Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG STE BOEKJAAR

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2013 65STE BOEKJAAR"

Transcriptie

1 Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG STE BOEKJAAR

2 JAARVERSLAG 2013 Contact Stichting Shell Pensioenfonds Postbus CB Den Haag Nederland Internetsite: Handelsregister Den Haag no BTW no. NL B01

3 JAARVERSLAG 2013 INHOUDSOPGAVE 1) Belangrijke cijfers 3 2) Voorwoord van de Voorzitter 4 3) Verslag van het Bestuur 5 1) Ontwikkelingen; Wet- en regelgeving, financiële markten en financiële positie 5 a) Wet- en regelgeving 5 b) Waardering van de pensioenverplichting 5 c) Financiële markten in 2013: het economisch herstel lijkt door te zetten 5 d) Ontwikkeling van de financiële positie 7 2) Uitvoering van het beleid 9 a) Doelstelling 9 b) Financiering van de pensioenregeling 10 c) Beleggingen 11 d) ESG Beleid 11 e) Communicatie 12 f) Uitbesteding 13 g) Uitvoeringskosten 14 3) Beleidswijzigingen 15 a) Statuten 15 b) Reglementen en Uitvoeringsovereenkomst 15 4) Risicomanagement 16 a) Principes 16 b) Risicomanagement proces 16 c) Risico s 17 a. Balansrisico s 17 b. Financiële risico s 17 c. Niet financiële risico s 17 5) Governance 18 6) Bestuursaangelegenheden 18 a) Evaluatie eigen functioneren van het Bestuur 18 b) Geschiktheidsbevordering 18 c) Deelnemersraad 18 4) Verantwoording en toezicht 21 1) Commissie Intern Toezicht 21 a) Werkwijze 21 b) Voortgang op aanbevelingen uit c) Overall oordeel d) Specifieke aandachtsgebieden 22 2) Oordeel Verantwoordingsgorgaan 24 3) Reactie van het Bestuur 25 Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 1

4 JAARVERSLAG ) Geconsolideerde jaarrekening ) Geconsolideerde balans van Stichting Shell Pensioenfonds 28 2) Geconsolideerd totaalresultaat van Stichting Shell Pensioenfonds 29 3) Geconsolideerd kasstroomoverzicht van Stichting Shell Pensioenfonds 30 4) Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening van Stichting Shell Pensioenfonds van het jaar eindigend op 31 december ) Overige gegevens 63 1) Gebeurtenissen na balansdatum 63 2) Actuariële verklaring 63 3) Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 65 7) Historisch overzicht Bijlagen 69 Bijlage 1: Bestuur, medezeggenschap, uitvoering en toezicht 70 Bijlage 2: Personalia en benoemingen 73 Bijlage 3: Mutaties deelnemersbestand 75 Bijlage 4: Begrippenlijst 77 Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 2

5 BELANGRIJKE CIJFERS 1) BELANGRIJKE CIJFERS Deelnemers op 31 december Actieve deelnemers Ingegane pensioenen ouderdom arbeidsongeschiktheid partner wezen Gewezen deelnemers met premievrije aanspraken Totaal Financiële gegevens miljoen Vermogen op 1 januari Toevoegingen en onttrekkingen Werkgevers- en deelnemerspremies Inkomsten uit beleggingen Waardewijziging beleggingen Uitgekeerde pensioenen (651) (648) Vermogensbeheerkosten (37) (33) Pensioenbeheerkosten (8) (8) Overig - 8 Mutatie vermogen Vermogen op 31 december Voorziening pensioenverplichtingen op 1 januari Toevoeging door rente (489) Indexatie 129 (17) Kosten pensioenopbouw actieven Uitkeringen (651) (648) Overige Voorziening pensioenverplichtingen op 31 december Dekkingsgraad 131% 119% Totaal resultaat Eigen vermogen (algemene reserve) Rendement return seeking assets (exclusief liability hedge, na kosten vermogenssbeheer) 8,1% 15,3% Totaal rendement op gemiddeld belegd vermogen 7,0% 17,0% (na kosten vermogensbeheer) Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 3

6 voorwoord van de voorzitter 2) VOORWOORD VAN DE VOORZITTER 2013 was een vol jaar. De overgang van 65 naar 67, voorbereiding op een gewijzigde pension fund governance, discussie over een nieuw Financieel Toetsingskader (FTK), de voorgestelde aanpassing van het Witteveen kader (welk opbouwpercentage mag binnen fiscale grenzen worden gehanteerd en aftopping van de grondslag waarover bruto mag worden opgebouwd), hielden de sector, en dus ook Stichting Shell Pensioenfonds (SSPF), flink bezig. Naast deze (aanstaande) veranderingen werd de sector alweer opgeroepen mee te denken over een stelsel voor de toekomst. Verandering lijkt de enige constante, en dat baart zorgen. Met name de snelheid waarmee verandering op verandering volgt en de daarmee fors toenemende druk op pensioenfondsen. Voor deelnemers wordt het hierdoor steeds lastiger om een goede financiële planning voor later te maken. Voor SSPF was het een bijzonder jaar omdat het fonds per 1 juli 2013 is gesloten voor nieuwe deelnemers. Hoewel dit niet een onmiddellijk effect heeft, anders dan dat het deelnemersbestand niet meer zal groeien, zal dit op termijn zeker niet zonder gevolgen voor de uitvoering van de regeling blijven. Hier heeft het Bestuur vanzelfsprekend, en natuurlijk met oog voor de belangen van alle betrokkenen, goed naar gekeken. Het belangrijkste gevolg is dat de gemiddelde leeftijd van de actieve deelnemers zal toenemen, en daarmee ook de totale premie als percentage van de totale salarissom (de premie stijgt met de gemiddelde leeftijd). Op lange termijn zal het vermogen van het fonds, en ook de omvang van de voorziening, behoorlijk afnemen. Naar verwachting heeft de sluiting geen gevolgen voor de verwachte indexatie op lange termijn. In 2013 steeg de dekkingsgraad van 119% naar 131%, als gevolg van een combinatie van een stijging van de rente waartegen SSPF haar verplichtingen waardeert en een stijging van de waarde van de bezittingen als gevolg van een positief beleggingsrendement van 7%. Tegen deze achtergrond heeft het Bestuur rond de 2 e helft van het jaar besloten om de allocatie aan zakelijke waarden te verlagen en de allocatie aan vastrentende waarden met 7,5% te verhogen, in lijn met het beleid om, bij hogere dekkingsgraden, het risicoprofiel van het fonds aan te passen. De verbeterde financiële positie heeft ertoe geleid dat er in 2013 kon worden geïndexeerd en het langetermijnherstelplan op 31 maart 2014 kon worden beëindigd. Hoewel het economisch herstel lijkt door te zetten, zijn er punten van zorg waaronder lage economische groei, hoge (jeugd)werkloosheid, achterblijvende kredietverlening, politieke polarisering en negatief EU sentiment, die het nog prille herstel kunnen schaden. Het Bestuur onderschrijft dat de groeikracht van Nederland flink averij heeft opgelopen, en dat het nodig is om het tij te keren. Dit vraagt politieke moed en een heldere visie op de toekomst van Nederland, waarvan investering in, onder meer, onderwijs en innovatie in ieder geval deel moet uitmaken. Maar ook blijvende betrokkenheid van de pensioenfondssector bij de BV Nederland. Net als in 2013 zal SSPF ook in 2014 investeringsvoorstellen die daaraan een bijdrage kunnen leveren in overweging nemen waarbij een gezonde balans tussen rendement en risico uitgangspunt blijft staat in het teken van de implementatie van de wijzigingen in de pensioenregeling als gevolg van het aangepaste Witteveen kader, het nieuwe FTK en de nieuwe governance opzet. De wetgever moet er voor waken het FTK niet onnodig te verzwaren waardoor pensioenfondsen de regeling in de tweede pijler niet meer efficient en effectief kunnen uitvoeren. Garmt Louw Voorzitter Bestuur Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 4

7 VERSLAG VAN HET BESTUUR 3) VERSLAG VAN HET BESTUUR 1) Ontwikkelingen; Wet- en regelgeving, financiële markten en financiële positie a) Wet- en regelgeving Als gevolg van de wijzigingen in het Witteveenkader per 1 januari 2014 werd het Reglement V voor alle actieve deelnemers van SSPF vervangen door Reglement VI. Op de valreep van 2013 heeft het kabinet met een aantal oppositiepartijen overeenstemming bereikt over verdere versobering van het fiscale regime voor de opbouw van pensioen per 1 januari Afgesproken is om het opbouwpercentage verder te verlagen (voor eindloonregelingen van 1,9% naar 1,657% en voor middelloonregelingen van 2,15% naar 1,875%). Ook werd men het eens over een aftopping van het pensioengevend salaris op Boven dit bedrag wordt het mogelijk gemaakt om uit het netto salaris fiscaal vriendelijk bij te sparen. Een dergelijke spaarregeling kan ook door pensioenfondsen worden uitgevoerd. Het Bestuur volgt met belangstelling hoe dit arbeidsvoorwaardelijk vorm krijgt. Het kabinet is er niet in geslaagd om voor het einde van 2013 duidelijkheid te geven over de invulling van het nieuwe Financiële Toetsingskader (FTK). Na consultatie van de sector in de zomer werd dit ter consultatie voorgelegde voorstel eind oktober weer ingetrokken. Vervolgens leek er een nieuwe variant op tafel te komen, waarna het pijnlijk duidelijk werd dat het nieuwe FTK op gespannen voet staat met de wens van het kabinet om pensioenpremie vrij te spelen voor aanwending voor consumptie. Het is nog steeds niet duidelijk wanneer de sector meer duidelijkheid krijgt over de invulling van het aangepaste toetsingskader. b) Waardering van de pensioenverplichting Er zijn gedurende 2013 geen wijzigingen aangebracht in de wijze waarop pensioenfondsen hun verplichtingen moeten waarderen. c) Financiële markten in 2013: het economisch herstel lijkt door te zetten , 4.000, 1.800, +51%, -28% en, vooruit, 400. Dit is niet zomaar een willekeurige verzameling getallen, maar staat achtereenvolgens voor: het passeren van de all time high grenzen van de Amerikaanse Dow Jones, Nasdaq en S&P 500 aandelen indices, de koersstijging van de Japanse aandelenbeurs (de Nikkei), de koersdaling van goud en het voorbij streven van de pre-crisis high door de AEX. Onder meer ontluikend economisch herstel in de euro zone (uit recessie, zij het nog niet heel overtuigend) en fermere groei van de Amerikaanse economie, maar vooral ook het experimentele monetaire beleid van centrale banken (langdurig lage rentes in combinatie met het opkopen van obligaties danwel de belofte dat, wanneer nodig, te zullen doen), dreef beleggers naar hoger renderende beleggingen en uit als veilig beschouwde beleggingen zoals staatsobligaties en goud. Hierbij is Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 5

8 VERSLAG VAN HET BESTUUR vooral opvallend dat de opmars van de S&P 500 zo ongeveer gelijke tred houdt met de uitbreiding van de balans van de Fed (het stelsel van Amerikaanse centrale banken) die ook in 2013 voor USD 85 miljard per maand aan obligaties bleef opkopen. Dat een verslaving aan goedkoop geld ook een keerzijde heeft, bleek in mei/juni 2013 toen de voorzitter van de Fed voorzichtig hintte op een afbouw ( tapering ) van dit opkoopprogramma: de Amerikaanse 10- jaars rente steeg fors. Uiteindelijk zou deze rente van het lage niveau van iets meer dan 1,6% begin mei stijgen tot net boven 3% aan het einde van het jaar, ook gedreven door de goede verdere vooruitzichten van een groeiende Amerikaanse economie (en daarmee - op termijn - verwachte verkrapping van het monetaire beleid van de Fed). Er was ook sprake van uitval naar andere obligatiemarkten (stijgende rente als wereldwijd fenomeen in 2013, waarmee een eind kwam aan een bull rally van 30 jaar in obligaties), waaronder Europa maar waarbij vooral schuldpapier van opkomende landen werd verkocht met fors oplopende rentes als gevolg. Deze kapitaalvlucht resulteerde er ook in dat de eigen valuta van deze opkomende landen onderuit gingen. Vooral de landen die samen het nieuwe acroniem BIITS vormen (Brazil, India, Indonesia, Turkey & South Africa) zagen grote verliezen. Er was sprake van een kleine opluchtingsrally toen de Fed in september besloot om de afbouw nog even uit te stellen. De december beslissing om vanaf januari 2014 het opkoopprogramma met - in eerste instantie - USD 10 miljard per maand te verminderen was uiteindelijk een non-event. Zorgen waren er ook over China. De Chinese economie groeide in 2013 met slechts 7,7 procent, het laagste percentage sinds Grote uitdaging voor de Chinese overheid, om de economische groei op peil te houden, is het bestrijden van het zogeheten schaduwbankieren. Chinezen steken zich buiten de reguliere banken om diep in de schulden tegen hoge kosten. Ook lokale overheden maken gebruik van deze financieringsvorm. Er bestaat vrees dat dit kan leiden tot een schuldencrisis in China, vergelijkbaar met de financiële crisis in Azië in de jaren '90. Alle ogen waren gericht op de Verenigde Staten: blijft de economie groeien, wat is het werkloosheidscijfer, wat doet de Fed, maar ook: worden de Republikeinen en de Democraten het eens over een oplossing voor de begrotingscrisis? Voortdurende onenigheid hierover leidde per 1 oktober tot de sluiting van alle niet-essentiële overheidsdiensten van de federale overheid, een government shutdown, en er werd zelfs gespeculeerd dat de Amerikaanse overheid mogelijk niet zou kunnen voldoen aan de verplichting om rente en aflossing van schuldpapier te voldoen. Onder grote druk, ook van Amerika s grootste schuldeiser China, werd men het eens over een tijdelijke begroting (later werd een begroting voor twee jaar overeengekomen) en een tijdelijke verhoging van het schuldenplafond - de debt ceiling. Vergeleken bij de VS, en ten opzichte van voorgaande jaren, leek de euro zone een baken van rust. De economie van de euro zone kroop uit de recessie, met nog wel grote verschillen tussen de landen. De aandelenbeurzen van Ierland (+35%) en Griekenland (+34%) behoorden tot de top-10 best presterende beurzen ter wereld. Het vertrouwen van beleggers in de perifere landen nam toe, resulterend in lagere risicopremies op de staatsobligaties van deze landen. Toch is het herstel nog broos, en zag de ECB, mede gegeven de zeer lage inflatie, aanleiding om in november het belangrijkste rentetarief te verlagen van 0,50% naar 0,25%. Pluspunten zijn de voortgang op het gebied van het toezicht ( single supervision ) op de grotere banken door de ECB en het feit dat Ierland de internationale noodsteun achter zich kon laten (later gevolgd door Spanje). Minpunten zijn: verwatering van het mechanisme ( single resolution ) dat in werking treedt als een bank omvalt, het uitblijven van structurele hervormingen, hoge (en soms hogere) schulden, achterblijvende kredietverlening door banken aan het MKB, en de onverminderd hoge werkloosheid (iets meer dan 12% van de beroepsbevolking in de euro zone is werkloos, ofwel meer dan 19 miljoen personen), ook en vooral onder jongeren. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 6

9 VERSLAG VAN HET BESTUUR 2014 zal uitwijzen of het herstel blijvend is, en of er sprake kan zijn van groei die gepaard gaat met het creëren van banen. Nederland verloor de triple-a status en werd door Standard & Poor s afgewaardeerd naar AA+. Voornaamste reden hiervoor was zwakkere verwachte economische groei, mede als gevolg van oplopende werkloosheid en lagere consumentenbestedingen. Ook de downgrades van Frankrijk (van AA+ naar AA-) en de Europese Unie (van AAA naar AA+) tonen aan dat de kredietwaardigheid ratings, meer dan vier jaar na het uitbreken van de Europese schuldencrisis, onder druk blijven was ook het jaar van pay back time voor de banken, de beursgang van Twitter en de opkomst van de virtuele munt bitcoin. Toezichthouders besloten de handschoenen uit te doen, en straften wereldwijd banken voor praktijken in de aanloop naar de crisis en manipulaties daarna. De dubieuze eer voor de hoogste boete ging naar JPMorgan dat een schikking trof voor maar liefst USD 13 miljard. Ook Rabobank werd beboet, en betaalde 775 miljoen. Twitter, een bedrijf dat nog nooit winst maakte, ging naar de beurs voor USD 26 per aandeel waarna de waarde meer dan verdubbelde; het bedrijf werd daarmee gewaardeerd op zo n USD 50 miljard. De virtuele munt bitcoin ging van USD 20 naar USD en terug naar USD 768. Op termijn zal blijken of de enorme vloed aan goedkoop geld tot nieuwe problemen leidt. d) Ontwikkeling van de financiële positie De financiële positie van het fonds wordt beïnvloed door: de ontwikkeling van de rente die moet worden gebruikt om de verplichtingen te waarderen, de ontwikkeling van de marktprijzen van de beleggingen (het behaalde rendement), en overige factoren zoals gegeven indexatie en aanpassingen van de overlevingstafels. Dit wordt hieronder toegelicht. Ontwikkeling van de dekkingsgraad De dekkingsgraad op basis van de door DNB voorgeschreven rentetermijnstructuur (UFR, 3- maandsmiddeling) is in het afgelopen boekjaar gestegen van 119% naar 131%. De marktrente bedroeg ultimo ,40% en steeg in het afgelopen boekjaar naar 2,74%. Onderstaande grafiek toont de ontwikkeling van de dekkingsgraad en (gemiddelde) marktrente op basis van de door DNB voorgeschreven, gecorrigeerde rentetermijnstructuur. Daarnaast wordt ook de dekkingsgraad en (gemiddelde) marktrente op basis van de ongecorrigeerde rentetermijnstructuur getoond. 135% 130% Ontwikkeling dekkingsgraad over ,5% 4,0% Dekkingsgraad 125% 120% 115% 110% 105% 3,5% 3,0% 2,5% 2,0% 1,5% Marktrente 100% Dec Jan Feb Maart April Mei Juni Juli Aug Sept Okt Nov Dec Dekkingsgraad onaangepast Minimaal vereiste dekkingsgraad Vereiste dekkingsgraad Dekkingsgraad Marktrente onaangepast Marktrente 1,0% Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 7

10 VERSLAG VAN HET BESTUUR Op basis van de strategische beleggingsmix per 31 december 2013 bedraagt het vereist eigen vermogen 23% van de voorziening pensioenverplichtingen (2012: 25%), waardoor de vereiste dekkingsgraad 123% bedraagt. De dekkingsgraad bedraagt per 31 december procent en bevindt zich boven de vereiste dekkingsgraad van 123 procent. Dit betekent dat er geen sprake is van een reservetekort. Het lopende langetermijnherstelplan kan als beëindigd beschouwd worden als er op drie opeenvolgende kwartaaleinden geen sprake meer is van een reservetekort. Eind maart 2014 was dat het geval. Het herstelplan is hiermee formeel geëindigd. Ontwikkeling van het eigen vermogen van het fonds In 2013 nam het eigen vermogen van SSPF toe. In totaal nam het eigen vermogen met miljoen toe van miljoen naar miljoen. De ontwikkeling van het eigen vermogen wordt door twee belangrijke factoren beïnvloed: de rente en de rendementen. Daarnaast zijn er kleinere factoren die in de meeste jaren individueel jaar niet belangrijk bijdragen, maar op langere termijn wel degelijk meetellen. Deze factoren worden hieronder toegelicht. Rente ontwikkeling (+ 340 miljoen) Als de rente stijgt, daalt de waarde van de pensioenvoorziening (en andersom). Een stijging van de rente beïnvloedt echter ook de waarde van het vermogen omdat het pensioenfonds een deel van het renterisico heeft afgedekt: het vermogen neemt dan eveneens af. In 2013 is de voorziening pensioenverplichtingen met 551 miljoen gedaald als gevolg van de stijging van de rentetermijnstructuur. Omdat SSPF maar een deel van het renterisico heeft afgedekt is de daling van de pensioenvoorziening groter dan de daling van het vermogen. De daling van het vermogen bedroeg 211 miljoen. Per saldo heeft een stijging van de rente in 2013 positief bijgedragen, het eigen vermogen steeg hierdoor met 340 miljoen. Vereist rendement en beleggingsresultaat ( miljoen) De benodigde rentetoevoeging (0,351%= 1 jaars rente van rentetermijnstructuur) aan de voorziening pensioenverplichtingen bedroeg 62 miljoen. Het gerealiseerde beleggingsresultaat, exclusief afdekking van het renterisico, bedroeg 8,1% (inclusief afdekking van het renterisico 7%) hetgeen overeenkomt met een stijging van miljoen. Per saldo steeg het eigen vermogen hierdoor met miljoen. Het rendement van 8,1% lag 1% hoger dan het benchmark resultaat. Het was een goed jaar voor beursgenoteerde aandelen. De aandelenportefeuille liet een rendement van 19,6% (1,8% beter dan de benchmark) noteren. Aandelen werden vooral geholpen door het zeer losse monetaire beleid van centrale banken dat beleggers naar meer risicovolle beleggingen dreef, voorzichtige economische verbetering, aandelen buy backs, lage volatiliteit en (nog) aantrekkelijke waarderingen. Small cap aandelen (een strategische keuze van het Bestuur) deden het goed, vooral in Europa. Als gevolg van de stijgende rente was de performance van de vastrentende portefeuille negatief (-2,1%), maar wel beter dan de performance van de benchmark (-2,4%). Stijgende rentes leidden tot negatieve rendementen op staatsobligaties van hoge kwaliteit, inclusief die van Nederland, waar SSPF een relatief hoge allocatie heeft. Ook had schuldpapier van opkomende landen het zwaar te verduren in Het verlies werd hier nog versterkt door depreciatie van lokale valuta. Deze valuta exposure wordt door SSPF niet afgedekt vanwege de hoge kosten en het feit dat het rendement op staatsleningen in lokale valuta van deze landen voor een groot deel wordt gedreven door valuta effecten. Goede rendementen in de meer risicovolle beleggingen in de vastrentende portefeuille, in het bijzonder high yield, konden het verlies in de andere delen van de portefeuille niet volledig compenseren. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 8

11 VERSLAG VAN HET BESTUUR Het resultaat van private equity (beleggingen in niet-beursgenoteerde aandelen) bleef dit jaar sterk achter bij de performance van beursgenoteerde aandelen. Met een rendement van 9,6% liet de portefeuille een lichte underperformance van 0,1% zien ten opzichte van de peer group benchmark. De hedge funds portefeuille rendeerde 4,7% en bleef daarmee 2,8% achter bij de peer group benchmark. De marktneutrale strategie van deze portefeuille - een lage correlatie met de rendementen van bijvoorbeeld aandelenmarkten - en de negatieve performance van de funds of funds die nog in de portefeuille zitten vormen de verklaring hiervoor. Indirect vastgoed liet, na aandelen, de beste performance zien: 13,4% versus 7,2% voor de benchmark. Hier was ook duidelijk zichtbaar dat beleggers opschoven van relatief veilige obligaties naar het wat meer risicovolle vastgoed. Tenslotte other alternatives. Deze portefeuille behaalde een rendement van 10,5% ten opzichte van een benchmark rendement van 13,2%. Indexatie (-/- 129 miljoen) Het Bestuur heeft besloten om de pensioenen die voorwaardelijk worden geïndexeerd, per 1 juli 2013 te verhogen met de indexatie-ambitie van 1,5%. Dit leidde tot een toename van de voorziening pensioenverplichtingen met 129 miljoen. De in 2012 gemiste indexatie van 2,2% is niet ingehaald in Premies en pensioenopbouw (+ 46 miljoen) SSPF ontving in totaal een premie van 45% van de salarissom. Een groot deel van die premie is bestemd om de pensioenaangroei in 2013 te dekken. De hiervoor bestemde premie van 438 miljoen was groter dan de premie die benodigd was om de pensioenaangroei in 2013 van 392 miljoen te dekken. Per saldo resteerde een winst van 46 miljoen. Overige factoren (+ 18 miljoen) Andere factoren die van invloed zijn op de financiële positie van SSPF zijn het verschil tussen ontvangen waardeoverdrachten en de aangroei van de voorziening pensioenverplichtingen door waardeoverdrachten, verschil tussen de beschikbare middelen voor kosten en de daadwerkelijke kosten en winsten en verliezen op kanssystemen, flexibiliseringsmogelijkheden en mutaties. 2) Uitvoering van het beleid a) Doelstelling Doelstelling is het nakomen van pensioenaanspraken en pensioenrechten, waarbij het streven is ingegane pensioenen en premievrije pensioenaanspraken waardevast te houden (te indexeren). De voor dat streven geldende maatstaf is het afgeleide prijsindexcijfer alle huishoudens. In de opzet van de pensioenregeling wordt gestreefd naar eenvoud en transparantie en naar onafhankelijkheid van de ontwikkelingen in de sociale zekerheid. SSPF streeft ernaar deze doelstelling te bereiken met aanvaardbare en stabiele premies. Het strategisch beleggingsbeleid van SSPF is erop gericht om binnen de door het Bestuur aanvaarde risico s maximale beleggingsresultaten te genereren, zodat SSPF op lange termijn een gezonde financiële positie heeft. Hierbij wordt een afweging gemaakt tussen de doelstellingen en het risico dat wordt gelopen. Dit wordt met een Asset Liability Management (ALM) studie getoetst. Deze ALM-studie wordt minimaal één maal per drie jaar uitgevoerd, voor het laatst in In 2014 zal opnieuw een ALM-studie worden gedaan. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 9

12 VERSLAG VAN HET BESTUUR b) Financiering van de pensioenregeling Kostendekkende en gedempte premie De kostendekkende premie voor het jaar 2013 is berekend op basis van de per 1 januari 2013 geldende rentetermijnstructuur, zoals deze door De Nederlandsche Bank (DNB) is gepubliceerd. De berekening van de gedempte premie wordt gebaseerd op het verwacht rendement, waarbij geen rekening is gehouden met verwachte extra rendementen als gevolg van diversificatie-effecten. Het verwacht rendement dat is gehanteerd voor de berekening van de gedempte premie voor 2013 bedroeg 4,6%. Overzicht premies 2013 (in procenten van de pensioenpremiegrondslag) Kostendekkende Gedempte premie premie Rekenrente 2,65% 4,6% Coming service koopsom (inclusief risico-elementen) 22,8 15,3 Backservice koopsom 17,7 16,7 Solvabiliteitsopslag 10,1 8,0 Totaal 50,6 40,0 Werkgevers- en deelnemerspremie In 2013 bedroeg de werkgeverspremie 41,6% van de pensioenpremiegrondslag. De deelnemerspremie over het deel van de pensioenpremiegrondslag dat ligt boven de pensioenpremiegrens bedroeg in 2013 de in het Reglement bepaalde 8% (onder de pensioenpremiegrens bedraagt de deelnemerspremie 2%). Tezamen bedroeg de totale feitelijke premie 45,0%. Indexatie Het Bestuur heeft besloten om de pensioenen die voorwaardelijk worden geïndexeerd, per 1 juli 2013 te verhogen met de indexatie-ambitie van 1,5%. Tevens werd, conform het beleid zoals opgenomen op pagina 47 besloten om geen inhaalindexatie te verlenen voor wat betreft de niet toegekende indexatie per 1 juli 2012 met de indexatie-ambitie van 2,2%. De 100% schaalposities bij Shell in Nederland voor niet CAO-ers zijn in 2013 met 1% verhoogd. Hierdoor werden zowel het overbruggingspensioen als de maxima voor de tegemoetkoming 65-min voor het ouderdomspensioen en voor het partnerpensioen eveneens met 1% verhoogd. Grensbedragen Voor de opbouw van de pensioenaanspraken worden verschillende percentages gebruikt, afhankelijk van de hoogte van het salaris. Daarvoor gelden drie grensbedragen, die jaarlijks per 1 juli worden aangepast aan de ontwikkelingen van de 100% schaalposities bij Shell in Nederland voor respectievelijk salarisgroep 15, 6 en 3. Alle normale salarismaxima zijn met 1% verhoogd. Als gevolg hiervan is het eerste grensbedrag per 1 juli 2013 verhoogd naar , het tweede grensbedrag naar en het derde grensbedrag naar Premie 2014 Op basis van de huidige financiële opzet heeft het Bestuur in december 2013 besloten om de totale premie voor 2014 op hetzelfde niveau te houden als voor 2013, te weten 45% van de pensioenpremiegrondslag. De verdeling van deze premie over werkgevers en deelnemers bleef ongewijzigd. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 10

13 VERSLAG VAN HET BESTUUR c) Beleggingen Het beleggingsbeleid van SSPF is vastgelegd in het Investment Plan Onderdeel van dit beleid is om bij hogere dekkingsgraden de portefeuille meer in lijn te brengen met de doelweging die de risicobereidheid van het Bestuur representeert. In 2013 is op basis hiervan de strategische weging van aandelen teruggebracht naar 33,5%, die van private equity verlaagd naar 9% en de strategische weging van vastrentende waarden verhoogd naar 47,5%. Ook is in 2013 de benchmark van de vastrentende portefeuille aangepast, waarbij onder meer de allocatie aan staatsobligaties van EMU landen verder is verlaagd en de separate allocatie aan financiële instellingen in EMU landen tot nul is gereduceerd. Dit laatste mede in reactie op de afhandeling van nationalisatie van banken (onder meer in Cyprus), waarbij senior unsecured creditors te maken kregen met een bail in en hun vordering (vrijwel) geheel moesten afschrijven. Ook heeft het Bestuur besloten tot een separate allocatie aan exportkrediet financiering (leningen aan exporterende Nederlandse bedrijven waarvoor de Nederlandse overheid garant staat). Een deel van deze allocatie is in 2013 ingevuld. Ook heeft het Bestuur in 2013 regelmatig gesproken over de afdekking van het renterisico. Het gaat hier om een dynamisch beleid waarbij aan de hand van de stand van de dekkingsgraad en de rente (een matrix) wordt gesproken over aanpassing van het percentage waarvoor dit renterisico wordt afgedekt. In deze discussies bleek de matrix in het Investment Plan lastiger hanteerbaar te zijn in een scenario van (verwachte) stijgende rentes. In de discussie is veel aandacht besteed aan evenwichtige behartiging van de belangen van alle betrokkenen. Daarbij werd onderkend dat pensioengerechtigden mogelijk belang hebben bij een hogere afdekking van het renterisico, terwijl actieve deelnemers er belang bij hebben dat dit pas bij een hogere dekkingsgraad gebeurt om ook hun indexatiepotentieel te waarborgen. Uiteindelijk is een meer fijnmazige matrix vastgesteld om besluitvorming beter te ondersteunen. Het Bestuur heeft in 2013 de nominale renteafdekking ongewijzigd op 20% gehouden. d) ESG Beleid SSPF heeft een ESG beleid. Dit beleid is te vinden op de website van SSPF (www.shell.nl/pensioenfonds/verantwoordbeleggen) In 2013 is er vijf keer gesproken over (de uitvoering van) dit beleid, tweemaal in de vergadering van de Beleggingscommissie en drie keer in de vergadering van het Bestuur. In één van de vergaderingen van de Beleggingscommissie heeft Hermes Equity Ownership Services - die namens SSPF het stemrecht uitoefent en, waar nodig, de dialoog aangaat met ondernemingen om verbetering op ESG gebied te bewerkstelligen ( engagement ) - verantwoording afgelegd over de uitvoering van het stem- en engagementbeleid. Het Bestuur heeft dit jaar formeel de Hermes Responsible Ownership Principles onderschreven. Deze principes verwoorden helder wat SSPF van ondernemingen verwachten en wat ondernemingen van SSPF als aandeelhouder (of schuldeiser) mogen verwachten en vormen de basis van het stem- en engagementbeleid. Met ingang van 1 januari 2013 is het Verdrag van Dublin (de Dublin Convention on Cluster Munitions Treaty ) geïncorporeerd in de Nederlandse wet. Nederlandse financiële instellingen mogen geen nieuwe beleggingen doen in ondernemingen die betrokken zijn bij de productie, verkoop of verspreiding van clustermunitie. De betrokken ondernemingen zijn opgenomen in een tijdelijke en indicatieve lijst die door de AFM samen met de sector is opgesteld. In een aantal van die ondernemingen belegde SSPF al niet (die waren reeds uitgesloten). Andere ondernemingen op de lijst - op één na - zijn aan de uitsluitingslijst toegevoegd. De uitzondering betreft een onderneming waarvan het Bestuur, geadviseerd door SAMCo en Hermes, tot de voorlopige conclusie is gekomen dat mogelijke betrokkenheid bij dergelijke activiteiten was opgehouden te bestaan door de beëindiging van stand by contracten voor de Amerikaanse overheid. Het Bestuur heeft Hermes gevraagd dit te blijven monitoren. SSPF verlangt van haar vastgoedmanagers dat deze participeren in de Global Real Estate Sustainability Bechmark (GRESB) survey. In 2013 voldeed 92% daaraan. Het Bestuur blijft streven naar een 100% opvolging. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 11

14 VERSLAG VAN HET BESTUUR Tenslotte heeft het Bestuur SAMCo gevraagd om bij de selectie van externe managers, in opvolging op ESG gerelateerde vragen in het selectie proces, de antwoorden op deze vragen ook mee te nemen in de due diligence fase en de managers te vragen het bewijs daarvan te leveren. e) Communicatie Communicatie-activiteiten 2013 Naast de reguliere, terugkerende communicatie-activiteiten zijn in 2013 verschillende extra activiteiten ontwikkeld. In de eerste helft van het jaar kwam een nieuwsbrief over de veranderingen in de AOW en het AOW-gat uit. Daarnaast werd over de sluiting van de SSPF regeling voor nieuwe medewerkers gecommuniceerd. In het kader van transparantie kreeg het verkorte jaarverslag een bijlage in de vorm van een nieuwsflits. Hierin was extra uitleg over kosten opgenomen. Als eerste aanzet voor meer gelaagde informatievoorziening is een informatiefolder over scheiden ontwikkeld. De folder biedt de basisinformatie en de deelnemer kan vervolgens op de website meer gedetailleerde informatie vinden, in verschillende, dieper gaande lagen. In de tweede helft van het jaar stonden de communicatie-activiteiten grotendeels in het teken van de wijzigingen in de pensioenregeling per 1 januari 2014, en de daarbij behorende conversie van aanspraken in Reglement V naar aanspraken in Reglement VI. In twee communicatieslagen zijn alle actieve deelnemers geïnformeerd over de veranderingen in de pensioenregeling, en over de gevolgen daarvan voor hun persoonlijke situatie. In juli ontvingen deelnemers een brochure met algemene informatie over de te verwachten wijzigingen. Vervolgens ontvingen zij in oktober een tweede, gepersonaliseerde brochure. Vooraf was de opzet en inhoud van deze gepersonaliseerde brochure besproken in een klantenpanel met deelnemers uit verschillende locaties en van verschillende leeftijden, waarna op een aantal punten verbeteringen en aanpassingen waren gemaakt. In het gehele communicatietraject is gebruik gemaakt van verschillende communicatiemiddelen, waarbij de uitingen elkaar aanvulden en versterkten. Deelnemers konden op de website via videopresentaties, animatiefilmpjes over deelonderwerpen, en veelgestelde vragen meer detailinformatie verkrijgen. De HR-gemeenschap werd in drie engagement sessies door de aanpassingen in de pensioenregeling geleid. Verder was er een speciale helpdesk opgezet om vragen van deelnemers (zowel per als per telefoon) te beantwoorden. Het aantal bezoekers van de website is bijgehouden en lag in het laatste kwartaal van 2013 duidelijk hoger dan normaal. Speciaal voor de pensioengerechtigden tenslotte, werd tegen het eind van het jaar een nieuwsbrief samengesteld over de komende veranderingen als gevolg van de Wet versterking bestuur pensioenfondsen. Pensioengerechtigden ontvingen deze per post in de tweede week van De resultaten van het Benchmark Onderzoek Platform (BOP), het online onderzoek onder actieve deelnemers en pensioengerechtigden dat eind 2013 voor de tweede keer werd gehouden, waren positief. De door SSPF behaalde scores lagen boven het (landelijk) gemiddelde, ondanks de regelmatig negatieve berichtgeving en voortdurende wettelijke onduidelijkheid over pensioenen. Het BOP-onderzoek is een initiatief van de pensioensector en geeft een landelijke vergelijking van de manier waarop pensioenfondsen communiceren. Er wordt onder meer gekeken naar algemene tevredenheid, vertrouwen, imago en de tevredenheid over de informatiemiddelen die pensioenfondsen gebruiken, zoals brochures, nieuwsbrieven en de website. Een verbeterpunt uit de voorgaande meting (2012), om de communicatie wat meer interactief te maken, is in 2013 ingevuld met behulp van videopresentaties en animatiefilmpjes. Uit de recente meting van eind 2013 kwam naar voren dat de verschillende informatiemiddelen die SSPF inzet goed worden gebruikt. Er waren dit keer tevens enkele specifieke vragen over het communicatietraject voor de overgang naar Reglement VI toegevoegd aan de vragenlijst Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 12

15 VERSLAG VAN HET BESTUUR voor de actieve deelnemers. De antwoorden van de deelnemers laten zien dat de speciale webpagina met animatiefilmpjes, videopresentaties en veelgestelde vragen, evenals de gepersonaliseerde brochure goed zijn ontvangen. Vooruitblik 2014 In 2014 zal communicatie opnieuw een belangrijke rol spelen. Naast de afronding van de aanpassing van Reglement V en invoering van Reglement VI, zullen nieuwe veranderingen als gevolg van het Witteveenkader een forse communicatie-inspanning verlangen. Daarnaast zullen ook wijzigingen in het beleid als gevolg van aanpassing van het FTK, de uitkomsten van de in 2014 uit te voeren ALM-studie, en de precieze invulling van de Wet versterking bestuur pensioenfondsen gecommuniceerd moeten worden. Tenslotte zullen de verwachte aanpassingen in de communicatiewetgeving tijdig moeten worden ingevoerd en in het communicatiebeleid worden opgenomen. f) Uitbesteding Uitbestedingsbeleid Het uitbestedingsbeleid heeft tot doel de beheersing van risico s die samenhangen met uitbesteding van (delen van) bedrijfsprocessen. Het uitbestedingsbeleid beschrijft de uitgangspunten voor uitbesteding, het uitbestedingsproces, de eisen die aan de uitvoerder gesteld worden, hoe de continuïteit van de uitbestede processen gewaarborgd wordt en hoe getoetst wordt of de wijze waarop de uitbestede processen worden uitgevoerd nog in overeenstemming is met de gemaakte afspraken. Het Bestuur is en blijft te allen tijde verantwoordelijk voor een beheerste en integere bedrijfsvoering, ook voor het gedeelte van de werkzaamheden dat is uitbesteed. Uitbesteding vermogensbeheer en pensioenbeheer Het Bestuur heeft Shell Pensioenbureau Nederland B.V. (SPN) op basis van een Service Agreement aangesteld als Directeur van SSPF. SPN ondersteunt het Bestuur, voert de financiële- en de pensioenadministratie en adviseert het Bestuur over het pensioenbeleid. Tevens ondersteunt SPN het Bestuur bij het toezicht op het vermogensbeheer en op het terrein van risicobeheersing. Shell Asset Management Company B.V. (SAMCo) is op basis van een Investment Management Agreement (IMA) door het Bestuur aangesteld voor het beheren van het vermogen en het adviseren van het Bestuur over het beleggingsbeleid. Voor een deel van de aandelenbeleggingen en voor een beperkt deel van de vastrentende waarden heeft SAMCo, namens SSPF, externe vermogensbeheerders aangesteld. Daarnaast zijn externe vermogensbeheerders ingeschakeld voor het beheren van alternatieve beleggingen. De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van SPN en SAMCo zijn schriftelijk vastgelegd. Het Bestuur heeft SPN evenals de directeuren en een medewerker van SPN algemene procuratie verleend. Daarnaast beschikken enkele door het Bestuur aangewezen medewerkers van SPN over een beperkte procuratie voor handelingen betreffende de pensioenadministratie. SAMCo heeft een beperkte procuratie conform een specifieke volmacht ( Power of Attorney ) om aan haar uitbestede taken op vermogensbeheerterrein te kunnen uitoefenen. Jaarlijks wordt van SAMCO een zogenaamd ISAE Type II rapport ontvangen waarmee SAMCo assurance geeft aan haar klanten, waaronder SSPF, dat de interne controle maatregelen rondom de operationele processen toerijkend zijn opgezet en effectief zijn uitgevoerd gedurende Eén van de toezichtthema s van DNB in 2013 betrof het onderzoek naar de uitbesteding van het vermogensbeheer bij pensioenfondsen. DNB heeft ook SSPF gevraagd om een self assessment uit te voeren op de vermogensbeheerovereenkomsten en daar waar nodig maatregelen te treffen. De uitkomst hiervan, die positief was, is met DNB besproken. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 13

16 VERSLAG VAN HET BESTUUR g) Uitvoeringskosten De uitvoeringskosten van pensioenfondsen hebben ook in 2013 bij politiek, toezichthouders, de media en het algemeen publiek in de belangstelling gestaan. Onder uitvoeringskosten wordt in dit kader verstaan de kosten van pensioenbeheer, vermogensbeheer en de transactiekosten. De Pensioenfederatie heeft in 2011 voorstellen voor zelfregulering opgesteld die in oktober 2013 herzien en aangevuld zijn. Het Bestuur streeft er naar om, in lijn met de aanbevelingen van de Pensioenfederatie en voor zover de beschikbaarheid van deze gegevens dat mogelijk maakt, in toenemende mate inzicht te geven in de uitvoeringskosten inclusief de indirecte vermogensbeheerkosten en transactiekosten en hiervoor gebruik te maken van de relevante communicatie-uitingen die het Pensioenfonds ter beschikking staan. Onder kosten van pensioenbeheer wordt verstaan de pensioenadministratiekosten, de communicatiekosten, de kosten van bestuur en financieel beheer en de projectkosten. De pensioenbeheerkosten zijn feitelijk de doorbelaste kosten van Shell Pensioenbureau Nederland B.V. exclusief de kosten gemaakt ten behoeve van activiteiten op het gebied van vermogensbeheer en inclusief de pensioenbeheerskosten die direct door SSPF gemaakt zijn. Over 2013 bedragen deze pensioenbeheerkosten 220 per premiebetalende deelnemer en gepensioneerde. Ten opzichte van 2012 zijn deze kosten gelijk gebleven. Onder kosten van vermogensbeheer wordt verstaan de beheerkosten van de beleggingen, onderverdeeld in kosten van fiduciair beheer, kosten van portefeuillebeheer en prestatieafhankelijke vergoedingen, de kosten van bewaarloon en de kosten voor onder andere accountants en juridisch adviseurs. Deze kosten bedragen voor miljoen (2012: 153 miljoen). Van deze kosten is naar schatting 95 miljoen ( miljoen) prestatievergoedingen. De stijging van de prestatievergoedingen en daarmee de totale vermogensbeheer-kosten wordt voornamelijk veroorzaakt door een hogere (geschatte) prestatievergoeding bij private equity en indirect vastgoed beleggingen. De prestatievergoeding bij dit type beleggingen is afhankelijk van de prestatie over de totale looptijd van de investering. De absolute waarde van de prestatievergoeding toegekend aan 2013 heeft dan ook niet alleen betrekking op de prestaties van de investeringen over 2013 maar ook op de prestaties over voorgaande jaren. Dit komt doordat eerst een minimum geannualiseerd rendement behaald moet worden voordat de manager recht heeft op de prestatievergoeding. Onder transactiekosten wordt verstaan de kosten die gemaakt moeten worden om een beleggingstransactie tot stand te brengen en uit te voeren. Deze kosten worden gezien als onderdeel van het bedrag waarvoor beleggingsinstrumenten worden gekocht dan wel verkocht. Deze kosten zijn geschat, in lijn met de aanbevelingen van de Pensioenfederatie, en bedragen voor miljoen (2012: 19 miljoen). De stijging van de transactiekosten wordt voornamelijk veroorzaakt doordat gedurende 2013 binnen de portefeuille vastrentende waarden meer transacties uitgevoerd zijn. De oorzaak hiervan ligt in het feit dat de allocatie van het vermogen aan aandelen verlaagd is terwijl een groter deel van het vermogen aan vastrentende waarden gealloceerd is. Tevens is de benchmark voor vastrentende waarden aangepast waardoor additionele transacties uitgevoerd moesten worden. In de Toelichting op de Jaarrekening onder punt 12 worden de pensioenbeheer-, vermogensbeheer-, en transactiekosten verder toegelicht. De in dit Bestuursverslag en de Jaarrekening opgenomen rendementen op beleggingen zijn altijd na aftrek van de indirecte vermogensbeheerkosten. De directe vermogensbeheerkosten van 37 miljoen (2012: 33 miljoen) worden in de Jaarrekening als een separate kostenpost opgenomen en van het resultaat van het fonds afgetrokken. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 14

17 VERSLAG VAN HET BESTUUR 3) Beleidswijzigingen a) Statuten Eind mei 2013 is het uit een oogpunt van waarborging van continuïteit en deskundigheid in het Bestuur statutair mogelijk gemaakt dat werkgeversvertegenwoordigers in het Bestuur hun rol kunnen blijven vervullen, ook als zij niet langer in dienst zijn bij Shell. Deze mogelijkheid bestond al voor werknemersvertegenwoordigers in het Bestuur. Tevens is de mogelijkheid gecreëerd dat bestuursleden die niet meer werkzaam zijn voor Shell een vergoeding voor hun werkzaamheden kunnen ontvangen. b) Reglementen en Uitvoeringsovereenkomst Vanaf 1 juli 2013 kunnen geen werknemers meer (opnieuw) als deelnemer tot het Pensioenfonds toetreden. Voor deze werknemers heeft Shell een nieuwe pensioenregeling getroffen, die door Shell Nederland Pensioenfonds Stichting wordt uitgevoerd. SSPF is open gebleven voor werknemers die direct voorafgaand aan de sluiting van SSPF al deelnamen in de pensioenregeling van SSPF. Om dit te effectueren zijn Reglement V en de Uitvoeringsovereenkomst per 30 juni 2013 aangepast. Per 1 januari 2014 is vanwege versobering van de fiscale ruimte voor de opbouw van arbeidspensioen, de pensioenleeftijd voor actieve deelnemers verhoogd naar 67 jaar en zijn de opbouwpercentages iets verlaagd. Om dit nadeel voor de werknemers te verzachten is de pensioengrondslag van alle deelnemers over het salaris tot de 100 procent schaalpositie van salarisgroep 3, met 3 procent verhoogd. Tevens is de eindleeftijd van het tijdelijk partnerpensioen en het arbeidsongeschiktheidspensioen verhoogd naar de AOW-leeftijd, met een maximum van 67 jaar. Een eventueel tijdelijk ouderdomspensioen loopt vanaf 1 januari 2014 ook door tot de AOW-leeftijd, met een maximum van 67 jaar. De aangepaste pensioenregeling is opgenomen in een nieuw Reglement VI. De pensioenaanspraken van actieve deelnemers zijn vanuit Reglement V omgezet in aanspraken in Reglement VI, tenzij daartegen bezwaar werd gemaakt. Uiteindelijk hebben zo n 150 deelnemers besloten hun tot 1 januari 2014 opgebouwde pensioen achter te laten in Reglement V. Dit pensioen wordt net als de pensioenaanspraken van reguliere gewezen deelnemers jaarlijks voorwaardelijk geïndexeerd. Voor pensioenaanspraken die vanuit Reglement V zijn omgezet in aanspraken in Reglement VI, blijft de eindloonsystematiek van toepassing. Reglement V is open gebleven voor bestaande arbeidsongeschikten en enkele oud-billiton medewerkers. Vanaf 1 januari 2014 worden nieuwe uitruilfactoren gebruikt bij berekeningen voor pensioenen die na die datum ingaan. Deze uitruilfactoren zijn opgenomen in de bijlagen bij de Reglementen V en VI. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 15

18 VERSLAG VAN HET BESTUUR 4) Risicomanagement a) Principes Het Bestuur van SSPF is verantwoordelijk voor de beheersing van de risico s. Hiertoe heeft het Bestuur een Control Framework ingericht, met als uitgangspunt om een beheersingskader te hebben dat passend is bij het profiel van SSPF en voor de risico s die SSPF loopt. Het raamwerk helpt het Bestuur om vanuit de langetermijndoelstellingen van het Pensioenfonds en met inachtneming van de interne en externe omgeving, risico s structureel in kaart te brengen en daarop een beheerskader in te richten, zodat doelstellingen gerealiseerd kunnen worden. Binnen dit raamwerk worden in het risicohandboek risico s (financiële en niet financiële risico s, op de door DNB gehanteerde Financiële Instellingen Risicoanalyse Methode (FIRM) gebaseerd en voor zover noodzakelijk uitgebreid) en beheersmaatregelen geïdentificeerd, de impact en waarschijnlijkheid van deze risico s vastgesteld en acties gedefinieerd om met redelijke zekerheid de gestelde doelstellingen te realiseren, waarna bijsturing mogelijk is. Elk kwartaal beoordeelt het Bestuur de ontwikkeling van de belangrijkste risico s en een deel van de andere risico s. Als hier aanleiding voor is zal het Bestuur dit tussentijds doen. De hieronder beschreven risicobeheersingsystemen zijn erop gericht de risico s zoveel als mogelijk te onderkennen en te beheersen. Door middel van het gekozen model wordt voldaan aan zowel de wettelijke eisen als ook de aanvullende eisen die het Bestuur stelt aan een beheerste en integere bedrijfsvoering. Voor een effectieve beheersing van de risico s is het noodzakelijk om de onderlinge afhankelijkheid van risico s te doorgronden. Het integrale risico management proces geeft het Bestuur de benodigde structuur om risico's en mitigerende maatregelen binnen een consistente methodologie met inachtneming van de lange termijn doelstellingen van SSPF te identificeren zonder de interne en externe ontwikkelingen uit het oog te verliezen. Het proces beoogt een balans te vinden tussen risico en rendement, een effectieve uitvoering van de regeling en beheersbare kosten. Het Bestuur benadrukt dat sommige risico s zich anders dan vooraf ingeschat en/of onverwacht kunnen manifesteren, bijvoorbeeld demografische ontwikkelingen, risico s op looninflatie en ontwikkelingen op de financiële markten. b) Risicomanagement proces Het integrale risicomanagementproces als onderdeel van het Control Framework van SSPF is gebaseerd op de bestaande controles in de SPN en SAMCo organisaties ("three lines of defense model volgens COSO ). Door voort te bouwen op de controls van de uitvoeringsorganisaties, die controls te begrijpen en te (laten) valideren en deze vervolgens onafhankelijk actief te monitoren wordt de beheersorganisatie bij SSPF op een effectieve en efficiënte wijze ingericht. Bij de uitvoering van het risicobeheer voor SSPF zijn betrokken het Bestuur (ondersteund door de Beleggings Commissie (BC)), de Directie en SAMCo in haar rol als fiduciair manager. De risicodraagkracht van SSPF wordt vooral bepaald door de risicobereidheid van Shell Petroleum N.V. (SPNV) en diens toezegging om in geval van een dekkingstekort (gefaseerd) bij te storten tot 105%. Het Bestuur heeft bij het bepalen van de eigen risicobereidheid de door het Bestuur nagestreefde doelstellingen van SSPF als uitgangspunt genomen, daarbij overwogen in welke mate het Bestuur bereid is een beroep te doen op de bijstortingstoezegging van SPNV en daarbij tevens de door het Bestuur geformuleerde beleggingsovertuigingen (SSPF Investment Beliefs) in aanmerking genomen. Eén van de fundamentele elementen in het SSPF Control Framework is de Risk and Control Self Assessment (RCSA) als middelpunt van het risicomanagementproces. De RCSA is een tool welke SSPF gebruikt om voor alle geïdentificeerde risico s te beschrijven wat het risico is, wat de gross risk score is, hoe de controls ingericht zijn en of deze preventief of detectief zijn, of de controls in opzet en werking effectief zijn, wat het residual risk is en of er acties gedefinieerd zijn om de benodigde risico mitigerende maatregelen te versterken. Door middel van de RCSA wordt voor de voornaamste risico s ieder kwartaal Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 16

19 VERSLAG VAN HET BESTUUR de classificatie van de risico s en de effectiviteit van de risicomitigerende maatregelen beoordeeld waarover aan het Bestuur gerapporteerd wordt door middel van het SSPF dashboard. Het SSPF dashboard geeft het Bestuur en de Directie op deze wijze inzicht in de actuele stand van de risico en rendements indicatoren en is feitelijk het sluitstuk van het SSPF risicomanagementproces. Het Bestuur heeft de risico s geïdentificeerd en ingedeeld in de hoofdgroepen balansrisico s, financiële risico s en niet-financiële risico s en stelt normen en bandbreedtes voor deze risico s vast. De door het Bestuur vastgestelde normen worden vastgesteld op basis van veronderstellingen over de onderliggende risico s op de lange termijn. Bij het meten van de realisatie ten opzichte van de normen wordt rekening gehouden met de actuele situatie van SSPF en korte termijn risico s. Op deze wijze krijgt het Bestuur inzicht in de korte termijn risico s en kan het beleid op korte termijn eventueel (tijdelijk) worden bijgestuurd. c) Risico s a. Balansrisico s Het Bestuur heeft nadere invulling gegeven aan het beleid met betrekking tot de risicocapaciteit en de eigen risicobereidheid van SSPF door verdere normen voor de volgende balansrisico s te stellen: de kans op bijstorting van een bedrag groter dan 150% van de som van de pensioenpremiegrondslagen; de mate waarin de indexatieambitie kan worden gerealiseerd; de volatiliteit van de dekkingsgraad (de beweeglijkheid van de assets ten opzichte van de verplichtingen). b. Financiële risico s Een belangrijk onderdeel van het beleggingsbeleid is het beheersen van financiële risico s. SSPF verkleint deze risico s primair door te zorgen voor een goede spreiding van de beleggingen over en binnen de diverse beleggingscategorieën. Beperking van het risico van gebrek aan diversificatie is een essentieel element bij het vaststellen van het strategisch beleggingsbeleid. Diversificatie werkt goed in normale marktomstandigheden, maar in tijden van crisis (zoals in 2008) kan dat diversificatie-effect (veel) minder groot zijn of zelfs (tijdelijk) niet meer opgaan. Het Bestuur onderkent dit en gebruikt stress-tests om de gevolgen niet normale marktomstandigheden in te schatten. Daarnaast heeft het Bestuur beleid ontwikkeld om risico terug te nemen bij hogere dekkingsgraden. Bij de uitvoering van het beleggingsbeleid wordt gebruik gemaakt van derivaten ter vermindering van het risicoprofiel dan wel om een doeltreffend portefeuillebeheer te vergemakkelijken. Het Bestuur heeft de hiermee samenhangende risico s onderkend en heeft aan de vermogensbeheerder strikte richtlijnen meegegeven voor het gebruik van derivaten. Het Pensioenfonds monitort de naleving hiervan doorlopend. c. Niet-financiële risico s Het Pensioenfonds onderkent ook een aantal niet-financiële risico s als het omgevingsrisico, operationeel risico en juridisch risico. Deze risico s worden continu gemonitord door de Directie, in het bijzonder de compliance officer. Periodiek worden deze risico s en daarvoor getroffen beheersmaatregelen gerapporteerd aan en besproken in het Bestuur, als onderdeel van de reguliere risicorapportage over alle geïdentificeerde risico s. In bijlage 4 worden de belangrijkste balans, financiële en niet- financiële risico s toegelicht. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 17

20 VERSLAG VAN HET BESTUUR 5) Governance In 2013 heeft het Bestuur naar aanleiding van de Wet versterking bestuur pensioenfondsen en mede op basis van raadpleging van de betrokken stakeholders en een sterkte/zwakte analyse van de diverse governance modellen besloten om het paritaire model in aangepaste vorm te handhaven. De drie belangrijkste veranderingen zijn: er komen twee gepensioneerden in het Bestuur, de Deelnemersraad en het Verantwoordingsorgaan gaan op in één nieuw Verantwoordingsorgaan en de Commissie Intern Toezicht wordt omgevormd tot een nieuwe Raad van Toezicht. De wijzingen zullen per 1 juli 2014 ingaan. Daarnaast verscheen de nieuwe Code Pensioenfondsen die normen bevat voor goed pensioenfondsbestuur, waarmee de transparantie op dit gebied verder wordt vergroot. Pensioenfondsen dienen deze code vanaf 1 januari 2014 na te leven of uit te leggen hoe en waarom op onderdelen wordt afgeweken. 6) Bestuursaangelegenheden a) Evaluatie eigen functioneren van het Bestuur In november 2013 is conform de procedure voor het evalueren van het eigen functioneren de jaarlijkse zelfevaluatie uitgevoerd. Na een reeks individuele gesprekken van de Voorzitter met de overige bestuursleden werd de evaluatie afgerond met een gezamenlijke sessie en werden specifieke aandachtspunten bepaald. Afspraken over verdere deskundigheidsontwikkeling van de bestuursleden werden in individuele opleidingsplannen voor 2014 vastgelegd. b) Geschiktheidsbevordering De afspraken met de bestuursleden over verdere geschiktheidsontwikkeling, zoals vastgelegd in de indviduele opleidingsplannen, zijn in 2013 opgevolgd. De individuele opleidingsplannen zijn gebaseerd op het curriculum 2013 zoals dat door de SPN Academy eind 2012 aan de bestuursleden is aangeboden. Deze virtuele SPN Academy functioneert als een single port faciliteit voor het pensioenfonds waarin het totale aanbod van interne en externe opleidingen en vaardigheidstrainingen is opgenomen en biedt daarmee een aansluiting op de individuele opleidingsbehoeften van de bestuursleden. Met de SPN Academy geeft het pensioenfonds actief invulling aan een programma van permanente educatie met als doel de geschiktheid van de leden van het Bestuur op peil houden en waar nodig te verbreden of te ontwikkelen. De bestuursleden hebben in 2013 deelgenomen aan in de pensioensector beschikbare gecertificeerde trainingen, en opleidingen. Daarnaast zijn voor het Bestuur gerichte workshops en een deep-dive sessie georganiseerd. Tevens heeft het Bestuur in 2013 in een drietal capita selecta avonden geparticipeerd, waarbij tezamen met externe deskundigen dieper op een actueel onderwerp wordt ingegaan. Tijdens de avonden is respectievelijk gesproken over ontwikkelingen FTK, Europa en pensioenen en Bestuur op afstand. Met al deze leerinstrumenten, inclusief zelfstudie en de bestuurspraktijk, is de geschiktheid in 2013 op het gewenste niveau van nagenoeg elk bestuurslid en het gewenste collectief niveau gebracht. Vanuit de SPN Academy wordt toegezien op de voortgang ten aanzien van de afspraken over de te volgen opleidingen(en). Deelname aan cursussen, opleidingen en seminars wordt geregistreerd. c) Deelnemersraad De Deelnemersraad verloor in 2013 één van zijn meest markante leden: op 5 april overleed de heer Kooijman, na een ziekbed van enkele maanden. De heer Kooijman was lid van de Deelnemersraad sinds begin 2009, een deskundig en wijs man, die op een zeer positieve manier bijgedragen heeft aan het werk van de Deelnemersraad. De heer Kooijman is opgevolgd door de heer Van den Boom. Jaarverslag 2013 Stichting Shell Pensioenfonds 18

2013 IN HET KORT PENSIOENEN IN BEWEGING. Stichting Shell Pensioenfonds

2013 IN HET KORT PENSIOENEN IN BEWEGING. Stichting Shell Pensioenfonds 2013 IN HET KORT PENSIOENEN IN BEWEGING Stichting Shell Pensioenfonds DEKKINGSGRAAD De dekkingsgraad is de verhouding tussen het aanwezige vermogen (het geld dat het Pensioenfonds bezit) en de pensioenverplichtingen

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

2014 IN HET KORT BEHEERST VERANDEREN. Stichting Shell Pensioenfonds

2014 IN HET KORT BEHEERST VERANDEREN. Stichting Shell Pensioenfonds 2014 IN HET KORT BEHEERST VERANDEREN Stichting Shell Pensioenfonds 2014 in het kort belicht enkele gebeurtenissen en cijfers over het afgelopen jaar van Stichting Shell Pensioenfonds (het Pensioenfonds).

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC

Stichting Pensioenfonds SABIC Stichting Pensioenfonds SABIC Presentatie SPF tijdens algemene ledenvergadering VGSE 15 april 2010 Jan van den Berg, voorzitter SPF 1 Programma 1. Algemeen 2. Situatie SPF eind 2008 3. Ontwikkelingen SPF

Nadere informatie

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2014 66STE BOEKJAAR

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2014 66STE BOEKJAAR Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2014 66STE BOEKJAAR JAARVERSLAG 2014 Contact Stichting Shell Pensioenfonds Postbus 65 2501 CB Den Haag Nederland E-mail: Internetsite: pensioenfonds@shell.com

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Versie 1.0 17 juni 2015 Auteur: Corné van Bokhoven Status: vastgesteld door bestuur Inleiding Nadat Stichting Pensioenfonds DHV in 2008 in dekkingstekort kwam heeft

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Advies Commissie Parameters

Advies Commissie Parameters Advies Commissie Parameters Voorstel tot herziening van verwachte rendementen Sprenkels&Verschuren Maart 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel

Nadere informatie

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015 Belanghebbendenvergadering 24 september 2015 Agenda 1. Opening 2. Actuele ontwikkelingen Ballast Nedam N.V. 3. Jaarverslag 2014 4. Nieuwe pensioenregelgeving en herstelplan 5. Toekomst pensioenfonds 6.

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen.

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. Verkort jaarverslag 2014 In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. U kunt het volledige jaarverslag downloaden op www.bpfmedewerkersnotariaat.nl.

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1 Kwartaalbericht 2015 Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3 Als je werkt bij ING Bank voert ING CDC Pensioenfonds vanaf 1 januari 2014* jouw huidige pensioenregeling

Nadere informatie

1. Definities Kostendekkende premie Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen.

1. Definities Kostendekkende premie Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen. Premiebeleid 1. Definities Kostendekkende Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen. Gedempte Premie gebaseerd op gemiddelde rente curves, waardoor de invloed van

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2013

Verkort jaarverslag 2013 Verkort jaarverslag 2013 Wat waren in 2013 de belangrijkste feiten en gebeurtenissen voor GE Pensioen? U leest het in deze verkorte versie van het jaarverslag 2013. Naast deze bondige versie treft u ook

Nadere informatie

2012 IN HET KORT VOORZICHTIG VOORUIT. Stichting Shell Pensioenfonds

2012 IN HET KORT VOORZICHTIG VOORUIT. Stichting Shell Pensioenfonds 2012 IN HET KORT VOORZICHTIG VOORUIT Stichting Shell Pensioenfonds DEKKINGSGRAAD De dekkingsgraad is de verhouding tussen het aanwezige vermogen en de pensioenverplichtingen op een bepaald moment. Het

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 2 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Achtergrond Wet versterking bestuur pensioenfondsen 3. Wet versterking bestuur pensioenfondsen 4. Wijzigingen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009 Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics Verkort Jaarverslag 2009 Inleiding 2009 is voor de Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics (hierna Pensioenfonds SABIC-IP) weer een bijzonder

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2012 64STE BOEKJAAR

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2012 64STE BOEKJAAR Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2012 64STE BOEKJAAR JAARVERSLAG 2012 Contact Stichting Shell Pensioenfonds Postbus 65 2501 CB Den Haag Nederland E-mail: Internetsite: pensioenfonds@shell.com

Nadere informatie

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV).

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). REGLEMENT BELEGGINGSCOMMISSIE voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte Dit reglement geeft, in aanvulling op de statuten,

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00%

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% Benchmark pensioenfondsen Inleiding De Vereniging exleaseplan (VeLP) heeft het initiatief genomen om een benchmarkstudy te maken voor de Stichting Pensioenfonds Lease Beheer (SPLB). Het doel van deze benchmark

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Analyse financiële positie

Analyse financiële positie Analyse financiële positie Notitie voor deelnemers en gepensioneerden oktober 2012 2 Samenvatting Aanleiding SPOA krijgt regelmatig vragen van deelnemers over de financiële situatie bij het pensioenfonds.

Nadere informatie

Herstelplan PME 2015. Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015

Herstelplan PME 2015. Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015 Herstelplan PME 2015 Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015 1 PME Herstelplan 2015 dekkingraadsjabloon inclusief onderbouwing Dit document bevat het dekkingsgraadsjabloon dat deel uitmaakt

Nadere informatie

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren:

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren: Vastgesteld door het bestuur op 16 mei 2012 1 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Beschrijving crisissituatie... 3 3. Dekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen... 4 4. Maatregelen

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

stichting pensioenfonds wonen

stichting pensioenfonds wonen stichting pensioenfonds wonen Verkort Jaarverslag 2007 Kerncijfers Aantallen per 31-12 2007 2006 Werkgevers 4.331 4.161 Deelnemers 33.009 31.705 Gewezen deelnemers 70.948 62.860 Gepensioneerden 8.468 7.735

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen.

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. De Bazel 24 mei 2012 Het Pensioenakkoord Drie delen: - De AOW-leeftijd - Pensioen in de tweede pijler - Ouderenparticipatie Wat is de aanleiding?

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM Wormerveer, 12 december 2011 Betreft: Herstelplan Stichting Pensioenfonds De Fracties Geachte heer Keereweer, De dekkingsgraad

Nadere informatie

Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht

Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 10 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen.

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. LCP Netherlands Werk in uitvoering bij pensioenfondsen 2013 Jeroen Koopmans 1 oktober 2013 Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. Even voorstellen drs. Jeroen Koopmans

Nadere informatie

Onderwerp: Rapport evenwichtig belangenafweging bij de vaststelling van de pensioenpremie voor 2015

Onderwerp: Rapport evenwichtig belangenafweging bij de vaststelling van de pensioenpremie voor 2015 CONFIDENTIEEL Onderwerp: Rapport evenwichtig belangenafweging bij de vaststelling van de pensioenpremie voor 2015 Toezicht pensioenfondsen Expertisecentrum bedrijf en organisatie Leeswijzer rapport: 1.

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers POPULAIR JAARVERSLAG 2014 Financiële situatie Beleggingen De organisatie Veranderingen Communicatie 2014 in cijfers 2 Pensioenfonds UWV heeft in 2014 veel aandacht besteed aan de toekomst van het pensioenfonds,

Nadere informatie

pensioenkrant augustus 2015

pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 5 WOORD VAN DE VOORZITTER 6 DEKKINGSGRAAD 7 INDEXATIE RENDEMENT OP DE BELEGGINGEN 8 KERNCIJFERS KOSTEN UITVOERING EN VERMOGENSBEHEER 9 COMMUNICATIE

Nadere informatie

FINANCIEEL CRISISPLAN STICHTING PENSIOENFONDS HUNTSMAN ROZENBURG. Bijlage bij de actuariële en bedrijfstechnische nota

FINANCIEEL CRISISPLAN STICHTING PENSIOENFONDS HUNTSMAN ROZENBURG. Bijlage bij de actuariële en bedrijfstechnische nota FINANCIEEL CRISISPLAN STICHTING PENSIOENFONDS HUNTSMAN ROZENBURG Bijlage bij de actuariële en bedrijfstechnische nota Versie 19 april 2012 Inleiding Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg

Nadere informatie

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 1 Doel van deze bijeenkomst Toelichting waarom overstap naar nieuwe pensioenuitvoerder Toelichting waarom nieuwe pensioenregeling per 1-1-2015

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE?

Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE? Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE? Als bestuur nemen we ieder jaar vele besluiten. Een van de belangrijkste besluiten is die over de indexatie, ook wel toeslagverlening genoemd.

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012 VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN 18 JUNI 2012 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Organisatie... 2 2.1 Het fonds... 2 2.2 Organisatie... 2 2.3 Toeslagenbeleid... 3 3. Beleggingsbeleid... 4 3.1 Doel van het

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Dekkingsgraad van uw Pensioenfonds Behaalde rendementen in het vierde kwartaal 2013 Overige mededelingen De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar

Nadere informatie

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 Inhoud Inleiding 3 1. Beschrijving crisissituatie 3 2. Beleidsdekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

CRISISPLAN - SAMENVATTING

CRISISPLAN - SAMENVATTING CRISISPLAN - SAMENVATTING MAATREGELEN ALS DE FINANCIËLE POSITIE IN GEVAAR IS 1 juli 2015 Inleiding Dit crisisplan beschrijft wat het Algemeen Bestuur gaat doen als het Pensioenfonds in een crisissituatie

Nadere informatie

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds DNB Crisisplan Stichting Honeywell 21 September 2011 Agenda Introductie Opzet crisisplan Nut en noodzaak crisisplan Concept crisisplan - discussiepunten - Wanneer is er spraken van een crisissituatie?

Nadere informatie

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004 Ballast Nedam Pensioenfonds Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden Theo Bruijninckx 1 november 2004 Onderwerpen Agendapunt 1: Jaarverslag 2003 Overzicht 2003 Herstelplan 2002 Agendapunt

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2014

Verkort Jaarverslag 2014 Verkort Jaarverslag 2014 Het bestuur: de pensioenwereld blijft in beweging Ook in 2014 stond de pensioenwereld niet stil. Het bestuur volgde alle actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen op

Nadere informatie

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Thales Nederland. 3 juni 2015

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Thales Nederland. 3 juni 2015 Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Thales Nederland 3 juni 2015 1. Agenda 1. Opening 2. Notulen van de vergadering van 22 mei 2014 3. Governance 4. Herstelplan 5. Financiële gegevens 2014 6.

Nadere informatie