ALGEMEEN COMMERCIEEL SOCIAAL EN MVO FINANCIEEL JAARVERSLAG De juiste mensen op de juiste plek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ALGEMEEN COMMERCIEEL SOCIAAL EN MVO FINANCIEEL JAARVERSLAG 2010. De juiste mensen op de juiste plek"

Transcriptie

1 ALGEMEEN COMMERCIEEL SOCIAAL EN MVO FINANCIEEL JAARVERSLAG 2010 De juiste mensen op de juiste plek

2 DE FACILITAIRE COMBINATIE Facilicom Services Group is 45 jaar geleden begonnen als schoonmaakbedrijf. Al toen lag er in de naam van dat bedrijf veel meer besloten: de afkorting GOM stond namelijk voor Gebouwen Onderhoud Maatschappij. In 1996, toen het bedrijf al behoorlijk wat andere diensten bood, werd de nieuwe naam geïntroduceerd: Facilicom, een samentrekking die staat voor facilitaire combinatie. Het was een naam die van visie getuigde en die uitermate toekomst bestendig is gebleken. Want nu, in 2011, is het bedrijf meer dan ooit de belichaming van dat idee: Facilicom is als geen ander in staat om soft en hard facilities te combineren, om vastgoed in zijn geheel te beheren en te exploiteren, sterker nog: om gebouwen met uitsluitend eigen bedrijven te ontwerpen, te bouwen, te financieren, te onderhouden en te exploiteren. De Rijksgebouwendienst kijkt sinds 2005 bij elk huisvestingsproject van 25 miljoen euro of meer of het beter is om zo n project in een publiek-private samenwerking (PPS) te realiseren. Het tweede project, en het eerste nieuwbouwproject dat in aanmerking kwam voor een PPS-aanbesteding, was het Belastingkantoor in Doetinchem. Facilicom won de aanbesteding. Het is absoluut uniek in Nederland en wereldwijd heel bijzonder dat zo n veelomvattend project wordt uitgevoerd door een single party. Facilicom heeft namelijk het hele Belastingkantoor zelf gefinancierd en met eigen bedrijven gebouwd, alleen de architect is ingehuurd. Maar nog veel belangrijker bij zo n PPS-project: Facilicom is gedurende de hele looptijd van het contract, in dit geval vijftien jaar lang, verantwoordelijk voor het totale beheer, het onderhoud, de exploitatie en de facilitaire dienstverlening. En ook dat gebeurt vooral met eigen bedrijven. De term PPS is eigenlijk te beperkt, want die beschrijft alleen de vorm van samenwerking. Veel belangrijker is dat bij dit soort projecten DBFMO in één hand worden gebracht: Design, Build, Finance, Maintain en Operate. En dat werkt natuurlijk nog beter als zo n consortium niet een meer of minder toevallig samenwerkings - verband is van bedrijven, maar een single party is als Facilicom. Met dit soort contracten wil de overheid slimmer bouwen stimuleren én besparen op huisvesting, dus op bouw, verbruik en exploitatie. Dat blijkt te werken: gemiddeld bedraagt de besparing bij DBFMOcontracten tussen de 10 en de 15 procent, zo blijkt uit cijfers van het ministerie van Financiën. Dat maakt deze manier van bouwen of renoveren interessant voor iedereen: lagere overheden, onderwijs - instellingen, ziekenhuizen en andere zorginstellingen en, natuurlijk, bedrijven. Facilicom heeft in ieder geval hoge verwachtingen van PPS en DBFMO. Reden waarom de realisatie van het Belastingkantoor in Doetinchem, in februari 2011 definitief opgeleverd, als een rode draad door dit jaarverslag loopt.

3 KERNCIJFERS Bedragen x in % 2007 in % 2008 in % 2009 in % 2010 in % van omzet van omzet van omzet van omzet van omzet Bedrijfsopbrengsten % % % % % Bedrijfskosten ,7% ,5% ,4% ,5% Bedrijfsresultaat ,3% ,5% ,6% ,5% ,6% 4,4% Financieel resultaat 404 0,05% ,2% ,3% ,1% ,1% Resultaat vóór belasting ,4% ,6% ,9% ,6% Belasting ,5% ,4% ,3% ,3% Nettowinst ,5% ,1% ,5% ,3 % ,5% 1,2% 3,2% Gemiddeld aantal personeelsleden Balanstotaal Groepsvermogen Aansprakelijk vermogen Werkkapitaal Current ratio 1,3 1,4 1,4 1,4 1,4 Solvabiliteit in % BEDRIJFSOPBRENGSTEN FACILICOM x BEDRIJFSRESULTAAT FACILICOM x

4 OMZET NEDERLAND SCHOONMAAKDIVISIE x BEVEILIGINGSDIVISIE x CATERINGDIVISIE x PERSONEELSDIENSTEN x BOUW- EN INSTALLATIEDIVISIE x FACILITY SOLUTIONS x HORECADIENSTEN x OMZET BUITENLAND BELGIË x FRANKRIJK x ENGELAND x

5 INHOUDSOPGAVE DIRECTIEVERSLAG 6 ALGEMEEN VERSLAG (DE BELANGRIJKSTE THEMA S) 10 PPS Belastingkantoor 10 Opdrachten bij PPG, DuPont de Nemours en TU Delft 26 Duurzaam als nieuwe kernwaarde 22 AlarmServiceCentrale steeds breder actief 26 Alle medewerkers getraind in hostmanship 22 Aanbestedingen onder vuur 27 Facilicom gekozen tot beste werkgever 23 Sterker in beveiliging en schoonmaak 27 MVO-doelen geboekstaafd in Huis der prestaties 23 Veel meer transparantie dankzij relatieportaal 28 Facilicom in lijst beste familiebedrijven 23 Potentials, talenten en trainees 28 Inspelen op Het Nieuwe Werken bij de opdrachtgever 24 De facility-medewerkers van de toekomst 29 IT minder milieubelastend maken 25 De vitaliteit bevorderen 29 Maatschappelijk verantwoord schoonmaken 25 COMMERCIEEL VERSLAG 30 Schoonmaakactiviteiten 30 Facili ty management 50 Beveiligingsactiviteiten 34 Horecadiensten 54 Cateringactiviteiten 38 Activiteiten België 56 Personeelsdiensten 42 Activiteiten Frankrijk 58 Bouw- en installatieactiviteiten 46 Activiteiten Engeland 60 SOCIAAL- EN MVO- VERSLAG 62 HET MVO-BELEID VAN FACILICOM Milieu-incidenten Verantwoording Ketenbenadering Prestatie-indicatoren Duurzaamheid Managementsystemen 64 PROFIT 70 PEOPLE Netto omzet Personeelsomvang Winst Personeelsbestand Solvabiliteit Personeelswerving Personeelskosten Ziekteverzuim Klanttevredenheid Medewerkerstevredenheid Klachten Training en opleiding Integriteit Gezondheid en veiligheid Dialoog met belanghebbenden Extra s voor medewerkers Kennis bevorderen 70 PLANET Initiatieven op de arbeidsmarkt Huisvesting Milieuprestaties mogelijk maken Mobiliteit Gezonde en goede voeding bieden Energie Duurzaam bouwen Materialen Goede doelen Afval 69 FINANCIEEL VERSLAG 73 Geconsolideerde balans 74 Toelichting op het geconsolideerd kasstroomoverzicht 85 Geconsolideerde winst- en verliesrekening 76 Vennootschappelijke balans 86 Geconsolideerd kasstroomoverzicht 77 Vennootschappelijke winst- en verliesrekening 88 Toelichting op de jaarrekening 78 Toelichting op de vennootschappelijke balans 89 Toelichting op de geconsolideerde balans 80 Overige gegevens 90 Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening 84 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 92 Facilicom Services Group N.V. is formeel een buitenlandse vennootschap, opgericht naar Antilliaans recht, statutair gevestigd te Curaçao en kantoorhoudend te Schiedam, Nederland.

6 DIRECTIEVERSLAG 2010 MARKTONTWIKKELINGEN 6 7 DIRECTIEVERSLAG 2010 Facilicom heeft in 2010 opnieuw aangetoond een sterk bedrijf te zijn, dat zich ook in lastige tijden goed weet te ontwikkelen. De solide basis wordt gevormd door een gezonde bedrijfscultuur en -structuur, waarin onze medewerkers goed functioneren en de juiste prijs-kwaliteitsverhouding realiseren voor onze opdrachtgevers. We zijn er trots op dat we in 2010 onze omzet licht hebben weten te laten stijgen tot 1,052 miljard, een stijging van 3%. In een krimpende markt betekent dit een groei van het marktaandeel, hetgeen onze positie opnieuw versterkt. Minstens zo belangrijk is dat de winst op peil is gebleven, met een lichte stijging van 2% tot 33,9 miljoen netto winst na belasting. In de facilitaire markten werkt een economische teruggang vertraagd door, zodat we pas in 2010 de volledige effecten te verduren kregen. Als een bedrijf dan de winst weet te laten stijgen, mag het niet ontevreden zijn. MARKTONTWIKKELINGEN In de single-serviceactiviteiten (klanten nemen één dienst af van één van onze gespecialiseerde bedrijven) is de marktdruk onverminderd hoog. Het Nieuwe Werken zet nadrukkelijk door met als gevolg dat de behoefte aan kantoormeters, die door de economische teruggang toch al onder druk stond, afneemt. Veel grote ondernemingen brengen het aantal kantoorlocaties terug. Regionale vestigingen worden gesloten en de medewerkers krijgen flexibele werkplekken op de overgebleven locaties of werken van huis uit. Het contractvolume bij een aantal bestaande klanten is hierdoor significant teruggelopen. Naast een teruggang in vierkante meters, zien we ook een verdergaande bezuinigingstrend bij herinschrijvingen en contractonderhandelingen. Opdrachtgevers blijven de prijs als belangrijkste selectiecriterium hanteren. Leveranciers die hun volume willen handhaven, gaan daar vaak in mee. Scherpere contractprijzen zijn alleen verantwoord wanneer daar ook lagere kostprijzen tegenover staan. Nog steeds zijn wij in staat om onze dienstverlening door te ontwikkelen tot een nog efficiëntere bedrijfsvoering. Niet door onze medewerkers zwaardere taken te geven en de werkdruk te verhogen, maar door de dienstverlening slimmer te organiseren, onze medewerkers nog beter op te leiden en zo weinig mogelijk onnodige kosten te maken. Een slimmere dienstverlening realiseren we bijvoorbeeld door de inzet van moderne technieken in de beveiliging op het gebied van toegangscontrole of beeldoverdracht. Faalkosten worden gereduceerd bij de bouwbedrijven door gebruik te maken van BIM-technieken waardoor de coördinatie tussen de verschillende disciplines over zichtelijker wordt. In de catering wordt met behulp van de on-line informatie uit het kassasysteem de inkoop geoptimaliseerd met als gevolg een lagere derving. De kern is dat we blijven nadenken over optimalisering van onze werkprocessen. Goed opgeleide medewerkers functioneren beter, zowel in de kwaliteit van hun werk als qua productiviteit. Binnen onze schoonmaakbedrijven opereren herinstructieteams die bestaande medewerkers helpen professioneler schoon te maken, dat wil zeggen: minder tijd te besteden aan overbodige handelingen. Facilicom is één van de grootste BBL-bedrijven in Nederland (BBL staat voor beroepsbegeleidende leerweg) en biedt onder meer in de beveiliging en in de schoonmaak erkende mbo-opleidingen aan. Ons management wordt intern ontwikkeld door eigen managementdevelopmentprogramma s. Onnodige kosten worden vermeden door met behulp van preventiemaatregelen en een goede re-integratie - begeleiding het ziekteverzuim zo laag mogelijk te houden. In 2010 is het verzuim opnieuw gedaald. We investeren in ICT-toepassingen die de processen effectiever en tegelijkertijd goedkoper maken, zoals bijvoorbeeld de communicatie met onze medewerkers via medewerkerportalen. En we bundelen onze inkoopprocessen zodat we de scherpste condities kunnen uitonderhandelen. Doordat we met deze aanpak onze kostprijzen weten te beheersen, kunnen we mee in de trend naar lagere prijzen. Maar gelukkig is Facilicom niet volledig afhankelijk van de prijsconcurrentieslag op de single-servicemarkten. Integraal facilitymanagement wint steeds meer terrein bij opdrachtgevers die de volledige facilitaire dienstverlening, inclusief (een deel van) de aansturing daarvan, in één contract uitbesteden. Facilicom heeft in deze markt een unieke positie met toonaangevende single suppliers op alle vakgebieden, die als zusjes hun krachten op natuurlijke wijze bundelen tot één sterke integrale aanpak. Naast kostenbeheersing, is dit de tweede pijler onder de groei van het marktaandeel van Facilicom. Onder de huidige marktomstandigheden wordt het uiterste gevraagd van de facilitaire bedrijven op het gebied van efficiency, effectiviteit, creativiteit en klantgerichtheid. Er is geen ruimte meer voor middelmaat. Alleen de sterkst georganiseerde bedrijven kunnen aan de hoge verwachtingen van opdrachtgevers voldoen. Facilicom zal ervoor zorgen één van die bedrijven te blijven.

7 DIRECTIEVERSLAG 2010 FACILITAIRE BEDRIJVEN NEDERLAND FACILITAIRE BEDRIJVEN NEDERLAND De schoonmaakdivisie had sterk te kampen met de krimpende markt. Gom Schoonhouden zag de omzet dalen met 7%, vooral door inkrimping van bestaande contracten en lagere aanneemsommen bij heraanbestedingen. De winst bleef op peil doordat de eerder beschreven mogelijkheden om de kostprijs te beheersen, goed zijn toegepast. Ook de regionale schoonmaakbedrijven krompen in volume en wel met 9%. Dankzij een sterke organisatie binnen de bedrijven steeg de netto winstmarge tot boven die van Gom, dat is een compliment waard. Binnen de schoonmaakbranche vindt momenteel overleg plaats tussen werkgevers, werknemers en opdracht - gevers over de trend van aanbesteden op prijs, waarbij aspecten als kwaliteit van de dienstverlening, werkdruk en arbeidsomstandigheden dreigen te worden verwaarloosd. Facilicom is een warm voorstander van dit overleg en hoopt dat partijen kunnen komen tot een constructieve convenant. Alle betrokkenen zijn gebaat bij een duurzame, uitgebalanceerde aanpak. Trigion Beveiliging wist met 8% te groeien, met name dankzij de overname van CSU Security Services dat volledig in Trigion werd geïntegreerd. Hiermee kwam het aantal medewerkers uit op ruim De beoogde synergie werd volledig bereikt, zodat de winst met ruim 10% groeide. Trigion wist zijn positie als marktleider goed uit te bouwen, onder andere met het toonaangevende BBL-leertraject waar inmiddels zo n medewerkers aan deelnemen. Hiermee wordt de basis gelegd voor een sterke positie in de toekomst, wanneer er weer sprake zal zijn van arbeidskrapte. Trigion Services speelde goed in op de behoefte naar meer dienstverlening en groeide zowel in omzet als in winst met dubbele cijfers. Inmiddels zijn hier al 943 medewerkers in dienst. De AlarmServiceCentrale groeide fors met bijna 50%, vooral door de integratie van de aansluitingen van CSU. Doordat de bezetting verder verbeterde groeide ook de winst. Steeds meer groeit de AlarmServiceCentrale uit tot de spin in het web van onze integrale beveiligingsbenadering. In het eerste kwartaal van 2011 werd Hoffmann Bedrijfsrecherche overgenomen. Hoffmann is een gevestigd begrip in Nederland als het gaat om bedrijfsrecherche en beveiligingsconsultancy. Een marktleider die zich aansluit bij een marktleider. Het is een welkome aanvulling op het totaalpakket dat Trigion biedt. Hoffmann zal zelfstandig gepositioneerd blijven. Prorest Catering zag bij enkele van zijn grootste klanten vestigingen sluiten, waardoor het omzetvolume met 5% afnam. De winst bleef goed op peil. Vooral in het laatste kwartaal werden enkele forse nieuwe contracten afgesloten, waardoor we in 2011 geen verdere krimp verwachten. Prorest heeft veel baat bij de integrale contracten die Facilicom afsluit en levert hieraan een essentiële bijdrage. Axxicom Airport Caddy breidde de activiteiten uit met dienstverlening op het gebied van transfer van en naar Schiphol en passagiersdiensten voor grote bedrijven. Mede hierdoor steeg de omzet met 11%. De winst bleef mooi op niveau. Axxicom Thuishulp verzesvoudigde de omzet en organiseert inmiddels met ruim 800 medewerkers thuishulpdiensten in het kader van de Wmo. Inmiddels (april 2011) is het bedrijf uit de aanloopverliezen en levert het een bijdrage aan het concernresultaat. Het beleid van Tapwacht is al jaren gericht op het verbreden van het dienstenaanbod. Naast levering, installatie en onderhoud van bier- en frisdrankinstallaties zijn nu ook koffiemachines in het pakket opgenomen. Op basis van de sterke positie die Tapwacht heeft in de horeca, verwachten we ook in 2011 een omzet- en winstgroei van zo n 10% te kunnen realiseren. Facilicom Facility Solutions leverde opnieuw een forse bijdrage aan de contractenportefeuilles van alle bedrijven. Opdrachtgevers herkennen de voordelen van een integrale aanpak van de facilitaire organisatie steeds beter, waardoor de divisie met 40% groeide tot boven 100 miljoen omzet. We zullen blijven investeren in de interne bedrijfsvoering om de groei te kunnen volhouden en de voorkeurspositie die we nu al vaak hebben, verder uit te bouwen. Samen realiseerden de Nederlandse facilitaire bedrijven een omzet van 687 miljoen, met een bedrijfsresultaat van 6%. Hiermee rendeerden deze activiteiten opnieuw beduidend boven het concerngemiddelde.

8 DIRECTIEVERSLAG 2010 FINANCIËLE RESULTATEN 8 9 BOUW EN INSTALLATIE Breijer Bouw en Installatie is het voor de bouwsector lastige jaar 2010 goed doorgekomen. Dit was voornamelijk te danken aan twee grote incidentele projecten die het volume nog op peil hielden. In het eerste kwartaal 2011 zijn beide projecten opgeleverd. Het ging daarbij om de verbouw en restauratie van het monumentale gebouw van de Raad van State en de nieuwbouw van het belastingkantoor in Doetinchem, die elders in dit jaarverslag uitgebreid aan de orde komt. We konden de omzetdaling hierdoor beperken tot 4% (naar 150 miljoen). De winst werd in 2010 bijna gehalveerd. De projectmatige bouw- en techniekbedrijven zullen in 2011 teruglopen in omzetvolume. Onder de huidige marktomstandigheden is dat ook niet te voorkomen. Daarentegen verwachten we dat de business units Brand- en Beveiligingstechniek en Contractonderhoud verder groeien, en daardoor een steeds sterker aandeel zullen krijgen in de Breijer-groep. We blijven hierop focussen, ook al omdat Breijer met deze activiteiten het meeste bijdraagt aan het totaalaanbod dat Facilicom op de markt brengt. BUITENLAND Onze bedrijven in België hebben een goed jaar achter de rug. We bieden hier het volledige scala aan facilitaire diensten, inclusief de samenbindende rol van Facilicom Facility Solutions. Dit integrale aanbod kan rekenen op steeds meer belangstelling. Door de overname van One Group (met een omzet van ruim 60 miljoen) in het laatste kwartaal van 2010 hebben we ons dienstenaanbod nog kunnen uitbreiden met technisch onderhoud en fleet support. Daarnaast voegt One Group volume toe aan de bestaande schoonmaakactiviteiten, waardoor synergie ontstaat. De effecten van de fusie zullen in 2011 volledig doorwerken in de cijfers. In 2010 groeide de omzet autonoom (zonder overname-effect) met 2% naar 90 miljoen. Vooral Facilicom Facility Solutions had hier een groot aandeel in. De autonome winstgroei was ruim 40%. Qua rendement verbeterden Facilicom Facility Solutions en Axxicom Airport Caddy hun resultaten opnieuw, bleef Gom stabiel en nam het aanloopverlies van Trigion af. Helaas liep het resultaat van Prorest Catering terug. In het laatste kwartaal van 2010 is een aantal probleemcontracten aangepakt waarbij de verliezen begin 2011 zullen verdwijnen. Alles tezamen zijn de verwachtingen voor 2011 positief. De fusie tussen het oorspronkelijke Facilicom België en One Group verloopt enthousiast en constructief, de bedrijfsculturen komen grotendeels overeen. We hebben daarmee een uitstekende uitgangspositie op de Belgische facilitaire dienstenmarkt. In Frankrijk daalde de omzet, zoals verwacht, met 12% tot 93 miljoen. Het staken van de activiteiten van Axxicom Airport Caddy op luchthaven Charles de Gaulle was hier een belangrijke factor in. De afwikkeling van dit sterk verliesgevende bedrijfsonderdeel is volledig in de jaarcijfers verwerkt. Maar ook Gom Propreté liep terug in omzet, waardoor de verbetering in de brutomarge (als gevolg van een effectievere bedrijfsvoering) deels teniet werd gedaan en de winst te laag bleef. We zien in 2011 nog geen verbetering in de omzetontwikkeling, zodat de resultaten onder druk blijven staan. Het beveiligingsbedrijf had te maken met eenmalige kosten uit het verleden en realiseerde daardoor een verlies. Al met al is het resultaat van Facilicom Frankrijk verbeterd ten opzichte van 2009, maar nog altijd beneden peil. Engeland wist het verlies in het schoonmaakbedrijf vrijwel helemaal weg te werken. Het volume is gestegen, maar het absolute omzetniveau blijft laag. Het beveiligingsbedrijf liep helaas terug in omzet en wist daardoor niet in de zwarte cijfers te komen. Concluderend kan worden gesteld dat onze buitenlandse activiteiten positief hebben bijgedragen aan het bedrijfsresultaat. Ten opzichte van 2009, toen per saldo nog een aanzienlijk verlies werd gemaakt, is dat hoopgevend. FINANCIËLE RESULTATEN Voor het derde jaar op rij hebben we onze netto winst op peil weten te houden. Onder de huidige markt - omstandigheden is dat een goede prestatie. De omzet is licht gestegen, waaraan de overnames natuurlijk hebben bijgedragen. In een krimpende markt hebben we dus onze marktpositie weten te verbeteren. Er is in 2010 fors geïnvesteerd in overnames, waarbij CSU Security Services en One Group de belangrijkste waren. Deze overnames werden geheel uit eigen middelen gefinancierd en de betaalde goodwill is direct ten laste van het eigen vermogen gebracht. Desondanks is de solvabiliteit vrijwel gelijk gebleven en met 44% nog steeds zeer hoog. Er is opnieuw geïnvesteerd in de ontwikkeling van ons nieuwe ERP-systeem. De aankooplicenties en de reeds ontwikkelde systeemonderdelen zijn geactiveerd en zullen over de looptijd van de verwachte gebruiksperiode worden afgeschreven. Daarnaast zijn voor dit omvangrijke project consultancy-kosten gemaakt en zijn veel van onze eigen mensen intensief met het project bezig geweest. Deze kosten zijn direct ten laste van het resultaat gebracht. In 2011 zullen zowel de investeringen als de projectkosten nog aanzienlijk hoger uitkomen. Eind 2011

9 DIRECTIEVERSLAG 2010 VOORUITZICHTEN 2011 zal het eerste bedrijf live gaan, de verdere uitrol zal in de loop van de volgende jaren plaatsvinden. We houden voor de komende jaren rekening met hogere automatiseringskosten dan wij in het verleden gewend waren. De nieuwe systemen zijn noodzakelijk om ook in de toekomst toonaangevend te blijven op breed facilitair gebied en zullen op langere termijn hun vruchten afwerpen in de vorm van betere managementinformatie en vooral betere interface-mogelijkheden met andere systemen, zoals die van businesspartners en bijvoorbeeld medewerkerportalen. Alles overziend is Facilicom opnieuw sterker geworden. Uit eigen middelen is geïnvesteerd in bedrijfsactiviteiten en in een betere ondersteuning van onze divisies, terwijl de balanspositie onverminderd sterk is gebleven. Daarmee is 2010 financieel een goed jaar geweest. VOORUITZICHTEN 2011 In de voor ons relevante markten zien we verschillende ontwikkelingen. Deels bieden deze kansen, maar deels zijn ze ook bedreigend. Het Nieuwe Werken en de daarmee gepaard gaande krimp in vierkante meters kantoorruimte is al genoemd als een bedreiging. Wij verwachten dat dit een structureel verschijnsel is. Tegelijkertijd biedt dit ook kansen, omdat werkgevers die Het Nieuwe Werken hebben doorgevoerd in veel gevallen het niveau van facilitaire dienstverlening verhogen om hun medewerkers een warm welkom te bieden op de dagen dat zij nog op kantoor zijn. Minder meters, maar wel beter verzorgd. Door hier actief op in te spelen kan Facilicom een belangrijker partner worden die actief bijdraagt aan het imago van de opdrachtgever als werkgever. Goede facilities zijn dan niet alleen een kostenpost, maar leveren ook wat op. Een andere kans is de duidelijke trend naar integrale uitbesteding van het totale facilitaire proces aan één partij. In de krimpende markt is dit een groeiend segment waar Facilicom prima in thuis is. Het DBFMO-contract voor het belastingkantoor in Doetinchem toont dit aan. Recentelijk hebben wij opnieuw enkele grote integrale contracten af weten te sluiten, die in 2011 moeten gaan bijdragen aan onze bedrijfsresultaten. De bezuinigingstrend bij opdrachtgevers die een gevolg is van de economische recessie, dus op conjuncturele gronden, heeft de afgelopen jaren tot veel contract-heronderhandelingen geleid en bij tenders een sterk prijs - drukkend effect gehad. We zien dat de meeste bedrijven zich nu weer positiever ontwikkelen, en dat bovendien de gewenste besparingen grotendeels zijn gerealiseerd. Dat zal niet leiden tot toename van de uitgaven aan facilitaire dienstverlening, maar de bezuinigingsdrift om conjuncturele redenen is sterk afgenomen. In de gezondheidszorg staan instellingen en organisaties steeds meer open voor uitbesteding en samenwerking in de vorm van joint ventures. Zowel intramuraal (ziekenhuizen, verpleeghuizen etc.) als extramuraal (thuishulp en thuiszorg) biedt dit mogelijkheden tot marktvergroting. Facilicom is in beide segmenten goed vertegenwoordigd en verwacht hierin te kunnen groeien. De bovengenoemde kansen zullen we hard nodig hebben om in de zwaar competitieve markten waarin we actief zijn, tot goede resultaten te komen. In het eerste kwartaal van 2011 zijn de resultaten van onze grootste divisies, Gom en Trigion in Nederland, iets teruggelopen ten opzichte van Dat wordt grotendeels veroorzaakt door de scherpere aanneemsommen die vorig jaar zijn overeengekomen met veel opdrachtgevers. Vanwege de grote volumes werkt dit sterk door in het concernresultaat. Door betere resultaten in andere bedrijfsonderdelen kan dit worden gecompenseerd, maar we zullen alle zeilen bij moeten zetten om ook 2011 weer op een gezonde manier te kunnen afsluiten. Ondertussen blijven we investeren in de toekomst, niet alleen in ICT, maar ook en vooral in een goede positie op de arbeidsmarkt. Dienstverlenen is mensenwerk en Facilicom is een mensenbedrijf. Onze medewerkers zijn de kern van het bedrijf, en we zullen in 2011 nog intensiever werken aan het werven, binden en boeien van de juiste mensen op de juiste plek binnen ons bedrijf, zoals ook elders in dit jaarverslag is te lezen. Op basis van deze uitgangspunten bouwen we met ruim collega s verder aan Facilicom, in het volste vertrouwen dat wij in 2011 opnieuw een resultaat zullen neerzetten waar we trots op kunnen zijn. Schiedam, 4 april 2011 Drs. J.A. Gennissen president-directeur

10 ALGEMEEN VERSLAG DE BELANGRIJKSTE THEMA S 10 11

11 ALGEMEEN VERSLAG PPS BELASTINGKANTOOR ALGEMEEN VERSLAG: DE BELANGRIJKSTE THEMA S Van alle thema s van 2010 was de bouw van het Belastingkantoor in Doetinchem wel het belangrijkste. Daarom ook veel aandacht voor dit project, te beginnen op de volgende pagina s. Volgens Harold Hinfelaar van Facilicom Facility Solutions haalt DBFMO het beste wat Facilicom in zich heeft naar boven. Henny van Oortmarssen van Breijer Bouw vertelt dat het een feest was om dit pand te bouwen. Sander Ruitenbeek van de Belastingdienst legt uit hoe het credo Doe meer met ongeveer kan leiden tot een reeks van slimme oplossingen. En Pieter Dijckmeester van de Rijksgebouwendienst meldt dat dit slimme bouwen veel geld oplevert. Verderop in het jaarverslag vertellen Facilicom-medewerkers bovendien hoe het nu is om in dit magnifieke pand te werken.

12 ALGEMEEN VERSLAG DE BELANGRIJKSTE THEMA S HAROLD HINFELAAR, BUSINESS UNIT DIRECTEUR VAN FACILICOM FACILITY SOLUTIONS Het beste wat Facilicom in zich heeft Bouwen met het oog op de exploitatie. Het integreren van alle facilities, ook de hard facilities. Het zijn twee paradepaardjes van Facilicom. In 2006 brachten de Facilicomdivisies beide concepten samen in het eigen hoofdkantoor in Schiedam. Resultaat was een baanbrekend pand. Nu hebben ze de kracht van deze combinatie als single party ook mogen bewijzen in het PPS-contract met de Rijksgebouwendienst en de Belastingdienst. De term PPS schiet eigenlijk tekort. Harold Hinfelaar, business unit directeur van Facilicom Facility Solutions: Die term beschrijft alleen de vorm van samenwerking: publiek-private samenwerking, dus een publieke instantie die een commerciële onderneming inschakelt om een bepaalde beschikbaarheid te leveren. In het proces gaat het om DBFMO: Design, Build, Finance, Maintain en Operate, dus een aanbesteding van zowel het pand als de exploitatie van het pand. Het zijn outputgerichte contracten. De opdrachtgever geeft slechts aan wat hij wenst: in dit geval de beschikbaarheid van 350 werkplekken voor 460 werknemers, inclusief alle facilitaire diensten. Het is de meest uitgebreide vorm van uitbesteden en op deze manier is ook het meeste voordeel te behalen. Want de concessienemer is dan verantwoordelijk voor het hele traject en kan bijvoorbeeld beslissen meer te investeren in de bouw, omdat daarmee de exploitatie gunstiger wordt. Bij traditionele projecten zijn alle disciplines opgeknipt en dan treedt er dus altijd snijverlies op. Als één entiteit alles doet, is er een veel betere onderlinge afstemming. En dat voordeel wordt natuurlijk alleen maar groter als je het als single party doet. Maar dan moet je dus wel alle verschillende werelden bij elkaar brengen en ervoor zorgen dat die ideale mix echt ontstaat. RUIM 350 PAGINA S OUTPUTSPECIFICATIES De outputspecificaties besloegen ruim 350 pagina s. Daarin stond dus precies beschreven wat we uiteindelijk moesten leveren. Hoe we dat gingen doen, mocht Facilicom zelf invullen. Dan begint dus het spel. Elke divisie is gaan terug redeneren en heeft in grote lijnen op papier gezet wat er volgens zijn discipline nodig was. Dan kan iedereen meedenken vanuit zijn eigen expertise. In wekelijkse vergadersessies zijn we dat onderling gaan afstemmen. Zo is het plan steeds concreter geworden en steeds verder verfijnd. De verfijningen werden ingebracht in dialoogsessies met de Rijks gebouwendienst en de Belastingdienst. Die dialoog - sessies hebben een dubbele functie: de opdrachtgever kan met behulp van de uitkomsten van die sessies de uitvraag optimaliseren, wij kunnen onze aanbieding verbeteren. Het zijn open gesprekken waarbij beide partijen kunnen profiteren van elkaars deskundigheid. Maar op dat moment waren er nog wel drie partijen in de race. Het was een subtiel spel: we wilden onze slimmigheden wel delen, maar tegelijkertijd ons kruit een beetje drooghouden voor de eindpresentatie. Er zat uiteindelijk maar een klein verschil tussen de nummer twee en de nummer een. Maar de opdracht ging naar Facilicom. We hadden 87,61 van de 100 punten, dus een 8,8. De Rijksgebouwendienst keek naar de economisch meest voordelige inschrijving en naar de kwaliteit. Beide aspecten telden voor 50 procent mee. Met alleen een goed ontwerp red je het niet. Je wint het alleen als je over de hele linie, dus design, build, finance, maintain én operate, een ruime voldoende scoort. Dat is ons heel goed gelukt. ALLEMAAL OPNIEUW LEREN ZWEMMEN Het was wennen voor alle partijen. Iedereen heeft opnieuw moeten leren zwemmen. De architect moest zijn ontwerp aanpassen als de schoonmaker zijn veto uitsprak over een bepaald tegeltje omdat dat echt niet efficiënt is schoon te houden. De mensen van bouw en installatie kregen geen kant-en-klaar bestek, maar moesten zelf op zoek gaan naar de beste oplossing. En zo gold dat voor alle disciplines. Dat was wennen, maar dat zag je met de week groeien. Mensen gingen elkaar vinden, het werd discipline-overstijgend. Dat heeft veel meerwaarde opgeleverd. Het pand is daardoor veel mooier en beter geworden dan we zelf eerst hadden bedacht. Het is heel energiezuinig, schoonhouden is heel eenvoudig, beveiliging en toegangsverlening zijn veel efficiënter door de inzet van techniek, de logistiek in het pand is slim, het restaurant is multifunctioneel, de buitengevel heeft nauwelijks onderhoud nodig, de dakbedekking is heel duurzaam, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Door dat alles is het dus veel makkelijker te beheren en zijn de exploitatiekosten veel lager dan bij een traditioneel kantoorpand. TROTS OP EEN FANTASTISCH PAND Ook doordat de bouw iets is uitgelopen, is het pand duurder geworden dan gepland. Maar over vijftien jaar klopt de business case. We hebben nu iets meer uitgegeven, maar we winnen veel in de exploitatie, in de restwaarde van het pand en in de mogelijkheden om het pand straks, als het over vijftien jaar vrij zou komen, op een eenvoudige manier op te delen in meerdere units, zodat het makkelijker is te verhuren. Los daarvan heeft het een marketingwaarde die onbetaalbaar is. Facilicom krijgt hiermee een enorme exposure. Met DBFMO haal je het beste wat Facilicom in zich heeft, naar boven. We doen graag dit soort projecten omdat we echt geloven in integrale dienstverlening en omdat we de voordelen zien van het afstemmen van ontwerp, bouw, financiering, onderhoud en exploitatie. Met een DBFMO-contract kunnen we dat optimaal waarmaken, kunnen we onze visie bewijzen. Dan is het natuurlijk geweldig dat we niet eens een bank nodig hebben, maar dat we het ook zelf kunnen financieren. Dit project raakt Facilicom in al zijn facetten, iedereen is erbij betrokken: bouw, installatie, onderhoud, schoonmaak, catering, beveiliging, management. Bijna het hele bedrijf is gemobiliseerd en ik ben er echt trots op dat we met z n allen zo n fantastisch pand hebben gerealiseerd.

13 ALGEMEEN VERSLAG PPS BELASTINGKANTOOR

14 ALGEMEEN VERSLAG DE BELANGRIJKSTE THEMA S HENNY VAN OORTMARSSEN VAN BREIJER BOUW Een feest om te bouwen Pas in een later stadium werd besloten dat Facilicom het PPS-project in Doetinchem helemaal zelf wilde realiseren. En dat Breijer Bouw en Installatie het pand dus moest bouwen. In de paar maanden tussen voorlopig ontwerp en definitief ontwerp zette het bouwbedrijf het bouwkundige plan volledig op zijn kop. Zo zorgde de komst van Breijer voor een geheel nieuwe dynamiek in het projectteam. Het Belastingkantoor werd er mooier, beter en goedkoper in de exploitatie van. Het moest anders, het kon beter. Dat zagen de bouwers van Breijer al snel. Het pand was bedacht in prefab beton en metselwerk, vertelt business unit directeur Henny van Oortmarssen van Breijer Bouw Huizen. Daarmee krijg je een heel zware gevel, waar ook een uiterst zware constructie voor nodig is. Wij hebben gekozen voor keramische steenstrips. Daardoor kon de constructie veel lichter. Het pand is nu gebouwd rond een skelet van hout, met een betonnen draagconstructie. Het leidde tot een forse besparing. De fundering kon lichter en dus goedkoper, we hadden minder beton nodig, er hoefden minder kolommen en draagmuren in het pand, er waren geen geveldragers of stalen balken meer nodig en we hebben ook nog eens de bouwsnelheid kunnen opvoeren. Een enorme verandering. Gelukkig werd de architect heel enthousiast van ons idee. Het gaf hem namelijk de mogelijkheid om in heel andere steenverbanden te denken. Zo zijn de stenen tussen de ramen nu verticaal geplaatst. Heel stijlvol, maar in metselwerk moeilijk te realiseren. Met steenstrips kost dat geen extra geld of tijd. Nu is er dus een heel mooie variatie in het metselwerk ontstaan. VEEL EFFICIËNTER GEMAAKT Zoals de architect werd geacht te luisteren naar de inbreng van de bouwers, zo moesten de bouwers ook praten met schoonmakers, onderhoudstechnici, cateraars, beveiligers en facilitair managers. Het pand is gebouwd op de exploitatie. Dat is anders dan bij een gewoon bouwproject. Hier kon iedereen met elkaar meedenken. Zo is de vloer op de begane grond nu grotendeels uit gevoerd in natuursteen. Behoorlijk duur en dat zouden wij normaal gesproken ook niet zo snel hebben gekozen. Maar doordat we nu bouwden met het oog op de exploitatie, zijn we veel meer gaan denken in de levenscyclus van materialen. Natuursteen heeft een hoogwaardige uitstraling, is duurzaam, slijtvast en makkelijk te onderhouden. Gezien over de hele levenscyclus is het voordeliger om die duurdere natuursteen te kiezen. In de traditionele bouw bewaak je alleen je eigen budget en kan het zijn dat je een pand heel voordelig bouwt maar dat het tegelijkertijd, mede vanwege de kostenbesparingen op materialen, heel duur wordt in exploitatie. Hier was alles in één hand en konden we dus besluiten om aan de voorkant wat meer te investeren, om het aan de achterkant veel efficiënter te maken. SLIMME OPLOSSINGEN Het pand is een verzameling van slimme oplossingen. De ramen zijn van aluminium en dus onderhoudsvrij, maar stralen aan de binnenzijde warmte uit door de brede houten kantstrook. De ramen liggen niet in nissen, dus zijn er geen lastige hoekjes om schoon te maken. De kantstroken hebben geen extra hoeken en naden en zijn dus makkelijk schoon te houden en onderhoudsarm. De plinten onder de ramen zijn extra breed, zodat water dat wordt geknoeid bij het glazenwassen op de plint blijft staan en niet de vloerbedekking bevuilt. Door te kiezen voor een sprinklerinstallatie kon het pand bouwkundig weer lichter worden uit gevoerd. De warmte van afblaaslucht en installaties wordt teruggewonnen en hergebruikt. Een zonneboilerinstallatie zorgt voor warm water. Zonnehitte op de ramen wordt afgevangen en afgezogen via de bouwkundige kozijnen. Een warmtepomp zorgt voor een aangenaam klimaat in het pand, pas bij een buiten - temperatuur van 5 C of lager hoeft er te worden bijgestookt. Alle installaties en de verlichting in een ruimte doen het alleen als er daadwerkelijk mensen aanwezig zijn. De warmtevoorziening schakelt zichzelf automatisch uit als in een ruimte een raam open gaat. Dezelfde raamsensoren dienen, buiten kantooruren, als melders voor de inbraakinstallatie. En deze opsomming van slimmigheden zou nog pagina s door kunnen gaan. EEN MAGNIFIEK PAND Het was wennen voor de bouwers en installateurs. We bouwen vaker integraal en met allemaal eigen bedrijven. En het is onze tweede natuur om slimme alternatieven of economisch betere uitvoeringsmethodes in te brengen. Maar zo n PPS-project is wel even wat anders. Dan is alleen de output vastgelegd en krijg je in feite dus carte blanche. De onwennigheid sloeg al snel om in enthousiasme. Er is een enorm beroep gedaan op onze expertise. Dat maakte het tot een feest om dit pand te bouwen. De vakkennis die een aannemer heeft, wordt te weinig gebruikt, vindt hij. In een aanbestedingsmarkt word je als bouwer pas bij een project betrokken in de fase van de prijsvorming. Dan is alles al uitgedacht en zijn alle materialen al besteld. Dan zie je wel hoe het anders en beter had gekund, maar kan dat niet meer. Hij is trots op het resultaat. Het is een magnifiek pand geworden. Iedereen die er komt, kijkt zijn ogen uit. Het is wijds, open, er is veel licht, er zijn tal van vides en mooie zichtlijnen. De Rijksgebouwendienst en de Belastingdienst hebben goed nagedacht over de output die ze wilden realiseren, wij hebben de vrijheid die we kregen benut om er een geweldig pand van te maken dat van binnenuit is ontworpen en ontwikkeld. Het is gebouwd met oog op de exploitatie, met oog op de toekomst en zeker ook met oog op de gebruiker. Ik denk dat opdrachtgevers en gebruikers heel tevreden kunnen zijn met dit pand.

15 ALGEMEEN VERSLAG PPS BELASTINGKANTOOR

16 ALGEMEEN VERSLAG DE BELANGRIJKSTE THEMA S 16 17

17 ALGEMEEN VERSLAG PPS BELASTINGKANTOOR SANDER RUITENBEEK VAN DE BELASTINGDIENST Doe meer met ongeveer Al in 2002 is de Belastingdienst gaan nadenken over een nieuw pand in het oosten van het land. Onderzoek van de Rijksgebouwendienst wees uit dat het voordelig was om het nieuwe kantoor te bouwen in een publiek-private samenwerking. Het werd het eerste pand dat de Belastingdienst ging bouwen in een PPS-constructie. Het is ook voor het eerst dat het Centrum voor Facilitaire Dienstverlening van de Belastingdienst zelf slechts de regierol heeft voor de facilities. En ook het integreren van dienstverlening is een primeur voor de Belastingdienst. Het Centrum voor Facilitaire Dienstverlening van de Belastingdienst (B/CFD) zorgt voor de huisvesting van de ruim belastingambtenaren en alle diensten die daarbij horen, en is tevens verantwoordelijk voor centrale inkoop, wagenparkbeheer, digitalisering en documentenhuishouding. Al in 2002 ging de dienst nadenken over een nieuw pand in het oosten van het land. In 2006, toen de plannen concreet werden, was het uitgangspunt bij het Rijk inmiddels om bij elk bouwproject met een aanneemsom van meer dan 25 miljoen euro voor huisvesting en dienstverlening te kijken of het voordeliger is om het in PPS te doen, vertelt Sander Ruitenbeek, programmamanager PPS bij B/CFD. Het antwoord was positief. Een hele omschakeling voor de Belastingdienst. B/CFD heeft voor de meeste facilitaire diensten landelijke contracten afgesloten. Bij dit pand hebben we alles ondergebracht in één contract. Dat doen we ook om ervaring op te doen. Wat we hier in Doetinchem en bij ons tweede PPS-project in Groningen leren, willen we ook kunnen toepassen in de rest van Nederland. DENKEN IN OUTPUT De aanbesteding dwong de Belastingdienst te denken in output. Ons eerste uitgangspunt was: Doetinchem moet geen eiland worden, dus wat hier wordt aangeboden moet vergelijkbaar zijn met andere kantoren. Tweede uitgangspunt was: doe meer met ongeveer. We willen een prestatie geleverd krijgen, niet tot in detail beschrijven hoe we denken dat de leverancier tot die prestatie moet komen. Dus niet zeggen: we willen precies die ene koffieautomaat, maar wel dat medewerkers koffie moeten kunnen halen van een bepaalde kwaliteit, dat ze nooit meer dan 50 meter daarvoor moeten hoeven lopen, dat die koffie altijd vers is, en dat hij snel wordt gezet. Het was niet eenvoudig. We hebben onze specialisten in catering, schoonmaak, beveiliging, noem maar op. Die kennis hebben we gebundeld en vastgelegd in de output - specificaties. We hebben in zo n PPS-constructie een heel andere rol dan bij traditionele aanbesteding, de enige eis hier is dat er wordt voldaan aan de outputspecificaties. Dat maakte het wel mogelijk dat Facilicom met verrassende oplossingen kon komen. Normaal zouden we bijvoorbeeld catering en schoonmaak separaat hebben aanbesteed. Dan zou de cateraar hebben aangeboden dat er elke dag voor een half uur een afwashulp naar het pand zou komen. Facilicom kwam met het idee om dat door de schoonmaker te laten doen. Een mooi voorbeeld van integratie. Zo zijn er nog veel meer slimme dingen bedacht. TOCH TE VEEL WERKPLEKKEN In de negen jaar tussen eerste ideeën en oplevering is er natuurlijk wel wat veranderd. Zo hebben we nog lange tijd gedacht dat we een archiefruimte nodig zouden hebben. Maar we zijn hard bezig om alles te digitaliseren, dus in de loop van 2010 hebben we Facilicom gevraagd om de archiefruimte alsnog om te zetten in kantoren. De eisen op het gebied van duurzaamheid hoefden niet te worden bijgesteld. Daar is het Rijk al veel langer mee bezig en wij als Belastingdienst lopen daarin behoorlijk voorop. Voortschrijdend inzicht en actuele ontwikkelingen hebben inmiddels wel duidelijk gemaakt dat er te veel werkplekken zijn. Norm van Het Nieuwe Werken was destijds: 350 werkplekken voor 460 medewerkers. Met de normatiek van nu zou dit pand geschikt zijn voor wel 500 medewerkers. Wat we bovendien zien is dat we bij de Belastingdienst altijd een piek hebben op de dinsdag, dan zijn alle werkplekken bezet, terwijl je op vrijdag op sommige afdelingen een kanon kunt afschieten. Er is dus extra winst te behalen in het beter spreiden van de aanwezigheid. Uiteindelijk zijn er ook nog eens 50 medewerkers minder meeverhuisd dan voorzien. We zijn nu op zoek naar een manier om het aantal werkplekken optimaal te benutten. Dat kan erin resulteren dat we een deel van het pand gaan verhuren aan andere gebruikers dan de Belastingdienst/Oost. MARKTCONFORME EXPLOITATIE Op 21 februari 2011 is het pand betrokken en is de exploitatiefase ingegaan. Aanbesteding en realisatie zijn prima verlopen. Nu komen we tot de ontdekking dat we sommige dingen toch anders willen en moet blijken of we het goede gevoel dat we hadden, blijven houden. Dat is belangrijk, want alle diensten zijn ondergebracht bij één partij die ook nog eens een contract heeft voor vijftien jaar. Eis is daarom ook dat de leverancier de markt voor ons bijhoudt en zorgt dat het aanbod marktconform blijft. Ze kunnen dus niet achteroverleunen. Komen er nieuwe inzichten, nieuwe standaarden van dienstverlening, nieuwe machines, dan moet dat leiden tot actie van Facilicom. De dagelijkse dienstverlening wordt gemonitord met behulp van een management systeem dat door Facilicom zelf is aangeboden en opgezet. Daarin is te zien welke storingen er zijn, hoe snel ze worden opgelost en of dat binnen de afgesproken termijn gebeurt. Is het niet binnen die termijn, dan rolt daar automatisch een korting uit. Een mooi systeem, maar laat duidelijk zijn dat wij er niet op zitten te wachten om minder te hoeven betalen, dat betekent immers dat er iets fout is gegaan. Dat is niet in ons belang, niet in het belang van Facilicom en al helemaal niet in het belang van onze klant. We hebben veel liever tevreden gebruikers en willen dus graag dat klachten worden verholpen voordat ze aanwezig zijn.

18 ALGEMEEN VERSLAG DE BELANGRIJKSTE THEMA S 18 19

19 ALGEMEEN VERSLAG PPS BELASTINGKANTOOR PIETER DIJCKMEESTER VAN DE RIJKSGEBOUWENDIENST Slimmer bouwen levert veel geld op Minister De Jager van Financiën is groot voorstander van DBFMO. In een brief aan de Tweede Kamer van 8 maart 2011 stelt hij dat DBFMO de overheid al 700 miljoen meerwaarde heeft opgeleverd en dat de 1 miljard in het verschiet ligt met de projecten die nog in de pijplijn zitten. De minister schrijft: Het kabinet wil de voordelen van DBFM(O) optimaal benutten en DBFM(O) bij zo veel mogelijk projecten toepassen. Ook de Rijksgebouwendienst is enthousiast, want DBFMO leidt tot slimmer bouwen. In 2005 besloot de ministerraad dat bij alle huisvestingsprojecten van 25 miljoen euro of meer moest worden gekeken of het beter was om zo n project in een publiek-private samenwerking te realiseren. Het is aan de Rijksgebouwendienst om daar uitvoering aan te geven. In de notitie Geïntegreerde contractvorming uit 2006 legt de dienst uit wat de voordelen zijn van het combineren van design, build, finance, maintain en operate. DBFMO dwingt alle partijen om samen op te trekken, stelt het document. Het integrale karakter van het project maakt het noodzakelijk al in een vroeg stadium na te denken over de exploitatiefase. Dus partijen moeten gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor het integrale product. Dit in tegenstelling tot traditionele bouw, waar een gefragmenteerde organisatie zorgt voor coördinatieproblemen en vaak onnodig hoge faalkosten. DBFMO levert meerwaarde op doordat er synergie is. Dit kan zich uitdrukken in financiële voordelen, maar ook in kwalitatief betere gebouwen. Een combinatie van die twee kan uiteraard ook. HET EERSTE NIEUWBOUWPROJECT De Rijksgebouwendienst heeft inmiddels vier PPS-projecten voltooid. Het tweede PPS-project dat werd aanbesteed, en het eerste nieuwbouwproject, was het Belastingkantoor in Doetinchem. De ervaringen zijn goed. Met DBFMO bouw je slimmer, stelt Pieter Dijckmeester, hoofd afdeling projectontwikkeling bij de directie Vastgoed van de Rijksgebouwendienst. We worden gedwongen om al aan de voorkant goed na te denken waar je een gebouw voor gaat gebruiken, hoe je het gaat gebruiken en hoe je het zo slim mogelijk kan indelen. In de bouw is toch altijd de gedachte dat je bepaalde beslissingen nog gaandeweg kan nemen, of dat je pas tijdens de bouw bedenkt of het ook anders kan of beter kan. Met DBFMO disciplineer je jezelf: het moet van tevoren helemaal goed uitgedacht zijn voor je aan de gang gaat. EXPERTISE UIT DE MARKT HALEN Bij traditionele bouw denk je in oplossingen. Nu denk je in output. Dat is voor ons soms ook nog wel moeilijk, want wij zijn een bouw-georiënteerde organisatie: wij vinden het leuk om in oplossingen te denken. Bij DBFMO is het zaak om de vraag zo te formuleren dat je open blijft staan voor alle oplossingen, ook oplossingen waar je zelf nog niet aan gedacht had, maar die toch passen bij je uitvraag. Het geeft ook vrijheid aan de partij die het pand gaat realiseren. Want het is natuurlijk veel uitdagender om iets te leveren waarbij je zelf mag nadenken hoe je dat optimaal moet doen. Daar zit de winst, want daar haal je de expertise uit de markt. Elke aanbesteding, dus ook een DBFMO-aanbesteding, is pas succesvol als de markt er graag op inschrijft. We letten er ook op of partijen waarvan we verwachten dat ze een rol willen spelen in DBFMO, dat doen. Het heeft er onder meer toe geleid dat de rekenvergoeding voor partijen die afvallen, is verhoogd. VERRASSENDE OPLOSSINGEN DBFMO gaat natuurlijk veel verder dan alleen bouw. Met DBFMO leg je nóg meer de koppeling tussen bouw en exploitatie. Wij bedachten vroeger heus ook wel dat het handiger is om de keuken op de begane grond te hebben vanwege de aanvoer, in DBFMO dwing je dat soort slimmigheden af. In de concurrentie die ook bij DBFMO hoort, moeten consortia blijven zoeken naar de optimale oplossingen, willen ze de opdracht winnen. Wat die beste oplossingen zijn, verrast ons soms ook, daar komen soms dingen uit die we zelf niet hadden verwacht. Daarbij is het wel belangrijk dat ook de exploitatie wordt uitbesteed. Wij hebben het idee dat dat juist een van de prikkels is om het ontwerp te optimaliseren. Bovendien is het ook een van de doelstellingen om de exploitatie door de markt te laten uitvoeren, zodat wij ons kunnen beperken tot de regie. VOORDELEN ZIJN SIGNIFICANT Dat ook de finance onder DBFMO valt, is cruciaal. De F fungeert als een soort slot op de deur. Er is dan namelijk nog een andere partij, een bank, die er belang bij heeft dat het gebouw gedurende de hele looptijd perfect blijft draaien. Want alleen dan komt iedere maand ook netjes de gebruikersvergoeding binnen. Bij het consortium Facilicom is overigens geen bank betrokken: het bedrijf is een single party en heeft zelfs de finance zelf geregeld. Dat is uniek en inderdaad anders, maar ook voor Facilicom is het van groot belang dat het project zo goed draait dat de gebruikersvergoeding elke maand wordt betaald. DBFMO vergt een flinke tijdsinvestering van de Rijksgebouwendienst en, in dit geval, de Belastingdienst. Maar wat we in de voorbereiding meer kwijt zijn aan tijd, winnen we straks in de exploitatie omdat die in zijn geheel is uitbesteed. Althans: dat is onze verwachting, dat zal nog moeten blijken. Het is dus ook nog niet duidelijk of het werkt, ook op de langere termijn. We staan nog maar aan het begin. Maar de eerste ervaringen zijn in alle opzichten positief. Ik denk ook dat dit de toekomst heeft. De voordelen zijn significant.

20 ALGEMEEN VERSLAG DE BELANGRIJKSTE THEMA S 20 21

Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal!

Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal! Schoonmaak Beveiligen Catering Personeelsdiensten Horecadiensten Bouw- en installatietechniek Facility management Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal! De juiste mensen op de

Nadere informatie

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland Overweegt u nieuwbouw of renovatie van een school? Deze folder geeft u inzicht in wat publiekprivate samenwerking (pps) bij scholen inhoudt. Wanneer

Nadere informatie

Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers in toenemende mate wensen. Zeker als er sprake is van dagschoonmaak of als schoonmakers actief

Nadere informatie

De transitie van een omvangrijk contract van KPN

De transitie van een omvangrijk contract van KPN De transitie van een omvangrijk contract van KPN Het is cruciaal dat het KPN-netwerk 24/7 in de lucht is, ook omdat vitale communicatiediensten ervan afhankelijk zijn. Onderhoud, schoonmaak en beveiliging

Nadere informatie

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Visiedocument: Hostmanship en de Code DANKZIJ HOSTMAN SHIP IS HET DUS MOGELIJK EEN BELANGRIJKE MEERWAARDE BIEDEN ÉN EEN GOEDE INVULLING GEVEN AAN DE CODE Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers

Nadere informatie

Winst behalen met PPSconstructies

Winst behalen met PPSconstructies Winst behalen met PPSconstructies Er valt veel winst te behalen met PPS-constructies. Maar dan moeten opdrachtgever en opdrachtnemer goed samenwerken. Daar komt wel wat bij kijken. Het denken in PPS is

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2011. De juiste mensen op de juiste plek

FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2011. De juiste mensen op de juiste plek FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2011 De juiste mensen op de juiste plek KERNCIJFERS Bedragen x 1.000 2007 in % 2008 in % 2009 in % 2010 in % 2011 in % van omzet van omzet van omzet van omzet van omzet

Nadere informatie

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN Vernieuwing Bouw & Forum Utiliteitsbouw 6 november 2013 Pieter-Jan van Hooijdonk Algemeen directeur Breijer Bouw & Installatie AGENDA Introductie Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Trends 2014 in facilitaire dienstverlening

Trends 2014 in facilitaire dienstverlening Trends 2014 in facilitaire dienstverlening Inhoud Inleiding Organisatietrends waar u op in kunt spelen Ontwikkelingen bij facilitaire afdelingen Zeven tips op een rijtje Slot Over Facilicom FACILICOM SERVICES

Nadere informatie

Het ideale facilitair bedrijf voor een ziekenhuis

Het ideale facilitair bedrijf voor een ziekenhuis THE OPERATORS Het ideale facilitair bedrijf voor een ziekenhuis Facilicom en Strukton Worksphere bieden onder het label The Operators een nieuw concept aan voor ziekenhuizen. Samen hebben we een model

Nadere informatie

DOOR FFS WORDEN NIET PROFESSIONEEL GEBORG

DOOR FFS WORDEN NIET PROFESSIONEEL GEBORG Klantcase: Albron AD IJZERMANS, MANAGER INKOOP EN LOGISTIEK VAN ALBRON: DOOR FFS WORDEN NIET PROFESSIONEEL GEBORG Ad IJzermans (l) en Don Ran KERNACTIVITEITEN D EN DOORONTWIKKELD Een gezonde lunch in een

Nadere informatie

Maatwerk in facility management

Maatwerk in facility management Maatwerk in facility management De juiste mensen op de juiste plek Facilicom. De juiste me nsen op de juiste plek Facilicom Facility Solutions: een introductie Facilicom Facility Solutions is gespecialiseerd

Nadere informatie

PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn

PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn Congres 2011 Samenwerken aan FM www.factomagazine.nl Facto Congres 26 mei 2011 Jos Barnhoorn Snr. Project Mgr. Johnson Controls Wie is Jos Barnhoorn?

Nadere informatie

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden van Vliet Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten April 2011 7 april 2009 2 April 2011 - Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden 3 April 2011

Nadere informatie

TOTAL COST OF OWNERSHIP

TOTAL COST OF OWNERSHIP Nieuwe perspectieven op TOTAL COST OF OWNERSHIP INTELLIGENT BUILDING SPECIALS Investeren in comfort en energiebesparing loont Ondernemingen en overheidsorganisaties zijn zich er steeds meer van bewust

Nadere informatie

Laat uw medewerkers excelleren

Laat uw medewerkers excelleren Laat uw medewerkers excelleren LivingFacility realiseert en regisseert integraal facilitair management in grote kantooromgevingen en voor organisaties die actief zijn op meerdere locaties. Wij combineren

Nadere informatie

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Sales als basis voor klantcontact stimuleert klanttevredenheid Meer dan 900 medewerkers van Transcom Nederland verzorgen dagelijks facilitaire

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Toonaangevend in services

Toonaangevend in services De juiste receptionistes, telefonistes en servicedeskmedewerkers Toonaangevend in services De juiste mensen op de juiste plek Trigion Services biedt al ruim 20 jaar oplossingen als het gaat om de invulling

Nadere informatie

Bouw aan geluk in grote hoeveelheden

Bouw aan geluk in grote hoeveelheden Bouw aan geluk in grote hoeveelheden Een serie slimme oplossingen voor duurzaam en voordelig bouwen Slim bouwen aan duurzaam geluk De toekomst verandert dagelijks. Helemaal in de bouwbranche waar iedereen

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Dé perfecte partner voor uw bouwplannen! Recreëer, werk en leer in een perfecte omgeving. Neem vandaag nog contact op voor meer informatie

Dé perfecte partner voor uw bouwplannen! Recreëer, werk en leer in een perfecte omgeving. Neem vandaag nog contact op voor meer informatie TLBURG TLBURG Recreëer, werk en leer in een perfecte omgeving U wil de juiste omgeving om in te recreëren, sporten, werken of leren. Met onze services kunnen wij zo n omgeving voor u realiseren. Design

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft TU Delft Delft University of Technology Technische Universiteit Delft ZELFVERKLARING TU Delft Delft University of Technology ^ ^ ^ ^ ^ Code Verantwoordelijk Marktgedrag Pag./van 1/5 De TU Delft verklaart

Nadere informatie

De Vries Robbé Groep NV: stijging bedrijfsopbrengsten in 2005 door acquisities

De Vries Robbé Groep NV: stijging bedrijfsopbrengsten in 2005 door acquisities PERSBERICHT PERSBERICHT PERSBERICHT PERSBERICHT PERSBERICHT Schiedam, 19 april 2006. De Vries Robbé Groep NV: stijging bedrijfsopbrengsten in 2005 door acquisities Highlights 2005 De bedrijfsopbrengsten

Nadere informatie

j o r r i t s m a b o u w. n l

j o r r i t s m a b o u w. n l jorritsmabouw.nl Sinds 1880 de bouw meester Jorritsma Bouw is al vijf generaties een modern, vooruitstrevend familiebedrijf. De historie van ons bedrijf gaat terug tot 1880, toen Johannes Jorritsma zijn

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

Netto-omzet 63.789 1.099 Kostprijs van de omzet (61.047) (640) Bruto-omzetresultaat 2.741 458 EBITDA 1.666 22. Bedrijfsresultaat 1.

Netto-omzet 63.789 1.099 Kostprijs van de omzet (61.047) (640) Bruto-omzetresultaat 2.741 458 EBITDA 1.666 22. Bedrijfsresultaat 1. Persbericht Willemstad, Curaçao, 5 mei 2011 AamigoO Group NV maakt voorlopige jaarcijfers 2010 bekend Omzet Source+ NV 128,7 miljoen Brutomarge Source+ NV 5,6 miljoen Source+ slechts halfjaar meegenomen

Nadere informatie

Kansrijke Samenwerking. Presentatie In gesprek Elkaar ontmoeten

Kansrijke Samenwerking. Presentatie In gesprek Elkaar ontmoeten Kansrijke Samenwerking Presentatie In gesprek Elkaar ontmoeten November 2012 Even voorstellen: Harrie van den Bergh Manager Facility Services, GGZ Oost Brabant Facility Services: Inkoop & Magazijn, Techniek

Nadere informatie

Soepel samenwerken met SBM Offshore

Soepel samenwerken met SBM Offshore Soepel samenwerken met SBM Offshore Eind vorig jaar besloot SBM Offshore het hoofdkantoor te verplaatsen naar Schiphol. In acht weken tijd werd het pand verbouwd. In diezelfde korte tijd moest ook de facilitaire

Nadere informatie

Schoonmaak Beveiligen Catering Personeelsdiensten Bouw- en installatietechniek Facility management Jaarverslag 2008

Schoonmaak Beveiligen Catering Personeelsdiensten Bouw- en installatietechniek Facility management Jaarverslag 2008 Schoonmaak Beveiligen Catering Personeelsdiensten Bouw- en installatietechniek Facility management Jaarverslag 2008 De juiste mensen op de juiste plek Onzichtbaar Goede dienstverleners stellen zich bescheiden

Nadere informatie

Projectbureau voor huisvesting & facility management

Projectbureau voor huisvesting & facility management Projectbureau voor huisvesting & facility management 2 Ondersteuning van huisvestingsprojecten Offace projectbegeleiding is een adviesbureau op het gebied van huisvesting en facility management. Wij ondersteunen

Nadere informatie

Stern Groep N.V. Analistenbijeenkomst 19 augustus 2015

Stern Groep N.V. Analistenbijeenkomst 19 augustus 2015 Stern Groep N.V. Analistenbijeenkomst 19 augustus 2015 Agenda Belangrijke gebeurtenissen 2015 Samen Sterker! Resultaten H1-2015 Financiële positie 30 juni 2015 Prognose 2015 1 Belangrijke gebeurtenissen

Nadere informatie

PPS en maatschappelijk vastgoed

PPS en maatschappelijk vastgoed PPS en maatschappelijk vastgoed 19 april 2011 Peter Oussoren Tenman Inhoud: Is er een probleem? Wat verwachten we van een oplosssing Even herhalen :PPS PPS nieuwe stijl : lean en mean Probleemstelling:

Nadere informatie

Nettowinst gestegen met 53%, sterke prestaties in met name Duitsland en Nederland

Nettowinst gestegen met 53%, sterke prestaties in met name Duitsland en Nederland Nettowinst gestegen met 53%, sterke prestaties in met name Duitsland en Nederland Kernpunten tweede kwartaal 2005 Stijging met 52% van de verwaterde winst per gewoon aandeel (WPA) in Q2 tot 0,47 (Q2 2004:

Nadere informatie

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008 Resultaten december 2008 Ontslaggolf op komst Foto Carel Richel De Nederlandse autodealers maken zich op voor een uitzonderlijk zwaar jaar. De verkopen nieuw blijven achter, de occasionmarkt is ingestort

Nadere informatie

Onderzoek maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) 2014

Onderzoek maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) 2014 Onderzoek maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) 2014 Het jaarlijkse mvo-onderzoek van Service Management resulteerde opnieuw in enkele opvallende conclusies. Zo hebben opdrachtgevers veel minder

Nadere informatie

Halfjaarcijfers 2008 11 juli 2008

Halfjaarcijfers 2008 11 juli 2008 Halfjaarcijfers 2008 11 juli 2008 2008: handhaving prognose Achtergebleven EBIT 13 miljoen Margedruk eerste halfjaar 2,3% Sterk gestegen orderportefeuille 1,6 miljard Handhaving prognose EBIT 2008 + 42

Nadere informatie

Synergie van FM en CREM

Synergie van FM en CREM Syllabus Synergie van FM en CREM Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief artikelen over integraal vastgoedmanagement en facility management,

Nadere informatie

JURYRAPPORT. Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING

JURYRAPPORT. Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING JURYRAPPORT Best Practice Award 2013 Code Verantwoordelijk Marktgedrag schoonmaak- en glazenwassersbranche CSU ING De commissie Code Verantwoordelijk Marktgedrag reikt de Best Practice Award 2013 voor

Nadere informatie

De dienstverlening scoorde 9 op een schaal van 10

De dienstverlening scoorde 9 op een schaal van 10 De dienstverlening scoorde 9 op een schaal van 10 In 2018 krijgt Breda een nieuw gerechtsgebouw. Het gebouw in het Stationskwartier biedt dan onderdak aan de Rechtbank, het Openbaar Ministerie en de Raad

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Het jaarlijkse mvo-onderzoek van Service Management resulteerde opnieuw in enkele

Het jaarlijkse mvo-onderzoek van Service Management resulteerde opnieuw in enkele Het jaarlijkse mvo-onderzoek van Service Management resulteerde opnieuw in enkele opvallende conclusies. Zo hebben opdrachtgevers veel minder oog voor de factor mens dan schoonmaakbedrijven en schalen

Nadere informatie

De Droom: samen leren, werken en innoveren

De Droom: samen leren, werken en innoveren De Droom: samen leren, werken en innoveren Hybride onderwijs in een excellente leeromgeving komt tot stand in nauwe samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven. Dat is De Droom van de branche Horeca

Nadere informatie

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Wie zijn we? Gestart in 1986 Duurzaamheid zit in onze genen Ruim 110 medewerkers Woningbouw, utiliteit, overheid, gezondheidszorg, onderwijs, monumenten,

Nadere informatie

Ziekenhuisorganisatie Nieuwe Stijl

Ziekenhuisorganisatie Nieuwe Stijl Ziekenhuisorganisatie Nieuwe Stijl Ziekenhuizen bevinden zich in roerige tijden. De uitdaging voor ziekenhuizen is hoe op langere termijn kwalitatief hoogwaardige en doelmatige zorg te kunnen blijven bieden

Nadere informatie

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Persbericht Yacht, 23 februari 2010 Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Trends en ontwikkelingen op de financiële arbeidsmarkt Door: mr.drs. E. Kolthof, Yacht, Competence

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Leergang Allround Leiderschap

Leergang Allround Leiderschap Leergang Allround Leiderschap Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Allround Leiderschap Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de kijk op leiderschap

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Ook België loopt warm voor multiservices en maincontracting

Ook België loopt warm voor multiservices en maincontracting Ook België loopt warm voor multiservices en maincontracting Opdrachtgevers in België huren veel diensten nog als single service in. Ze denken nog weinig in multiservices en maincontracting. Toch profileert

Nadere informatie

Water, wij halen eruit wat erin zit

Water, wij halen eruit wat erin zit Water, wij halen eruit wat erin zit U ziet papier......wij zien water Samen met u... Als uw afvalwaterzuiveringsinstallatie aan vernieuwing toe is, staat u voor belangrijke keuzes. Strategische, operationele

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn goed werken Ons nieuwe kantoor wordt een inspirerende ontmoetingsplek, waarbij we tijden plaatsonafhankelijk werken Klaas Bakker, Manager Facilities en Real Estate TenneT TSO B.V. Het nieuwe werken start

Nadere informatie

Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven

Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven Congres 2011 Samenwerken aan FM www.factomagazine.nl Koploper & doorpakker UVIT HNW in Arnhem 2 Wat is Het

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

Randstad resultaten eerste kwartaal 2006: 29% omzetgroei, nettowinst gestegen met 74%

Randstad resultaten eerste kwartaal 2006: 29% omzetgroei, nettowinst gestegen met 74% Randstad resultaten eerste kwartaal 2006: 29% omzetgroei, nettowinst gestegen met 74% Kernpunten eerste kwartaal 2006 Verwaterde nettowinst per gewoon aandeel* in Q1 met 83% gestegen tot 0,44 (vóór aan

Nadere informatie

FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2012. De juiste mensen op de juiste plek

FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2012. De juiste mensen op de juiste plek FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2012 De juiste mensen op de juiste plek KERNCIJFERS Bedragen x 1.000 2008 in % 2009 in % 2010 in % 2011 in % 2012 in % van omzet van omzet van omzet van omzet van omzet

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 212 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

Sterker in samenwerking

Sterker in samenwerking Intrakoop-strategie 2014 2016 Sterker in samenwerking Intrakoop helpt zorginstellingen al meer dan vijftig jaar de meeste waarde uit het leveranciersaanbod te realiseren, door kennis, ervaring en inkoopvolume

Nadere informatie

Goede Zaken MBO voor Dummies

Goede Zaken MBO voor Dummies Goede Zaken MBO voor Dummies Kansen voor ideëel en commercieel www.goedezaken.eu 1 Onderneming van de 21 e eeuw People (mensen) MVO Planet (milieu) Profit (winst) MBO als onderdeel van MVO Verzoeken aan

Nadere informatie

Slimmer samenwerken: PPS light

Slimmer samenwerken: PPS light PUBLIC FINANCE CONGRES 2011 van Vliet Slimmer samenwerken: PPS light Karin Heijenrath ROC Leiden Caspar Boendermaker - BNG 13 oktober 2011 Agenda Publieke investeringsprojecten Publiek-private samenwerking

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Facto Congres juni 2010

Facto Congres juni 2010 Facto Congres juni 2010 Patiënt Prominent, wat betekent dat voor Facilitaire dienst? Erasmus MC Directeur Facilitair Bedrijf Ing. M. Hoekstra- van der Deen Beoogd doel van deze workshop Delen van kennis

Nadere informatie

Hesselink Koffie: een bedrijf met allure

Hesselink Koffie: een bedrijf met allure Hesselink Koffie: een bedrijf met allure Het interieur: eigentijds en fris. Strakke lijnen, een diversiteit aan materialen maar ook warm. Alles is van tevoren bedacht. En dat is ook echt te zien. Het bedrijfspand

Nadere informatie

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw.

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw. Van Swaay Aangenaam Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay Van Swaay is een aannemingsbedrijf en projectontwikkelaar met stevige roots in Wageningen. Onze activiteiten richten zich voornamelijk

Nadere informatie

Voor elkaar, slim samen werken in de regio

Voor elkaar, slim samen werken in de regio Voor elkaar, slim samen werken in de regio Presentatie congres 'Samen vernieuwen in de Wmo' - 15 juni in Nieuwegein Rob Slegers Linda Visser RSZK Regionale Stichting Zorgcentra de Kempen Zuid-Oost Brabant

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

In 8 stappen naar bedrijfskundig FM. Van FM-specialist tot strategisch businesspartner

In 8 stappen naar bedrijfskundig FM. Van FM-specialist tot strategisch businesspartner In 8 stappen naar bedrijfskundig FM Van FM-specialist tot strategisch businesspartner Inhoud STAP 1. Maak een businessplan voor FM STAP 2. Zorg voor een optimale werkomgeving STAP 3. Zorg voor een flexibele

Nadere informatie

Halfjaarcijfers 2004. Henk Bierstee, CEO Jan Slootweg, CFO. Agenda. 1 e halfjaar 2004. Ambitie. Financieel overzicht. -pag 2-

Halfjaarcijfers 2004. Henk Bierstee, CEO Jan Slootweg, CFO. Agenda. 1 e halfjaar 2004. Ambitie. Financieel overzicht. -pag 2- Halfjaarcijfers 2004 Henk Bierstee, CEO Jan Slootweg, CFO Agenda 1 e halfjaar 2004 Ambitie Financieel overzicht -pag 2- Samenstelling groep Nederland België / Luxemburg Athlon Car Lease Nederland Wagenplan

Nadere informatie

1-2-3-Schoon. Schoonmakers die vooruitdenken. De juiste mensen op de juiste plek

1-2-3-Schoon. Schoonmakers die vooruitdenken. De juiste mensen op de juiste plek 1-2-3-Schoon Schoonmakers die vooruitdenken De juiste mensen op de juiste plek 1-2-3-Schoon In drie stappen naar een schone school 1-2-3 Gom maakt in overleg met u een transparant maatwerkplan op basis

Nadere informatie

De juiste mensen op de juiste plek FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2014

De juiste mensen op de juiste plek FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2014 FACILICOM SERVICES GROUP JAARVERSLAG 2014 Hoofdkantoor Karel Doormanweg 4 3115 JD Schiedam Postbus 144 3100 AC Schiedam tel.: 0031 (0)10 298 11 11 fax: 0031 (0)10 298 11 01 Hoofdkantoor België Avenue Building

Nadere informatie

Een contractvorm voor meerwaarde

Een contractvorm voor meerwaarde Een contractvorm voor meerwaarde PRAKTIJKCASUS INTERNATIONALE SCHOOL EINDHOVEN (DBFMO)» Martie Jacobs Directeur OPPS Content» Introductie Praktijkcase: Internationale School Eindhoven» Keuze voor PPS DBFMO»

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flavours to go Het flexibele concept voor uw interne catering waar u de smaak van te pakken krijgt! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Nadere informatie

Persbericht 14 februari 2014

Persbericht 14 februari 2014 Persbericht 14 februari 2014 NS kijkt terug op turbulent 2013 en scherpt koers aan Jaarcijfers 2013 NV Nederlandse Spoorwegen 2013 was voor NS een zwaar jaar. Na het uit dienst nemen van de Fyra/V250 moest

Nadere informatie

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Geeft richting in de wereld

Geeft richting in de wereld Geeft richting in de wereld werled van IT I T- m a k e l a a r IT-makelaar Hardware Software Wireless Cloud Virtualisatie Mobility Werkplek Data center Hardware Software Wireless Cloud Virtualisatie Mobility

Nadere informatie

Visiedocument. Outsourcing: het uitbesteden van uw huishoudelijke of schoonmaakdienst. Onderdeel van Facilicom

Visiedocument. Outsourcing: het uitbesteden van uw huishoudelijke of schoonmaakdienst. Onderdeel van Facilicom Visiedocument Outsourcing: het uitbesteden van uw huishoudelijke of schoonmaakdienst Onderdeel van Facilicom Steeds meer zorginstellingen hebben te maken met bezuinigingen en krappere budgetten. Dat verhoogt

Nadere informatie

1nergiek. Succes begint bij aandacht voor mens en welzijn.

1nergiek. Succes begint bij aandacht voor mens en welzijn. 1nergiek. Succes begint bij aandacht voor mens en welzijn. Wij zijn 1nergiek. Wij geloven dat een bewuste en betere werk- en leefwereld begint bij energieke, gezonde en opgewekte mensen. Daarom leveren

Nadere informatie

Integraal facility management bij ESA- ESTEC

Integraal facility management bij ESA- ESTEC Integraal facility management bij ESA- ESTEC Het European Space Research and Technology Centre in Noordwijk is het technische hart van de ESA, het European Space Agency. Hier werken zo'n 2.500 mensen aan

Nadere informatie

Facilitair inkopen. Met gereedschappen en methodieken om het inkoopvak beter te beheersen

Facilitair inkopen. Met gereedschappen en methodieken om het inkoopvak beter te beheersen Facilitair inkopen Met gereedschappen en methodieken om het inkoopvak beter te beheersen Inhoud Voorwoord Eeuwige spagaat bij duurzaam inkopen Outsourcing: integraal uitbesteden van facilitaire diensten

Nadere informatie

Veiligheid en gastvrijheid krijgen een gezicht. De juiste mensen op de juiste plek

Veiligheid en gastvrijheid krijgen een gezicht. De juiste mensen op de juiste plek Beveiliging Aviation Security Receptie Services Bedrijfsrecherche, ICT-security, Consultancy & Opleidingen Brand en Beveiligingstechniek AlarmServiceCentrale Toezicht & Handhaving Evenementenlogistiek

Nadere informatie

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst!

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst! Dit oriënterende gesprek is geheel vrijblijvend. Bel 0229-291 500 of mail naar bim@schoutentechniek.nl Contactgegevens De Marowijne 47 1689 AR Zwaag Postbus 20 1689 ZG Zwaag T (0229) 29 15 00 F (0229)

Nadere informatie

SAMENVATTING JAARVERSLAG 2015 STICHTING VAMEX

SAMENVATTING JAARVERSLAG 2015 STICHTING VAMEX SAMENVATTING JAARVERSLAG 2015 STICHTING VAMEX TERUGBLIK De laatste drie jaar is er sprake van een stabilisatie van de examenaantallen. Ook in 2015 gaat het om in totaal ongeveer 26.000 examens. In de periode

Nadere informatie

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit.

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit. ICT MET RENDEMENT Welkom bij de Caesar Groep De Caesar Groep is dé specialist in Nederland als het gaat om ICT-projecten met rendement. Met meer dan 300 professionals werken wij voor onze klanten aan ICT-toepassingen

Nadere informatie

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS PREFAB BADKAMERS De prefab badkamer wint snel terrein in de bouwwereld. Geen wonder, want de prefab badkamer is een kwaliteit product dat de functionaliteit en de uitstraling

Nadere informatie

de mens maakt het Verschil!

de mens maakt het Verschil! De mens maakt het verschil! De organisatie verandert... kunnen mijn medewerkers dat ook? Uw organisatie staat voor veel uitdagingen! Ze worden veelal veroorzaakt door ontwikkelingen waar u middenin zit;

Nadere informatie

In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services. Meten, verbeteren en voorspellen,

In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services. Meten, verbeteren en voorspellen, In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services Meten, verbeteren en voorspellen, Inhoud 1. De facilitaire markt verandert... 3 2. Waarom klantbelevingsmanagement?... 3 3. Stap 1: Meten...

Nadere informatie

SALARISADMINISTRATIE

SALARISADMINISTRATIE SALARISADMINISTRATIE Zelf doen of uitbesteden? Leuk dat je ons partner kennisdocument hebt gedownload. In kennisdocumenten in samenwerking met horecabranche experts brengen wij je op de hoogte van de voor

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Schoonmaakbedrijven Deze branchebeschrijving gaat over: Schoonmaakbedrijven die zich richten op het schoonmaken van het interieur in allerlei sectoren (61%); Gespecialiseerde schoonmaakbedrijven, vooral

Nadere informatie