nodig hebben, die het regulier onderwijs niet kan bieden: het voortgezet speciaal onderwijs (VSO). Indien de onderwijs- en opvoedbehoeften van de leerling om een intensieve vorm van begeleiding vragen die niet binnen het regulier onderwijs kan worden geboden en ook niet kan worden geboden met behulp van de inzet van een arrangement, zal het Voortgezet Speciaal Onderwijs mogelijk het beste kunnen inspelen op de ondersteuningsvragen. CLUSTER 3 VSO-scholen cluster 3 zijn speciale onderwijsvoorzieningen voor leerlingen die zeer moeilijk leren, langdurig ziek zijn, een lichamelijke of meervoudige beperking hebben. VSO-ZML/MG-EMB Voor leerlingen die een intensieve ondersteuning nodig hebben en behoren tot de doelgroep ZML/MG-EMB, is binnen het SWV VO Westland een onderwijslocatie binnen het Westland aanwezig: de Herman Broerenschool in Naaldwijk. VSO-LZ/LG/MG/EMB Voor Westlandse leerlingen die zeer intensieve ondersteuning nodig hebben en behoren tot één van de doelgroepen LZ of LG is De Piramide in Den Haag de aangewezen onderwijsinstelling. Westlandse leerlingen die behoren tot de doelgroep MG of EMB kunnen op de Maurice Maeterlinckschool in Delft of op de Witte Vogel in Den Haag terecht. CLUSTER 4 VSO-scholen cluster 4 zijn bedoeld voor leerlingen met ernstige gedragsproblematiek en/of een ernstige psychiatrische stoornis. Voor cluster 4 maakt het Pleysier College deel uit van het bestuur van ons SWV, maar we beschikken niet over een eigen cluster 4-vestiging in het Westland. Om deze reden bezoeken leerlingen van 12 tot en met 19 jaar met zeer specifieke onderwijsbehoeften het Pleysier College in Delft of Den Haag. De verschillende locaties van het Pleysier College richten zich op speciale doelgroepen. Het Pleysier College Delft richt zich op leerlingen met zowel internaliserende als externaliserende gedragsproblematiek. Daarbij is vaak sprake van gedragsstoornissen, emotionele stoornissen, psychiatrische problematiek, aan autisme verwante stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen en/of een combinatie hiervan. De meeste leerlingen hebben de motivatie voor school verloren en zijn weinig toekomstgericht. De leerlingen hebben nauwelijks of geen leerritme en hebben vaak 21

22 achterstanden in hun leerontwikkeling opgelopen. Het gemiddelde leerniveau varieert tussen VMBO BL en VMBO TL. Het Pleysier College Zefier (Den Haag) biedt onderwijs en begeleiding aan leerlingen die in behandeling zijn bij De Jutters, het centrum voor Kind- en Jeugdpsychiatrie. Het leerniveau kan variëren van praktijkonderwijs tot en met HAVO/VWO. Ook leerlingen die deelnemen aan de schoolfobieprojecten volgen grotendeels onderwijs op deze school. De doelgroep van het Pleysier College Westerbeek (Den Haag) wordt gevormd door leerlingen die overwegend een diagnose in het autisme spectrum hebben. Voorbeelden zijn Asperger, PDD-NOS en klassiek autisme. Daarnaast komt ook MCDD, NLD, Gilles de la Tourette, ODD en AD(H)D en/of een combinatie van deze stoornissen voor. Het leerniveau dat wordt geboden is VMBO TL, HAVO en VWO. Het Pleysier College Transvaal (Den Haag) heeft als doelgroep leerlingen met overwegend ernstige externaliserende gedragsproblematiek, zoals ADHD, ODD, CD, hechtingsstoornissen, MCDD, PDD-NOS en soms problematisch drugsgebruik. Ieder jaar start een brugklas met leerlingen die de overstap maken van het speciaal onderwijs. Daarnaast stromen leerlingen in met een onderbroken schoolgeschiedenis door spijbelen, verwijdering van het regulier onderwijs, uithuisplaatsing, detentie of een gesloten behandeltraject. Het leerniveau dat wordt geboden varieert van praktijkonderwijs tot en met VMBO Kader. Ook wordt een leer-/werktraject en AKA-opleiding aangeboden. De school is dusdanig ingericht dat de verschillende leerlinggroepen van elkaar gescheiden zijn (eigen ingang, eigen kantines, et cetera). TOELAATBAARHEID TOT HET VSO Een leerling is toelaatbaar tot het VSO als kan worden aangetoond dat de extra ondersteuning in het regulier onderwijs onvoldoende tegemoet komt aan de ondersteuningsbehoefte van de leerling, vanwege de aard van de beperking van de leerling en de daardoor veroorzaakte onderwijsbeperkingen. De leerling moet voldoen aan onderstaande regionaal opgestelde criteria voor cluster 3 en 4. AANVRAAGPROCEDURE VSO: DE TOELAATBAARHEIDSVERKLARING (TLV) CLUSTER 3 Bij overgang van VO naar VSO cluster 3: De school van herkomst zoekt in overleg met ouders naar een passende plek op een VSO-school voor de leerling; De leerling wordt door ouders aangemeld bij de VSO-school; De school van herkomst levert de benodigde informatie aan; 22

23 De VSO-school onderzoekt op basis van de aangeleverde gegevens/onderzoeken van de school van herkomst of de leerling is aangewezen op het VSO cluster 3. Indien noodzakelijk, kan de VSO-school de school van herkomst verzoeken om aanvullend onderzoek te laten doen; De VSO-school betrekt altijd de ouders bij de aanvraag; De VSO-school beoordeelt of de leerling in aanmerking komt voor het VSO cluster 3: Ja, de leerling komt in aanmerking voor cluster 3 onderwijs de VSO-school formuleert de ondersteuningsbehoeften en beoordeelt of de school deze ondersteuning kan bieden. Als dat het geval is, stelt de school een ontwikkelingsperspectief op en dient een aanvraag in bij het SWV voor een TLV. Als dat niet het geval is, gaat de VSO-school in overleg met ouders op zoek naar een beter passende plek. Nee, de leerling komt niet in aanmerking voor cluster 3 onderwijs de VSOschool neemt contact op met de school van herkomst, die vervolgens in overleg met ouders op zoek gaat een beter passende plek. CLUSTER 4 Bij overgang van VO naar VSO cluster 4: Een aanvraag voor een TLV voor cluster 4 wordt altijd gedaan door de school waar de leerling op dat moment zit. De aanvraag wordt ingediend bij het Samenwerkingsverband. Het VSO zal - indien nodig - ondersteunen bij het opstellen van de aanvraag. In de aanvraag worden in ieder geval de volgende zaken onderbouwd: waarom de aanvraag wordt gedaan; dat op het regulier onderwijs extra ondersteuning is ingezet maar dat dat niet afdoende bleek; hoe ouders zijn betrokken bij de aanvraag. Onderwijskundig rapport, VPI en Ontwikkelingsperspectief maken deel uit van de onderbouwing van de aanvraag. Indien nodig wordt aanvullend onderzoek gedaan (medisch, psychologisch, psychiatrisch, didactisch). VOOR BEIDE CLUSTERS GELDT: Als een leerling vanuit het reguliere voortgezet onderwijs wordt verwezen naar het VSO, dan geeft het SWV van de verwijzende school een TLV af en betaalt voor de plaatsing in het VSO. Dit SWV beoordeelt ook of de leerling nog in aanmerking komt voor VSO na afloop van de TLV. Ouders kunnen ook alleen bij dit SWV bezwaar maken tegen de beslissing. Voor alle leerlingen van ISW en Lentiz is dit dus het SWV VO Westland, ongeacht de woonplaats van de leerling. 23

24 Het streven is dat de aanvraagprocedure voor diepteondersteuning maximaal 4 schoolweken in beslag neemt vanaf het moment dat de complete aanvraag ontvangen is door het SWV. Gedurende de aanvraag blijft de leerling gewoon onderwijs volgen op de aanvragende school. Een aanvraag is geen reden om de leerling thuis te laten blijven. De volgende voorwaarden gelden: Het bevoegd gezag van de school van aanmelding of waar de leerling zit vraagt de TLV aan. Dit is dus niet de verantwoordelijkheid van de ouders. Voor een TLV voor het VSO, is dit een school voor voortgezet onderwijs of een VSO-school. De school en ouders kunnen bij het SWV bezwaar aantekenen tegen het besluit van het SWV. Als er geen TLV wordt afgegeven, moet de school waar de leerling op dat moment is ingeschreven op zoek naar een andere passende plek voor de leerling. Te onderscheiden zijn de toelaatbaarheidsverklaring en de toelatingsbeslissing: het SWV geeft een TLV af, maar de VSO-school beslist altijd over de toelating. Indien de school waar de leerling is aangemeld de leerling zelf niet kan plaatsen, moet die school zorg dragen voor een zo passend mogelijke plek op een andere school. Zonder TLV is toelating op een VSO-school in ieder geval onmogelijk. (TERUG-)PLAATSING NA AFLOOP VAN DE GELDIGHEIDSDUUR VAN DE TLV Als de periode waarvoor verblijf op het VSO is toegekend afloopt, zijn er twee mogelijkheden: 1) Er wordt door de VSO-school opnieuw een aanvraag voor een TLV ingediend bij het SWV (met onderbouwing); 2) De leerling kan terug naar het regulier onderwijs. In beide gevallen geldt dat het OPP met ouders en leerling is geëvalueerd en de ondersteuningsbehoeften van de leerling opnieuw zijn beoordeeld en vastgelegd. Als de leerling terug kan stromen naar het regulier onderwijs, zoekt de VSO-school een reguliere school die aan de ondersteuningsbehoefte van de leerling tegemoet kan komen. Deze reguliere school bepaalt of de leerling geplaatst kan worden. Er worden afspraken gemaakt tussen het VSO en de VO-school over de nazorg vanuit het VSO. De VSO-school ondersteunt de VO-school bij het opstellen van een aangepast ontwikkelingsperspectief. De schoolondersteuner (P)AB kan door de VO-school voor kortere of langere tijd ingezet worden om de leerling extra te ondersteunen in het regulier onderwijs. 24

25 TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS Inleiding Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht: niet het probleem van de leerling staat centraal, maar wat de leerling nodig heeft om zijn onderwijsloopbaan succesvol te doorlopen. Dit betekent niet dat er helemaal geen criteria meer nodig zijn om de toelating tot het VSO te regelen. Het betekent echter wel dat de bestaande criteria herzien dienden te worden. De vier samenwerkingsverbanden in de regio (Den Haag e.o., Zoetermeer, Delft e.o. en Westland) hebben in samenwerking met diverse scholen voor VSO gezamenlijke criteria opgesteld voor toelating tot het VSO. De nieuw opgestelde criteria voor de verschillende vormen van cluster 3 blijven redelijk dicht bij de huidige criteria. Voor cluster 4 is echter sprake van een wezenlijk andere benadering. 25

26 Regeling indicatoren voor toelaatbaarheid VSO Cluster 3: Zeer moeilijk lerend (ZML) Het toekennen van een TLV VSO cluster 3 ZML (categorie 1) gebeurt op basis van de combinatie van vastgestelde kindkenmerken en de ondersteuningsbehoeften van de leerling. De leerling heeft ondersteuningsbehoeften in de categorieën A t/m E. Als blijkt dat de leerling niet al deze ondersteuningsbehoeften heeft, kan beredeneerd worden afgeweken. Kenmerken van de leerling Ondersteuningsbehoeften van de leerling Ontoereikende ondersteuningsstructuur 1 Medische verslagen mogen niet ouder zijn dan één jaar. 2 Intelligentieonderzoek mag niet ouder zijn dan twee jaar. Indicatoren voor onderwijs aan zeer moeilijk lerende leerlingen Leerlingen met het Syndroom van Down Leerlingen met een IQ lager dan 55 Leerlingen met een IQ tussen de 55 en 70 in combinatie met specifiek geformuleerde onderwijs- en zorgbehoeften. A. Praktische en sociale redzaamheid De leerling heeft een zeer grote ondersteuningsbehoefte ten aanzien van de praktische redzaamheid. De leerling laat een zeer grote ondersteuningsbehoefte zien in het omgaan met anderen B. Voorwaarden om te kunnen leren De leerling heeft structurele behoefte aan ondersteuning om te kunnen voldoen aan de voorwaarden om te kunnen leren. De leerling heeft een structurele behoefte aan aanpassingen in de lesstof en aangepast lesmateriaal. De aanpassingen vergen structureel veel tijd van de docent(en). De onderwijsbegeleiding van de leerling eist specialistische kennis van de doelgroep bij de docent/docententeam. C. Leerontwikkeling De leerling heeft zware ondersteuningsbehoefte ten aanzien van het begrijpend lezen, spellen en/of rekenen (leerrendement < groep 4). De leerling heeft nagenoeg de volledige tijd behoefte aan individuele aandacht of ondersteuning D. Emoties en persoonskenmerken De leerling laat een zeer grote ondersteuningsbehoefte zien op het gebied van (de regulatie van) emoties en persoonskenmerken. E. Integrale ondersteuning De onderwijsbehoefte van de leerling is structureel verweven met een zorgbehoefte. Aantoonbaar ontbreken van passende ondersteuning in het regulier onderwijs vanuit de basisondersteuning en vanuit de extra ondersteuning aan de hand van geformuleerde onderwijs- en zorgbehoeften. Benodigde onderzoeksgegevens Medische verklaring 1 noodzakelijk, voorzien van datum, naam, handtekening en functie arts. Intelligentieonderzoek 2 voorzien van datum, naam, handtekening en functie onderzoeker. Psychodiagnostische rapportage waaruit blijkt dat er sprake is van zeer geringe sociale redzaamheid. Didactische voortgangsrapportage in relatie tot evaluatie van uitgevoerde doelen in OPP Uit het OPP van de leerling blijkt dat de school de basis- en breedteondersteuning volledig heeft benut. Uit de evaluatie blijkt dat de school onvoldoende aan de ondersteuningsbehoeften van de leerling tegemoet kan komen. 26

27 N.B. Voor EMB-leerlingen (ernstig meervoudig beperkt) wordt de EMB richtlijn gehanteerd zoals beschreven in het Ondersteuningsplan van het SWV VO Westland. 27

28 Regeling indicatoren voor toelaatbaarheid VSO Cluster 3: Lichamelijk gehandicapt en meervoudig gehandicapt (LG/MG) Het toekennen van een TLV VSO cluster 3 LG (categorie 2) en MG (categorie 3) gebeurt op basis van de combinatie van vastgestelde kind kenmerken en de ondersteuningsbehoeften van de leerling. De leerling heeft ondersteuningsbehoeften in de categorieën A t/m D. Als blijkt dat de leerling niet al deze ondersteuningsbehoeften heeft, kan beredeneerd worden afgeweken. LG/MG Indicatoren voor onderwijs aan lichamelijk gehandicapte leerlingen Kenmerken van de leerling Een of meer aandoeningen die dermate motorische beperkingen veroorzaken dat daardoor sprake is van een ernstige belemmering om aan het regulier onderwijs deel te nemen. Ondersteuningsbehoeften van de leerling Ontoereikende ondersteuningsstructuur A. Praktische zelfredzaamheid De leerling heeft behoefte aan praktische ondersteuning van anderen bij algemene dagelijkse levensverrichtingen en bij gebruik van technische hulpmiddelen. De leerling heeft behoefte aan (ver)zorg- en/of verpleeghandelingen. B. Fysieke eigenschappen en mobiliteit De leerling is afhankelijk van paramedische behandelingen en hulpmiddelen. De leerling heeft behoefte aan een vermindering van leertijd met minstens 25% door noodzakelijke zorg of aan de aandoening gerelateerd verzuim. C. Leeromgeving en leermiddelen De leerling heeft behoefte aan aangepaste sanitaire voorzieningen en volledig rolstoeltoegankelijk schoolgebouw. De leerling heeft behoefte aan het inzetten van speciale (technische) hulpmiddelen en materialen. De leerling heeft behoefte aan het bieden van een balans tussen inspanning en ontspanning. D. Didactische begeleiding: De leerling heeft behoefte aan ondersteuning bij onderwijs voorwaardelijke (fijn)motorische activiteiten en handelingen. De leerling heeft behoefte aan ondersteuningsvormen die zijn gericht op het (stimuleren van het) leerproces, zoals praktische begeleiding tijdens de les of speciale ondersteuning bij specifieke vakken. Voor LG: Aantoonbaar ontbreken van passende ondersteuning in het regulier onderwijs vanuit de basisondersteuning en vanuit de extra ondersteuning aan de hand van de geformuleerde onderwijs- en zorg behoeften. Voor MG: Hoeft niet te worden aangetoond. Benodigde onderzoeksgegevens Medische diagnose voorzien van datum 1, handtekening en functie arts Intelligentieonderzoek voorzien van datum 2, handtekening en functie onderzoeker Rapportagegegevens die de aanvraag onderbouwen Voor LG: Integraal groeidocument en/of geëvalueerd OOP waarin de relatie wordt beschreven tussen de motorische beperkingen en de onderwijsbehoeften. Eventueel gegevens van zorg- of hulpverleningsinstanties. N.B. Voor EMB-leerlingen (ernstig meervoudig beperkt) wordt de EMB richtlijn gehanteerd zoals beschreven in het Ondersteuningsplan van het SWV VO Westland. 1 Medische verslagen mogen niet ouder zijn dan één jaar. 2 Intelligentieonderzoek mag niet ouder zijn dan twee jaar. 28

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS Inleiding Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht: niet het probleem van de leerling staat centraal,

Nadere informatie

Toelaatbaarheidscriteria voor het Speciaal Voortgezet Onderwijs

Toelaatbaarheidscriteria voor het Speciaal Voortgezet Onderwijs Toelaatbaarheidscriteria voor het Speciaal Voortgezet Onderwijs 1. Toelichting Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht. Niet de diagnose staat centraal, maar de

Nadere informatie

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs 1. Toelichting Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht. Niet de diagnose staat centraal, maar de

Nadere informatie

Regeling indicatoren voor toelaatbaarheid VSO Cluster 3: Zeer moeilijk lerend (ZML)

Regeling indicatoren voor toelaatbaarheid VSO Cluster 3: Zeer moeilijk lerend (ZML) Zeer moeilijk lerend (ZML) Het toekennen van een TLV VSO cluster 3 ZML gebeurt op basis van de combinatie van vastgestelde kindkenmerken en de ondersteuningsbehoeften. De leerling heeft ondersteuningsbehoeften

Nadere informatie

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs 1. Toelichting Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht. Niet de diagnose staat centraal, maar de

Nadere informatie

5. Toelaatbaarheidscriteria Voortgezet Speciaal onderwijs

5. Toelaatbaarheidscriteria Voortgezet Speciaal onderwijs 5. Toelaatbaarheidscriteria Voortgezet Speciaal onderwijs Inleiding De vier samenwerkingsverbanden voor Voortgezet Onderwijs, Den Haag e.o, Zoetermeer, Delft en Westland hanteren voor de indicatiestelling

Nadere informatie

HANDELINGSWIJZER PASSEND ONDERWIJS SWV VO WESTLAND

HANDELINGSWIJZER PASSEND ONDERWIJS SWV VO WESTLAND HANDELINGSWIJZER PASSEND ONDERWIJS SWV VO WESTLAND 2016-2017 1 INHOUD Voorwoord Hoofdstuk 1: Aanmelding, toelating, zorgplicht Hoofdstuk 2: Basisondersteuning Hoofdstuk 3: Basisondersteuning+ Hoofdstuk

Nadere informatie

Reglement Advies Commissie Toewijzing Arrangementen (ACTA)

Reglement Advies Commissie Toewijzing Arrangementen (ACTA) Reglement Advies Commissie Toewijzing Arrangementen (ACTA) Dit reglement vindt zijn grondslag in de Wet op het Voortgezet Onderwijs (artikel 17a lid 11), de Algemene Maatregel van Bestuur Passend Onderwijs,

Nadere informatie

Ondersteuningsplan VO Westland

Ondersteuningsplan VO Westland Ondersteuningsplan VO Westland Een samenvatting van het ondersteuningsplan op basis van de elementen die volgens de MR/GMR van RESPONZ vanuit het (V)SO- van belang zijn bij de beoordeling en het checken

Nadere informatie

TOEWIJZEN van bovenschoolse ondersteuning VANUIT ONDERWIJS- EN ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN

TOEWIJZEN van bovenschoolse ondersteuning VANUIT ONDERWIJS- EN ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN TVO-PROCEDURE TOEWIJZEN van bovenschoolse ondersteuning VANUIT ONDERWIJS- EN ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN Van overnemen naar versterken: een passend onderwijstraject voor elke leerling ingangsdatum 1 augustus

Nadere informatie

Kader arrangeren en indiceren

Kader arrangeren en indiceren Kader arrangeren en indiceren Versie vastgesteld door het bestuur van SPPOH op 4 juni 2014 Inhoudsopgave 1.1 Inleiding blz. 1 1.2 Doel van het kader blz. 1 1.3 Uitgangspunten voor het kader blz. 2 2. Procedure

Nadere informatie

Procedure Aanvraag TLV

Procedure Aanvraag TLV Procedure plaatsing leerlingen Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) / Aanvraag Toelaatbaarheidsverklaring (TLV) VSO Voor het afgeven van een TLV, zodat de leerling toelaatbaar is tot het VSO, kent het samenwerkingsverband

Nadere informatie

ALS ONDERWIJS MIJ NIET PAST MAG IK HET DAN RUILEN?

ALS ONDERWIJS MIJ NIET PAST MAG IK HET DAN RUILEN? ALS ONDERWIJS MIJ NIET PAST MAG IK HET DAN RUILEN? Omslag in denken en handelen: van deficit-denken naar handelen vanuit onderwijsbehoeften In plaats van: Deze leerling heeft ADHD,ODD, ASS, Dyslexie, Dyscalculie,

Nadere informatie

Bijlage 1. Indicatiecriteria SWV VO Lelystad

Bijlage 1. Indicatiecriteria SWV VO Lelystad Bijlage 1 Indicatiecriteria SWV VO Lelystad 81 Richtlijn toelaatbaarheid Ernstig Meervoudig Beperkte leerlingen (EMB) tot het SO na 1 augustus 2014 (NB: Dit betreft de bijgestelde versie, eind september

Nadere informatie

2

2 2 Inhoud 3 o o o 4 o o 5 6 7 1 8 a. 9 b. 10 11 12 a. b. 13 14 15 Soort informatie IQgegevens (IQ < 70) Eventueel: naam van document waarin de gevraagde informatie te vinden is Ontwikkelingsperspectief

Nadere informatie

Passend onderwijs Wat is passend onderwijs? Waarom wordt passend onderwijs ingevoerd?

Passend onderwijs Wat is passend onderwijs? Waarom wordt passend onderwijs ingevoerd? Passend onderwijs Wat is passend onderwijs? Elk kind heeft recht op goed onderwijs. Ook kinderen die extra ondersteuning nodig hebben. Het kabinet wil dat zoveel mogelijk kinderen naar een gewone school

Nadere informatie

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Minimaal noodzakelijk bij aanmelding voor alle leerlingen: Ondertekend aanmeldingsformulier Handelingsgericht Zorgformulier

Nadere informatie

Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement

Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement Wet- en regelgeving In de wet is het volgende bepaald m.b.t. een TLV: - Voor een leerling die vanuit het (speciaal) basisonderwijs wordt aangemeld

Nadere informatie

Handreiking. In welke situatie wordt een TLV aangevraagd? Wat is nodig om een TLV aan te vragen?

Handreiking. In welke situatie wordt een TLV aangevraagd? Wat is nodig om een TLV aan te vragen? Handreiking Toelaatbaarheidsverklaring voor kinderen tot 13 jaar voor scholen in het samenwerkingsverband (SWV) Primair Onderwijs Duin- en Bollenstreek A. Basisonderwijs pag. 2-4 B. Speciaal basisonderwijs

Nadere informatie

Handreiking voor PO scholen betreffende invoering in het VO van

Handreiking voor PO scholen betreffende invoering in het VO van Handreiking voor PO scholen betreffende invoering in het VO van 1. leerrendementen ter vervanging van de LWOO regeling 2. de TLV PrO ter vervanging van de huidige beschikking PrO Aanmelding bij het VO

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectiefplan

Ontwikkelingsperspectiefplan Ontwikkelingsperspectiefplan Blok 1 Algemene gegevens Gegevens leerling Naam leerling Geboortedatum BSN leerling Straat en huisnummer Postcode en woonplaats E-mailadres Gegevens ouders/verzorgers/voogd

Nadere informatie

RICHTLIJNEN TOELAATBAARHEIDSVERKLARING ALMERE

RICHTLIJNEN TOELAATBAARHEIDSVERKLARING ALMERE Voorwoord Met de invoering van passend onderwijs wordt het proces van indiceren naar arrangeren werkelijkheid. Passend Onderwijs Almere heeft afgesproken dat de onderwijsbehoefte van kinderen centraal

Nadere informatie

Handreiking voor PO scholen betreffende invoering in het VO van

Handreiking voor PO scholen betreffende invoering in het VO van Handreiking voor PO scholen betreffende invoering in het VO van 1. leerrendementen ter vervanging van de LWOO regeling 2. de TLV PrO ter vervanging van de huidige beschikking PrO Aanmelding bij het VO

Nadere informatie

Ouderfolder POVO-procedure. Regio Utrecht West

Ouderfolder POVO-procedure. Regio Utrecht West Ouderfolder POVO-procedure Regio Utrecht West Beste ouder(s), verzorger(s), Uw kind zit in groep 8 en zal komend jaar de overstap maken naar de middelbare school. Dit is een grote stap, na al die jaren

Nadere informatie

SAMENWERKINGSVERBAND AMSTELLAND EN DE MEERLANDEN

SAMENWERKINGSVERBAND AMSTELLAND EN DE MEERLANDEN Toelichting bij stroomschema zorgplicht aanmelding 1. Voorwaarden aanmelding bij reguliere school De aanmeldingsprocedure van de school is leidend. Natuurlijk kunnen ouders voor de inschrijving het schoolondersteuningsprofiel

Nadere informatie

Ondersteuningstoewijzing gaat over de wijze waarop leerlingen die extra ondersteuning behoeven die ondersteuning kunnen ontvangen.

Ondersteuningstoewijzing gaat over de wijze waarop leerlingen die extra ondersteuning behoeven die ondersteuning kunnen ontvangen. 4.3. Ondersteuningstoewijzing: de route Ondersteuningstoewijzing gaat over de wijze waarop leerlingen die extra ondersteuning behoeven die ondersteuning kunnen ontvangen. 4.3.1. Route bij verwijzing, gemeenschappelijk

Nadere informatie

Preventieve Ambulante Begeleiding

Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding 1. Wat is Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding is een kortdurende dienstverlening in de vorm van ondersteuning en advisering door een ambulant

Nadere informatie

Criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs cluster 3 en 4 1

Criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs cluster 3 en 4 1 Criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs cluster 3 en 4 1 Inleiding De scholen in een samenwerkingsverband stellen minstens eenmaal in de vier jaar een

Nadere informatie

Toewijzingsprotocol Commissie Ondersteuningstoewijzing

Toewijzingsprotocol Commissie Ondersteuningstoewijzing Toewijzingsprotocol Commissie Ondersteuningstoewijzing Protocol ondersteuningstoewijzing 1 mei 2016 Inleiding Met de invoering van Passend Onderwijs heeft een regionaal samenwerkingsverband de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Overgang van Primair naar Voortgezet Onderwijs Almere

Overgang van Primair naar Voortgezet Onderwijs Almere Overgang van Primair naar Voortgezet Onderwijs Almere Voorlopig advies groep 6 en 7 Aan het einde van het schooljaar groep 6 en 7 geeft de PO school na overleg met ouders een voorlopig schooladvies 1.

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel Basisschool De Bron Spiesheem 54 3907 NJ Veenendaal tel. 0318-508510 e-mail. De bron@shsveenendaal.nl PASSEND ONDERWIJS - Elke school zorgplicht?! Met het ingaan van de Wet

Nadere informatie

Procedure aanmelding voor Advies, Ondersteuning of Plaatsing

Procedure aanmelding voor Advies, Ondersteuning of Plaatsing Procedure aanmelding voor Advies, Ondersteuning of Plaatsing September 2014 (Zie ook het stroomschema en het document over ondersteuningstoewijzing op de site en de achtergrondinformatie in de bijlage)

Nadere informatie

Verandert de wereld op 1 augustus 2014??

Verandert de wereld op 1 augustus 2014?? Verandert de wereld op 1 augustus 2014?? Passend Onderwijs voor alle leerlingen? Alle jongeren succesvol op school Onderwijs dat past bij ieders talenten en beperkingen Regionale Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Schets van de Procesgang Handelingsgericht Arrangeren

Schets van de Procesgang Handelingsgericht Arrangeren Schets van de Procesgang Handelingsgericht Arrangeren SWV VO 20.02 Groningen Ommelanden november 2014 1 Gerelateerd aan de procesgang handelingsgericht arrangeren SWV PO 20.01 Het handelingsgericht arrangeren

Nadere informatie

Overstap van PO naar VO met intensieve onderwijs- en ondersteuningsbehoeften Het multidisciplinair overleg: MDO overdracht

Overstap van PO naar VO met intensieve onderwijs- en ondersteuningsbehoeften Het multidisciplinair overleg: MDO overdracht MDO-OVERDRACHT Overstap van PO naar VO met intensieve onderwijs- en ondersteuningsbehoeften Het multidisciplinair overleg: MDO overdracht Het multidisciplinair overleg: MDO - overdracht Als een leerling

Nadere informatie

wat waar Wie bepaalt Basisondersteuning Regulier VO school

wat waar Wie bepaalt Basisondersteuning Regulier VO school Hoofdstuk 5 Wanneer extra ondersteuning nodig is Toewijzen van ondersteuning 5.1. Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven wij achtereenvolgens de onderwijsondersteuningsmogelijkheden van het samenwerkingsverband,

Nadere informatie

Passend onderwijs Voorblad 1: Foto Typ hier de titel

Passend onderwijs Voorblad 1: Foto Typ hier de titel Passend onderwijs Voorblad 1: Foto Typ hier de titel Opbouw presentatie Voorblad 2: Watermerk Typ hier de titel Voorblad 2: Watermerk Typ hier de titel Waarom passend onderwijs? Minder thuiszitters. Meer

Nadere informatie

ONDERSTEUNINGSPLAN 2014-2018. SWV VO Westland VO2808

ONDERSTEUNINGSPLAN 2014-2018. SWV VO Westland VO2808 ONDERSTEUNINGSPLAN 2014-2018 SWV VO Westland VO2808 1 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 1.1 Totstandkoming van het plan en de gevolgde werkwijze 1.2 Opbouw en looptijd van het plan 1.3 Wettelijk kader 1.4 Belangrijke

Nadere informatie

BELEIDSINFORMATIE over beschikkingen en arrangementen in verband met de invoering van Passend Onderwijs per 1 augustus 2014

BELEIDSINFORMATIE over beschikkingen en arrangementen in verband met de invoering van Passend Onderwijs per 1 augustus 2014 BELEIDSINFORMATIE over beschikkingen en arrangementen in verband met de invoering van Passend Onderwijs per 1 augustus 2014 Inleiding Met de invoering van nieuwe wettelijke bepalingen mbt passend onderwijs

Nadere informatie

ROUTES VOOR HET AANVRAGEN VAN EEN TOELAATBAARHEIDSVERKLARING

ROUTES VOOR HET AANVRAGEN VAN EEN TOELAATBAARHEIDSVERKLARING ROUTES VOOR HET AANVRAGEN VAN EEN TOELAATBAARHEIDSVERKLARING Inleiding Samenwerkingsverbanden merken dat er veel onduidelijkheid is, wanneer een leerling een TLV voor het VSO nodig heeft. Wie vraagt de

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Richtlijn afgifteduur van een TLV binnen samenwerkingsverband Koers VO d.d. 23 maart 2016

Richtlijn afgifteduur van een TLV binnen samenwerkingsverband Koers VO d.d. 23 maart 2016 Richtlijn afgifteduur van een TLV binnen samenwerkingsverband Koers VO d.d. 23 maart 2016 Samenwerkingsverband Koers VO hanteert de volgende richtlijn bij het bepalen van de afgifteduur van een toelaatbaarheidsverklaring

Nadere informatie

Commissie Toewijzing. Inleiding

Commissie Toewijzing. Inleiding Commissie Toewijzing Inleiding Met de invoering van Passend Onderwijs op 1 augustus 2014 krijgt het SWV Fultura de wettelijke taak om te bepalen of een leerling toelaatbaarheid is tot het voortgezet speciaal

Nadere informatie

AANMELDING EN ZORGPLICHT S(B)O-SCHOOL

AANMELDING EN ZORGPLICHT S(B)O-SCHOOL AANMELDING EN ZORGPLICHT S(B)O-SCHOOL (Leerling staat nog niet ingeschreven bij een school) Aanmelding S(B)O school en voorwaarden Het gaat om een leerling die extra ondersteuning nodig heeft. Ouders moeten

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel

Ondersteuningsprofiel Ondersteuningsprofiel 2016-2017 Algemeen Inleiding Onze school maakt deel uit van het samenwerkingsverband VO 20.02. Samen met alle scholen voor voortgezet (speciaal) onderwijs in de gemeenten zorgen we

Nadere informatie

10 Aanmelding en zorgplicht basisschool

10 Aanmelding en zorgplicht basisschool 10 Aanmelding en zorgplicht basisschool Deze bijlage is een toelichting bij het schema in het Ondersteuningsplan op pagina 17. De cijfers in het schema corresponderen met de uitleg in deze bijlage. 20

Nadere informatie

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk WERKWIJZE AANVRAGEN ARRANGEMENT ALGEMENE INFORMATIE In onderstaand overzicht wordt aangegeven op welke gebieden er een arrangement kan worden aangevraagd, welke rol het Loket heeft en hoe de communicatie

Nadere informatie

Overgang POVO bij leerlingen met ondersteuningsbehoeften

Overgang POVO bij leerlingen met ondersteuningsbehoeften Overgang POVO bij leerlingen met ondersteuningsbehoeften 1. Inleiding Per 1 januari 2017 heeft het samenwerkingsverband m.b.t. lwoo gekozen voor opting out. Wij spreken niet meer van lwoo maar gebruiken

Nadere informatie

FAQ lijst Hooghuisbreed

FAQ lijst Hooghuisbreed FAQ lijst Hooghuisbreed Algemeen Hoe is passend onderwijs in deze regio geregeld? Sinds 2014 is passend onderwijs ingevoerd op alle scholen in Nederland. Dat houdt in dat de leerlingen zoveel mogelijk

Nadere informatie

Regeling rugzakleerlingen in het Passend Onderwijs

Regeling rugzakleerlingen in het Passend Onderwijs Onderwijsondersteuningsroute: Instroom van leerlingen met rugzak (concept versie 5 september 2013; ontwikkeld door de Werkgroep Passend Onderwijs Toewijzing Onderwijsondersteuning van Koers VO). - De onderwijsondersteuningsroute

Nadere informatie

Toelating tot het voortgezet speciaal onderwijs

Toelating tot het voortgezet speciaal onderwijs Toelating tot het voortgezet speciaal onderwijs Update: november 2017 Of een leerling in aanmerking komt voor een plaatsing op een school voor voortgezet speciaal onderwijs (VSO), wordt bepaald aan de

Nadere informatie

AANVRAAG TOELAATBAARHEIDSVERKLARING CLUSTER 3 1. ZEER MOEILIJK LEREN 2. LANGDURIGE ZIEKTE 3. LICHAMELIJKE HANDICAP 4. MEERVOUDIG HANDICAP

AANVRAAG TOELAATBAARHEIDSVERKLARING CLUSTER 3 1. ZEER MOEILIJK LEREN 2. LANGDURIGE ZIEKTE 3. LICHAMELIJKE HANDICAP 4. MEERVOUDIG HANDICAP AANVRAAG TOELAATBAARHEIDSVERKLARING CLUSTER 3 1. ZEER MOEILIJK LEREN 2. LANGDURIGE ZIEKTE 3. LICHAMELIJKE HANDICAP 4. MEERVOUDIG HANDICAP 1. TOELAATBAARHEIDSVERKLARING SO CLUSTER 3 ZEER MOEILIJK LEREN

Nadere informatie

TRIPLE T. Rapportage Passend onderwijs (uitwerking onderdeel Triple T)

TRIPLE T. Rapportage Passend onderwijs (uitwerking onderdeel Triple T) TRIPLE T Rapportage Passend onderwijs (uitwerking onderdeel Triple T) Passend onderwijs Een ontwikkeling die parallel loopt aan de transitie Jeugdzorg en die met name vanwege de sterk inhoudelijke samenhang

Nadere informatie

Starterscursus po. BOVO procedure deel 2 Op weg

Starterscursus po. BOVO procedure deel 2 Op weg Starterscursus po BOVO procedure deel 2 Op weg 14 oktober 2015 Inhoud BOVO tijdpad jan-jul Onderwijstypen vo Aanmeldprocedure vo Toelating vo Heroverweging n.a.v. eindtoets Tijdpad 2015-2016 Speciale doelgroepen

Nadere informatie

Passend Onderwijs. Wat verandert er?

Passend Onderwijs. Wat verandert er? Passend Onderwijs Per 1 augustus 2014 wordt Passend Onderwijs ingevoerd. Het doel van Passend Onderwijs is alle leerlingen, dus ook leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, een passende onderwijsplek

Nadere informatie

BIJLAGEN DIE BIJ DEZE AANVRAAG ZIJN GEVOEGD: Bijlage 1: Bijlage 2:

BIJLAGEN DIE BIJ DEZE AANVRAAG ZIJN GEVOEGD: Bijlage 1: Bijlage 2: AANVRAAGFORMULIER TLV VOOR OVERGANG VAN SO NAAR VSO VOORBLAD Naam van de leerling Naam aanvragende school TLV Cluster 3 VSO TLV Cluster 4 VSO Anders: DOCUMENTEN: Document 1: Document 2: Document 3: Administratieve

Nadere informatie

Dossieropbouw tbv het aanvragen van een toelaatbaarheidsverklaring VSO cluster 3

Dossieropbouw tbv het aanvragen van een toelaatbaarheidsverklaring VSO cluster 3 Dossieropbouw tbv het aanvragen van een toelaatbaarheidsverklaring VSO cluster 3 Schooljaar 2016/2017 Voor toelating tot het VSO cluster 3 is er een TLV nodig. Bij elke TLV-aanvraag voor het VSO cluster

Nadere informatie

Landelijke criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring SBO en cluster-3 en cluster-4 onderwijs

Landelijke criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring SBO en cluster-3 en cluster-4 onderwijs Landelijke criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring SBO en cluster-3 en cluster-4 onderwijs Versie 3 1 In oktober 2013 is de landelijke werkgroep Arrangeren en Indiceren door de raad van bestuur (rvb)

Nadere informatie

Passend Onderwijs voor uw kind

Passend Onderwijs voor uw kind Passend Onderwijs voor uw kind Hoe werkt het in het Samenwerkingsverband VO VSO Nijmegen en omgeving? Informatie voor ouders Nijmegen 14-8-2014 Passend Onderwijs voor uw kind... minder nieuw dan het lijkt

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectief (OPP)

Ontwikkelingsperspectief (OPP) Ontwikkelingsperspectief (OPP) Algemene gegevens leerling m/v Wettelijk vertegenwoordiger Adres, Postcode en Woonplaats Geboortedatum BSN-nummer School Leerjaar + niveau Nationaliteit Socio-culturele achtergrond

Nadere informatie

Publieksversie Ondersteuningsplan

Publieksversie Ondersteuningsplan samenwerkingsverband primair onderwijs Publieksversie Ondersteuningsplan Passenderwijs 26.0 Voor elk kind een passend aanbod Passenderwijs is het samenwerkingsverband van scholen voor primair onderwijs

Nadere informatie

KIJKEN MET ANDERE OGEN... PASSEND ONDERWIJS. Hoe werkt het in het samenwerkingsverband V(S)O Nijmegen en omgeving?

KIJKEN MET ANDERE OGEN... PASSEND ONDERWIJS. Hoe werkt het in het samenwerkingsverband V(S)O Nijmegen en omgeving? KIJKEN MET ANDERE OGEN... PASSEND ONDERWIJS Hoe werkt het in het samenwerkingsverband V(S)O Nijmegen en omgeving? PASSEND ONDERWIJS... MINDER NIEUW DAN HET LIJKT De invoering van passend onderwijs. Al

Nadere informatie

PCL Extra steun. Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Zuid- Utrecht

PCL Extra steun. Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Zuid- Utrecht PCL Extra steun Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Zuid- Utrecht Inleiding: Het samenwerkingsverband heeft in zijn ondersteuningsplan passend onderwijs vastgelegd hoe het de doelstelling van passend

Nadere informatie

BIJLAGEN DIE BIJ DEZE AANVRAAG ZIJN GEVOEGD: Bijlage 1: Bijlage 2:

BIJLAGEN DIE BIJ DEZE AANVRAAG ZIJN GEVOEGD: Bijlage 1: Bijlage 2: AANVRAAGFORMULIER VERLENGING TLV (Aanvraag bij verlenging Toelaatbaarheidsverklaring van een leerling in het VSO) VOORBLAD Naam van de leerling Naam aanvragende school TLV Cluster 3 VSO TLV Cluster 4 VSO

Nadere informatie

CVI-indicaties en toelaatbaarheidsverklaringen; (her)beoordelingen

CVI-indicaties en toelaatbaarheidsverklaringen; (her)beoordelingen CVI-indicaties en toelaatbaarheidsverklaringen; (her)beoordelingen Informatie t.b.v. scholen voor speciaal basisonderwijs (SBAO) en speciaal onderwijs (SO) in Samenwerkingsverband (SWV) Kop van Noord-Holland

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst Samenwerkingsverbanden VO en Speciale onderwijsvoorzieningen in de regio Utrecht

Samenwerkingsovereenkomst Samenwerkingsverbanden VO en Speciale onderwijsvoorzieningen in de regio Utrecht Samenwerkingsovereenkomst Samenwerkingsverbanden VO en Speciale onderwijsvoorzieningen in de regio Utrecht Inleiding In de regio Utrecht werken vier Samenwerkingsverbanden Voortgezet Onderwijs (SWV VO)

Nadere informatie

SWV Driegang heeft haar ambitie gelegd bij PO-kwaliteit. Wij willen daar in twee stappen komen;

SWV Driegang heeft haar ambitie gelegd bij PO-kwaliteit. Wij willen daar in twee stappen komen; Schoolondersteuningsprofiel 2016-2017 1 Inleiding Voor u ligt het Schoolondersteuningsprofiel (SOP) van obs Het Mozaïek In dit plan staat beschreven welke zorg en ondersteuning wij onze leerlingen kunnen

Nadere informatie

(VO Haaglanden) Ondersteuningsplan SWV Zuid-Holland West

(VO Haaglanden) Ondersteuningsplan SWV Zuid-Holland West Ondersteuningsplan SWV Zuid-Holland West (VO Haaglanden) Een samenvatting van het ondersteuningsplan op basis van de elementen die volgens de MR/GMR van RESPONZ vanuit het (V)SO- van belang zijn bij de

Nadere informatie

Ondersteuningsplan Regsam. (VO Zoetermeer)

Ondersteuningsplan Regsam. (VO Zoetermeer) Ondersteuningsplan Regsam (VO Zoetermeer) Een samenvatting van het ondersteuningsplan op basis van de elementen die volgens de MR/GMR van RESPONZ vanuit het (V)SO- van belang zijn bij de beoordeling en

Nadere informatie

3. Een psychodiagnostisch onderzoek gericht op de onderwijsbelemmeringen als gevolg van de

3. Een psychodiagnostisch onderzoek gericht op de onderwijsbelemmeringen als gevolg van de Richtlijnen voor de dossiervorming van aanvragen voor extra ondersteuning en plaatsing in speciaal (basis)onderwijs van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften Zeer moeilijk leren Syndroom van Down

Nadere informatie

Procesbeschrijving ondersteuning op niveau 1,2,3 en 4. I : Algemeen

Procesbeschrijving ondersteuning op niveau 1,2,3 en 4. I : Algemeen I : Algemeen Richtinggevend kader De visie van het samenwerkingsverband: kijken naar kansen en mogelijkheden in plaats van naar belemmeringen; Het proces van extra ondersteuning en verwijzen binnen onze

Nadere informatie

OVERGANGSSITUATIE LEERINGEN CLUSTER-3 DIE VANAF 2014-2015 ANDERE CATEGORIE TOEGEKEND MOETEN KRIJGEN

OVERGANGSSITUATIE LEERINGEN CLUSTER-3 DIE VANAF 2014-2015 ANDERE CATEGORIE TOEGEKEND MOETEN KRIJGEN Schema overgangsperiode zorgtoewijzing Huidig Vanaf 1 aug. 2014 Cluster Regulier/ huidige benaming TLV/arrangement Type Categorie/ Aanmelding loket SWV Plaatsing in speciaal Bekostiging door Cluster-3

Nadere informatie

Starterscursus po. BOVO procedure deel 2 Start

Starterscursus po. BOVO procedure deel 2 Start Starterscursus po BOVO procedure deel 2 Start 14 oktober 2015 Inhoud BOVO tijdpad jan-jul Onderwijstypen vo Aanmeldprocedure vo Toelating vo In contact met het vo Tijdpad 2015-2016 Speciale doelgroepen

Nadere informatie

Arrangementen. Beschrijving van arrangementen cluster 3 en 4. Loket Randstad: arrangementen beschrijving/versie 2015-07/ pagina 1

Arrangementen. Beschrijving van arrangementen cluster 3 en 4. Loket Randstad: arrangementen beschrijving/versie 2015-07/ pagina 1 Arrangementen Beschrijving van arrangementen cluster 3 en 4 Loket Randstad: arrangementen beschrijving/versie 2015-07/ pagina 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 totaaloverzicht ondersteuningsarrangementen

Nadere informatie

Aanmelding voor leerjaar: 2 niveau: basis kader mavo havo atheneum stroom: theater sport artitec muziek. Is de leerling gebaat bij LWOO?

Aanmelding voor leerjaar: 2 niveau: basis kader mavo havo atheneum stroom: theater sport artitec muziek. Is de leerling gebaat bij LWOO? Aanmeldingsformulier / Onderwijskundig Rapport (OKR) 2016-2017 openbaar onderwijs zwolle en regio [ IN TE VULLEN DOOR NIEUWE SCHOOL ] Ontvangstdatum aanmeldingsformulier Besluit toelatingscommissie [ IN

Nadere informatie

Toelatingsprocedure 2016 2017 PO en VO Velsen

Toelatingsprocedure 2016 2017 PO en VO Velsen Toelatingsprocedure 2016 2017 PO en VO Velsen Inhoud 1. Toelatingsprocedure PO - VO Velsen 1.1 Verantwoording 1.2 De leerlingen waar de afspraken voor gelden 1.3 Overeenstemming binnen de regio 2. Van

Nadere informatie

Proces en spoedprocedures Toelaatbaarheid tot een school voor Speciaal (Basis) Onderwijs in Unita

Proces en spoedprocedures Toelaatbaarheid tot een school voor Speciaal (Basis) Onderwijs in Unita Samenwerkingsverband Passend Onderwijs Proces en spoedprocedures Toelaatbaarheid tot een school voor Speciaal (Basis) Onderwijs in Unita Deze brochure is opgesteld voor het samenwerkingsverband Unita en

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel. rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker

Ondersteuningsprofiel. rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker Ondersteuningsprofiel rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker Inhoud Voorwoord... 3 0. De doelgroep van onze school/locatie... 4 1. Organisatie onderwijsondersteuning... 4 2. Interne ondersteuning... 5 3.

Nadere informatie

Periode van het moment van aanmelding tot het bericht van toelating op de meest passende plek Periode van 6 weken!

Periode van het moment van aanmelding tot het bericht van toelating op de meest passende plek Periode van 6 weken! Uitwerkingen ondersteuningsplan. In het ondersteuningsplan van het SWV staat op hodlijnen aangegeven hoe procedures op hodlijnen verlopen. Deze toelichting is een uitwerking van de in het ondersteuningsplan

Nadere informatie

Ouderbrochure. Commissie Toelaatbaarheidsverklaring (CTLV)

Ouderbrochure. Commissie Toelaatbaarheidsverklaring (CTLV) Ouderbrochure Commissie Toelaatbaarheidsverklaring (CTLV) Deze brochure gaat over de werkwijze van de Commissie Toelaatbaarheidsverklaring in het Regionaal Samenwerkingsverband Passend Onderwijs Breda

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. van de 4 2. Missie en Visie van de 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal

Nadere informatie

Samen maken we het passend!

Samen maken we het passend! Samen maken we het passend! Publieksversie Ondersteuningsplan 20142014 Samenwerkingsverband Primair Onderwijs MiddenHolland Dit is de publieksversie van het Ondersteuningsplan van het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Afkorting en uitleg begrippen Passend Onderwijs. Kernbegrippen

Afkorting en uitleg begrippen Passend Onderwijs. Kernbegrippen Afkorting en uitleg begrippen Passend Onderwijs Kernbegrippen Passend Onderwijs (PaOn) Het zorgdragen voor een passend onderwijsaanbod aan zowel leerlingen die extra zorg nodig hebben als leerlingen die

Nadere informatie

Routes voor het aanvragen van een TLV. Besproken in directiekring VSO

Routes voor het aanvragen van een TLV. Besproken in directiekring VSO Routes voor het aanvragen van een TLV Besproken in directiekring VSO 13 november 2014 Inleiding Samenwerkingsverbanden merken dat er veel onduidelijk is, wanneer een leerling een TLV voor het VSO nodig

Nadere informatie

Arrangementen binnen PasVOrm en de ondersteuning vanuit het expertiseteam. Werkwijze Definitieve versie

Arrangementen binnen PasVOrm en de ondersteuning vanuit het expertiseteam. Werkwijze Definitieve versie Arrangementen binnen PasVOrm en de ondersteuning vanuit het expertiseteam Werkwijze 2016-2017 Definitieve versie 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 Arrangementen 2016-2017 3 Individueel arrangement

Nadere informatie

Samenwerkingsverband Passend Onderwijs Drechtsteden. Arrangementen extra ondersteuning SWV Passend Onderwijs Drechtsteden

Samenwerkingsverband Passend Onderwijs Drechtsteden. Arrangementen extra ondersteuning SWV Passend Onderwijs Drechtsteden Samenwerkingsverband Passend Onderwijs Arrangementen extra ondersteuning SWV Passend Onderwijs Speciaal basisonderwijs In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat leerlingen in aanmerking kunnen komen

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectiefplan. 1. Voor welke leerlingen moet een VO-school een OPP opstellen?

Ontwikkelingsperspectiefplan. 1. Voor welke leerlingen moet een VO-school een OPP opstellen? Ontwikkelingsperspectiefplan Deze informatie is onder andere gebaseerd op een memo, die is opgesteld in samenwerking met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Inspectie van het Onderwijs

Nadere informatie

Studiedag Inrichting Passend Onderwijs SWV PO 30-10 RKC Waalwijk 3 juni 2014

Studiedag Inrichting Passend Onderwijs SWV PO 30-10 RKC Waalwijk 3 juni 2014 Studiedag Inrichting Passend Onderwijs SWV PO 30-10 RKC Waalwijk 3 juni 2014 1. Opening 2. Startactiviteit: Kennismaking 3. Doelstellingen en opbrengst van de dag 4. Kracht door verbinding Toelichting

Nadere informatie

Reglement voor de commissie toelaatbaarheidsverklaring speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs clusters 3 en 4 en toekenning extra ondersteuning

Reglement voor de commissie toelaatbaarheidsverklaring speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs clusters 3 en 4 en toekenning extra ondersteuning Versie 1 september 2017 Reglement voor de commissie toelaatbaarheidsverklaring speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs clusters 3 en 4 en toekenning extra ondersteuning Samenwerkingsverband passend

Nadere informatie

ROUTEPLANNER BIJ GROEIDOCUMENT HANDELINGSGERICHT INTEGRAAL ARRANGEREN

ROUTEPLANNER BIJ GROEIDOCUMENT HANDELINGSGERICHT INTEGRAAL ARRANGEREN ROUTEPLANNER BIJ GROEIDOCUMENT HANDELINGSGERICHT INTEGRAAL ARRANGEREN Bronnen: Handelingsgericht werken: een handreiking voor het schoolteam (Pameijer, Van Beukering & De Lange, 2009, ACCO) Handelingsgerichte

Nadere informatie

HANDREIKING ONTWIKKELINGSPERSPECTIEFPLAN

HANDREIKING ONTWIKKELINGSPERSPECTIEFPLAN HANDREIKING ONTWIKKELINGSPERSPECTIEFPLAN Juni 2014 1 INLEIDING Deze handreiking ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) is bedoeld voor docenten, mentoren, zorgcoördinatoren, schoolondersteuners en directeuren

Nadere informatie

JAARVERSLAG

JAARVERSLAG SAMENWERKINGSVERBAND Passend Onderwijs VO 2801 JAARVERSLAG PCL Jaarverslag PCL Inleiding Voor u ligt het jaarverslag van de Permanente Commissie Leerlingenzorg ( PCL ) van het Samenwerkingsverband Passend

Nadere informatie

HANDREIKING ONTWIKKELINGSPERSPECTIEFPLAN 2015-2016

HANDREIKING ONTWIKKELINGSPERSPECTIEFPLAN 2015-2016 HANDREIKING ONTWIKKELINGSPERSPECTIEFPLAN 2015-2016 Juli 2015 1 INLEIDING Deze handreiking ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) is bedoeld voor docenten, mentoren, zorgcoördinatoren, teamleiders, (locatie-)directeuren

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel Gomarus College Magnolia Onderbouw VMBO/HV

Ondersteuningsprofiel Gomarus College Magnolia Onderbouw VMBO/HV Ondersteuningsprofiel Gomarus College Magnolia Onderbouw VMBO/HV Ouderversie, schooljaar 2015/2016 Adres Magnoliastraat 1 9741 CS Groningen T 050 5713093 E magnolia@gomaruscollege.nl W www.gomaruscollege.nl

Nadere informatie

Toelatingsprocedure 2015-2016 PO en VO Velsen

Toelatingsprocedure 2015-2016 PO en VO Velsen Toelatingsprocedure 2015-2016 PO en VO Velsen Vastgesteld op 12 november 2014 Inhoud 1. Toelatingsprocedure PO - VO Velsen 1.1 Verantwoording 1.2 De leerlingen waar de afspraken voor gelden 1.3 Overeenstemming

Nadere informatie

Protocol zij-instroom. Winkler Prins

Protocol zij-instroom. Winkler Prins Protocol zij-instroom Winkler Prins 2017 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Stroomschema... 4 3. Beschrijving van de procedure.... 6 4. Rollen en taken... 9 i2 Protocol zij-instroom Winkler Prins 2017 1. Inleiding

Nadere informatie

Ondersteuningsplan Samenwerkingsverband Passend Onderwijs IJmond Publieksversie voor scholen en ouders

Ondersteuningsplan Samenwerkingsverband Passend Onderwijs IJmond Publieksversie voor scholen en ouders Ondersteuningsplan Samenwerkingsverband Passend Onderwijs IJmond Publieksversie voor scholen en ouders Passend Onderwijs is goed onderwijs Passend onderwijs in IJmond 1 Het samenwerkingsverband Voor iedere

Nadere informatie

Routekaart bij schoolwisseling

Routekaart bij schoolwisseling Routekaart bij schoolwisseling Onderstaande routes gelden voor basisscholen en vo-scholen binnen de samenwerkingsverbanden po en vo Zuid-Kennemerland. Als de 1 bij de aanmelding op een schriftelijk hebben

Nadere informatie

Samen voor kinderen 20-2-2014. Agenda. Ondersteuningsplan SWV PO 30 07. Wat betekent Passend Onderwijs voor mij? 1. Passend Onderwijs algemeen

Samen voor kinderen 20-2-2014. Agenda. Ondersteuningsplan SWV PO 30 07. Wat betekent Passend Onderwijs voor mij? 1. Passend Onderwijs algemeen Wat betekent Passend Onderwijs voor mij? Samen op weg... Agenda 1. Passend Onderwijs algemeen Ouders School 2. Onderwijs in Best 3. Onderwijs op deze school Kind 4. Gedeelde verantwoordelijkheid Passend

Nadere informatie